ୱିନୟସଙ୍ଗହ-ଅଟ୍ଠକଥା

॥ ନମୋ ତସ୍ସ ଭଗୱତୋ ଅରହତୋ ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ॥

ୱିନୟପିଟକେ

ୱିନୟସଙ୍ଗହ-ଅଟ୍ଠକଥା

ଗନ୍ଥାରମ୍ଭକଥା

ୱତ୍ଥୁତ୍ତୟଂ ନମସ୍ସିତ୍ୱା, ସରଣଂ ସବ୍ବପାଣିନଂ ।

ୱିନୟେ ପାଟୱତ୍ଥାୟ, ୟୋଗାୱଚରଭିକ୍ଖୁନଂ ॥

ୱିପ୍ପକିଣ୍ଣମନେକତ୍ଥ, ପାଳିମୁତ୍ତୱିନିଚ୍ଛୟଂ ।

ସମାହରିତ୍ୱା ଏକତ୍ଥ, ଦସ୍ସୟିସ୍ସମନାକୁଲଂ ॥

ତତ୍ରାୟଂ ମାତିକା –

‘‘ଦିୱାସେୟ୍ୟା ପରିକ୍ଖାରୋ, ଭେସଜ୍ଜକରଣମ୍ପି ଚ ।

ପରିତ୍ତଂ ପଟିସନ୍ଥାରୋ, ୱିଞ୍ଞତ୍ତି କୁଲସଙ୍ଗହୋ ॥

‘‘ମଚ୍ଛମଂସଂ ଅନାମାସଂ, ଅଧିଟ୍ଠାନୱିକପ୍ପନଂ ।

ଚୀୱରେନୱିନାୱାସୋ, ଭଣ୍ଡସ୍ସ ପଟିସାମନଂ ॥

‘‘କୟୱିକ୍କୟସମାପତ୍ତି, ରୂପିୟାଦିପଟିଗ୍ଗହୋ ।

ଦାନୱିସ୍ସାସଗ୍ଗାହେହି, ଲାଭସ୍ସ ପରିଣାମନଂ ॥

‘‘ପଥୱୀ ଭୂତଗାମୋ ଚ, ଦୁୱିଧଂ ସହସେୟ୍ୟକଂ ।

ୱିହାରେ ସଙ୍ଘିକେ ସେୟ୍ୟଂ, ସନ୍ଥରିତ୍ୱାନ ପକ୍କମୋ ॥

‘‘କାଲିକାନିପି ଚତ୍ତାରି, କପ୍ପିୟା ଚତୁଭୂମିୟୋ ।

ଖାଦନୀୟାଦିପଟିଗ୍ଗାହୋ, ପଟିକ୍ଖେପପୱାରଣା ॥

‘‘ପବ୍ବଜ୍ଜା ନିସ୍ସୟୋ ସୀମା, ଉପୋସଥପୱାରଣଂ ।

ୱସ୍ସୂପନାୟିକା ୱତ୍ତଂ, ଚତୁପଚ୍ଚୟଭାଜନଂ ॥

‘‘କଥିନଂ ଗରୁଭଣ୍ଡାନି, ଚୋଦନାଦିୱିନିଚ୍ଛୟୋ ।

ଗରୁକାପତ୍ତିୱୁଟ୍ଠାନଂ, କମ୍ମାକମ୍ମଂ ପକିଣ୍ଣକ’’ନ୍ତି ॥

୧. ଦିୱାସେୟ୍ୟୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୧. ତତ୍ଥ ଦିୱାସେୟ୍ୟାତି ଦିୱାନିପଜ୍ଜନଂ । ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ – ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଦିୱା ପଟିସଲ୍ଲୀୟନ୍ତେନ ଦ୍ୱାରଂ ସଂୱରିତ୍ୱା ପଟିସଲ୍ଲୀୟିତୁ’’ନ୍ତି (ପାରା॰ ୭୭) ୱଚନତୋ ଦିୱା ନିପଜ୍ଜନ୍ତେନ ଦ୍ୱାରଂ ସଂୱରିତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଏତ୍ଥ ଚ କିଞ୍ଚାପି ପାଳିୟଂ ‘‘ଅୟଂ ନାମ ଆପତ୍ତୀ’’ତି ନ ୱୁତ୍ତା, ୱିୱରିତ୍ୱା ନିପନ୍ନଦୋସେନ ପନ ଉପ୍ପନ୍ନେ ୱତ୍ଥୁସ୍ମିଂ ଦ୍ୱାରଂ ସଂୱରିତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜିତୁଂ ଅନୁଞ୍ଞାତତ୍ତା ଅସଂୱରିତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ଦୁକ୍କଟଂ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧.୭୭) ୱୁତ୍ତଂ । ଭଗୱତୋ ହି ଅଧିପ୍ପାୟଂ ଞତ୍ୱା ଉପାଲିତ୍ଥେରାଦୀହି ଅଟ୍ଠକଥା ଠପିତା । ‘‘ଅତ୍ଥାପତ୍ତି ଦିୱା ଆପଜ୍ଜତି, ନୋ ରତ୍ତି’’ନ୍ତି (ପରି॰ ୩୨୩) ଇମିନାପି ଚେତଂ ସିଦ୍ଧଂ ।

୨. କୀଦିସଂ ପନ ଦ୍ୱାରଂ ସଂୱରିତବ୍ବଂ, କୀଦିସଂ ନ ସଂୱରିତବ୍ବଂ ? ରୁକ୍ଖପଦରୱେଳୁପଦରକିଲଞ୍ଜପଣ୍ଣାଦୀନଂ ୟେନ କେନଚି କୱାଟଂ କତ୍ୱା ହେଟ୍ଠା ଉଦୁକ୍ଖଲେ ଉପରି ଉତ୍ତରପାସକେ ଚ ପୱେସେତ୍ୱା କତଂ ପରିୱତ୍ତକଦ୍ୱାରମେୱ ସଂୱରିତବ୍ବଂ । ଅଞ୍ଞଂ ଗୋରୂପାନଂ ୱଜେସୁ ୱିୟ ରୁକ୍ଖସୂଚିକଣ୍ଟକଦ୍ୱାରଂ, ଗାମଥକନକଂ ଚକ୍କଲକୟୁତ୍ତଦ୍ୱାରଂ, ଫଲକେସୁ ୱା କିଟିକାସୁ ୱା ଦ୍ୱେ ତୀଣି ଚକ୍କଲକାନି ୟୋଜେତ୍ୱା କତଂ ସଂସରଣକିଟିକଦ୍ୱାରଂ, ଆପଣେସୁ ୱିୟ କତଂ ଉଗ୍ଘାଟନକିଟିକଦ୍ୱାରଂ, ଦ୍ୱୀସୁ ତୀସୁ ଠାନେସୁ ୱେଳୁସଲାକା ଗୋପ୍ଫେତ୍ୱା ପଣ୍ଣକୁଟୀସୁ କତଂ ସଲାକହତ୍ଥକଦ୍ୱାରଂ, ଦୁସ୍ସସାଣିଦ୍ୱାରନ୍ତି ଏୱରୂପଂ ଦ୍ୱାରଂ ନ ସଂୱରିତବ୍ବଂ । ପତ୍ତହତ୍ଥସ୍ସ କୱାଟପ୍ପଣାମନେ ପନ ଏକଂ ଦୁସ୍ସସାଣିଦ୍ୱାରମେୱ ଅନାପତ୍ତିକରଂ, ଅୱସେସାନି ପଣାମେନ୍ତସ୍ସ ଆପତ୍ତି । ଦିୱା ପଟିସଲ୍ଲୀୟନ୍ତସ୍ସ ପନ ପରିୱତ୍ତକଦ୍ୱାରମେୱ ଆପତ୍ତିକରଂ, ସେସାନି ସଂୱରିତ୍ୱା ୱା ଅସଂୱରିତ୍ୱା ୱା ନିପଜ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ଆପତ୍ତି ନତ୍ଥି, ସଂୱରିତ୍ୱା ପନ ନିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, ଏତଂ ୱତ୍ତଂ ।

୩. ପରିୱତ୍ତକଦ୍ୱାରଂ କିତ୍ତକେନ ସଂୱୁତଂ ହୋତି ? ସୂଚିଘଟିକାସୁ ଦିନ୍ନାସୁ ସଂୱୁତମେୱ ହୋତି । ଅପିଚ ଖୋ ସୂଚିମତ୍ତେପି ଦିନ୍ନେ ୱଟ୍ଟତି, ଘଟିକାମତ୍ତେପି ଦିନ୍ନେ ୱଟ୍ଟତି, ଦ୍ୱାରବାହଂ ଫୁସିତ୍ୱା ଠପିତମତ୍ତେପି ୱଟ୍ଟତି, ଈସକଂ ଅଫୁସିତେପି ୱଟ୍ଟତି, ସବ୍ବନ୍ତିମେନ ୱିଧିନା ୟାୱତା ସୀସଂ ନପ୍ପୱିସତି, ତାୱତା ଅଫୁସିତେପି ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ବହୂନଂ ୱଳଞ୍ଜନଟ୍ଠାନଂ ହୋତି, ଭିକ୍ଖୁଂ ୱା ସାମଣେରଂ ୱା ‘‘ଦ୍ୱାରଂ, ଆୱୁସୋ, ଜଗ୍ଗାହୀ’’ତି ୱତ୍ୱାପି ନିପଜ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅଥ ଭିକ୍ଖୂ ଚୀୱରକମ୍ମଂ ୱା ଅଞ୍ଞଂ ୱା କିଞ୍ଚି କରୋନ୍ତା ନିସିନ୍ନା ହୋନ୍ତି, ‘‘ଏତେ ଦ୍ୱାରଂ ଜଗ୍ଗିସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି ଆଭୋଗଂ କତ୍ୱାପି ନିପଜ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । କୁରୁନ୍ଦଟ୍ଠକଥାୟଂ ପନ ‘‘ଉପାସକମ୍ପି ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ୱା ‘ଏସ ଜଗ୍ଗିସ୍ସତୀ’ତି ଆଭୋଗଂ କତ୍ୱା ୱା ନିପଜ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, କେୱଲଂ ଭିକ୍ଖୁନିଂ ୱା ମାତୁଗାମଂ ୱା ଆପୁଚ୍ଛିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ, ତଂ ୟୁତ୍ତଂ । ଏୱଂ ସବ୍ବତ୍ଥପି ୟୋ ୟୋ ଥେରୱାଦୋ ୱା ଅଟ୍ଠକଥାୱାଦୋ ୱା ପଚ୍ଛା ୱୁଚ୍ଚତି, ସୋ ସୋୱ ପମାଣନ୍ତି ଗହେତବ୍ବଂ ।

୪. ଅଥ ଦ୍ୱାରସ୍ସ ଉଦୁକ୍ଖଲଂ ୱା ଉତ୍ତରପାସକୋ ୱା ଭିନ୍ନୋ ହୋତି ଅଟ୍ଠପିତୋ ୱା, ସଂୱରିତୁଂ ନ ସକ୍କୋତି, ନୱକମ୍ମତ୍ଥଂ ୱା ପନ ଇଟ୍ଠକପୁଞ୍ଜୋ ୱା ମତ୍ତିକାଦୀନଂ ୱା ରାସି ଅନ୍ତୋଦ୍ୱାରେ କତୋ ହୋତି, ଅଟ୍ଟଂ ୱା ବନ୍ଧନ୍ତି, ୟଥା ସଂୱରିତୁଂ ନ ସକ୍କୋତି । ଏୱରୂପେ ଅନ୍ତରାୟେ ସତି ଅସଂୱରିତ୍ୱାପି ନିପଜ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟଦି ପନ କୱାଟଂ ନତ୍ଥି, ଲଦ୍ଧକପ୍ପମେୱ । ଉପରି ସୟନ୍ତେନ ନିସ୍ସେଣିଂ ଆରୋପେତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ସଚେ ନିସ୍ସେଣିମତ୍ଥକେ ଥକନକଂ ହୋତି, ଥକେତ୍ୱାପି ନିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଗବ୍ଭେ ନିପଜ୍ଜନ୍ତେନ ଗବ୍ଭଦ୍ୱାରଂ ୱା ପମୁଖଦ୍ୱାରଂ ୱା ୟଂ କିଞ୍ଚି ସଂୱରିତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଏକକୁଟ୍ଟକେ ଗେହେ ଦ୍ୱୀସୁ ପସ୍ସେସୁ ଦ୍ୱାରାନି କତ୍ୱା ୱଳଞ୍ଜନ୍ତି, ଦ୍ୱେପି ଦ୍ୱାରାନି ଜଗ୍ଗିତବ୍ବାନି, ତିଭୂମକେପି ପାସାଦେ ଦ୍ୱାରଂ ଜଗ୍ଗିତବ୍ବମେୱ । ସଚେ ଭିକ୍ଖାଚାରା ପଟିକ୍କମ୍ମ ଲୋହପାସାଦସଦିସଂ ପାସାଦଂ ବହୂ ଭିକ୍ଖୂ ଦିୱାୱିହାରତ୍ଥଂ ପୱିସନ୍ତି, ସଙ୍ଘତ୍ଥେରେନ ଦ୍ୱାରପାଲସ୍ସ ‘‘ଦ୍ୱାରଂ ଜଗ୍ଗାହୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ୱା ‘‘ଦ୍ୱାରଜଗ୍ଗନଂ ନାମ ଏତସ୍ସ ଭାରୋ’’ତି ଆଭୋଗଂ କତ୍ୱା ୱା ପୱିସିତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ୟାୱ ସଙ୍ଘନୱକେନ ଏୱମେୱ କାତବ୍ବଂ । ପୁରେ ପୱିସନ୍ତାନଂ ‘‘ଦ୍ୱାରଜଗ୍ଗନଂ ନାମ ପଚ୍ଛିମାନଂ ଭାରୋ’’ତି ଏୱଂ ଆଭୋଗଂ କାତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ଅନାପୁଚ୍ଛା ୱା ଆଭୋଗଂ ଅକତ୍ୱା ୱା ଅନ୍ତୋଗବ୍ଭେ ୱା ଅସଂୱୁତଦ୍ୱାରେ ବହି ୱା ନିପଜ୍ଜନ୍ତାନଂ ଆପତ୍ତି । ଗବ୍ଭେ ୱା ବହି ୱା ନିପଜ୍ଜନକାଲେପି ‘‘ଦ୍ୱାରଜଗ୍ଗନଂ ନାମ ମହାଦ୍ୱାରେ ଦ୍ୱାରପାଲସ୍ସ ଭାରୋ’’ତି ଆଭୋଗଂ କତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ଏୱଂ ଲୋହପାସାଦାଦୀସୁ ଆକାସତଲେ ନିପଜ୍ଜନ୍ତେନପି ଦ୍ୱାରଂ ସଂୱରିତବ୍ବମେୱ ।

ଅୟଞ୍ହେତ୍ଥ ସଙ୍ଖେପୋ – ଇଦଂ ଦିୱାପଟିସଲ୍ଲୀୟନଂ ୟେନ କେନଚି ପରିକ୍ଖିତ୍ତେ ସଦ୍ୱାରବନ୍ଧେ ଠାନେ କଥିତଂ, ତସ୍ମା ଅବ୍ଭୋକାସେ ୱା ରୁକ୍ଖମୂଲେ ୱା ମଣ୍ଡପେ ୱା ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ସଦ୍ୱାରବନ୍ଧେ ନିପଜ୍ଜନ୍ତେନ ଦ୍ୱାରଂ ସଂୱରିତ୍ୱାୱ ନିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ସଚେ ମହାପରିୱେଣଂ ହୋତି ମହାବୋଧିୟଙ୍ଗଣଲୋହପାସାଦଙ୍ଗଣସଦିସଂ ବହୂନଂ ଓସରଣଟ୍ଠାନଂ, ୟତ୍ଥ ଦ୍ୱାରଂ ସଂୱୁତମ୍ପି ସଂୱୁତଟ୍ଠାନେ ନ ତିଟ୍ଠତି, ଦ୍ୱାରଂ ଅଲଭନ୍ତା ପାକାରଂ ଆରୁହିତ୍ୱାପି ୱିଚରନ୍ତି, ତତ୍ଥ ସଂୱରଣକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ରତ୍ତିଂ ଦ୍ୱାରଂ ୱିୱରିତ୍ୱା ନିପନ୍ନୋ ଅରୁଣେ ଉଗ୍ଗତେ ୱୁଟ୍ଠାତି, ଅନାପତ୍ତି । ସଚେ ପନ ପବୁଜ୍ଝିତ୍ୱା ପୁନ ସୁପତି, ଆପତ୍ତି । ୟୋ ପନ ‘‘ଅରୁଣେ ଉଗ୍ଗତେ ୱୁଟ୍ଠହିସ୍ସାମୀ’’ତି ପରିଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱାୱ ଦ୍ୱାରଂ ଅସଂୱରିତ୍ୱା ରତ୍ତିଂ ନିପଜ୍ଜତି, ୟଥାପରିଚ୍ଛେଦମେୱ ୱୁଟ୍ଠାତି, ତସ୍ସ ଆପତ୍ତିୟେୱ । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ‘‘ଏୱଂ ନିପଜ୍ଜନ୍ତୋ ଅନାଦରିୟଦୁକ୍କଟାପି ନ ମୁଚ୍ଚତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ ।

୫. ୟୋ ପନ ବହୁଦେୱ ରତ୍ତିଂ ଜଗ୍ଗିତ୍ୱା ଅଦ୍ଧାନଂ ୱା ଗନ୍ତ୍ୱା ଦିୱା କିଲନ୍ତରୂପୋ ମଞ୍ଚେ ନିସିନ୍ନୋ ପାଦେ ଭୂମିତୋ ଅମୋଚେତ୍ୱାୱ ନିଦ୍ଦାୱସେନ ନିପଜ୍ଜତି, ତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତି । ସଚେ ଓକ୍କନ୍ତନିଦ୍ଦୋ ଅଜାନନ୍ତୋପି ପାଦେ ମଞ୍ଚକଂ ଆରୋପେତି, ଆପତ୍ତିୟେୱ । ନିସୀଦିତ୍ୱା ଅପସ୍ସାୟ ସୁପନ୍ତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତି । ୟୋପି ଚ ‘‘ନିଦ୍ଦଂ ୱିନୋଦେସ୍ସାମୀ’’ତି ଚଙ୍କମନ୍ତୋ ପତିତ୍ୱା ସହସା ୱୁଟ୍ଠାତି, ତସ୍ସପି ଅନାପତ୍ତି । ୟୋ ପନ ପତିତ୍ୱା ତତ୍ଥେୱ ସୟତି, ନ ୱୁଟ୍ଠାତି, ତସ୍ସ ଆପତ୍ତି ।

କୋ ମୁଚ୍ଚତି, କୋ ନ ମୁଚ୍ଚତୀତି ? ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ତାୱ ‘‘ଏକଭଙ୍ଗେନ ନିପନ୍ନକୋ ଏୱ ମୁଚ୍ଚତି । ପାଦେ ପନ ଭୂମିତୋ ମୋଚେତ୍ୱା ନିପନ୍ନୋପି ୟକ୍ଖଗହିତକୋପି ୱିସଞ୍ଞୀଭୂତୋପି ନ ମୁଚ୍ଚତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । କୁରୁନ୍ଦଟ୍ଠକଥାୟଂ ପନ ‘‘ବନ୍ଧିତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜାପିତୋୱ ମୁଚ୍ଚତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ମହାଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ପନ ‘‘ୟୋ ଚଙ୍କମନ୍ତୋ ମୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ପତିତୋ ତତ୍ଥେୱ ସୁପତି, ତସ୍ସପି ଅୱିସୟତାୟ ଆପତ୍ତି ନ ଦିସ୍ସତି । ଆଚରିୟା ପନ ଏୱଂ ନ କଥୟନ୍ତି, ତସ୍ମା ଆପତ୍ତିୟେୱାତି ମହାପଦୁମତ୍ଥେରେନ ୱୁତ୍ତଂ । ଦ୍ୱେ ପନ ଜନା ଆପତ୍ତିତୋ ମୁଚ୍ଚନ୍ତିୟେୱ, ୟୋ ଚ ୟକ୍ଖଗହିତକୋ, ୟୋ ଚ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜାପିତୋ’’ତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ଦିୱାସେୟ୍ୟୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୨. ପରିକ୍ଖାରୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୬.ପରିକ୍ଖାରୋତି ସମଣପରିକ୍ଖାରୋ । ତତ୍ରାୟଂ କପ୍ପିୟାକପ୍ପିୟପରିକ୍ଖାରୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧.୮୫) – କେଚି ତାଲପଣ୍ଣଚ୍ଛତ୍ତଂ ଅନ୍ତୋ ୱା ବହି ୱା ପଞ୍ଚୱଣ୍ଣେନ ସୁତ୍ତେନ ସିବ୍ବିତ୍ୱା ୱଣ୍ଣମଟ୍ଠଂ କରୋନ୍ତି, ତଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଏକୱଣ୍ଣେନ ପନ ନୀଲେନ ୱା ପୀତକେନ ୱା ୟେନ କେନଚି ସୁତ୍ତେନ ଅନ୍ତୋ ୱା ବହି ୱା ସିବ୍ବିତୁଂ, ଛତ୍ତଦଣ୍ଡଗ୍ଗାହକଂ ସଲାକପଞ୍ଜରଂ ୱା ୱିନନ୍ଧିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ତଞ୍ଚ ଖୋ ଥିରକରଣତ୍ଥଂ ୱଟ୍ଟତି, ନ ୱଣ୍ଣମଟ୍ଠତ୍ଥାୟ । ଛତ୍ତପଣ୍ଣେସୁ ମକରଦନ୍ତକଂ ୱା ଅଡ୍ଢଚନ୍ଦକଂ ୱା ଛିନ୍ଦିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଛତ୍ତଦଣ୍ଡେ ଗେହତ୍ଥମ୍ଭେସୁ ୱିୟ ଘଟକୋ ୱା ୱାଳରୂପକଂ ୱା ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେପି ସବ୍ବତ୍ଥ ଆରଗ୍ଗେନ ଲେଖା ଦିନ୍ନା ହୋତି, ସାପି ନ ୱଟ୍ଟତି । ଘଟକଂ ୱା ୱାଳରୂପକଂ ୱା ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ଧାରେତବ୍ବଂ, ଲେଖାପି ଘଂସିତ୍ୱା ୱା ଅପନେତବ୍ବା, ସୁତ୍ତକେନ ୱା ଦଣ୍ଡୋ ୱେଠେତବ୍ବୋ । ଦଣ୍ଡବୁନ୍ଦେ ପନ ଅହିଚ୍ଛତ୍ତକସଣ୍ଠାନଂ ୱଟ୍ଟତି । ୱାତପ୍ପହାରେନ ଅଚଲନତ୍ଥଂ ଛତ୍ତମଣ୍ଡଲିକଂ ରଜ୍ଜୁକେହି ଗାହେତ୍ୱା ଦଣ୍ଡେ ବନ୍ଧନ୍ତି, ତସ୍ମିଂ ବନ୍ଧନଟ୍ଠାନେ ୱଲୟମିୱ ଉକ୍କିରିତ୍ୱା ଲେଖଂ ଠପେନ୍ତି, ସା ୱଟ୍ଟତି ।

୭. ଚୀୱରମଣ୍ଡନତ୍ଥାୟ ନାନାସୁତ୍ତକେହି ସତପଦିସଦିସଂ ସିବ୍ବନ୍ତା ଆଗନ୍ତୁକପଟ୍ଟଂ ଠପେନ୍ତି, ଅଞ୍ଞମ୍ପି ୟଂ କିଞ୍ଚି ସୂଚିକମ୍ମୱିକାରଂ କରୋନ୍ତି, ପଟ୍ଟମୁଖେ ୱା ପରିୟନ୍ତେ ୱା ୱେଣିଂ ୱା ସଙ୍ଖଲିକଂ ୱା ମୁଗ୍ଗରଂ ୱା ଏୱମାଦି ସବ୍ବଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ପକତିସୂଚିକମ୍ମମେୱ ୱଟ୍ଟତି । ଗଣ୍ଠିକପଟ୍ଟକଞ୍ଚ ପାସକପଟ୍ଟକଞ୍ଚ ଅଟ୍ଠକୋଣମ୍ପି ସୋଳସକୋଣମ୍ପି କରୋନ୍ତି, ତତ୍ଥ ଅଗ୍ଘିୟଗୟମୁଗ୍ଗରାଦୀନି ଦସ୍ସେନ୍ତି, କକ୍କଟକ୍ଖୀନି ଉକ୍କିରନ୍ତି, ସବ୍ବଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଚତୁକୋଣମେୱ ୱଟ୍ଟତି, କୋଣସୁତ୍ତପୀଳକା ଚ ଚୀୱରେ ରତ୍ତେ ଦୁୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟରୂପା ୱଟ୍ଟନ୍ତି । କଞ୍ଜିକପିଟ୍ଠଖଲିଅଅଲକାଦୀସୁ ଚୀୱରଂ ପକ୍ଖିପିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଚୀୱରକମ୍ମକାଲେ ପନ ହତ୍ଥମଲସୂଚିମଲାଦୀନଂ ଧୋୱନତ୍ଥଂ କିଲିଟ୍ଠକାଲେ ଚ ଧୋୱନତ୍ଥଂ ୱଟ୍ଟତି, ଗନ୍ଧଂ ୱା ଲାଖଂ ୱା ତେଲଂ ୱା ରଜନେ ପକ୍ଖିପିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

ରଜନେସୁ ଚ ହଲିଦ୍ଦିଂ ଠପେତ୍ୱା ସବ୍ବଂ ମୂଲରଜନଂ ୱଟ୍ଟତି, ମଞ୍ଜିଟ୍ଠିଞ୍ଚ ତୁଙ୍ଗହାରଞ୍ଚ ଠପେତ୍ୱା ସବ୍ବଂ ଖନ୍ଧରଜନଂ ୱଟ୍ଟତି । ତୁଙ୍ଗହାରୋ ନାମ ଏକୋ ସକଣ୍ଟକରୁକ୍ଖୋ, ତସ୍ସ ହରିତାଲୱଣ୍ଣଂ ଖନ୍ଧରଜନଂ ହୋତି । ଲୋଦ୍ଦଞ୍ଚ କଣ୍ଡୁଲଞ୍ଚ ଠପେତ୍ୱା ସବ୍ବଂ ତଚରଜନଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅଲ୍ଲିପତ୍ତଞ୍ଚ ନୀଲିପତ୍ତଞ୍ଚ ଠପେତ୍ୱା ସବ୍ବଂ ପତ୍ତରଜନଂ ୱଟ୍ଟତି । ଗିହିପରିଭୁତ୍ତକଂ ପନ ଅଲ୍ଲିପତ୍ତେନ ଏକୱାରଂ ରଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । କିଂସୁକପୁପ୍ଫଞ୍ଚ କୁସୁମ୍ଭପୁପ୍ଫଞ୍ଚ ଠପେତ୍ୱା ସବ୍ବଂ ପୁପ୍ଫରଜନଂ ୱଟ୍ଟତି । ଫଲରଜନେ ପନ ନ କିଞ୍ଚି ନ ୱଟ୍ଟତି (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୪୪) ।

୮. ଚୀୱରଂ ରଜିତ୍ୱା ସଙ୍ଖେନ ୱା ମଣିନା ୱା ୟେନ କେନଚି ନ ଘଟ୍ଟେତବ୍ବଂ, ଭୂମିୟଂ ଜାଣୁକାନି ନିହନ୍ତ୍ୱା ହତ୍ଥେହି ଗହେତ୍ୱା ଦୋଣିୟମ୍ପି ନ ଘଂସିତବ୍ବଂ । ଦୋଣିୟଂ ୱା ଫଲକେ ୱା ଠପେତ୍ୱା ଅନ୍ତେ ଗାହାପେତ୍ୱା ହତ୍ଥେନ ପହରିତୁଂ ପନ ୱଟ୍ଟତି, ତମ୍ପି ମୁଟ୍ଠିନା ନ କାତବ୍ବଂ । ପୋରାଣକତ୍ଥେରା ପନ ଦୋଣିୟମ୍ପି ନ ଠପେସୁଂ । ଏକୋ ଚୀୱରଂ ଗହେତ୍ୱା ତିଟ୍ଠତି, ଅପରୋ ହତ୍ଥେ କତ୍ୱା ହତ୍ଥେନ ପହରତି । ଚୀୱରସ୍ସ କଣ୍ଣସୁତ୍ତକଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ରଜିତକାଲେ ଛିନ୍ଦିତବ୍ବଂ । ୟଂ ପନ ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, କଣ୍ଣସୁତ୍ତକ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୩୪୪) ଏୱଂ ଅନୁଞ୍ଞାତଂ, ତଂ ଅନୁୱାତେ ପାସକଂ କତ୍ୱା ବନ୍ଧିତବ୍ବଂ ରଜନକାଲେ ଲଗ୍ଗନତ୍ଥାୟ । ଗଣ୍ଠିକେପି ସୋଭାକରଣତ୍ଥଂ ଲେଖା ୱା ପୀଳକା ୱା ନ ୱଟ୍ଟତି, ନାସେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

୯. ପତ୍ତେ ୱା ଥାଲକେ ୱା ଆରଗ୍ଗେନ ଲେଖଂ କରୋନ୍ତି ଅନ୍ତୋ ୱା ବହି ୱା, ନ ୱଟ୍ଟତି । ପତ୍ତଂ ଭମଂ ଆରୋପେତ୍ୱା ମଜ୍ଜିତ୍ୱା ପଚନ୍ତି ‘‘ମଣିୱଣ୍ଣଂ କରିସ୍ସାମା’’ତି, ନ ୱଟ୍ଟତି, ତେଲୱଣ୍ଣୋ ପନ ୱଟ୍ଟତି । ପତ୍ତମଣ୍ଡଲେ ଭିତ୍ତିକମ୍ମଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ମକରଦନ୍ତକଂ ପନ ୱଟ୍ଟତି ।

ଧମକରଣଛତ୍ତକସ୍ସ ଉପରି ୱା ହେଟ୍ଠା ୱା ଧମକରଣକୁଚ୍ଛିୟଂ ୱା ଲେଖା ନ ୱଟ୍ଟତି, ଛତ୍ତମୁଖୱଟ୍ଟିୟଂ ପନସ୍ସ ଲେଖା ୱଟ୍ଟତି ।

୧୦. କାୟବନ୍ଧନସ୍ସ ସୋଭନତ୍ଥଂ ତହିଂ ତହିଂ ଦିଗୁଣଂ ସୁତ୍ତଂ କୋଟ୍ଟେନ୍ତି, କକ୍କଟକ୍ଖୀନି ଉଟ୍ଠାପେନ୍ତି, ନ ୱଟ୍ଟତି, ଉଭୋସୁ ପନ ଅନ୍ତେସୁ ଦସାମୁଖସ୍ସ ଥିରଭାୱାୟ ଦିଗୁଣଂ କୋଟ୍ଟେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଦସାମୁଖେ ପନ ଘଟକଂ ୱା ମକରମୁଖଂ ୱା ଦେଡ୍ଡୁଭସୀସଂ ୱା ୟଂ କିଞ୍ଚି ୱିକାରରୂପଂ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ତତ୍ଥ ତତ୍ଥ ଅଚ୍ଛୀନି ଦସ୍ସେତ୍ୱା ମାଲାକମ୍ମାଦୀନି ୱା କତ୍ୱା କୋଟ୍ଟିତକାୟବନ୍ଧନମ୍ପି ନ ୱଟ୍ଟତି, ଉଜୁକମେୱ ପନ ମଚ୍ଛକଣ୍ଟକଂ ୱା ଖଜ୍ଜୂରିପତ୍ତକଂ ୱା ମଟ୍ଠକପଟ୍ଟିକଂ ୱା କତ୍ୱା କୋଟ୍ଟେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । କାୟବନ୍ଧନସ୍ସ ଦସା ଏକା ୱଟ୍ଟତି, ଦ୍ୱେ ତୀଣି ଚତ୍ତାରିପି ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ତତୋ ପରଂ ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ରଜ୍ଜୁକକାୟବନ୍ଧନଂ ଏକମେୱ ୱଟ୍ଟତି, ପାମଙ୍ଗସଣ୍ଠାନଂ ପନ ଏକମ୍ପି ନ ୱଟ୍ଟତି, ଦସା ପନ ପାମଙ୍ଗସଣ୍ଠାନାପି ୱଟ୍ଟତି, ବହୁରଜ୍ଜୁକେ ଏକତୋ କତ୍ୱା ଏକେନ ନିରନ୍ତରଂ ୱେଠେତ୍ୱା କତଂ ବହୁରଜ୍ଜୁକନ୍ତି ନ ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ତଂ ୱଟ୍ଟତି ।

କାୟବନ୍ଧନୱିଧେ ଅଟ୍ଠମଙ୍ଗଲାଦିକଂ ୟଂ କିଞ୍ଚି ୱିକାରରୂପଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ପରିଚ୍ଛେଦଲେଖାମତ୍ତଂ ୱଟ୍ଟତି । ୱିଧକସ୍ସ ଉଭୋସୁ ଅନ୍ତେସୁ ଥିରକରଣତ୍ଥାୟ ଘଟକଂ କରୋନ୍ତି, ଅୟମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି ।

୧୧. ଅଞ୍ଜନିୟଂ ଇତ୍ଥିପୁରିସଚତୁପ୍ପଦସକୁଣରୂପଂ ୱା ମାଲାକମ୍ମଲତାକମ୍ମମକରଦନ୍ତକଗୋମୁତ୍ତକଅଡ୍ଢଚନ୍ଦକାଦିଭେଦଂ ୱା ୱିକାରରୂପଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଘଂସିତ୍ୱା ୱା ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ୱା ୟଥା ୱା ନ ପଞ୍ଞାୟତି, ତଥା ସୁତ୍ତକେନ ୱେଠେତ୍ୱା ୱଳଞ୍ଜେତବ୍ବା । ଉଜୁକମେୱ ପନ ଚତୁରଂସା ୱା ଅଟ୍ଠଂସା ୱା ସୋଳସଂସା ୱା ଅଞ୍ଜନୀ ୱଟ୍ଟତି । ହେଟ୍ଠତୋପିସ୍ସା ଦ୍ୱେ ୱା ତିସ୍ସୋ ୱା ୱଟ୍ଟଲେଖାୟୋ ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ଗୀୱାୟମ୍ପିସ୍ସା ପିଧାନକବନ୍ଧନତ୍ଥଂ ଏକା ୱଟ୍ଟଲେଖା ୱଟ୍ଟତି ।

ଅଞ୍ଜନୀସଲାକାୟପି ୱଣ୍ଣମଟ୍ଠକମ୍ମଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଅଞ୍ଜନୀଥୱିକାୟପି ୟଂ କିଞ୍ଚି ନାନାୱଣ୍ଣେନ ସୁତ୍ତେନ ୱଣ୍ଣମଟ୍ଠକମ୍ମଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଏସେୱ ନୟୋ କୁଞ୍ଚିକକୋସକେପି । କୁଞ୍ଚିକାୟ ୱଣ୍ଣମଟ୍ଠକମ୍ମଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ତଥା ସିପାଟିକାୟ । ଏକୱଣ୍ଣସୁତ୍ତେନ ପନ ୟେନ କେନଚି ୟଂ କିଞ୍ଚି ସିବ୍ବିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୧୨. ଆରକଣ୍ଟକେପି ୱଟ୍ଟମଣିକଂ ୱା ଅଞ୍ଞଂ ୱା ୱଣ୍ଣମଟ୍ଠଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଗୀୱାୟଂ ପନ ପରିଚ୍ଛେଦଲେଖା ୱଟ୍ଟତି । ପିପ୍ଫଲିକେପି ମଣିକଂ ୱା ପୀଳକଂ ୱା ୟଂ କିଞ୍ଚି ଉଟ୍ଠାପେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଦଣ୍ଡକେ ପନ ପରିଚ୍ଛେଦଲେଖା ୱଟ୍ଟତି । ନଖଚ୍ଛେଦନଂ ୱଲିତକଂୟେୱ କରୋନ୍ତି, ତସ୍ମା ତଂ ୱଟ୍ଟତି । ଉତ୍ତରାରଣିୟଂ ୱାପି ଅରଣିଧନୁକେ ୱା ଉପରିପେଲ୍ଲନଦଣ୍ଡକେ ୱା ମାଲାକମ୍ମାଦି ୟଂ କିଞ୍ଚି ୱଣ୍ଣମଟ୍ଠଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ପେଲ୍ଲନଦଣ୍ଡକସ୍ସ ପନ ୱେମଜ୍ଝେ ମଣ୍ଡଲଂ ହୋତି, ତତ୍ଥ ପରିଚ୍ଛେଦଲେଖାମତ୍ତଂ ୱଟ୍ଟତି । ସୂଚିସଣ୍ଡାସଂ କରୋନ୍ତି, ୟେନ ସୂଚିଂ ଡଂସାପେତ୍ୱା ଘଂସନ୍ତି, ତତ୍ଥ ମକରମୁଖାଦିକଂ ୟଂ କିଞ୍ଚି ୱଣ୍ଣମଟ୍ଠଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ସୂଚିଡଂସନତ୍ଥଂ ପନ ମୁଖମତ୍ତଂ ହୋତି, ତଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ଦନ୍ତକଟ୍ଠଚ୍ଛେଦନୱାସିୟମ୍ପି ୟଂ କିଞ୍ଚି ୱଣ୍ଣମଟ୍ଠଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଉଜୁକମେୱ କପ୍ପିୟଲୋହେନ ଉଭୋସୁ ୱା ପସ୍ସେସୁ ଚତୁରଂସଂ ୱା ଅଟ୍ଠଂସଂ ୱା ବନ୍ଧିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । କତ୍ତରଦଣ୍ଡେପି ୟଂ କିଞ୍ଚି ୱଣ୍ଣମଟ୍ଠଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ହେଟ୍ଠା ଏକା ୱା ଦ୍ୱେ ୱା ୱଟ୍ଟଲେଖା ଉପରି ଅହିଚ୍ଛତ୍ତକମକୁଳମତ୍ତଞ୍ଚ ୱଟ୍ଟତି ।

୧୩. ତେଲଭାଜନେସୁ ୱିସାଣେ ୱା ନାଳିୟଂ ୱା ଅଲାବୁକେ ୱା ଆମଣ୍ଡସାରକେ ୱା ଠପେତ୍ୱା ଇତ୍ଥିରୂପଂ ପୁରିସରୂପଞ୍ଚ ଅୱସେସଂ ସବ୍ବମ୍ପି ୱଣ୍ଣମଟ୍ଠକମ୍ମଂ ୱଟ୍ଟତି । ମଞ୍ଚପୀଠେ ଭିସିବିମ୍ବୋହନେ ଭୂମତ୍ଥରଣେ ପାଦପୁଞ୍ଛନେ ଚଙ୍କମନଭିସିୟା ସମ୍ମୁଞ୍ଜନିୟଂ କଚୱରଛଡ୍ଡନକେ ରଜନଦୋଣିକାୟ ପାନୀୟଉଳୁଙ୍କେ ପାନୀୟଘଟେ ପାଦକଥଲିକାୟ ଫଲକପୀଠକେ ୱଲୟାଧାରକେ ଦଣ୍ଡାଧାରକେ ପତ୍ତପିଧାନେ ତାଲୱଣ୍ଟେ ବୀଜନେତି ଏତେସୁ ସବ୍ବଂ ମାଲାକମ୍ମାଦି ୱଣ୍ଣମଟ୍ଠକମ୍ମଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୧୪. ସେନାସନେ ପନ ଦ୍ୱାରକୱାଟୱାତପାନକୱାଟାଦୀସୁ ସବ୍ବରତନମୟମ୍ପି ୱଣ୍ଣମଟ୍ଠକମ୍ମଂ ୱଟ୍ଟତି । ସେନାସନେ କିଞ୍ଚି ପଟିସେଧେତବ୍ବଂ ନତ୍ଥି ଅଞ୍ଞତ୍ର ୱିରୁଦ୍ଧସେନାସନା। ୱିରୁଦ୍ଧସେନାସନଂ ନାମ ଅଞ୍ଞେସଂ ସୀମାୟ ରାଜୱଲ୍ଲଭେହି କତସେନାସନଂ ୱୁଚ୍ଚତି । ତସ୍ମା ୟେ ତାଦିସଂ ସେନାସନଂ କରୋନ୍ତି, ତେ ୱତ୍ତବ୍ବା ‘‘ମା ଅମ୍ହାକଂ ସୀମାୟ ସେନାସନଂ କରୋଥା’’ତି । ଅନାଦିୟିତ୍ୱା କରୋନ୍ତିୟେୱ, ପୁନପି ୱତ୍ତବ୍ବା ‘‘ମା ଏୱଂ ଅକତ୍ଥ, ମା ଅମ୍ହାକଂ ଉପୋସଥପୱାରଣାନଂ ଅନ୍ତରାୟମକତ୍ଥ, ମା ସାମଗ୍ଗିଂ ଭିନ୍ଦିତ୍ଥ, ତୁମ୍ହାକଂ ସେନାସନଂ କତମ୍ପି କତଟ୍ଠାନେ ନ ଠସ୍ସତୀ’’ତି । ସଚେ ବଲକ୍କାରେନ କରୋନ୍ତିୟେୱ, ୟଦା ତେସଂ ଲଜ୍ଜିପରିସା ଉସ୍ସନ୍ନା ହୋତି, ସକ୍କା ଚ ହୋତି ଲଦ୍ଧୁଂ ଧମ୍ମିକୋ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ, ତଦା ତେସଂ ପେସେତବ୍ବଂ ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ଆୱାସଂ ହରଥା’’ତି । ସଚେ ୟାୱତତିୟଂ ପେସିତେ ହରନ୍ତି, ସାଧୁ । ନୋ ଚେ ହରନ୍ତି, ଠପେତ୍ୱା ବୋଧିଞ୍ଚ ଚେତିୟଞ୍ଚ ଅୱସେସସେନାସନାନି ଭିନ୍ଦିତବ୍ବାନି, ନୋ ଚ ଖୋ ଅପରିଭୋଗଂ କରୋନ୍ତେହି, ପଟିପାଟିୟା ପନ ଛଦନଗୋପାନସୀଇଟ୍ଠକାଦୀନି ଅପନେତ୍ୱା ତେସଂ ପେସେତବ୍ବଂ ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ଦବ୍ବସମ୍ଭାରେ ହରଥା’’ତି । ସଚେ ହରନ୍ତି, ସାଧୁ । ନୋ ଚେ ହରନ୍ତି, ଅଥ ତେସୁ ଦବ୍ବସମ୍ଭାରେସୁ ହିମୱସ୍ସୱାତାତପାଦୀହି ପୂତିଭୂତେସୁ ୱା ଚୋରେହି ୱା ହଟେସୁ ଅଗ୍ଗିନା ୱା ଦଡ୍ଢେସୁ ସୀମସାମିକା ଭିକ୍ଖୂ ଅନୁପୱଜ୍ଜା, ନ ଲବ୍ଭା ଚୋଦେତୁଂ ‘‘ତୁମ୍ହେହି ଅମ୍ହାକଂ ଦବ୍ବସମ୍ଭାରା ନାସିତା’’ତି ୱା ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ଗୀୱା’’ତି ୱା । ୟଂ ପନ ସୀମସାମିକେହି ଭିକ୍ଖୂହି କତଂ, ତଂ ସୁକତମେୱ ହୋତି । ୟୋପି ଭିକ୍ଖୁ ବହୁସ୍ସୁତୋ ୱିନୟଞ୍ଞୂ ଅଞ୍ଞଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅକପ୍ପିୟପରିକ୍ଖାରଂ ଗହେତ୍ୱା ୱିଚରନ୍ତଂ ଦିସ୍ୱା ଛିନ୍ଦାପେୟ୍ୟ ୱା ଭିନ୍ଦାପେୟ୍ୟ ୱା, ଅନୁପୱଜ୍ଜୋ, ସୋ ନେୱ ଚୋଦେତବ୍ବୋ ନ ସାରେତବ୍ବୋ, ନ ତଂ ଲବ୍ଭା ୱତ୍ତୁଂ ‘‘ଅୟଂ ନାମ ମମ ପରିକ୍ଖାରୋ ତୟା ନାସିତୋ, ତଂ ମେ ଦେହୀ’’ତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ପରିକ୍ଖାରୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୩. ଭେସଜ୍ଜାଦିକରଣୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୧୫.ଭେସଜ୍ଜକରଣପରିତ୍ତପଟିସନ୍ଥାରେସୁ ପନ ଭେସଜ୍ଜକରଣେ ତାୱ ଅୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୧୮୫-୭) – ଆଗତାଗତସ୍ସ ପରଜନସ୍ସ ଭେସଜ୍ଜଂ ନ କାତବ୍ବଂ, କରୋନ୍ତୋ ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜତି । ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ପନ ସହଧମ୍ମିକାନଂ କାତବ୍ବଂ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନିୟା ସିକ୍ଖମାନାୟ ସାମଣେରସ୍ସ ସାମଣେରିୟାତି । ସମସୀଲସଦ୍ଧାପଞ୍ଞାନଞ୍ହି ଏତେସଂ ତୀସୁ ସିକ୍ଖାସୁ ୟୁତ୍ତାନଂ ଭେସଜ୍ଜଂ ଅକାତୁଂ ନ ଲବ୍ଭତି । କରୋନ୍ତେନ ଚ ସଚେ ତେସଂ ଅତ୍ଥି, ତେସଂ ସନ୍ତକଂ ଗହେତ୍ୱା ୟୋଜେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ, ସଚେ ନତ୍ଥି, ଅତ୍ତନୋ ସନ୍ତକଂ କାତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅତ୍ତନୋପି ନତ୍ଥି, ଭିକ୍ଖାଚାରୱତ୍ତେନ ୱା ଞାତକପୱାରିତଟ୍ଠାନତୋ ୱା ପରିୟେସିତବ୍ବଂ, ଅଲଭନ୍ତେନ ଗିଲାନସ୍ସ ଅତ୍ଥାୟ ଅକତୱିଞ୍ଞତ୍ତିୟାପି ଆହରିତ୍ୱା କାତବ୍ବଂ ।

୧୬. ଅପରେସମ୍ପି ପଞ୍ଚନ୍ନଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ମାତୁ ପିତୁ ତଦୁପଟ୍ଠାକାନଂ ଅତ୍ତନୋ ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚକରସ୍ସ ପଣ୍ଡୁପଲାସସ୍ସ ଚାତି । ପଣ୍ଡୁପଲାସୋ ନାମ ୟୋ ପବ୍ବଜ୍ଜାପେକ୍ଖୋ ୟାୱ ପତ୍ତଚୀୱରଂ ପଟିୟାଦିୟତି, ତାୱ ୱିହାରେ ୱସତି । ତେସୁ ସଚେ ମାତାପିତରୋ ଇସ୍ସରା ହୋନ୍ତି ନ ପଚ୍ଚାସୀସନ୍ତି, ଅକାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ରଜ୍ଜେପି ଠିତା ପଚ୍ଚାସୀସନ୍ତି, ଅକାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଭେସଜ୍ଜଂ ପଚ୍ଚାସୀସନ୍ତାନଂ ଭେସଜ୍ଜଂ ଦାତବ୍ବଂ, ୟୋଜେତୁଂ ଅଜାନନ୍ତାନଂ ୟୋଜେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ । ସବ୍ବେସଂ ଅତ୍ଥାୟ ସହଧମ୍ମିକେସୁ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ପରିୟେସିତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ମାତରଂ ୱିହାରଂ ଆନେତ୍ୱା ଜଗ୍ଗତି, ସବ୍ବଂ ପରିକମ୍ମଂ ଅନାମସନ୍ତେନ କାତବ୍ବଂ, ଖାଦନୀୟଭୋଜନୀୟଂ ସହତ୍ଥା ଦାତବ୍ବଂ । ପିତା ପନ ୟଥା ସାମଣେରୋ, ଏୱଂ ସହତ୍ଥେନ ନ୍ହାପନସମ୍ବାହନାଦୀନି କତ୍ୱା ଉପଟ୍ଠାତବ୍ବୋ । ୟେ ଚ ମାତାପିତରୋ ଉପଟ୍ଠହନ୍ତି ପଟିଜଗ୍ଗନ୍ତି, ତେସମ୍ପି ଏୱମେୱ କାତବ୍ବଂ । ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚକରୋ ନାମ ୟୋ ୱେତନଂ ଗହେତ୍ୱା ଅରଞ୍ଞେ ଦାରୂନି ୱା ଛିନ୍ଦତି, ଅଞ୍ଞଂ ୱା କିଞ୍ଚି କମ୍ମଂ କରୋତି, ତସ୍ସ ରୋଗେ ଉପ୍ପନ୍ନେ ୟାୱ ଞାତକା ନ ପସ୍ସନ୍ତି, ତାୱ ଭେସଜ୍ଜଂ କାତବ୍ବଂ । ୟୋ ପନ ଭିକ୍ଖୁନିସ୍ସିତକୋୱ ହୁତ୍ୱା ସବ୍ବକମ୍ମାନି କରୋତି, ତସ୍ସ ଭେସଜ୍ଜଂ କାତବ୍ବମେୱ । ପଣ୍ଡୁପଲାସେପି ସାମଣେରେ ୱିୟ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

୧୭. ଅପରେସମ୍ପି ଦସନ୍ନଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ଜେଟ୍ଠଭାତୁ କନିଟ୍ଠଭାତୁ ଜେଟ୍ଠଭଗିନିୟା କନିଟ୍ଠଭଗିନିୟା ଚୂଳମାତୁୟା ମହାମାତୁୟା ଚୂଳପିତୁନୋ ମହାପିତୁନୋ ପିତୁଚ୍ଛାୟ ମାତୁଲସ୍ସାତି । ତେସଂ ପନ ସବ୍ବେସମ୍ପି କରୋନ୍ତେନ ତେସଂୟେୱ ସନ୍ତକଂ ଭେସଜ୍ଜଂ ଗହେତ୍ୱା କେୱଲଂ ୟୋଜେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ନପ୍ପହୋନ୍ତି ୟାଚନ୍ତି ଚ ‘‘ଦେଥ ନୋ, ଭନ୍ତେ, ତୁମ୍ହାକଂ ପଟିଦସ୍ସାମା’’ତି, ତାୱକାଲିକଂ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେପି ନ ୟାଚନ୍ତି, ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ଭେସଜ୍ଜଂ ଅତ୍ଥି, ତାୱକାଲିକଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ୱା ‘‘ୟଦା ତେସଂ ଭୱିସ୍ସତି, ତଦା ଦସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି ଆଭୋଗଂ ୱା କତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ପଟିଦେନ୍ତି, ଗହେତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ ଦେନ୍ତି, ନ ଚୋଦେତବ୍ବା । ଏତେ ଦସ ଞାତକେ ଠପେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞେସଂ ନ କାତବ୍ବଂ ।

ଏତେସଂ ପୁତ୍ତପରମ୍ପରାୟ ପନ ୟାୱ ସତ୍ତମା କୁଲପରିୱଟ୍ଟା, ତାୱ ଚତ୍ତାରୋ ପଚ୍ଚୟେ ଆହରାପେନ୍ତସ୍ସ ଅକତୱିଞ୍ଞତ୍ତି ୱା ଭେସଜ୍ଜଂ କରୋନ୍ତସ୍ସ ୱେଜ୍ଜକମ୍ମଂ ୱା କୁଲଦୂସକାପତ୍ତି ୱା ନ ହୋତି । ସଚେ ଭାତୁ ଜାୟା, ଭଗିନିୟା ସାମିକୋ ୱା ଗିଲାନୋ ହୋତି, ଞାତକା ଚେ, ତେସମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ଅଞ୍ଞାତକା ଚେ, ଭାତୁ ଚ ଭଗିନିୟା ଚ କତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ଜଗ୍ଗନଟ୍ଠାନେ ଦେଥା’’ତି । ଅଥ ୱା ତେସଂ ପୁତ୍ତାନଂ କତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ମାତାପିତୂନଂ ଦେଥା’’ତି । ଏତେନୁପାୟେନ ସବ୍ବପଦେସୁ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ ।

ତେସଂ ଅତ୍ଥାୟ ଚ ସାମଣେରେହି ଅରଞ୍ଞତୋ ଭେସଜ୍ଜଂ ଆହରାପେନ୍ତେନ ଞାତିସାମଣେରେହି ୱା ଆହରାପେତବ୍ବଂ, ଅଞ୍ଞାତକେହି ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ଥାୟ ୱା ଆହରାପେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ । ତେହିପି ‘‘ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଆହରାମା’’ତି ୱତ୍ତସୀସେନ ଆହରିତବ୍ବଂ । ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ମାତାପିତରୋ ଗିଲାନା ୱିହାରଂ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଉପଜ୍ଝାୟୋ ଚ ଦିସାପକ୍କନ୍ତୋ ହୋତି, ସଦ୍ଧିୱିହାରିକେନ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ସନ୍ତକଂ ଭେସଜ୍ଜଂ ଦାତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ ଅତ୍ଥି, ଅତ୍ତନୋ ଭେସଜ୍ଜଂ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ପରିଚ୍ଚଜିତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ । ଅତ୍ତନୋପି ଅସନ୍ତେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ପରିୟେସିତ୍ୱା ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ସନ୍ତକଂ କତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ । ଉପଜ୍ଝାୟେନପି ସଦ୍ଧିୱିହାରିକସ୍ସ ମାତାପିତୂସୁ ଏୱମେୱ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଏସେୱ ନୟୋ ଆଚରିୟନ୍ତେୱାସିକେସୁପି । ଅଞ୍ଞୋପି ୟୋ ଆଗନ୍ତୁକୋ ୱା ଚୋରୋ ୱା ୟୁଦ୍ଧପରାଜିତୋ ଇସ୍ସରୋ ୱା ଞାତକେହି ପରିଚ୍ଚତ୍ତୋ କପଣୋ ୱା ଗମିୟମନୁସ୍ସୋ ୱା ଗିଲାନୋ ହୁତ୍ୱା ୱିହାରଂ ପୱିସତି, ସବ୍ବେସଂ ଅପଚ୍ଚାସୀସନ୍ତେନ ଭେସଜ୍ଜଂ କାତବ୍ବଂ ।

୧୮. ସଦ୍ଧଂ କୁଲଂ ହୋତି ଚତୂହି ପଚ୍ଚୟେହି ଉପଟ୍ଠାୟକଂ ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ମାତାପିତୁଟ୍ଠାନିୟଂ, ତତ୍ର ଚେ କୋଚି ଗିଲାନୋ ହୋତି, ତସ୍ସତ୍ଥାୟ ୱିସ୍ସାସେନ ‘‘ଭେସଜ୍ଜଂ କତ୍ୱା ଭନ୍ତେ ଦେଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ନେୱ ଦାତବ୍ବଂ ନ କାତବ୍ବଂ । ଅଥ ପନ କପ୍ପିୟଂ ଞତ୍ୱା ଏୱଂ ପୁଚ୍ଛନ୍ତି ‘‘ଭନ୍ତେ, ଅସୁକସ୍ସ ନାମ ରୋଗସ୍ସ କିଂ ଭେସଜ୍ଜଂ କରୋନ୍ତୀ’’ତି, ‘‘ଇଦଞ୍ଚିଦଞ୍ଚ ଗହେତ୍ୱା କରୋନ୍ତୀ’’ତି ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଭନ୍ତେ, ମୟ୍ହଂ ମାତା ଗିଲାନା, ଭେସଜ୍ଜଂ ତାୱ ଆଚିକ୍ଖଥା’’ତି ଏୱଂ ପୁଚ୍ଛିତେ ପନ ନ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ, ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ପନ କଥା କାତବ୍ବା ‘‘ଆୱୁସୋ, ଅସୁକସ୍ସ ନାମ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଇମସ୍ମିଂ ରୋଗେ କିଂ ଭେସଜ୍ଜଂ କରିଂସୂ’’ତି । ଇଦଞ୍ଚିଦଞ୍ଚ ଭେସଜ୍ଜଂ ଭନ୍ତେତି । ତଂ ସୁତ୍ୱା ଇତରୋ ମାତୁ ଭେସଜ୍ଜଂ କରୋତି, ୱଟ୍ଟତି । ମହାପଦୁମତ୍ଥେରୋ କିର ୱସଭରଞ୍ଞୋପି ଦେୱିୟା ରୋଗେ ଉପ୍ପନ୍ନେ ଏକାୟ ଇତ୍ଥିୟା ଆଗନ୍ତ୍ୱା ପୁଚ୍ଛିତୋ ‘‘ନ ଜାନାମୀ’’ତି ଅୱତ୍ୱା ଏୱମେୱ ଭିକ୍ଖୂହି ସଦ୍ଧିଂ ସମୁଲ୍ଲପେସି । ତଂ ସୁତ୍ୱା ତସ୍ସା ଭେସଜ୍ଜମକଂସୁ । ୱୂପସନ୍ତେ ଚ ରୋଗେ ତିଚୀୱରେନ ତୀହି ଚ କହାପଣସତେହି ସଦ୍ଧିଂ ଭେସଜ୍ଜଚଙ୍କୋଟକଂ ପୂରେତ୍ୱା ଆହରିତ୍ୱା ଥେରସ୍ସ ପାଦମୂଲେ ଠପେତ୍ୱା ‘‘ଭନ୍ତେ, ପୁପ୍ଫପୂଜଂ କରୋଥା’’ତି ଆହଂସୁ । ଥେରୋ ‘‘ଆଚରିୟଭାଗୋ ନାମ ଅୟ’’ନ୍ତି କପ୍ପିୟୱସେନ ଗାହାପେତ୍ୱା ପୁପ୍ଫପୂଜମକାସି । ଏୱଂ ତାୱ ଭେସଜ୍ଜେ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

୧୯.ପରିତ୍ତେ ପନ ‘‘ଗିଲାନସ୍ସ ପରିତ୍ତଂ କରୋଥ, ଭନ୍ତେ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ନ କାତବ୍ବଂ, ‘‘ପରିତ୍ତଂ ଭଣଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ଭଣିତବ୍ବଂ । ସଚେପିସ୍ସ ଏୱଂ ହୋତି ‘‘ମନୁସ୍ସା ନାମ ନ ଜାନନ୍ତି, ଅକରିୟମାନେ ୱିପ୍ପଟିସାରିନୋ ଭୱିସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି, କାତବ୍ବଂ । ‘‘ପରିତ୍ତୋଦକଂ ପରିତ୍ତସୁତ୍ତଂ କତ୍ୱା ଦେଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ତେସଂୟେୱ ଉଦକଂ ହତ୍ଥେନ ଚାଲେତ୍ୱା ସୁତ୍ତଂ ପରିମଜ୍ଜିତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ୱିହାରତୋ ଉଦକଂ ଅତ୍ତନୋ ସନ୍ତକଂ ୱା ସୁତ୍ତଂ ଦେତି, ଦୁକ୍କଟଂ । ମନୁସ୍ସା ଉଦକଞ୍ଚ ସୁତ୍ତଞ୍ଚ ଗହେତ୍ୱା ନିସୀଦିତ୍ୱା ‘‘ପରିତ୍ତଂ ଭଣଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, କାତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ ଜାନନ୍ତି, ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ । ଭିକ୍ଖୂନଂ ନିସିନ୍ନାନଂ ପାଦେସୁ ଉଦକଂ ଆକିରିତ୍ୱା ସୁତ୍ତଞ୍ଚ ଠପେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ‘‘ପରିତ୍ତଂ କରୋଥ, ପରିତ୍ତଂ ଭଣଥା’’ତି, ନ ପାଦା ଅପନେତବ୍ବା । ମନୁସ୍ସା ହି ୱିପ୍ପଟିସାରିନୋ ହୋନ୍ତି । ଅନ୍ତୋଗାମେପି ଗିଲାନସ୍ସ ଅତ୍ଥାୟ ୱିହାରଂ ପେସେନ୍ତି ‘‘ପରିତ୍ତଂ ଭଣନ୍ତୂ’’ତି, ଭଣିତବ୍ବଂ । ଅନ୍ତୋଗାମେ ରାଜଗେହାଦୀସୁ ରୋଗେ ୱା ଉପଦ୍ଦୱେ ୱା ଉପ୍ପନ୍ନେ ପକ୍କୋସାପେତ୍ୱା ଭଣାପେନ୍ତି, ଆଟାନାଟିୟସୁତ୍ତାଦୀନି ଭଣିତବ୍ବାନି । ‘‘ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଗିଲାନସ୍ସ ସିକ୍ଖାପଦାନି ଦେନ୍ତୁ, ଧମ୍ମଂ କଥେନ୍ତୁ, ରାଜନ୍ତେପୁରେ ୱା ଅମଚ୍ଚଗେହେ ୱା ଆଗନ୍ତ୍ୱା ସିକ୍ଖାପଦାନି ଦେନ୍ତୁ, ଧମ୍ମଂ କଥେନ୍ତୂ’’ତି ପେସିତେପି ଗନ୍ତ୍ୱା ସିକ୍ଖାପଦାନି ଦାତବ୍ବାନି, ଧମ୍ମୋ କଥେତବ୍ବୋ । ‘‘ମତାନଂ ପରିୱାରତ୍ଥଂ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୂ’’ତି ପକ୍କୋସନ୍ତି, ନ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ‘‘ସୀୱଥିକଦସ୍ସନେ ଅସୁଭଦସ୍ସନେ ଚ ମରଣସ୍ସତିଂ ପଟିଲଭିସ୍ସାମା’’ତି କମ୍ମଟ୍ଠାନସୀସେନ ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ପହାରେଦିନ୍ନେ ମତେପି ଅମରଣାଧିପ୍ପାୟସ୍ସ ଅନାପତ୍ତି ୱୁତ୍ତା’’ତି ନ ଏତ୍ତକେନେୱ ଅମନୁସ୍ସଗହିତସ୍ସ ପହାରୋ ଦାତବ୍ବୋ, ତାଲପଣ୍ଣଂ ପନ ପରିତ୍ତସୁତ୍ତଂ ୱା ହତ୍ଥେ ୱା ପାଦେ ୱା ବନ୍ଧିତବ୍ବଂ, ରତନସୁତ୍ତାଦୀନି ପରିତ୍ତାନି ଭଣିତବ୍ବାନି, ‘‘ମା ସୀଲୱନ୍ତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ୱିହେଠେହୀ’’ତି ଧମ୍ମକଥା କାତବ୍ବା, ଆଟାନାଟିୟପରିତ୍ତଂ ୱା ଭଣିତବ୍ବଂ ।

ଇଧ ପନ ଆଟାନାଟିୟପରିତ୍ତସ୍ସ ପରିକମ୍ମଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ (ଦୀ॰ ନି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩.୨୮୨) । ପଠମମେୱ ହି ଆଟାନାଟିୟସୁତ୍ତଂ ନ ଭଣିତବ୍ବଂ, ମେତ୍ତସୁତ୍ତଂ (ଖୁ॰ ପା॰ ୯.୧ ଆଦୟୋ; ସୁ॰ ନି॰ ୧୪୩ ଆଦୟୋ) ଧଜଗ୍ଗସୁତ୍ତଂ (ସଂ॰ ନି॰ ୧.୨୪୯) ରତନସୁତ୍ତନ୍ତି (ଖୁ॰ ପା॰ ୬.୧ ଆଦୟୋ; ସୁ॰ ନି॰ ୨୨୪ ଆଦୟୋ) ଇମାନି ସତ୍ତାହଂ ଭଣିତବ୍ବାନି । ସଚେ ମୁଞ୍ଚତି, ସୁନ୍ଦରଂ । ନୋ ଚେ ମୁଞ୍ଚତି, ଆଟାନାଟିୟସୁତ୍ତଂ ଭଣିତବ୍ବଂ । ତଂ ଭଣନ୍ତେନ ଚ ଭିକ୍ଖୁନା ପିଟ୍ଠଂ ୱା ମଂସଂ ୱା ନ ଖାଦିତବ୍ବଂ, ସୁସାନେ ନ ୱସିତବ୍ବଂ । କସ୍ମା ? ଅମନୁସ୍ସା ଓତାରଂ ଲଭନ୍ତି । ପରିତ୍ତକରଣଟ୍ଠାନଂ ହରିତୂପଲିତ୍ତଂ କାରେତ୍ୱା ତତ୍ଥ ପରିସୁଦ୍ଧଂ ଆସନଂ ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ନିସୀଦିତବ୍ବଂ । ପରିତ୍ତକାରକୋ ଭିକ୍ଖୁ ୱିହାରତୋ ଘରଂ ନେନ୍ତେହି ଫଲକାୱୁଧେହି ପରିୱାରେତ୍ୱା ନେତବ୍ବୋ । ଅବ୍ଭୋକାସେ ନିସୀଦିତ୍ୱା ନ ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ଦ୍ୱାରୱାତପାନାନି ପିଦହିତ୍ୱା ନିସିନ୍ନେନ ଆୱୁଧହତ୍ଥେହି ସମ୍ପରିୱାରିତେନ ମେତ୍ତଚିତ୍ତଂ ପୁରେଚାରିକଂ କତ୍ୱା ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ପଠମଂ ସିକ୍ଖାପଦାନି ଗାହାପେତ୍ୱା ସୀଲେ ପତିଟ୍ଠିତସ୍ସ ପରିତ୍ତଂ କାତବ୍ବଂ । ଏୱମ୍ପି ମୋଚେତୁଂ ଅସକ୍କୋନ୍ତେନ ୱିହାରଂ ନେତ୍ୱା ଚେତିୟଙ୍ଗଣେ ନିପଜ୍ଜାପେତ୍ୱା ଆସନପୂଜଂ କାରେତ୍ୱା ଦୀପେ ଜାଲାପେତ୍ୱା ଚେତିୟଙ୍ଗଣଂ ସମ୍ମଜ୍ଜିତ୍ୱା ମଙ୍ଗଲକଥା ୱତ୍ତବ୍ବା, ସବ୍ବସନ୍ନିପାତୋ ଘୋସେତବ୍ବୋ, ୱିହାରସ୍ସ ଉପୱନେ ଜେଟ୍ଠକରୁକ୍ଖୋ ନାମ ହୋତି, ତତ୍ଥ ‘‘ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘୋ ତୁମ୍ହାକଂ ଆଗମନଂ ପତିମାନେତୀ’’ତି ପହିଣିତବ୍ବଂ । ସବ୍ବସନ୍ନିପାତଟ୍ଠାନେ ଅନାଗନ୍ତୁଂ ନାମ ନ ଲଭତି, ତତୋ ଅମନୁସ୍ସଗହିତକୋ ‘‘ତ୍ୱଂ କୋନାମୋସୀ’’ତି ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ନାମେ କଥିତେ ନାମେନେୱ ଆଲପିତବ୍ବୋ, ‘‘ଇତ୍ଥନ୍ନାମ ତୁୟ୍ହଂ ମାଲାଗନ୍ଧାଦୀସୁ ପତ୍ତି, ଆସନପୂଜାୟଂ ପତ୍ତି, ପିଣ୍ଡପାତେ ପତ୍ତି, ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘେନ ତୁୟ୍ହଂ ପଣ୍ଣାକାରତ୍ଥାୟ ମହାମଙ୍ଗଲକଥା ୱୁତ୍ତା, ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘେ ଗାରୱେନ ଏତଂ ମୁଞ୍ଚାହୀ’’ତି ମୋଚେତବ୍ବୋ । ସଚେ ନ ମୁଞ୍ଚତି, ଦେୱତାନଂ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ ‘‘ତୁମ୍ହେ ଜାନାଥ, ଅୟଂ ଅମନୁସ୍ସୋ ଅମ୍ହାକଂ ୱଚନଂ ନ କରୋତି, ମୟଂ ବୁଦ୍ଧଆଣଂ କରିସ୍ସାମା’’ତି ପରିତ୍ତଂ କାତବ୍ବଂ । ଏତଂ ତାୱ ଗିହୀନଂ ପରିକମ୍ମଂ । ସଚେ ପନ ଭିକ୍ଖୁ ଅମନୁସ୍ସେନ ଗହିତୋ ହୋତି, ଆସନାନି ଧୋୱିତ୍ୱା ସବ୍ବସନ୍ନିପାତଂ ଘୋସାପେତ୍ୱା ଗନ୍ଧମାଲାଦୀସୁ ପତ୍ତିଂ ଦତ୍ୱା ପରିତ୍ତଂ ଭଣିତବ୍ବଂ, ଇଦଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ପରିକମ୍ମଂ । ଏୱଂ ପରିତ୍ତେ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

୨୦.ପଟିସନ୍ଥାରେ ପନ ଅୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୧୮୫-୭) – ଅନାମଟ୍ଠପିଣ୍ଡପାତୋ କସ୍ସ ଦାତବ୍ବୋ, କସ୍ସ ନ ଦାତବ୍ବୋ ? ମାତାପିତୂନଂ ତାୱ ଦାତବ୍ବୋ । ସଚେପି କହାପଣଗ୍ଘନକୋ ହୋତି, ସଦ୍ଧାଦେୟ୍ୟୱିନିପାତନଂ ନତ୍ଥି । ମାତାପିତୁଉପଟ୍ଠାକାନଂ ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚକରସ୍ସ ପଣ୍ଡୁପଲାସସ୍ସ ଚାତି ଏତେସମ୍ପି ଦାତବ୍ବୋ । ତତ୍ଥ ପଣ୍ଡୁପଲାସସ୍ସ ଥାଲକେ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱାପି ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ତଂ ଠପେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞେସଂ ଅଗାରିକାନଂ ମାତାପିତୂନମ୍ପି ନ ୱଟ୍ଟତି । ପବ୍ବଜିତପରିଭୋଗୋ ହି ଅଗାରିକାନଂ ଚେତିୟଟ୍ଠାନିୟୋ। ଅପିଚ ଅନାମଟ୍ଠପିଣ୍ଡପାଥୋ ନାମେସ ସମ୍ପତ୍ତସ୍ସ ଦାମରିକଚୋରସ୍ସପି ଇସ୍ସରିୟସ୍ସପି ଦାତବ୍ବୋ । କସ୍ମା ? ତେ ହି ଅଦୀୟମାନେପି ‘‘ନ ଦେନ୍ତୀ’’ତି ଆମସିତ୍ୱା ଦୀୟମାନେପି ‘‘ଉଚ୍ଛିଟ୍ଠକଂ ଦେନ୍ତୀ’’ତି କୁଜ୍ଝନ୍ତି, କୁଦ୍ଧା ଜୀୱିତାପି ୱୋରୋପେନ୍ତି, ସାସନସ୍ସପି ଅନ୍ତରାୟଂ କରୋନ୍ତି । ରଜ୍ଜଂ ପତ୍ଥୟମାନସ୍ସ ୱିଚରତୋ ଚୋରନାଗସ୍ସ ୱତ୍ଥୁ ଚେତ୍ଥ କଥେତବ୍ବଂ । ଏୱଂ ଅନାମଟ୍ଠପିଣ୍ଡପାତେ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

ପଟିସନ୍ଥାରୋ ଚ ନାମାୟଂ କସ୍ସ କାତବ୍ବୋ, କସ୍ସ ନ କାତବ୍ବୋ ? ପଟିସନ୍ଥାରୋ ନାମ ୱିହାରଂ ସମ୍ପତ୍ତସ୍ସ ୟସ୍ସ କସ୍ସଚି ଆଗନ୍ତୁକସ୍ସ ୱା ଦଲିଦ୍ଦସ୍ସ ୱା ଚୋରସ୍ସ ୱା ଇସ୍ସରସ୍ସ ୱା କାତବ୍ବୋୟେୱ । କଥଂ ? ଆଗନ୍ତୁକଂ ତାୱ ଖୀଣପରିବ୍ବୟଂ ୱିହାରଂ ସମ୍ପତ୍ତଂ ଦିସ୍ୱା ‘‘ପାନୀୟଂ ପିୱା’’ତି ଦାତବ୍ବଂ, ପାଦମକ୍ଖନତେଲଂ ଦାତବ୍ବଂ, କାଲେ ଆଗତସ୍ସ ୟାଗୁଭତ୍ତଂ, ୱିକାଲେ ଆଗତସ୍ସ ସଚେ ତଣ୍ଡୁଲା ଅତ୍ଥି, ତଣ୍ଡୁଲା ଦାତବ୍ବା । ଅୱେଲାୟ ସମ୍ପତ୍ତୋପି ‘‘ଗଚ୍ଛାହୀ’’ତି ନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ, ସୟନଟ୍ଠାନଂ ଦାତବ୍ବଂ । ସବ୍ବଂ ଅପଚ୍ଚାସୀୟନ୍ତେନେୱ କାତବ୍ବଂ । ‘‘ମନୁସ୍ସା ନାମ ଚତୁପଚ୍ଚୟଦାୟକା, ଏୱଂ ସଙ୍ଗହେ କରିୟମାନେ ପୁନପ୍ପୁନଂ ପସୀଦିତ୍ୱା ଉପକାରଂ କରିସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି ଚିତ୍ତଂ ନ ଉପ୍ପାଦେତବ୍ବଂ । ଚୋରାନଂ ପନ ସଙ୍ଘିକମ୍ପି ଦାତବ୍ବଂ । ପଟିସନ୍ଥାରାନିସଂସଦୀପନତ୍ଥଞ୍ଚ ଚୋରନାଗୱତ୍ଥୁ, ଭାତରା ସଦ୍ଧିଂ ଜମ୍ବୁଦୀପଗତସ୍ସ ମହାନାଗରଞ୍ଞୋ ୱତ୍ଥୁ, ପିତୁରାଜସ୍ସ ରଜ୍ଜେ ଚତୁନ୍ନଂ ଅମଚ୍ଚାନଂ ୱତ୍ଥୁ, ଅଭୟଚୋରୱତ୍ଥୂତି ଏୱମାଦୀନି ବହୂନି ୱତ୍ଥୂନି ମହାଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱୁତ୍ତାନି ।

ତତ୍ରାୟଂ ଏକୱତ୍ଥୁଦୀପନା – ସୀହଳଦୀପେ କିର ଅଭୟୋ ନାମ ଚୋରୋ ପଞ୍ଚସତପରିୱାରୋ ଏକସ୍ମିଂ ଠାନେ ଖନ୍ଧାୱାରଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ସମନ୍ତା ତିୟୋଜନଂ ଉବ୍ବାସେତ୍ୱା ୱସତି । ଅନୁରାଧପୁରୱାସିନୋ କଦମ୍ବନଦିଂ ନ ଉତ୍ତରନ୍ତି, ଚେତିୟଗିରିମଗ୍ଗେ ଜନସଞ୍ଚାରୋ ଉପଚ୍ଛିନ୍ନୋ । ଅଥେକଦିୱସଂ ଚୋରୋ ‘‘ଚେତିୟଗିରିଂ ୱିଲୁମ୍ପିସ୍ସାମୀ’’ତି ଅଗମାସି । ଆରାମିକା ଦିସ୍ୱା ଦୀଘଭାଣକଅଭୟତ୍ଥେରସ୍ସ ଆରୋଚେସୁଂ । ଥେରୋ ‘‘ସପ୍ପିଫାଣିତାଦୀନି ଅତ୍ଥୀ’’ତି ପୁଚ୍ଛି । ‘‘ଅତ୍ଥି, ଭନ୍ତେ’’ତି । ‘‘ଚୋରାନଂ ଦେଥ’’ । ‘‘ତଣ୍ଡୁଲା ଅତ୍ଥୀ’’ତି । ‘‘ଅତ୍ଥି, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘସ୍ସତ୍ଥାୟ ଆହଟା ତଣ୍ଡୁଲା ଚ ପକ୍କସାକଞ୍ଚ ଗୋରସୋ ଚା’’ତି । ‘‘ଭତ୍ତଂ ସମ୍ପାଦେତ୍ୱା ଚୋରାନଂ ଦେଥା’’ତି । ଆରାମିକା ତଥା କରିଂସୁ । ଚୋରା ଭତ୍ତଂ ଭୁଞ୍ଜିତ୍ୱା ‘‘କେନାୟଂ ପଟିସନ୍ଥାରୋ କତୋ’’ତି ପୁଚ୍ଛିଂସୁ । ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ଅୟ୍ୟେନ ଅଭୟତ୍ଥେରେନା’’ତି । ଚୋରା ଥେରସ୍ସ ସନ୍ତିକଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ୱନ୍ଦିତ୍ୱା ଆହଂସୁ ‘‘ମୟଂ ‘ସଙ୍ଘସ୍ସ ଚ ଚେତିୟସ୍ସ ଚ ସନ୍ତକଂ ଅଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଗହେସ୍ସାମା’ତି ଆଗତା, ତୁମ୍ହାକଂ ପନ ଇମିନା ପଟିସନ୍ଥାରେନ ମୟଂ ପସନ୍ନା, ଅଜ୍ଜ ପଟ୍ଠାୟ ୱିହାରେ ଧମ୍ମିକାରକ୍ଖା ଅମ୍ହାକଂ ଆୟତ୍ତା ହୋତୁ, ନାଗରା ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଦାନଂ ଦେନ୍ତୁ, ଚେତିୟଂ ୱନ୍ଦନ୍ତୂ’’ତି । ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଚ ନାଗରେ ଦାନଂ ଦାତୁଂ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତେ ନଦୀତୀରେୟେୱ ପଚ୍ଚୁଗ୍ଗନ୍ତ୍ୱା ରକ୍ଖନ୍ତା ୱିହାରଂ ନେନ୍ତି, ୱିହାରେପି ଦାନଂ ଦେନ୍ତାନଂ ରକ୍ଖଂ କତ୍ୱା ତିଟ୍ଠନ୍ତି । ତେପି ଭିକ୍ଖୂନଂ ଭୁତ୍ତାୱସେସଂ ଚୋରାନଂ ଦେନ୍ତି । ଗମନକାଲେପି ତେ ଚୋରା ନଦୀତୀରଂ ପାପେତ୍ୱା ନିୱତ୍ତନ୍ତି ।

ଅଥେକଦିୱସଂ ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘେ ଖୀୟନକକଥା ଉପ୍ପନ୍ନା ‘‘ଥେରୋ ଇସ୍ସରୱତାୟ ସଙ୍ଘସନ୍ତକଂ ଚୋରାନଂ ଅଦାସୀ’’ତି । ଥେରୋ ସନ୍ନିପାତଂ କାରାପେତ୍ୱା ଆହ ‘‘ଚୋରା ‘ସଙ୍ଘସ୍ସ ପକତିୱଟ୍ଟଞ୍ଚ ଚେତିୟସନ୍ତକଞ୍ଚ ଅଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଗଣ୍ହିସ୍ସାମା’ତି ଆଗମିଂସୁ, ଅଥ ତେସଂ ମୟା ‘ଏତଂ ନ ହରିସ୍ସନ୍ତୀ’ତି ଏତ୍ତକୋ ନାମ ପଟିସନ୍ଥାରୋ କତୋ, ତଂ ସବ୍ବମ୍ପି ଏକତୋ ସମ୍ପିଣ୍ଡେତ୍ୱା ଅଗ୍ଘାପେଥ, ତେନ କାରଣେନ ଅୱିଲୁତ୍ତଂ ଭଣ୍ଡଂ ଏକତୋ ସମ୍ପିଣ୍ଡେତ୍ୱା ଅଗ୍ଘାପେଥା’’ତି । ତତୋ ସବ୍ବମ୍ପି ଥେରେନ ଦିନ୍ନକଂ ଚେତିୟଘରେ ଏକଂ ୱରପୋତ୍ଥକଚିତ୍ତତ୍ଥରଣଂ ନ ଅଗ୍ଘତି । ତତୋ ଆହଂସୁ ‘‘ଥେରେନ କତୋ ପଟିସନ୍ଥାରୋ ସୁକତୋ, ଚୋଦେତୁଂ ୱା ସାରେତୁଂ ୱା ନ ଲବ୍ଭତି, ଗୀୱା ୱା ଅୱହାରୋ ୱା ନତ୍ଥୀ’’ତି । ଏୱଂ ମହାନିସଂସୋ ପଟିସନ୍ଥାରୋତି ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା କତ୍ତବ୍ବୋ ପଣ୍ଡିତେନ ଭିକ୍ଖୁନାତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ଭେସଜ୍ଜାଦିକରଣୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୪. ୱିଞ୍ଞତ୍ତିୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୨୧.ୱିଞ୍ଞତ୍ତୀତି ୟାଚନା । ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୩୪୨) – ମୂଲଚ୍ଛେଜ୍ଜାୟ ପୁରିସଂ ୟାଚିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ସହାୟତ୍ଥାୟ କମ୍ମକରଣତ୍ଥାୟ ପୁରିସଂ ଦେଥା’’ତି ୟାଚିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ପୁରିସେନ କତ୍ତବ୍ବଂ ହତ୍ଥକମ୍ମସଙ୍ଖାତଂ ପୁରିସତ୍ତକରଂ ୟାଚିତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ହତ୍ଥକମ୍ମଞ୍ହି କିଞ୍ଚି ୱତ୍ଥୁ ନ ହୋତି, ତସ୍ମା ତଂ ଠପେତ୍ୱା ମିଗଲୁଦ୍ଦକମଚ୍ଛବନ୍ଧନକାଦୀନଂ ସକକମ୍ମଂ ଅୱସେସଂ ସବ୍ବଂ କପ୍ପିୟଂ । ‘‘କିଂ, ଭନ୍ତେ, ଆଗତାତ୍ଥ କେନ କମ୍ମେନା’’ତି ପୁଚ୍ଛିତେ ୱା ଅପୁଚ୍ଛିତେ ୱା ୟାଚିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ୱିଞ୍ଞତ୍ତିପଚ୍ଚୟା ଦୋସୋ ନତ୍ଥି । ମିଗଲୁଦ୍ଦକାଦୟୋ ପନ ସକକମ୍ମଂ ନ ୟାଚିତବ୍ବା, ‘‘ହତ୍ଥକମ୍ମଂ ଦେଥା’’ତି ଅନିୟମେତ୍ୱାପି ନ ୟାଚିତବ୍ବା । ଏୱଂ ୟାଚିତା ହି ତେ ‘‘ସାଧୁ, ଭନ୍ତେ’’ତି ଭିକ୍ଖୂ ଉୟ୍ୟୋଜେତ୍ୱା ମିଗେପି ମାରେତ୍ୱା ଆହରେୟ୍ୟୁଂ । ନିୟମେତ୍ୱା ପନ ‘‘ୱିହାରେ କିଞ୍ଚି କତ୍ତବ୍ବଂ ଅତ୍ଥି, ତତ୍ଥ ହତ୍ଥକମ୍ମଂ ଦେଥା’’ତି ୟାଚିତବ୍ବା, ଫାଲନଙ୍ଗଲାଦୀନି ଉପକରଣାନି ଗହେତ୍ୱା କସିତୁଂ ୱା ୱପିତୁଂ ୱା ଲାୟିତୁଂ ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ସକକିଚ୍ଚପସୁତମ୍ପି କସ୍ସକଂ ୱା ଅଞ୍ଞଂ ୱା କିଞ୍ଚି ହତ୍ଥକମ୍ମଂ ୟାଚିତୁଂ ୱଟ୍ଟତେୱ । ୟୋ ପନ ୱିଘାସାଦୋ ୱା ଅଞ୍ଞୋ ୱା କୋଚି ନିକ୍କମ୍ମୋ ନିରତ୍ଥକକଥଂ କଥେନ୍ତୋ ନିଦ୍ଦାୟନ୍ତୋ ୱା ୱିହରତି, ଏୱରୂପଂ ଅୟାଚିତ୍ୱାପି ‘‘ଏହି ରେ ଇଦଂ ୱା ଇଦଂ ୱା କରୋହୀ’’ତି ୟଦିଚ୍ଛକଂ କାରାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ହତ୍ଥକମ୍ମସ୍ସ ପନ ସବ୍ବକପ୍ପିୟଭାୱଦୀପନତ୍ଥଂ ଇମଂ ନୟଂ କଥେନ୍ତି । ସଚେ ହି ଭିକ୍ଖୁ ପାସାଦଂ କାରେତୁକାମୋ ହୋତି, ଥମ୍ଭତ୍ଥାୟ ପାସାଣକୋଟ୍ଟକାନଂ ଘରଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ୱତ୍ତବ୍ବଂ ‘‘ହତ୍ଥକମ୍ମଂ ଲଦ୍ଧୁଂ ୱଟ୍ଟତି ଉପାସକା’’ତି । ‘‘କିଂ କାତବ୍ବଂ, ଭନ୍ତେ’’ତି ? ‘‘ପାସାଣତ୍ଥମ୍ଭା ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ଦାତବ୍ବା’’ତି । ସଚେ ତେ ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ୱା ଦେନ୍ତି, ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ନିକ୍ଖିତ୍ତେ ଅତ୍ତନୋ ଥମ୍ଭେ ୱା ଦେନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । ଅଥାପି ୱଦନ୍ତି ‘‘ଅମ୍ହାକଂ, ଭନ୍ତେ, ହତ୍ଥକମ୍ମଂ କାତୁଂ ଖଣୋ ନତ୍ଥି, ଅଞ୍ଞଂ ଉଦ୍ଧରାପେଥ, ତସ୍ସ ମୂଲଂ ଦସ୍ସାମା’’ତି, ଉଦ୍ଧରାପେତ୍ୱା ‘‘ପାସାଣତ୍ଥମ୍ଭେ ଉଦ୍ଧଟମନୁସ୍ସାନଂ ମୂଲଂ ଦେଥା’’ତି ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏତେନେୱ ଉପାୟେନ ପାସାଦଦାରୂନଂ ଅତ୍ଥାୟ ୱଡ୍ଢକୀନଂ ସନ୍ତିକଂ, ଇଟ୍ଠକତ୍ଥାୟ ଇଟ୍ଠକୱଡ୍ଢକୀନଂ, ଛଦନତ୍ଥାୟ ଗେହଚ୍ଛାଦକାନଂ, ଚିତ୍ତକମ୍ମତ୍ଥାୟ ଚିତ୍ତକାରାନନ୍ତି ୟେନ ୟେନ ଅତ୍ଥୋ ହୋତି, ତସ୍ସ ତସ୍ସ ଅତ୍ଥାୟ ତେସଂ ତେସଂ ସିପ୍ପକାରକାନଂ ସନ୍ତିକଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ହତ୍ଥକମ୍ମଂ ୟାଚିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ହତ୍ଥକମ୍ମୟାଚନୱସେନ ଚ ମୂଲଚ୍ଛେଜ୍ଜାୟ ୱା ଭତ୍ତୱେତନାନୁପ୍ପଦାନେନ ୱା ଲଦ୍ଧମ୍ପି ସବ୍ବଂ ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅରଞ୍ଞତୋ ଆହରାପେନ୍ତେନ ଚ ସବ୍ବଂ ଅନଜ୍ଝାୱୁତ୍ଥକଂ ଆହରାପେତବ୍ବଂ ।

୨୨. ନ କେୱଲଞ୍ଚ ପାସାଦଂ କାରେତୁକାମେନ, ମଞ୍ଚପୀଠପତ୍ତପରିସ୍ସାୱନଧମକରଣଚୀୱରାଦୀନି କାରାପେତୁକାମେନପି ଦାରୁଲୋହସୁତ୍ତାଦୀନି ଲଭିତ୍ୱା ତେ ତେ ସିପ୍ପକାରକେ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ହତ୍ଥକମ୍ମଂ ୟାଚିତବ୍ବଂ । ହତ୍ଥକମ୍ମୟାଚନୱସେନ ଚ ମୂଲଚ୍ଛେଜ୍ଜାୟ ୱା ଭତ୍ତୱେତନାନୁପ୍ପଦାନେନ ୱା ଲଦ୍ଧମ୍ପି ସବ୍ବଂ ଗହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ କାତୁଂ ନ ଇଚ୍ଛନ୍ତି, ଭତ୍ତୱେତନଂ ପଚ୍ଚାସୀସନ୍ତି, ଅକପ୍ପିୟକହାପଣାଦି ନ ଦାତବ୍ବଂ, ଭିକ୍ଖାଚାରୱତ୍ତେନ ତଣ୍ଡୁଲାଦୀନି ପରିୟେସିତ୍ୱା ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ହତ୍ଥକମ୍ମୱସେନ ପତ୍ତଂ କାରେତ୍ୱା ତଥେୱ ପାଚେତ୍ୱା ନୱପକ୍କସ୍ସ ପତ୍ତସ୍ସ ପୁଞ୍ଛନତେଲତ୍ଥାୟ ଅନ୍ତୋଗାମଂ ପୱିଟ୍ଠେନ ‘‘ଭିକ୍ଖାୟ ଆଗତୋ’’ତି ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ୟାଗୁୟା ୱା ଭତ୍ତେ ୱା ଆନୀତେ ହତ୍ଥେନ ପତ୍ତୋ ପିଧାତବ୍ବୋ । ସଚେ ଉପାସିକା ‘‘କିଂ, ଭନ୍ତେ’’ତି ପୁଚ୍ଛତି, ‘‘ନୱପକ୍କୋ ପତ୍ତୋ, ପୁଞ୍ଛନତେଲେନ ଅତ୍ଥୋ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ସା ‘‘ଦେହି, ଭନ୍ତେ’’ତି ପତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ତେଲେନ ପୁଞ୍ଛିତ୍ୱା ୟାଗୁୟା ୱା ଭତ୍ତସ୍ସ ୱା ପୂରେତ୍ୱା ଦେତି, ୱିଞ୍ଞତ୍ତି ନାମ ନ ହୋତି, ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୨୩. ଭିକ୍ଖୂ ପଗେୱ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତ୍ୱା ଆସନସାଲଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ଆସନଂ ଅପସ୍ସନ୍ତା ତିଟ୍ଠନ୍ତି । ତତ୍ର ଚେ ଉପାସକା ଭିକ୍ଖୂ ଠିତେ ଦିସ୍ୱା ସୟମେୱ ଆସନାନି ଆହରାପେନ୍ତି, ନିସୀଦିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତେହି ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ଅନାପୁଚ୍ଛା ଗତାନମ୍ପି ନଟ୍ଠଂ ଗୀୱା ନ ହୋତି, ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଗମନଂ ପନ ୱତ୍ତଂ । ସଚେ ଭିକ୍ଖୂହି ‘‘ଆସନାନି ଆହରଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେହି ଆହଟାନି ହୋନ୍ତି, ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାୱ ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ଅନାପୁଚ୍ଛା ଗତାନଂ ୱତ୍ତଭେଦୋ ଚ ନଟ୍ଠଞ୍ଚ ଗୀୱା । ଅତ୍ଥରଣକୋଜୱକାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

ମକ୍ଖିକା ବହୁକା ହୋନ୍ତି, ‘‘ମକ୍ଖିକବୀଜନିଂ ଆହରଥା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ପୁଚିମନ୍ଦସାଖାଦୀନି ଆହରନ୍ତି, କପ୍ପିୟଂ କାରାପେତ୍ୱା ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବାନି । ଆସନସାଲାୟଂ ଉଦକଭାଜନଂ ରିତ୍ତଂ ହୋତି, ‘‘ଧମକରଣଂ ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି ନ ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଧମକରଣଞ୍ହି ରିତ୍ତଭାଜନେ ପକ୍ଖିପନ୍ତୋ ଭିନ୍ଦେୟ୍ୟ, ‘‘ନଦିଂ ୱା ତଳାକଂ ୱା ଗନ୍ତ୍ୱା ଉଦକଂ ଆହରା’’ତି ପନ ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ଗେହତୋ ଆହରା’’ତି ନେୱ ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ନ ଆହଟଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ । ଆସନସାଲାୟ ୱା ଅରଞ୍ଞେ ୱା ଭତ୍ତକିଚ୍ଚଂ କରୋନ୍ତେହି ତତ୍ଥ ଜାତକଂ ଅନଜ୍ଝାୱୁତ୍ଥକଂ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଉତ୍ତରିଭଙ୍ଗାରହଂ ପତ୍ତଂ ୱା ଫଲଂ ୱା ସଚେ କିଞ୍ଚି କମ୍ମଂ କରୋନ୍ତଂ ଆହରାପେତି, ହତ୍ଥକମ୍ମୱସେନ ଆହରାପେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଅଲଜ୍ଜୀହି ପନ ଭିକ୍ଖୂହି ୱା ସାମଣେରେହି ୱା ହତ୍ଥକମ୍ମଂ ନ କାରେତବ୍ବଂ । ଅୟଂ ତାୱ ପୁରିସତ୍ତକରେ ନୟୋ ।

୨୪. ଗୋଣଂ ପନ ଅଞ୍ଞାତକଅପ୍ପୱାରିତଟ୍ଠାନତୋ ଆହରାପେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଆହରାପେନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ । ଞାତକପୱାରିତଟ୍ଠାନତୋପି ମୂଲଚ୍ଛେଜ୍ଜାୟ ୟାଚିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ତାୱକାଲିକନୟେନ ସବ୍ବତ୍ଥ ୱଟ୍ଟତି । ଏୱଂ ଆହରାପିତଞ୍ଚ ଗୋଣଂ ରକ୍ଖିତ୍ୱା ଜଗ୍ଗିତ୍ୱା ସାମିକା ପଟିଚ୍ଛାପେତବ୍ବା । ସଚସ୍ସ ପାଦୋ ୱା ସିଙ୍ଗଂ ୱା ଭିଜ୍ଜତି ୱା ନସ୍ସତି ୱା, ସାମିକା ଚେ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ତି, ଇଚ୍ଚେତଂ କୁସଲଂ । ନୋ ଚେ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ତି, ଗୀୱା ହୋତି । ସଚେ ‘‘ତୁମ୍ହାକଂୟେୱ ଦେମା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ନ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତବ୍ବଂ । ‘‘ୱିହାରସ୍ସ ଦେମା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ‘‘ଆରାମିକାନଂ ଆଚିକ୍ଖଥ ଜଗ୍ଗନତ୍ଥାୟା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବା ।

୨୫. ‘‘ସକଟଂ ଦେଥା’’ତିପି ଅଞ୍ଞାତକଅପ୍ପୱାରିତେ ୱତ୍ତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ୱିଞ୍ଞତ୍ତି ଏୱ ହୋତି, ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜତି । ଞାତକପୱାରିତଟ୍ଠାନେ ପନ ୱଟ୍ଟତି, ତାୱକାଲିକଂ ୱଟ୍ଟତି, କମ୍ମଂ ପନ କତ୍ୱା ପୁନ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ନେମିଆଦୀନି ଭିଜ୍ଜନ୍ତି, ପାକତିକାନି କତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ, ନଟ୍ଠେ ଗୀୱା ହୋତି । ‘‘ତୁମ୍ହାକମେୱ ଦେମା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ଦାରୁଭଣ୍ଡଂ ନାମ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏସ ନୟୋ ୱାସିଫରସୁକୁଠାରୀକୁଦାଲନିଖାଦନେସୁ ୱଲ୍ଲିଆଦୀସୁ ଚ ପରପରିଗ୍ଗହିତେସୁ । ଗରୁଭଣ୍ଡପ୍ପହୋନକେସୁୟେୱ ୱଲ୍ଲିଆଦୀସୁ ୱିଞ୍ଞତ୍ତି ହୋତି, ନ ତତୋ ଓରଂ ।

୨୬. ଅନଜ୍ଝାୱୁତ୍ଥକଂ ପନ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଆହରାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ରକ୍ଖିତଗୋପିତଟ୍ଠାନେୟେୱ ହି ୱିଞ୍ଞତ୍ତି ନାମ ୱୁଚ୍ଚତି । ସା ଦ୍ୱୀସୁ ପଚ୍ଚୟେସୁ ସବ୍ବେନ ସବ୍ବଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସେନାସନପଚ୍ଚୟେ ପନ ‘‘ଆହର ଦେହୀ’’ତି ୱିଞ୍ଞତ୍ତିମତ୍ତମେୱ ନ ୱଟ୍ଟତି, ପରିକଥୋଭାସନିମିତ୍ତକମ୍ମାନି ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ତତ୍ଥ ଉପୋସଥାଗାରଂ ୱା ଭୋଜନସାଲଂ ୱା ଅଞ୍ଞଂ ୱା କିଞ୍ଚି ସେନାସନଂ ଇଚ୍ଛତୋ ‘‘ଇମସ୍ମିଂ ୱତ ଓକାସେ ଏୱରୂପଂ ସେନାସନଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱା ‘‘ୟୁତ୍ତ’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ଅନୁରୂପ’’ନ୍ତି ୱାତିଆଦିନା ନୟେନ ୱଚନଂ ପରିକଥା ନାମ । ଉପାସକା ତୁମ୍ହେ କୁହିଂ ୱସଥାତି । ପାସାଦେ, ଭନ୍ତେତି । ‘‘କିଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ପନ ଉପାସକା ପାସାଦୋ ନ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ଏୱମାଦିୱଚନଂ ଓଭାସୋ ନାମ । ମନୁସ୍ସେ ଦିସ୍ୱା ରଜ୍ଜୁଂ ପସାରେତି, ଖୀଲେ ଆକୋଟାପେତି, ‘‘କିଂ ଇଦଂ, ଭନ୍ତେ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ଇଧ ଆୱାସଂ କରିସ୍ସାମା’’ତି ଏୱମାଦିକରଣଂ ପନ ନିମିତ୍ତକମ୍ମଂ ନାମ । ଗିଲାନପଚ୍ଚୟେ ପନ ୱିଞ୍ଞତ୍ତିପି ୱଟ୍ଟତି, ପଗେୱ ପରିକଥାଦୀନି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ୱିଞ୍ଞତ୍ତିୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୫. କୁଲସଙ୍ଗହୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୨୭.କୁଲସଙ୍ଗହୋତି ପୁପ୍ଫଫଲାଦୀହି କୁଲାନଂ ସଙ୍ଗହୋ କୁଲସଙ୍ଗହୋ । ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୪୩୧) – କୁଲସଙ୍ଗହତ୍ଥାୟ ମାଲାୱଚ୍ଛାଦୀନି ରୋପେତୁଂ ୱା ରୋପାପେତୁଂ ୱା ସିଞ୍ଚିତୁଂ ୱା ସିଞ୍ଚାପେତୁଂ ୱା ପୁପ୍ଫାନି ଓଚିନିତୁଂ ୱା ଓଚିନାପେତୁଂ ୱା ଗନ୍ଥିତୁଂ ୱା ଗନ୍ଥାପେତୁଂ ୱା ନ ୱଟ୍ଟତି । ତତ୍ଥ ଅକପ୍ପିୟୱୋହାରୋ କପ୍ପିୟୱୋହାରୋ ପରିୟାୟୋ ଓଭାସୋ ନିମିତ୍ତକମ୍ମନ୍ତି ଇମାନି ପଞ୍ଚ ଜାନିତବ୍ବାନି ।

୨୮. ତତ୍ଥ ଅକପ୍ପିୟୱୋହାରୋ ନାମ ଅଲ୍ଲହରିତାନଂ କୋଟ୍ଟନଂ କୋଟ୍ଟାପନଂ, ଆୱାଟସ୍ସ ଖଣନଂ ଖଣାପନଂ, ମାଲାୱଚ୍ଛସ୍ସ ରୋପନଂ ରୋପାପନଂ, ଆଳିୟା ବନ୍ଧନଂ ବନ୍ଧାପନଂ, ଉଦକସ୍ସ ସେଚନଂ ସେଚାପନଂ, ମାତିକାୟ ସମ୍ମୁଖକରଣଂ, କପ୍ପିୟଉଦକସିଞ୍ଚନଂ, ହତ୍ଥପାଦମୁଖଧୋୱନନହାନୋଦକସିଞ୍ଚନଂ । କପ୍ପିୟୱୋହାରୋ ନାମ ‘‘ଇମଂ ରୁକ୍ଖଂ ଜାନ, ଇମଂ ଆୱାଟଂ ଜାନ, ଇମଂ ମାଲାୱଚ୍ଛଂ ଜାନ, ଏତ୍ଥ ଉଦକଂ ଜାନା’’ତିଆଦିୱଚନଂ ସୁକ୍ଖମାତିକାୟ ଉଜୁକରଣଞ୍ଚ । ପରିୟାୟୋ ନାମ ‘‘ପଣ୍ଡିତେନ ମାଲାୱଚ୍ଛାଦୟୋ ରୋପାପେତବ୍ବା, ନଚିରସ୍ସେୱ ଉପକାରାୟ ସଂୱତ୍ତନ୍ତୀ’’ତିଆଦିୱଚନଂ । ଓଭାସୋ ନାମ କୁଦାଲଖଣିତ୍ତାଦୀନି ଚ ମାଲାୱଚ୍ଛେ ଚ ଗହେତ୍ୱା ଠାନଂ । ଏୱଂ ଠିତଞ୍ହି ସାମଣେରାଦୟୋ ଦିସ୍ୱା ‘‘ଥେରୋ କାରାପେତୁକାମୋ’’ତି ଗନ୍ତ୍ୱା କରୋନ୍ତି । ନିମିତ୍ତକମ୍ମଂ ନାମ କୁଦାଲଖଣିତ୍ତିୱାସିଫରସୁଉଦକଭାଜନାନି ଆହରିତ୍ୱା ସମୀପେ ଠପନଂ ।

୨୯. ଇମାନି ପଞ୍ଚପି କୁଲସଙ୍ଗହତ୍ଥାୟ ରୋପନରୋପାପନାଦୀସୁ ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ଫଲପରିଭୋଗତ୍ଥାୟ କପ୍ପିୟାକପ୍ପିୟୱୋହାରଦ୍ୱୟମେୱ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଇତରତ୍ତୟଂ ୱଟ୍ଟତି । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ‘‘କପ୍ପିୟୱୋହାରୋପି ୱଟ୍ଟତି, ୟଞ୍ଚ ଅତ୍ତନୋ ପରିଭୋଗତ୍ଥାୟ ୱଟ୍ଟତି, ତଂ ଅଞ୍ଞପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ ୱା ସଙ୍ଘସ୍ସ ୱା ଚେତିୟସ୍ସ ୱା ଅତ୍ଥାୟପି ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ଆରାମତ୍ଥାୟ ପନ ୱନତ୍ଥାୟ ଛାୟତ୍ଥାୟ ଚ ଅକପ୍ପିୟୱୋହାରମତ୍ତମେୱ ନ ୱଟ୍ଟତି, ସେସଂ ୱଟ୍ଟତି । ନ କେୱଲଞ୍ଚ ସେସଂ, ୟଂ କିଞ୍ଚି ମାତିକମ୍ପି ଉଜୁଂ କାତୁଂ କପ୍ପିୟଉଦକଂ ସିଞ୍ଚିତୁଂ ନହାନକୋଟ୍ଠକଂ କତ୍ୱା ନହାୟିତୁଂ ହତ୍ଥପାଦମୁଖଧୋୱନଉଦକାନି ଚ ତତ୍ଥ ଛଡ୍ଡେତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ କୁରୁନ୍ଦିୟଞ୍ଚ ‘‘କପ୍ପିୟପଥୱିୟଂ ସୟଂ ରୋପେତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ଆରାମାଦିଅତ୍ଥାୟ ପନ ରୋପିତସ୍ସ ୱା ରୋପାପିତସ୍ସ ୱା ଫଲଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି ।

୩୦. ଅୟଂ ପନ ଆଦିତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୱିତ୍ଥାରେନ ଆପତ୍ତିୱିନିଚ୍ଛୟୋ – କୁଲଦୂସନତ୍ଥାୟ ଅକପ୍ପିୟପଥୱିୟଂ ମାଲାୱଚ୍ଛଂ ରୋପେନ୍ତସ୍ସ ପାଚିତ୍ତିୟଞ୍ଚେୱ ଦୁକ୍କଟଞ୍ଚ, ତଥା ଅକପ୍ପିୟୱୋହାରେନ ରୋପାପେନ୍ତସ୍ସ । କପ୍ପିୟପଥୱିୟଂ ରୋପନେପି ରୋପାପନେପି ଦୁକ୍କଟମେୱ । ଉଭୟତ୍ରାପି ସକିଂ ଆଣତ୍ତିୟା ବହୂନମ୍ପି ରୋପନେ ଏକମେୱ ସପାଚିତ୍ତିୟଦୁକ୍କଟଂ ୱା ସୁଦ୍ଧଦୁକ୍କଟଂ ୱା ହୋତି । ପରିଭୋଗତ୍ଥାୟ କପ୍ପିୟଭୂମିୟଂ ୱା ଅକପ୍ପିୟଭୂମିୟଂ ୱା କପ୍ପିୟୱୋହାରେନ ରୋପାପନେ ଅନାପତ୍ତି । ଆରାମାଦିଅତ୍ଥାୟପି ଅକପ୍ପିୟପଥୱିୟଂ ରୋପେନ୍ତସ୍ସ ୱା ଅକପ୍ପିୟୱଚନେନ ରୋପାପେନ୍ତସ୍ସ ୱା ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ଅୟଂ ପନ ନୟୋ ମହାଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ନ ସୁଟ୍ଠୁ ୱିଭତ୍ତୋ, ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ୱିଭତ୍ତୋତି ।

ସିଞ୍ଚନସିଞ୍ଚାପନେ ପନ ଅକପ୍ପିୟଉଦକେନ ସବ୍ବତ୍ଥ ପାଚିତ୍ତିୟଂ, କୁଲଦୂସନପରିଭୋଗତ୍ଥାୟ ଦୁକ୍କଟମ୍ପି । କପ୍ପିୟେନ ତେସଂୟେୱ ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ଅତ୍ଥାୟ ଦୁକ୍କଟଂ, ପରିଭୋଗତ୍ଥାୟ ଚେତ୍ଥ କପ୍ପିୟୱୋହାରେନ ସିଞ୍ଚାପନେ ଅନାପତ୍ତି । ଆପତ୍ତିଟ୍ଠାନେ ପନ ଧାରାୱଚ୍ଛେଦୱସେନ ପୟୋଗବହୁଲତାୟ ଚ ଆପତ୍ତିବହୁଲତା ୱେଦିତବ୍ବା ।

କୁଲସଙ୍ଗହତ୍ଥାୟ ଓଚିନନେ ପୁପ୍ଫଗଣନାୟ ଦୁକ୍କଟପାଚିତ୍ତିୟାନି, ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ପାଚିତ୍ତିୟାନେୱ । ବହୂନି ପନ ପୁପ୍ଫାନି ଏକପୟୋଗେନ ଓଚିନନ୍ତୋ ପୟୋଗୱସେନ କାରେତବ୍ବୋ । ଓଚିନାପନେ କୁଲଦୂସନତ୍ଥାୟ ସକିଂ ଆଣତ୍ତୋ ବହୁମ୍ପି ଓଚିନାତି, ଏକମେୱ ସପାଚିତ୍ତିୟଦୁକ୍କଟଂ, ଅଞ୍ଞତ୍ର ପାଚିତ୍ତିୟମେୱ ।

୩୧. ଗନ୍ଥନଗନ୍ଥାପନେସୁ ପନ ସବ୍ବାପି ଛ ପୁପ୍ଫୱିକତିୟୋ ୱେଦିତବ୍ବା – ଗନ୍ଥିମଂ ଗୋପ୍ଫିମଂ ୱେଧିମଂ ୱେଠିମଂ ପୂରିମଂ ୱାୟିମନ୍ତି । ତତ୍ଥ ଗନ୍ଥିମଂ ନାମ ସଦଣ୍ଡକେସୁ ୱା ଉପ୍ପଲପଦୁମାଦୀସୁ ଅଞ୍ଞେସୁ ୱା ଦୀଘୱଣ୍ଟେସୁ ପୁପ୍ଫେସୁ ଦଟ୍ଠବ୍ବଂ । ଦଣ୍ଡକେନ ୱା ଦଣ୍ଡକଂ, ୱଣ୍ଟେନ ୱା ୱଣ୍ଟଂ ଗନ୍ଥେତ୍ୱା କତମେୱ ହି ଗନ୍ଥିମଂ । ତଂ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ୱା ଭିକ୍ଖୁନିୟା ୱା କାତୁମ୍ପି ଅକପ୍ପିୟୱଚନେନ କାରାପେତୁମ୍ପି ନ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ଏୱଂ ଜାନ, ଏୱଂ କତେ ସୋଭେୟ୍ୟ, ୟଥା ଏତାନି ପୁପ୍ଫାନି ନ ୱିକିରିୟନ୍ତି, ତଥା କରୋହୀ’’ତିଆଦିନା ପନ କପ୍ପିୟୱଚନେନ କାରାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ଗୋପ୍ଫିମଂ ନାମ ସୁତ୍ତେନ ୱା ୱାକାଦୀହି ୱା ୱସ୍ସିକପୁପ୍ଫାଦୀନଂ ଏକତୋୱଣ୍ଟିକଉଭତୋୱଣ୍ଟିକମାଲାୱସେନ ଗୋପ୍ଫନଂ, ୱାକଂ ୱା ରଜ୍ଜୁଂ ୱା ଦିଗୁଣଂ କତ୍ୱା ତତ୍ଥ ଅୱଣ୍ଟକାନି ନୀପପୁପ୍ଫାଦୀନି ପୱେସେତ୍ୱା ପଟିପାଟିୟା ବନ୍ଧନ୍ତି, ଏତମ୍ପି ଗୋପ୍ଫିମମେୱ । ସବ୍ବଂ ପୁରିମନୟେନେୱ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

ୱେଧିମଂ ନାମ ସୱଣ୍ଟକାନି ୱସ୍ସିକପୁପ୍ଫାଦୀନି ୱଣ୍ଟେ, ଅୱଣ୍ଟକାନି ୱକୁଲପୁପ୍ଫାଦୀନି ଅତ୍ତନୋ ଛିଦ୍ଦେସୁ ସୂଚିତାଲହୀରାଦୀହି ୱିନିୱିଜ୍ଝିତ୍ୱା ଆୱୁନନ୍ତି, ଏତଂ ୱେଧିମଂ ନାମ । ତଂ ପୁରିମନୟେନେୱ ନ ୱଟ୍ଟତି । କେଚି ପନ କଦଲିକ୍ଖନ୍ଧମ୍ହି କଣ୍ଟକେ ୱା ତାଲହୀରାଦୀନି ୱା ପୱେସେତ୍ୱା ତତ୍ଥ ପୁପ୍ଫାନି ୱିନିୱିଜ୍ଝିତ୍ୱା ଠପେନ୍ତି, କେଚି କଣ୍ଟକସାଖାସୁ, କେଚି ପୁପ୍ଫଛତ୍ତପୁପ୍ଫକୂଟାଗାରକରଣତ୍ଥଂ ଛତ୍ତେ ଚ ଭିତ୍ତିୟଞ୍ଚ ପୱେସେତ୍ୱା ଠପିତକଣ୍ଟକେସୁ, କେଚି ଧମ୍ମାସନୱିତାନେ ବଦ୍ଧକଣ୍ଟକେସୁ, କେଚି କଣିକାରପୁପ୍ଫାଦୀନି ସଲାକାହି ୱିଜ୍ଝନ୍ତି, ଛତ୍ତାଧିଛତ୍ତଂ ୱିୟ କରୋନ୍ତି, ତଂ ଅତିଓଳାରିକମେୱ । ପୁପ୍ଫୱିଜ୍ଝନତ୍ଥଂ ପନ ଧମ୍ମାସନୱିତାନେ କଣ୍ଟକମ୍ପି ବନ୍ଧିତୁଂ କଣ୍ଟକାଦୀହି ୱା ଏକପୁପ୍ଫମ୍ପି ୱିଜ୍ଝିତୁଂ ପୁପ୍ଫେୟେୱ ୱା ପୁପ୍ଫଂ ପୱେସେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଜାଲୱିତାନୱେଦିକନାଗଦନ୍ତକପୁପ୍ଫପଟିଚ୍ଛକତାଲପଣ୍ଣଗୁଳକାଦୀନଂ ପନ ଛିଦ୍ଦେସୁ ଅସୋକପିଣ୍ଡିୟା ୱା ଅନ୍ତରେସୁ ପୁପ୍ଫାନି ପୱେସେତୁଂ ନ ଦୋସୋ । ନ ହେତଂ ୱେଧିମଂ ହୋତି । ଧମ୍ମରଜ୍ଜୁୟମ୍ପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

ୱେଠିମଂ ନାମ ପୁପ୍ଫଦାମପୁପ୍ଫହତ୍ଥକେସୁ ଦଟ୍ଠବ୍ବଂ । କେଚି ହି ମତ୍ଥକଦାମଂ କରୋନ୍ତା ହେଟ୍ଠା ଘଟକାକାରଂ ଦସ୍ସେତୁଂ ପୁପ୍ଫେହି ୱେଠେନ୍ତି, କେଚି ଅଟ୍ଠ ଅଟ୍ଠ ୱା ଦସ ଦସ ୱା ଉପ୍ପଲପୁପ୍ଫାଦୀନି ସୁତ୍ତେନ ୱା ୱାକେନ ୱା ଦଣ୍ଡକେସୁ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ଉପ୍ପଲହତ୍ଥକେ ୱା ପଦୁମହତ୍ଥକେ ୱା କରୋନ୍ତି, ତଂ ସବ୍ବଂ ପୁରିମନୟେନେୱ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସାମଣେରେହି ଉପ୍ପାଟେତ୍ୱା ଥଲେ ଠପିତଉପ୍ପଲାଦୀନି କାସାୱେନ ଭଣ୍ଡିକମ୍ପି ବନ୍ଧିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ତେସଂୟେୱ ପନ ୱାକେନ ୱା ଦଣ୍ଡକେନ ୱା ବନ୍ଧିତୁଂ ଅଂସଭଣ୍ଡିକଂ ୱା କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅଂସଭଣ୍ଡିକଂ ନାମ ଖନ୍ଧେ ଠପିତକାସାୱସ୍ସ ଉଭୋ ଅନ୍ତେ ଆହରିତ୍ୱା ଭଣ୍ଡିକଂ କତ୍ୱା ତସ୍ମିଂ ପସିବ୍ବକେ ୱିୟ ପୁପ୍ଫାନି ପକ୍ଖିପନ୍ତି, ଅୟଂ ୱୁଚ୍ଚତି ଅଂସଭଣ୍ଡିକା, ଏତଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଦଣ୍ଡକେହି ପଦୁମିନିପଣ୍ଣଂ ୱିଜ୍ଝିତ୍ୱା ଉପ୍ପଲାଦୀନି ପଣ୍ଣେନ ୱେଠେତ୍ୱା ଗଣ୍ହନ୍ତି, ତତ୍ରାପି ପୁପ୍ଫାନଂ ଉପରି ପଦୁମିନିପଣ୍ଣମେୱ ବନ୍ଧିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ହେଟ୍ଠା ଦଣ୍ଡକଂ ପନ ବନ୍ଧିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

ପୂରିମଂ ନାମ ମାଲାଗୁଣେ ଚ ପୁପ୍ଫପଟେ ଚ ଦଟ୍ଠବ୍ବଂ । ୟୋ ହି ମାଲାଗୁଣେନ ଚେତିୟଂ ୱା ବୋଧିଂ ୱା ୱେଦିକଂ ୱା ପରିକ୍ଖିପନ୍ତୋ ପୁନ ଆନେତ୍ୱା ପୁରିମଟ୍ଠାନଂ ଅତିକ୍କାମେତି, ଏତ୍ତାୱତା ପୂରିମଂ ନାମ ହୋତି, କୋ ପନ ୱାଦୋ ଅନେକକ୍ଖତ୍ତୁଂ ପରିକ୍ଖିପନ୍ତସ୍ସ । ନାଗଦନ୍ତକନ୍ତରେହି ପୱେସେତ୍ୱା ହରନ୍ତୋ ଓଲମ୍ବକଂ କତ୍ୱା ପୁନ ନାଗଦନ୍ତକଂ ପରିକ୍ଖିପତି, ଏତମ୍ପି ପୂରିମଂ ନାମ । ନାଗଦନ୍ତକେ ପନ ପୁପ୍ଫୱଲୟଂ ପୱେସେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ମାଲାଗୁଣେହି ପୁପ୍ଫପଟଂ କରୋନ୍ତି, ତତ୍ରାପି ଏକମେୱ ମାଲାଗୁଣଂ ହରିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ପୁନ ପଚ୍ଚାହରତୋ ପୂରିମମେୱ ହୋତି । ତଂ ସବ୍ବଂ ପୁରିମନୟେନେୱ ନ ୱଟ୍ଟତି । ମାଲାଗୁଣେହି ପନ ବହୂହିପି କତଂ ପୁପ୍ଫଦାମଂ ଲଭିତ୍ୱା ଆସନମତ୍ଥକାଦୀସୁ ବନ୍ଧିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅତିଦୀଘଂ ପନ ମାଲାଗୁଣଂ ଏକୱାରଂ ହରିତ୍ୱା ପରିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ପୁନ ଇତରସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ତେନପି ତଥେୱ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ୱାୟିମଂ ନାମ ପୁପ୍ଫଜାଲପୁପ୍ଫପଟପୁପ୍ଫରୂପେସୁ ଦଟ୍ଠବ୍ବଂ । ଚେତିୟେ ପୁପ୍ଫଜାଲଂ କରୋନ୍ତସ୍ସ ଏକମେକମ୍ହି ଜାଲଛିଦ୍ଦକେ ଦୁକ୍କଟଂ । ଭିତ୍ତିଛତ୍ତବୋଧିତ୍ଥମ୍ଭାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ପୁପ୍ଫପଟଂ ପନ ପରେହି ପୂରିତମ୍ପି ୱାୟିତୁଂ ନ ଲବ୍ଭତି । ଗୋପ୍ଫିମପୁପ୍ଫେହେୱ ହତ୍ଥିଅସ୍ସାଦିରୂପକାନି କରୋନ୍ତି, ତାନିପି ୱାୟିମଟ୍ଠାନେ ତିଟ୍ଠନ୍ତି । ପୁରିମନୟେନେୱ ସବ୍ବଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଅଞ୍ଞେହି କତପରିଚ୍ଛେଦେ ପନ ପୁପ୍ଫାନି ଠପେନ୍ତେନ ହତ୍ଥିଅସ୍ସାଦିରୂପକମ୍ପି କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ କଳମ୍ବକେନ ଅଡ୍ଢଚନ୍ଦକେନ ଚ ସଦ୍ଧିଂ ଅଟ୍ଠ ପୁପ୍ଫୱିକତିୟୋ ୱୁତ୍ତା ।

୩୨. ତତ୍ଥ କଳମ୍ବକୋତି ଅଡ୍ଢଚନ୍ଦକନ୍ତରେ ଘଟିକଦାମଓଲମ୍ବକୋ ୱୁତ୍ତୋ । ଅଡ୍ଢଚନ୍ଦକୋତି ଅଡ୍ଢଚନ୍ଦାକାରେନ ମାଲାଗୁଣପରିକ୍ଖେପୋ । ତଦୁଭୟମ୍ପି ପୂରିମେୟେୱ ପୱିଟ୍ଠଂ । କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ପନ ‘‘ଦ୍ୱେ ତୟୋ ମାଲାଗୁଣେ ଏକତୋ କତ୍ୱା ପୁପ୍ଫଦାମକରଣମ୍ପି ୱାୟିମଂୟେୱା’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ତମ୍ପି ଇଧ ପୂରିମଟ୍ଠାନେୟେୱ ପୱିଟ୍ଠଂ । ନ କେୱଲଞ୍ଚ ପୁପ୍ଫଦାମମେୱ, ପିଟ୍ଠମୟଦାମମ୍ପି ଗେଣ୍ଡୁକପୁପ୍ଫଦାମମ୍ପି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ଖରପତ୍ତଦାମମ୍ପି ସିକ୍ଖାପଦସ୍ସ ସାଧାରଣତ୍ତା ଭିକ୍ଖୂନମ୍ପି ଭିକ୍ଖୁନୀନମ୍ପି ନେୱ କାତୁଂ, ନ କାରାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ପୂଜାନିମିତ୍ତଂ ପନ କପ୍ପିୟୱଚନଂ ସବ୍ବତ୍ଥ ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ପରିୟାୟଓଭାସନିମିତ୍ତକମ୍ମାନି ୱଟ୍ଟନ୍ତିୟେୱ ।

ୟୋ ହରିତ୍ୱା ୱା ହରାପେତ୍ୱା ୱା ପକ୍କୋସିତ୍ୱା ୱା ପକ୍କୋସାପେତ୍ୱା ୱା ସୟଂ ୱା ଉପଗତାନଂ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଅତ୍ତନୋ ସନ୍ତକଂ ପୁପ୍ଫଂ କୁଲସଙ୍ଗହତ୍ଥାୟ ଦେତି, ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ, ପରସନ୍ତକଂ ଦେତି, ଦୁକ୍କଟମେୱ । ଥେୟ୍ୟଚିତ୍ତେନ ଦେତି, ଭଣ୍ଡଗ୍ଘେନ କାରେତବ୍ବୋ । ଏସ ନୟୋ ସଙ୍ଘିକେପି । ଅୟଂ ପନ ୱିସେସୋ – ସେନାସନତ୍ଥାୟ ନିୟମିତଂ ଇସ୍ସରୱତାୟ ଦଦତୋ ଥୁଲ୍ଲଚ୍ଚୟନ୍ତି ।

୩୩. ପୁପ୍ଫଂ ନାମ କସ୍ସ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, କସ୍ସ ନ ୱଟ୍ଟତୀତି ? ମାତାପିତୂନଂ ତାୱ ହରିତ୍ୱାପି ହରାପେତ୍ୱାପି ପକ୍କୋସିତ୍ୱାପି ପକ୍କୋସାପେତ୍ୱାପି ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ସେସଞାତକାନଂ ପକ୍କୋସାପେତ୍ୱାୱ । ତଞ୍ଚ ଖୋ ୱତ୍ଥୁପୂଜନତ୍ଥାୟ, ମଣ୍ଡନତ୍ଥାୟ ପନ ସିୱଲିଙ୍ଗାଦିପୂଜନତ୍ଥାୟ ୱା କସ୍ସଚିପି ଦାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ମାତାପିତୂନଞ୍ଚ ହରାପେନ୍ତେନ ଞାତିସାମଣେରେହେୱ ହରାପେତବ୍ବଂ । ଇତରେ ପନ ୟଦି ସୟମେୱ ଇଚ୍ଛନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । ସମ୍ମତେନ ପୁପ୍ଫଭାଜକେନ ପୁପ୍ଫଭାଜନକାଲେ ସମ୍ପତ୍ତାନଂ ସାମଣେରାନଂ ଉପଡ୍ଢଭାଗଂ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ପନ ‘‘ସମ୍ପତ୍ତଗିହୀନଂ ଉପଡ୍ଢଭାଗଂ’’, ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ‘‘ଚୂଳକଂ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ଅସମ୍ମତେନ ଅପଲୋକେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ । ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟେସୁ ସଗାରୱା ସାମଣେରା ବହୂନି ପୁପ୍ଫାନି ଆହରିତ୍ୱା ରାସିଂ କତ୍ୱା ଠପେନ୍ତି, ଥେରା ପାତୋୱ ସମ୍ପତ୍ତାନଂ ସଦ୍ଧିୱିହାରିକାଦୀନଂ ଉପାସକାଦୀନଂ ୱା ‘‘ତ୍ୱଂ ଇଦଂ ଗଣ୍ହ, ତ୍ୱଂ ଇଦଂ ଗଣ୍ହା’’ତି ଦେନ୍ତି, ପୁପ୍ଫଦାନଂ ନାମ ନ ହୋତି । ‘‘ଚେତିୟଂ ପୂଜେସ୍ସାମା’’ତି ଗହେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତାପି ପୂଜଂ କରୋନ୍ତାପି ତତ୍ଥ ତତ୍ଥ ସମ୍ପତ୍ତାନଂ ଚେତିୟପୂଜନତ୍ଥାୟ ଦେନ୍ତି, ଏତମ୍ପି ପୁପ୍ଫଦାନଂ ନାମ ନ ହୋତି । ଉପାସକେ ଅକ୍କପୁପ୍ଫାଦୀହି ପୂଜେନ୍ତେ ଦିସ୍ୱା ‘‘ୱିହାରେ କଣିକାରପୁପ୍ଫାଦୀନି ଅତ୍ଥି, ଉପାସକା ତାନି ଗହେତ୍ୱା ପୂଜେଥା’’ତି ୱତ୍ତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ଭିକ୍ଖୂ ପୁପ୍ଫପୂଜଂ କତ୍ୱା ଦିୱାତରଂ ଗାମଂ ପୱିଟ୍ଠେ ‘‘କିଂ, ଭନ୍ତେ, ଅତିଦିୱା ପୱିଟ୍ଠତ୍ଥା’’ତି ପୁଚ୍ଛନ୍ତି, ‘‘ୱିହାରେ ପୁପ୍ଫାନି ବହୂନି, ପୂଜଂ ଅକରିମ୍ହା’’ତି ୱଦନ୍ତି । ମନୁସ୍ସା ‘‘ବହୂନି କିର ୱିହାରେ ପୁପ୍ଫାନୀ’’ତି ପୁନଦିୱସେ ପହୂତଂ ଖାଦନୀୟଂ ଭୋଜନୀୟଂ ଗହେତ୍ୱା ୱିହାରଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ପୁପ୍ଫପୂଜଞ୍ଚ କରୋନ୍ତି ଦାନଞ୍ଚ ଦେନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି ।

୩୪. ମନୁସ୍ସା ‘‘ମୟଂ, ଭନ୍ତେ, ଅସୁକଦିୱସଂ ନାମ ପୂଜେସ୍ସାମା’’ତି ପୁପ୍ଫୱାରଂ ୟାଚିତ୍ୱା ଅନୁଞ୍ଞାତଦିୱସେ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ସାମଣେରେହି ଚ ପଗେୱ ପୁପ୍ଫାନି ଓଚିନିତ୍ୱା ଠପିତାନି ହୋନ୍ତି, ତେ ରୁକ୍ଖେସୁ ପୁପ୍ଫାନି ଅପସ୍ସନ୍ତା ‘‘କୁହିଂ, ଭନ୍ତେ, ପୁପ୍ଫାନୀ’’ତି ୱଦନ୍ତି, ସାମଣେରେହି ଓଚିନିତ୍ୱା ଠପିତାନି, ତୁମ୍ହେ ପନ ପୂଜେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛଥ, ସଙ୍ଘୋ ଅଞ୍ଞଂ ଦିୱସଂ ପୂଜେସ୍ସତୀତି । ତେ ପୂଜେତ୍ୱା ଦାନଂ ଦତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ କୁରୁନ୍ଦିୟଞ୍ଚ ‘‘ଥେରା ସାମଣେରେହି ଦାପେତୁଂ ନ ଲଭନ୍ତି, ସଚେ ସୟମେୱ ତାନି ପୁପ୍ଫାନି ତେସଂ ଦେନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । ଥେରେହି ପନ ‘ସାମଣେରେହି ଓଚିନିତ୍ୱା ଠପିତାନୀ’ତି ଏତ୍ତକମେୱ ୱତ୍ତବ୍ବ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ । ସଚେ ପନ ପୁପ୍ଫୱାରଂ ୟାଚିତ୍ୱା ଅନୋଚିତେସୁ ପୁପ୍ଫେସୁ ୟାଗୁଭତ୍ତାଦୀନି ଆଦାୟ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ସାମଣେରେ ‘‘ଓଚିନିତ୍ୱା ଦେଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ଞାଭିସାମଣେରାନଂୟେୱ ଓଚିନିତ୍ୱା ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅଞ୍ଞାତକେ ଉକ୍ଖିପିତ୍ୱା ରୁକ୍ଖସାଖାୟ ଠପେନ୍ତି, ନ ଓରୋହିତ୍ୱା ପଲାୟିତବ୍ବଂ, ଓଚିନିତ୍ୱା ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି। ସଚେ ପନ କୋଚି ଧମ୍ମକଥିକୋ ‘‘ବହୂନି ଉପାସକା ୱିହାରେ ପୁପ୍ଫାନି, ୟାଗୁଭତ୍ତାଦୀନି ଆଦାୟ ଗନ୍ତ୍ୱା ପୁପ୍ଫପୂଜଂ କରୋଥା’’ତି ୱଦତି, ତସ୍ସେୱ ନ କପ୍ପତୀତି ମହାପଚ୍ଚରିୟଞ୍ଚ କୁରୁନ୍ଦିୟଞ୍ଚ ୱୁତ୍ତଂ । ମହାଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ପନ ‘‘ଏତଂ ଅକପ୍ପିୟଂ ନ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ଅୱିସେସେନ ୱୁତ୍ତଂ ।

୩୫. ଫଲମ୍ପି ଅତ୍ତନୋ ସନ୍ତକଂ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ମାତାପିତୂନଞ୍ଚ ସେସଞାତୀନଞ୍ଚ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । କୁଲସଙ୍ଗହତ୍ଥାୟ ପନ ଦେନ୍ତସ୍ସ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ଅତ୍ତନୋ ସନ୍ତକେ ପରସନ୍ତକେ ସଙ୍ଘିକେ ସେନାସନତ୍ଥାୟ ନିୟମିତେ ଚ ଦୁକ୍କଟାଦୀନି ୱେଦିତବ୍ବାନି । ଅତ୍ତନୋ ସନ୍ତକଂୟେୱ ଗିଲାନମନୁସ୍ସାନଂ ୱା ସମ୍ପତ୍ତଇସ୍ସରାନଂ ୱା ଖୀଣପରିବ୍ବୟାନଂ ୱା ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଫଲଦାନଂ ନ ହୋତି । ଫଲଭାଜକେନପି ସମ୍ମତେନ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଫଲଭାଜନକାଲେ ସମ୍ପତ୍ତମନୁସ୍ସାନଂ ଉପଡ୍ଢଭାଗଂ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଅସମ୍ମତେନ ଅପଲୋକେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ । ସଙ୍ଘାରାମେପି ଫଲପରିଚ୍ଛେଦେନ ୱା ରୁକ୍ଖପରିଚ୍ଛେଦେନ ୱା କତିକା କାତବ୍ବା ‘‘ତତୋ ଗିଲାନମନୁସ୍ସାନଂ ୱା ଅଞ୍ଞେସଂ ୱା ଫଲଂ ୟାଚନ୍ତାନଂ ୟଥାପରିଚ୍ଛେଦେନ ଚତ୍ତାରି ପଞ୍ଚ ଫଲାନି ଦାତବ୍ବାନି, ରୁକ୍ଖା ୱା ଦସ୍ସେତବ୍ବା ‘ଇତୋ ଗହେତୁଂ ଲବ୍ଭତୀ’’’ତି । ‘‘ଇଧ ଫଲାନି ସୁନ୍ଦରାନି, ଇତୋ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ଏୱଂ ପନ ନ ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଅତ୍ତନୋ ସନ୍ତକଂ ସିରୀସଚୁଣ୍ଣଂ ୱା ଅଞ୍ଞଂ ୱା ୟଂ କିଞ୍ଚି କସାୱଂ କୁଲସଙ୍ଗହତ୍ଥାୟ ଦେତି, ଦୁକ୍କଟଂ । ପରସନ୍ତକାଦୀସୁପି ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ଅୟଂ ପନ ୱିସେସୋ – ସଙ୍ଘସ୍ସ ରକ୍ଖିତଗୋପିତାପି ରୁକ୍ଖଛଲ୍ଲି ଗରୁଭଣ୍ଡମେୱାତି । ମତ୍ତିକଦନ୍ତକଟ୍ଠୱେଳୁପଣ୍ଣେସୁପି ଗରୁଭଣ୍ଡୂପଗଂ ଞତ୍ୱା ଚୁଣ୍ଣେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ ।

୩୬.ଜଙ୍ଘପେସନିୟନ୍ତି ଗିହୀନଂ ଦୂତେୟ୍ୟଂ ସାସନହରଣକମ୍ମଂ ୱୁଚ୍ଚତି, ତଂ ନ କାତବ୍ବଂ । ଗିହୀନଞ୍ହି ସାସନଂ ଗହେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ପଦେ ପଦେ ଦୁକ୍କଟଂ । ତଂ କମ୍ମଂ ନିସ୍ସାୟ ଲଦ୍ଧଭୋଜନଂ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସପି ଅଜ୍ଝୋହାରେ ଅଜ୍ଝୋହାରେ ଦୁକ୍କଟଂ । ପଠମଂ ସାସନଂ ଅଗ୍ଗହେତ୍ୱାପି ପଚ୍ଛା ‘‘ଅୟଂ ଦାନି ସୋ ଗାମୋ, ହନ୍ଦ ନଂ ସାସନଂ ଆରୋଚେମୀ’’ତି ମଗ୍ଗା ଓକ୍କମନ୍ତସ୍ସପି ପଦେ ପଦେ ଦୁକ୍କଟଂ । ସାସନଂ ଆରୋଚେତ୍ୱା ଲଦ୍ଧଭୋଜନଂ ଭୁଞ୍ଜତୋ ପୁରିମନୟେନେୱ ଦୁକ୍କଟଂ । ସାସନଂ ଅଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଆଗତେନ ପନ ‘‘ଭନ୍ତେ, ତସ୍ମିଂ ଗାମେ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ କା ପୱତ୍ତୀ’’ତି ପୁଚ୍ଛିୟମାନେନ କଥେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ପୁଚ୍ଛିତପଞ୍ହେ ଦୋସୋ ନତ୍ଥି । ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ପନ ସହଧମ୍ମିକାନଂ ମାତାପିତୂନଂ ପଣ୍ଡୁପଲାସସ୍ସ ଅତ୍ତନୋ ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚକରସ୍ସ ସାସନଂ ହରିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଗିହୀନଞ୍ଚ କପ୍ପିୟସାସନଂ, ତସ୍ମା ‘‘ମମ ୱଚନେନ ଭଗୱତୋ ପାଦେ ୱନ୍ଦଥା’’ତି ୱା ‘‘ଚେତିୟଂ ପଟିମଂ ବୋଧିଂ ସଙ୍ଘତ୍ଥେରଂ ୱନ୍ଦଥା’’ତି ୱା ‘‘ଚେତିୟେ ଗନ୍ଧପୂଜଂ କରୋଥା’’ତି ୱା ‘‘ପୁପ୍ଫପୂଜଂ କରୋଥା’’ତି ୱା ‘‘ଭିକ୍ଖୂ ସନ୍ନିପାତେଥ, ଦାନଂ ଦସ୍ସାମ, ଧମ୍ମଂ ଦେସାପୟିସ୍ସାମା’’ତି ୱା ଈଦିସେସୁ ସାସନେସୁ କୁକ୍କୁଚ୍ଚଂ ନ କାତବ୍ବଂ । କପ୍ପିୟସାସନାନି ହି ଏତାନି, ନ ଗିହୀନଂ ଗିହିକମ୍ମପଟିସଂୟୁତ୍ତାନୀତି । ଇମେହି ପନ ଅଟ୍ଠହି କୁଲଦୂସକକମ୍ମେହି ଉପ୍ପନ୍ନପଚ୍ଚୟା ପଞ୍ଚନ୍ନମ୍ପି ସହଧମ୍ମିକାନଂ ନ କପ୍ପନ୍ତି । ଅଭୂତାରୋଚନରୂପିୟସଂୱୋହାରେହି ଉପ୍ପନ୍ନପଚ୍ଚୟସଦିସାୱ ହୋନ୍ତି ।

ପବ୍ବାଜନୀୟକମ୍ମକତୋ ପନ ୟସ୍ମିଂ ଗାମେ ୱା ନିଗମେ ୱା କୁଲଦୂସକକମ୍ମଂ କତଂ, ୟସ୍ମିଞ୍ଚ ୱିହାରେ ୱସତି, ନେୱ ତସ୍ମିଂ ଗାମେ ୱା ନିଗମେ ୱା ଚରିତୁଂ ଲଭତି, ନ ୱିହାରେ ୱସିତୁଂ । ପଟିପ୍ପସ୍ସଦ୍ଧକମ୍ମେନପି ଚ ତେନ ୟେସୁ କୁଲେସୁ ପୁବ୍ବେ କୁଲଦୂସକକମ୍ମଂ କତଂ, ତତୋ ଉପ୍ପନ୍ନପଚ୍ଚୟା ନ ଗହେତବ୍ବା, ଆସୱକ୍ଖୟପତ୍ତେନପି ନ ଗହେତବ୍ବା, ଅକପ୍ପିୟାୱ ହୋନ୍ତି । ‘‘କସ୍ମା ନ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ପୁଚ୍ଛିତେନ ‘‘ପୁବ୍ବେ ଏୱଂ କତତ୍ତା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ସଚେ ୱଦନ୍ତି ‘‘ନ ମୟଂ ତେନ କାରଣେନ ଦେମ, ଇଦାନି ସୀଲୱନ୍ତତାୟ ଦେମା’’ତି, ଗହେତବ୍ବା । ପକତିୟା ଦାନଟ୍ଠାନେୟେୱ କୁଲଦୂସକକମ୍ମଂ କତଂ ହୋତି, ତତୋ ପକତିଦାନମେୱ ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟଂ ୱଡ୍ଢେତ୍ୱା ଦେନ୍ତି, ତଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟସ୍ମା ଚ ପୁଚ୍ଛିତପଞ୍ହେ ଦୋସୋ ନତ୍ଥି, ତସ୍ମା ଅଞ୍ଞମ୍ପି ଭିକ୍ଖୁଂ ପୁବ୍ବଣ୍ହେ ୱା ସାୟନ୍ହେ ୱା ଅନ୍ତରଘରଂ ପୱିଟ୍ଠଂ କୋଚି ପୁଚ୍ଛେୟ୍ୟ ‘‘କସ୍ମା, ଭନ୍ତେ, ଚରଥା’’ତି । ୟେନତ୍ଥେନ ଚରତି, ତଂ ଆଚିକ୍ଖିତ୍ୱା ‘‘ଲଦ୍ଧଂ ନ ଲଦ୍ଧ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତେ ସଚେ ନ ଲଦ୍ଧଂ, ‘‘ନ ଲଦ୍ଧ’’ନ୍ତି ୱତ୍ୱା ୟଂ ସୋ ଦେତି, ତଂ ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୩୭. ‘‘ନ ଚ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଣିଧାୟ ଅରଞ୍ଞେ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ, ୟୋ ୱସେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ନ ଚ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଣିଧାୟ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତବ୍ବଂ…ପେ॰… ନ ଚ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଣିଧାୟ ଚଙ୍କମିତବ୍ବଂ…ପେ॰… ନ ଚ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଣିଧାୟ ଠାତବ୍ବଂ…ପେ॰… ନ ଚ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଣିଧାୟ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ…ପେ॰… ନ ଚ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଣିଧାୟ ସେୟ୍ୟା କପ୍ପେତବ୍ବା, ୟୋ କପ୍ପେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ପାରା॰ ୨୨୩ ଆଦୟୋ) ୱୁତ୍ତତ୍ତା ‘‘ଏୱଂ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୨୨୩) ଅରଞ୍ଞେ ୱସନ୍ତଂ ମଂ ଜନୋ ଅରହତ୍ତେ ୱା ସେକ୍ଖଭୂମିୟଂ ୱା ସମ୍ଭାୱେସ୍ସତି, ତତୋ ଲୋକସ୍ସ ସକ୍କତୋ ଭୱିସ୍ସାମି ଗରୁକତୋ ମାନିତୋ ପୂଜିତୋ’’ତି ଏୱଂ ପତ୍ଥନଂ କତ୍ୱା ଅରଞ୍ଞେ ନ ୱସିତବ୍ବଂ । ଏୱଂ ପଣିଧାୟ ‘‘ଅରଞ୍ଞେ ୱସିସ୍ସାମୀ’’ତି ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ପଦୱାରେ ପଦୱାରେ ଦୁକ୍କଟଂ, ତଥା ଅରଞ୍ଞେ କୁଟିକରଣଚଙ୍କମନନିସୀଦନନିୱାସନପାରୁପନାଦୀସୁ ସବ୍ବକିଚ୍ଚେସୁ ପୟୋଗେ ପୟୋଗେ ଦୁକ୍କଟଂ, ତସ୍ମା ଏୱଂ ଅରଞ୍ଞେ ନ ୱସିତବ୍ବଂ । ଏୱଂ ୱସନ୍ତୋ ହି ସମ୍ଭାୱନଂ ଲଭତୁ ୱା ମା ୱା, ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜତି । ୟୋ ପନ ସମାଦିନ୍ନଧୁତଙ୍ଗୋ ‘‘ଧୁତଙ୍ଗଂ ରକ୍ଖିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱା ‘‘ଗାମନ୍ତେ ମେ ୱସତୋ ଚିତ୍ତଂ ୱିକ୍ଖିପତି, ଅରଞ୍ଞଂ ସପ୍ପାୟ’’ନ୍ତି ଚିନ୍ତେତ୍ୱା ୱା ‘‘ଅଦ୍ଧା ଅରଞ୍ଞେ ତିଣ୍ଣଂ ୱିୱେକାନଂ ଅଞ୍ଞତରଂ ପାପୁଣିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱା ‘‘ଅରଞ୍ଞଂ ପୱିସିତ୍ୱା ଅରହତ୍ତଂ ଅପାପୁଣିତ୍ୱା ନ ନିକ୍ଖମିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱା ‘‘ଅରଞ୍ଞୱାସୋ ନାମ ଭଗୱତା ପସତ୍ଥୋ, ମୟି ଚ ଅରଞ୍ଞେ ୱସନ୍ତେ ବହୂ ସବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗାମନ୍ତଂ ହିତ୍ୱା ଆରଞ୍ଞକା ଭୱିସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି ୱା ଏୱଂ ଅନୱଜ୍ଜୱାସଂ ୱସିତୁକାମୋ ହୋତି, ତେନେୱ ୱସିତବ୍ବଂ । ପିଣ୍ଡାୟ ଚରନ୍ତସ୍ସପି ‘‘ଅଭିକ୍କନ୍ତାଦୀନି ସଣ୍ଠପେତ୍ୱା ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିସ୍ସାମୀ’’ତି ନିୱାସନପାରୁପନକିଚ୍ଚତୋ ପଭୁତି ୟାୱ ଭୋଜନପରିୟୋସାନଂ, ତାୱ ପୟୋଗେ ପୟୋଗେ ଦୁକ୍କଟଂ, ସମ୍ଭାୱନଂ ଲଭତୁ ୱା ମା ୱା, ଦୁକ୍କଟମେୱ । ଖନ୍ଧକୱତ୍ତସେଖିୟୱତ୍ତପରିପୂରଣତ୍ଥଂ ପନ ସବ୍ରହ୍ମଚାରୀନଂ ଦିଟ୍ଠାନୁଗତିଆପଜ୍ଜନତ୍ଥଂ ୱା ପାସାଦିକେହି ଅଭିକ୍କମପଟିକ୍କମାଦୀହି ପିଣ୍ଡାୟ ପୱିସନ୍ତୋ ଅନୁପୱଜ୍ଜୋ ୱିଞ୍ଞୂନଂ । ଚଙ୍କମନାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

କୁଲସଙ୍ଗହୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୬. ମଚ୍ଛମଂସୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୩୮.ମଚ୍ଛମଂସେସୁ ପନ ମଚ୍ଛଗ୍ଗହଣେନ ସବ୍ବମ୍ପି ଜଲଜଂ ୱୁତ୍ତଂ । ତତ୍ଥ ଅକପ୍ପିୟଂ ନାମ ନତ୍ଥି । ମଂସେସୁ ପନ ମନୁସ୍ସହତ୍ଥିଅସ୍ସସୁନଖଅହିସୀହବ୍ୟଗ୍ଘଦୀପିଅଚ୍ଛତରଚ୍ଛାନଂ ୱସେନ ଦସ ମଂସାନି ଅକପ୍ପିୟାନି । ତତ୍ଥ ମନୁସ୍ସମଂସେ ଥୁଲ୍ଲଚ୍ଚୟଂ, ସେସେସୁ ଦୁକ୍କଟଂ । ଇତି ଇମେସଂ ମନୁସ୍ସାଦୀନଂ ଦସନ୍ନଂ ମଂସମ୍ପି ଅଟ୍ଠିପି ଲୋହିତମ୍ପି ଚମ୍ମମ୍ପି ଲୋମମ୍ପି ସବ୍ବଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୱସାସୁ ପନ ଏକା ମନୁସ୍ସୱସାୱ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଖୀରାଦୀସୁ ଅକପ୍ପିୟଂ ନାମ ନତ୍ଥି । ଇମେସୁ ପନ ଅକପ୍ପିୟମଂସେସୁ ଅଟ୍ଠିଆଦୀସୁ ୱା ୟଂ କିଞ୍ଚି ଞତ୍ୱା ୱା ଅଞତ୍ୱା ୱା ଖାଦନ୍ତସ୍ସ ଆପତ୍ତିୟେୱ । ୟଦା ଜାନାତି, ତଦା ଦେସେତବ୍ବା । ‘‘ଅପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାୱ ଖାଦିସ୍ସାମୀ’’ତି ଗଣ୍ହତୋ ପଟିଗ୍ଗହଣେପି ଦୁକ୍କଟଂ, ‘‘ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଖାଦିସ୍ସାମୀ’’ତି ଗଣ୍ହତୋ ଅନାପତ୍ତି । ଉଦ୍ଦିସ୍ସକତଂ ପନ ଜାନିତ୍ୱା ଖାଦନ୍ତସ୍ସେୱ ଆପତ୍ତି, ପଚ୍ଛା ଜାନନ୍ତୋ ଆପତ୍ତିୟା ନ କାରେତବ୍ବୋ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୮୧) ।

ତତ୍ଥ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୪୧୦) ଉଦ୍ଦିସ୍ସକତଂ ନାମ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅତ୍ଥାୟ ୱଧିତ୍ୱା ସମ୍ପାଦିତଂ ମଚ୍ଛମଂସଂ । ଉଭୟମ୍ପି ହି ଉଦ୍ଦିସ୍ସକତଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ତମ୍ପି ଅଦିଟ୍ଠଂ ଅସୁତଂ ଅପରିସଙ୍କିତଂ ୱଟ୍ଟତି । ତିକୋଟିପରିସୁଦ୍ଧଞ୍ହି ମଚ୍ଛମଂସଂ ଭଗୱତା ଅନୁଞ୍ଞାତଂ ଅଦିଟ୍ଠଂ ଅସୁତଂ ଅପରିସଙ୍କିତଂ । ତତ୍ଥ ଅଦିଟ୍ଠଂ ନାମ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅତ୍ଥାୟ ମିଗମଚ୍ଛେ ୱଧିତ୍ୱା ଗୟ୍ହମାନଂ ଅଦିଟ୍ଠଂ । ଅସୁତଂ ନାମ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅତ୍ଥାୟ ମିଗମଚ୍ଛେ ୱଧିତ୍ୱା ଗହିତନ୍ତି ଅସୁତଂ । ଅପରିସଙ୍କିତଂ ପନ ଦିଟ୍ଠପରିସଙ୍କିତଂ ସୁତପରିସଙ୍କିତଂ ତଦୁଭୟୱିନିମୁତ୍ତପରିସଙ୍କିତଞ୍ଚ ଞତ୍ୱା ତବ୍ବିପକ୍ଖତୋ ଜାନିତବ୍ବଂ । କଥଂ ? ଇଧ ଭିକ୍ଖୂ ପସ୍ସନ୍ତି ମନୁସ୍ସେ ଜାଲୱାଗୁରାଦିହତ୍ଥେ ଗାମତୋ ୱା ନିକ୍ଖମନ୍ତେ ଅରଞ୍ଞେ ୱା ୱିଚରନ୍ତେ । ଦୁତିୟଦିୱସେ ଚ ନେସଂ ତଂ ଗାମଂ ପିଣ୍ଡାୟ ପୱିଟ୍ଠାନଂ ସମଚ୍ଛମଂସଂ ପିଣ୍ଡପାତଂ ଅଭିହରନ୍ତି । ତେ ତେନ ଦିଟ୍ଠେନ ପରିସଙ୍କନ୍ତି ‘‘ଭିକ୍ଖୂନଂ ନୁ ଖୋ ଅତ୍ଥାୟ କତ’’ନ୍ତି, ଇଦଂ ଦିଟ୍ଠପରିସଙ୍କିତଂ, ଏତଂ ଗହେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟଂ ଏୱଂ ଅପରିସଙ୍କିତଂ, ତଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ତେ ମନୁସ୍ସା ‘‘କସ୍ମା, ଭନ୍ତେ, ନ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ତମତ୍ଥଂ ସୁତ୍ୱା ‘‘ନୟିଦଂ, ଭନ୍ତେ, ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅତ୍ଥାୟ କତଂ, ଅମ୍ହେହି ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ଥାୟ ୱା ରାଜୟୁତ୍ତାଦୀନଂ ୱା ଅତ୍ଥାୟ କତ’’ନ୍ତି ୱଦନ୍ତି, କପ୍ପତି ।

ନ ହେୱ ଖୋ ଭିକ୍ଖୂ ପସ୍ସନ୍ତି, ଅପିଚ ଖୋ ସୁଣନ୍ତି ‘‘ମନୁସ୍ସା କିର ଜାଲୱାଗୁରାଦିହତ୍ଥା ଗାମତୋ ୱା ନିକ୍ଖମନ୍ତି, ଅରଞ୍ଞେ ୱା ୱିଚରନ୍ତୀ’’ତି । ଦୁତିୟଦିୱସେ ଚ ତେସଂ ତଂ ଗାମଂ ପିଣ୍ଡାୟ ପୱିଟ୍ଠାନଂ ସମଚ୍ଛମଂସଂ ପିଣ୍ଡପାତଂ ଅଭିହରନ୍ତି । ତେ ତେନ ସୁତେନ ପରିସଙ୍କନ୍ତି ‘‘ଭିକ୍ଖୂନଂ ନୁ ଖୋ ଅତ୍ଥାୟ କତ’’ନ୍ତି, ଇଦଂ ସୁତପରିସଙ୍କିତଂ ନାମ, ଏତଂ ଗହେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟଂ ଏୱଂ ଅପରିସଙ୍କିତଂ, ତଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ତେ ମନୁସ୍ସା ‘‘କସ୍ମା, ଭନ୍ତେ, ନ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ତମତ୍ଥଂ ସୁତ୍ୱା ‘‘ନୟିଦଂ, ଭନ୍ତେ, ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅତ୍ଥାୟ କତଂ, ଅମ୍ହେହି ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ଥାୟ ୱା ରାଜୟୁତ୍ତାଦୀନଂ ୱା ଅତ୍ଥାୟ କତ’’ନ୍ତି ୱଦନ୍ତି, କପ୍ପତି ।

ନ ହେୱ ଖୋ ପନ ଭିକ୍ଖୂ ପସ୍ସନ୍ତି ନ ସୁଣନ୍ତି, ଅପିଚ ଖୋ ତେସଂ ତଂ ଗାମଂ ପିଣ୍ଡାୟ ପୱିଟ୍ଠାନଂ ପତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ସମଚ୍ଛମଂସଂ ପିଣ୍ଡପାତଂ ଅଭିସଙ୍ଖରିତ୍ୱା ଅଭିହରନ୍ତି । ତେ ପରିସଙ୍କନ୍ତି ‘‘ଭିକ୍ଖୂନଂ ନୁ ଖୋ ଅତ୍ଥାୟ କତ’’ନ୍ତି, ଇଦଂ ତଦୁଭୟୱିନିମୁତ୍ତପରିସଙ୍କିତଂ ନାମ, ଏତମ୍ପି ଗହେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟଂ ଏୱଂ ଅପରିସଙ୍କିତଂ, ତଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ତେ ମନୁସ୍ସା ‘‘କସ୍ମା, ଭନ୍ତେ, ନ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ତମତ୍ଥଂ ସୁତ୍ୱା ‘‘ନୟିଦଂ, ଭନ୍ତେ, ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅତ୍ଥାୟ କତଂ, ଅମ୍ହେହି ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ଥାୟ ୱା ରାଜୟୁତ୍ତାଦୀନଂ ୱା ଅତ୍ଥାୟ କତଂ, ପୱତ୍ତମଂସଂ ୱା କପ୍ପିୟମେୱ ଲଭିତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅତ୍ଥାୟ ସମ୍ପାଦିତ’’ନ୍ତି ୱଦନ୍ତି, କପ୍ପତି । ମତାନଂ ପେତକିଚ୍ଚତ୍ଥାୟ ମଙ୍ଗଲାଦୀନଂ ୱା ଅତ୍ଥାୟ କତେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ୟଂ ୟଞ୍ହି ଭିକ୍ଖୂନଂୟେୱ ଅତ୍ଥାୟ ଅକତଂ, ୟତ୍ଥ ଚ ନିବ୍ବେମତିକୋ ହୋତି, ତଂ ସବ୍ବଂ କପ୍ପତି ।

୩୯. ସଚେ ପନ ଏକସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଉଦ୍ଦିସ୍ସକତଂ ହୋତି, ତେ ଚ ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ଥାୟ କତଭାୱଂ ନ ଜାନନ୍ତି, ଅଞ୍ଞେ ଜାନନ୍ତି । ୟେ ଜାନନ୍ତି, ତେସଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଇତରେସଂ ପନ ୱଟ୍ଟତି । ଅଞ୍ଞେ ନ ଜାନନ୍ତି, ତେୟେୱ ଜାନନ୍ତି, ତେସଂୟେୱ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଅଞ୍ଞେସଂ ୱଟ୍ଟତି । ତେପି ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ଅତ୍ଥାୟ କତ’’ନ୍ତି ଜାନନ୍ତି, ଅଞ୍ଞେପି ‘‘ଏତେସଂ ଅତ୍ଥାୟ କତ’’ନ୍ତି ଜାନନ୍ତି, ସବ୍ବେସମ୍ପି ନ ୱଟ୍ଟତି । ସବ୍ବେ ନ ଜାନନ୍ତି, ସବ୍ବେସମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ପଞ୍ଚସୁ ହି ସହଧମ୍ମିକେସୁ ୟସ୍ସ ୱା ତସ୍ସ ୱା ଅତ୍ଥାୟ ଉଦ୍ଦିସ୍ସକତଂ ସବ୍ବେସଂ ନ କପ୍ପତି ।

ସଚେ ପନ କୋଚି ଏକଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଉଦ୍ଦିସ୍ସ ପାଣଂ ୱଧିତ୍ୱା ତସ୍ସ ପତ୍ତଂ ପୂରେତ୍ୱା ଦେତି, ସୋ ଚ ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ଥାୟ କତଭାୱଂ ଜାନଂୟେୱ ଗହେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦେତି, ସୋ ତଂ ତସ୍ସ ସଦ୍ଧାୟ ପରିଭୁଞ୍ଜତି, କସ୍ସ ଆପତ୍ତୀତି ? ଦ୍ୱିନ୍ନମ୍ପି ଅନାପତ୍ତି । ୟଞ୍ହି ଉଦ୍ଦିସ୍ସ କତଂ, ତସ୍ସ ଅଭୁତ୍ତତାୟ ଅନାପତ୍ତି, ଇତରସ୍ସ ଅଜାନନତାୟ । କପ୍ପିୟମଂସସ୍ସ ହି ପଟିଗ୍ଗହଣେ ଆପତ୍ତି ନତ୍ଥି, ଉଦ୍ଦିସ୍ସକତଞ୍ଚ ଅଜାନିତ୍ୱା ଭୁତ୍ତସ୍ସ ପଚ୍ଛା ଞତ୍ୱା ଆପତ୍ତିଦେସନାକିଚ୍ଚଂ ନାମ ନତ୍ଥି । ଅକପ୍ପିୟମଂସଂ ପନ ଅଜାନିତ୍ୱା ଭୁତ୍ତେନ ପଚ୍ଛା ଞତ୍ୱାପି ଆପତ୍ତି ଦେସେତବ୍ବା । ଉଦ୍ଦିସ୍ସକତଞ୍ହି ଞତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜତୋୱ ଆପତ୍ତି, ଅକପ୍ପିୟମଂସଂ ଅଜାନିତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସପି ଆପତ୍ତିୟେୱ, ତସ୍ମା ଆପତ୍ତିଭୀରୁକେନ ରୂପଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେନ୍ତେନପି ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାୱ ମଂସଂ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ । ପରିଭୋଗକାଲେ ‘‘ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱା ଗହେତ୍ୱା ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାୱ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । କସ୍ମା ? ଦୁୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟତ୍ତା । ଅଚ୍ଛମଂସମ୍ପି ହି ସୂକରମଂସସଦିସଂ ହୋତି, ଦୀପିମଂସାଦୀନି ଚ ମିଗମଂସାଦିସଦିସାନି, ତସ୍ମା ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଗହଣମେୱ ୱତ୍ତନ୍ତି ୱଦନ୍ତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ମଚ୍ଛମଂସୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୭. ଅନାମାସୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୪୦.ଅନାମାସନ୍ତି ନ ପରାମସିତବ୍ବଂ । ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୨୮୧) – ୟସ୍ମା ମାତା ୱା ହୋତୁ ଧୀତା ୱା ଭଗିନୀ ୱା, ଇତ୍ଥୀ ନାମ ସବ୍ବାପି ବ୍ରହ୍ମଚରିୟସ୍ସ ପାରିବନ୍ଥିକାୱ ଅନାମାସା ଚ, ତସ୍ମା ‘‘ଅୟଂ ମେ ମାତା, ଅୟଂ ମେ ଧୀତା, ଅୟଂ ମେ ଭଗିନୀ’’ତି ଗେହସ୍ସିତପେମେନ ଆମସତୋପି ଦୁକ୍କଟମେୱ ୱୁତ୍ତଂ । ଇମଂ ପନ ଭଗୱତୋ ଆଣଂ ଅନୁସ୍ସରନ୍ତେନ ସଚେପି ନଦୀସୋତେନ ୱୁୟ୍ହମାନଂ ମାତରଂ ପସ୍ସତି, ନେୱ ହତ୍ଥେନ ପରାମସିତବ୍ବା, ପଣ୍ଡିତେନ ପନ ଭିକ୍ଖୁନା ନାୱା ୱା ଫଲକଂ ୱା କଦଲିକ୍ଖନ୍ଧୋ ୱା ଦାରୁକ୍ଖନ୍ଧୋ ୱା ଉପସଂହରିତବ୍ବୋ । ତସ୍ମିଂ ଅସତି କାସାୱମ୍ପି ଉପସଂହରିତ୍ୱା ପୁରତୋ ଠପେତବ୍ବଂ, ‘‘ଏତ୍ଥ ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି ପନ ନ ୱତ୍ତବ୍ବା । ଗହିତେ ‘‘ପରିକ୍ଖାରଂ କଡ୍ଢାମୀ’’ତି କଡ୍ଢନ୍ତେନ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ଭାୟତି, ପୁରତୋ ପୁରତୋ ଗନ୍ତ୍ୱା ‘‘ମା ଭାୟୀ’’ତି ସମସ୍ସାସେତବ୍ବା । ସଚେ ଭାୟମାନା ପୁତ୍ତସ୍ସ ସହସା ଖନ୍ଧେ ୱା ଅଭିରୁହତି, ହତ୍ଥେ ୱା ଗଣ୍ହାତି, ନ ‘‘ଅପେହି ମହଲ୍ଲିକେ’’ତି ନିଦ୍ଧୁନିତବ୍ବା, ଥଲଂ ପାପେତବ୍ବା । କଦ୍ଦମେ ଲଗ୍ଗାୟପି କୂପେ ପତିତାୟପି ଏସେୱ ନୟୋ । ତତ୍ରାପି ହି ୟୋତ୍ତଂ ୱା ୱତ୍ଥଂ ୱା ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ହତ୍ଥେନ ଗହିତଭାୱଂ ଞତ୍ୱା ଉଦ୍ଧରିତବ୍ବା, ନ ତ୍ୱେୱ ଆମସିତବ୍ବା ।

ନ କେୱଲଞ୍ଚ ମାତୁଗାମସ୍ସ ସରୀରମେୱ ଅନାମାସଂ, ନିୱାସନପାରୁପନମ୍ପି ଆଭରଣଭଣ୍ଡମ୍ପି ଅନ୍ତମସୋ ତିଣଣ୍ଡୁପକଂ ୱା ତାଲପଣ୍ଣମୁଦ୍ଦିକଂ ୱା ଉପାଦାୟ ଅନାମାସମେୱ । ତଞ୍ଚ ଖୋ ନିୱାସନପାୱୁରଣଂ ପିଳନ୍ଧନତ୍ଥାୟ ଠପିତମେୱ । ସଚେ ପନ ନିୱାସନଂ ୱା ପାରୁପନଂ ୱା ପରିୱତ୍ତେତ୍ୱା ଚୀୱରତ୍ଥାୟ ପାଦମୂଲେ ଠପେତି, ୱଟ୍ଟତି । ଆଭରଣଭଣ୍ଡେସୁ ପନ ସୀସପସାଧନଦନ୍ତସୂଚିଆଦିକପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ‘‘ଇମଂ, ଭନ୍ତେ, ତୁମ୍ହାକଂ ଦେମ, ଗଣ୍ହଥା’’ତି ଦୀୟମାନଂ ସିପାଟିକାସୂଚିଆଦିଉପକରଣତ୍ଥାୟ ଗହେତବ୍ବଂ । ସୁୱଣ୍ଣରଜତମୁତ୍ତାଦିମୟଂ ପନ ଅନାମାସମେୱ, ଦୀୟମାନମ୍ପି ନ ଗହେତବ୍ବଂ । ନ କେୱଲଞ୍ଚ ଏତାସଂ ସରୀରୂପଗମେୱ ଅନାମାସଂ, ଇତ୍ଥିସଣ୍ଠାନେନ କତଂ କଟ୍ଠରୂପମ୍ପି ଦନ୍ତରୂପମ୍ପି ଅୟରୂପମ୍ପି ଲୋହରୂପମ୍ପି ତିପୁରୂପମ୍ପି ପୋତ୍ଥକରୂପମ୍ପି ସବ୍ବରତନରୂପମ୍ପି ଅନ୍ତମସୋ ପିଟ୍ଠମୟରୂପମ୍ପି ଅନାମାସମେୱ । ପରିଭୋଗତ୍ଥାୟ ପନ ‘‘ଇଦଂ ତୁମ୍ହାକଂ ହୋତୂ’’ତି ଲଭିତ୍ୱା ଠପେତ୍ୱା ସବ୍ବରତନମୟଂ ଅୱସେସଂ ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ଉପକରଣାରହଂ ଉପକରଣେ, ପରିଭୋଗାରହଂ ପରିଭୋଗେ ଉପନେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୪୧. ୟଥା ଚ ଇତ୍ଥିରୂପକଂ, ଏୱଂ ସତ୍ତୱିଧଂ ଧଞ୍ଞମ୍ପି ଅନାମାସମେୱ । ତସ୍ମା ଖେତ୍ତମଜ୍ଝେନ ଗଚ୍ଛନ୍ତେନ ତତ୍ଥଜାତକମ୍ପି ଧଞ୍ଞଫଲଂ ନ ଆମସନ୍ତେନ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ଘରଦ୍ୱାରେ ୱା ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ୱା ଧଞ୍ଞଂ ପସାରିତଂ ହୋତି, ପସ୍ସେନ ଚ ମଗ୍ଗୋ ଅତ୍ଥି, ନ ମଦ୍ଦନ୍ତେନ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ଗମନମଗ୍ଗେ ଅସତି ମଗ୍ଗଂ ଅଧିଟ୍ଠାୟ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ଅନ୍ତରଘରେ ଧଞ୍ଞସ୍ସ ଉପରି ଆସନଂ ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ଦେନ୍ତି, ନିସୀଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । କେଚି ଆସନସାଲାୟ ଧଞ୍ଞଂ ଆକିରନ୍ତି, ସଚେ ସକ୍କା ହୋତି ହରାପେତୁଂ, ହରାପେତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ, ଏକମନ୍ତଂ ଧଞ୍ଞଂ ଅମଦ୍ଦନ୍ତେନ ପୀଠକଂ ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ନିସୀଦିତବ୍ବଂ । ସଚେ ଓକାସୋ ନ ହୋତି, ମନୁସ୍ସା ଧଞ୍ଞମଜ୍ଝେୟେୱ ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ଦେନ୍ତି, ନିସୀଦିତବ୍ବଂ । ତତ୍ଥଜାତକାନି ମୁଗ୍ଗମାସାଦୀନି ଅପରଣ୍ଣାନିପି ତାଲପନସାଦୀନି ୱା ଫଲାନି କୀଳନ୍ତେନ ନ ଆମସିତବ୍ବାନି । ମନୁସ୍ସେହି ରାସିକତେସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଅରଞ୍ଞେ ପନ ରୁକ୍ଖତୋ ପତିତାନି ଫଲାନି ‘‘ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନାନଂ ଦସ୍ସାମୀ’’ତି ଗଣ୍ହିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୪୨. ମୁତ୍ତା ମଣି ୱେଳୁରିୟୋ ସଙ୍ଖୋ ସିଲା ପୱାଳଂ ରଜତଂ ଜାତରୂପଂ ଲୋହିତଙ୍କୋ ମସାରଗଲ୍ଲନ୍ତି ଇମେସୁ ଦସସୁ ରତନେସୁ ମୁତ୍ତା ଅଧୋତା ଅୱିଦ୍ଧା ୟଥାଜାତାୱ ଆମସିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ସେସା ଅନାମାସାତି ୱଦନ୍ତି, ତଂ ନ ଗହେତବ୍ବଂ । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ‘‘ମୁତ୍ତା ଧୋତାପି ଅଧୋତାପି ଅନାମାସା, ଭଣ୍ଡମୂଲତ୍ଥାୟ ଚ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, କୁଟ୍ଠରୋଗସ୍ସ ଭେସଜ୍ଜତ୍ଥାୟ ପନ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ, ତଂ ୟୁତ୍ତଂ । ଅନ୍ତମସୋ ଜାତିଫଲିକଂ ଉପାଦାୟ ସବ୍ବୋପି ନୀଲପୀତାଦିୱଣ୍ଣଭେଦୋ ମଣି ଧୋତୱିଦ୍ଧୱଟ୍ଟିତୋ ଅନାମାସୋ, ୟଥାଜାତୋ ପନ ଆକରମୁତ୍ତୋ ପତ୍ତାଦିଭଣ୍ଡମୂଲତ୍ଥଂ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀତି ୱୁତ୍ତଂ, ତମ୍ପି ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଂ । ପଚିତ୍ୱା କତୋ କାଚମଣିୟେୱେକୋ ୱଟ୍ଟତୀତି ୱୁତ୍ତଂ । ୱେଳୁରିୟେପି ମଣିସଦିସୋୱ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ।

ସଙ୍ଖୋ ଧମନସଙ୍ଖୋ ଚ ଧୋତୱିଦ୍ଧୋ ଚ ରତନମିସ୍ସୋ ଅନାମାସୋ, ପାନୀୟସଙ୍ଖୋ ଧୋତୋପି ଅଧୋତୋପି ଆମାସୋୱ । ସେସଞ୍ଚ ଅଞ୍ଜନାଦିଭେସଜ୍ଜତ୍ଥାୟପି ଭଣ୍ଡମୂଲତ୍ଥାୟପି ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସିଲା ଧୋତୱିଦ୍ଧା ରତନସଂୟୁତ୍ତା ମୁଗ୍ଗୱଣ୍ଣାୱ ଅନାମାସା, ସେସା ସତ୍ଥକନିଘଂସନାଦିଅତ୍ଥାୟ ଗଣ୍ହିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏତ୍ଥ ଚ ରତନସଂୟୁତ୍ତାତି ସୁୱଣ୍ଣେନ ସଦ୍ଧିଂ ୟୋଜେତ୍ୱା ପଚିତ୍ୱା କତାତି ୱଦନ୍ତି । ପୱାଳଂ ଧୋତୱିଦ୍ଧଂ ଅନାମାସଂ, ସେସଂ ଆମାସଞ୍ଚ ଭଣ୍ଡମୂଲତ୍ଥଞ୍ଚ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀତି ୱଦନ୍ତି, ତଂ ନ ଗହେତବ୍ବଂ। ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ‘‘ଧୋତମ୍ପି ଅଧୋତମ୍ପି ସବ୍ବଂ ଅନାମାସଞ୍ଚ ନ ଚ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ, ତଂ ୟୁତ୍ତଂ ।

ରଜତଞ୍ଚ ଜାତରୂପଞ୍ଚ କତଭଣ୍ଡମ୍ପି ଅକତଭଣ୍ଡମ୍ପି ସବ୍ବେନ ସବ୍ବଂ ବୀଜତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଅନାମାସଞ୍ଚ ଅସମ୍ପଟିଚ୍ଛନୀୟଞ୍ଚ । ଉତ୍ତରରାଜପୁତ୍ତୋ କିର ସୁୱଣ୍ଣଚେତିୟଂ କାରାପେତ୍ୱା ମହାପଦୁମତ୍ଥେରସ୍ସ ପେସେସି । ଥେରୋ ‘‘ନ କପ୍ପତୀ’’ତି ପଟିକ୍ଖିପି । ଚେତିୟଘରେ ସୁୱଣ୍ଣପଦୁମସୁୱଣ୍ଣବୁବ୍ବୁଳକାଦୀନି ହୋନ୍ତି, ଏତାନିପି ଅନାମାସାନି । ଚେତିୟଘରଗୋପକା ପନ ରୂପିୟଛଡ୍ଡକଟ୍ଠାନେ ଠିତା, ତସ୍ମା ତେସଂ କେଳାପୟିତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀତି ୱୁତ୍ତଂ । କୁରୁନ୍ଧିୟଂ ପନ ତମ୍ପି ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ସୁୱଣ୍ଣଚେତିୟେ କଚୱରମେୱ ହରିତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀତି ଏତ୍ତକମେୱ ଅନୁଞ୍ଞାତଂ । ଆରକୂଟଲୋହମ୍ପି ଜାତରୂପଗତିକମେୱ ଅନାମାସନ୍ତି ସବ୍ବଟ୍ଠକଥାସୁ ୱୁତ୍ତଂ । ସେନାସନପରିଭୋଗେ ପନ ସବ୍ବୋପି କପ୍ପିୟୋ, ତସ୍ମା ଜାତରୂପରଜତମୟା ସବ୍ବେପି ସେନାସନପରିକ୍ଖାରା ଆମାସା, ଭିକ୍ଖୂନଂ ଧମ୍ମୱିନୟୱଣ୍ଣନଟ୍ଠାନେ ରତନମଣ୍ଡପେ କରୋନ୍ତି ଫଲିକତ୍ଥମ୍ଭେ ରତନଦାମପଟିମଣ୍ଡିତେ, ତତ୍ଥ ସବ୍ବୂପକରଣାନି ଭିକ୍ଖୂନଂ ପଟିଜଗ୍ଗିତୁଂ ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ଲୋହିତଙ୍କମସାରଗଲ୍ଲା ଧୋତୱିଦ୍ଧା ଅନାମାସା, ଇତରେ ଆମାସା, ଭଣ୍ଡମୂଲତ୍ଥାୟ ଚ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀତି ୱୁତ୍ତଂ । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ‘‘ଧୋତାପି ଅଧୋତାପି ସବ୍ବସୋ ଅନାମାସା, ନ ଚ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟନ୍ତୀ’’ତି ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଂ ।

୪୩. ସବ୍ବଂ ଆୱୁଧଭଣ୍ଡଂ ଅନାମାସଂ, ଭଣ୍ଡମୂଲତ୍ଥାୟ ଦୀୟମାନମ୍ପି ନ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତବ୍ବଂ । ସତ୍ଥୱଣିଜ୍ଜା ନାମ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସୁଦ୍ଧଧନୁଦଣ୍ଡୋପି ଧନୁଜିୟାପି ପତୋଦୋପି ତୋମରୋପି ଅଙ୍କୁସୋପି ଅନ୍ତମସୋ ୱାସିଫରସୁଆଦୀନିପି ଆୱୁଧସଙ୍ଖେପେନ କତାନି ଅନାମାସାନି । ସଚେ କେନଚି ୱିହାରେ ସତ୍ତି ୱା ତୋମରୋ ୱା ଠପିତୋ ହୋତି, ୱିହାରଂ ଜଗ୍ଗନ୍ତେନ ‘‘ହରନ୍ତୂ’’ତି ସାମିକାନଂ ପେସେତବ୍ବଂ । ସଚେ ନ ହରନ୍ତି, ତଂ ଅଚାଲେନ୍ତେନ ୱିହାରୋ ପଟିଜଗ୍ଗିତବ୍ବୋ । ୟୁଦ୍ଧଭୂମିୟଂ ପନ ପତିତଂ ଅସିଂ ୱା ସତ୍ତିଂ ୱା ତୋମରଂ ୱା ଦିସ୍ୱା ପାସାଣେନ ୱା କେନଚି ୱା ଅସିଂ ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ସତ୍ଥକତ୍ଥାୟ ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଇତରାନିପି ୱିୟୋଜେତ୍ୱା କିଞ୍ଚି ସତ୍ଥକତ୍ଥାୟ, କିଞ୍ଚି କତ୍ତରଦଣ୍ଡାଦିଅତ୍ଥାୟ ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଇଦଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ଦୀୟମାନଂ ପନ ୱିନାସେତ୍ୱା ‘‘କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ କରିସ୍ସାମୀ’’ତି ସବ୍ବମ୍ପି ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ମଚ୍ଛଜାଲପକ୍ଖିଜାଲାଦୀନିପି ଫଲକଜାଲିକାଦୀନିପି ସରପରିତ୍ତାଣାନିପି ସବ୍ବାନି ଅନାମାସାନି, ପରିଭୋଗତ୍ଥାୟ ଲବ୍ଭମାନେସୁ ପନ ଜାଲଂ ତାୱ ‘‘ଆସନସ୍ସ ୱା ଚେତିୟସ୍ସ ୱା ଉପରି ବନ୍ଧିସ୍ସାମି, ଛତ୍ତଂ ୱା ୱେଠେସ୍ସାମୀ’’ତି ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସରପରିତ୍ତାଣଂ ସବ୍ବମ୍ପି ଭଣ୍ଡମୂଲତ୍ଥାୟ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ପରୂପରୋଧନିୱାରଣଞ୍ହି ଏତଂ, ନ ଉପରୋଧକରନ୍ତି । ଫଲକଂ ‘‘ଦନ୍ତକଟ୍ଠଭାଜନଂ କରିସ୍ସାମୀ’’ତି ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ଚମ୍ମୱିନଦ୍ଧାନି ୱୀଣାଭେରିଆଦୀନି ଅନାମାସାନି । କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ପନ ‘‘ଭେରିସଙ୍ଘାଟୋପି ୱୀଣାସଙ୍ଘାଟୋପି ତୁଚ୍ଛପୋକ୍ଖରମ୍ପି ମୁଖୱଟ୍ଟିୟଂ ଆରୋପିତଚମ୍ମମ୍ପି ୱୀଣାଦଣ୍ଡକୋପି ସବ୍ବଂ ଅନାମାସ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ । ଓନହିତୁଂ ୱା ଓନହାପେତୁଂ ୱା ୱାଦେତୁଂ ୱା ୱାଦାପେତୁଂ ୱା ନ ଲବ୍ଭତିୟେୱ । ଚେତିୟଙ୍ଗଣେ ପୂଜଂ କତ୍ୱା ମନୁସ୍ସେହି ଛଡ୍ଡିତଂ ଦିସ୍ୱାପି ଅଚାଲେତ୍ୱାୱ ଅନ୍ତରନ୍ତରେ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, କଚୱରଛଡ୍ଡନକାଲେ ପନ କଚୱରନିୟାମେନେୱ ହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀତି ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ଭଣ୍ଡମୂଲତ୍ଥାୟ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ପରିଭୋଗତ୍ଥାୟ ଲବ୍ଭମାନେସୁ ପନ ୱୀଣାଦୋଣିକଞ୍ଚ ଭେରିପୋକ୍ଖରଞ୍ଚ ଦନ୍ତକଟ୍ଠଭାଜନଂ କରିସ୍ସାମ, ଚମ୍ମଂ ସତ୍ଥକକୋସକନ୍ତି ଏୱଂ ତସ୍ସ ତସ୍ସ ପରିକ୍ଖାରସ୍ସ ଉପକରଣତ୍ଥାୟ ଗହେତ୍ୱା ତଥା ତଥା କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ଅନାମାସୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୮. ଅଧିଟ୍ଠାନୱିକପ୍ପନୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୪୪.ଅଧିଟ୍ଠାନୱିକପ୍ପନେସୁ ପନ – ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ତିଚୀୱରଂ ଅଧିଟ୍ଠାତୁଂ ନ ୱିକପ୍ପେତୁଂ, ୱସ୍ସିକସାଟିକଂ ୱସ୍ସାନଂ ଚାତୁମାସଂ ଅଧିଟ୍ଠାତୁଂ ତତୋ ପରଂ ୱିକପ୍ପେତୁଂ, ନିସୀଦନଂ ଅଧିଟ୍ଠାତୁଂ ନ ୱିକପ୍ପେତୁଂ, ପଚ୍ଚତ୍ଥରଣଂ ଅଧିଟ୍ଠାତୁଂ ନ ୱିକପ୍ପେତୁଂ, କଣ୍ଡୁପ୍ପଟିଚ୍ଛାଦିଂ ୟାୱ ଆବାଧା ଅଧିଟ୍ଠାତୁଂ ତତୋ ପରଂ ୱିକପ୍ପେତୁଂ, ମୁଖପୁଞ୍ଛନଚୋଳଂ ଅଧିଟ୍ଠାତୁଂ ନ ୱିକପ୍ପେତୁଂ, ପରିକ୍ଖାରଚୋଳଂ ଅଧିଟ୍ଠାତୁଂ ନ ୱିକପ୍ପେତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୩୫୮) ୱଚନତୋ ତିଚୀୱରାଦିନିୟାମେନେୱ ଅଧିଟ୍ଠହିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁକଆମେନ ‘‘ଇମଂ ସଙ୍ଘାଟିଂ ଅଧିଟ୍ଠାମୀ’’ତିଆଦିନା ନାମଂ ୱତ୍ୱା ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବଂ । ୱିକପ୍ପେନ୍ତେନ ପନ ନାମଂ ଅଗ୍ଗହେତ୍ୱାୱ ‘‘ଇମଂ ଚୀୱରଂ ତୁୟ୍ହଂ ୱିକପ୍ପେମୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ୱିକପ୍ପେତବ୍ବଂ । ତତ୍ଥ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୪୬୯) ତିଚୀୱରଂ ଅଧିଟ୍ଠହନ୍ତେନ ରଜିତ୍ୱା କପ୍ପବିନ୍ଦୁଂ ଦତ୍ୱା ପମାଣୟୁତ୍ତମେୱ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବଂ । ଅସ୍ସ ପମାଣଂ ଉକ୍କଟ୍ଠପରିଚ୍ଛେଦେନ ସୁଗତଚୀୱରତୋ ଊନକଂ ୱଟ୍ଟତି, ଲାମକପରିଚ୍ଛେଦେନ ସଙ୍ଘାଟିୟା ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗସ୍ସ ଚ ଦୀଘତୋ ମୁଟ୍ଠିପଞ୍ଚକଂ, ତିରିୟଂ ମୁଟ୍ଠିତ୍ତିକଂ ପମାଣଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅନ୍ତରୱାସକୋ ଦୀଘସୋ ମୁଟ୍ଠିପଞ୍ଚକୋ, ତିରିୟଂ ଦ୍ୱିହତ୍ଥୋପି ୱଟ୍ଟତି । ପାରୁପନେନପି ହି ସକ୍କା ନାଭିଂ ପଟିଚ୍ଛାଦେତୁନ୍ତି । ୱୁତ୍ତପ୍ପମାଣତୋ ପନ ଅତିରେକଞ୍ଚ ଊନକଞ୍ଚ ‘‘ପରିକ୍ଖାରଚୋଳକ’’ନ୍ତି ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବଂ ।

ତତ୍ଥ ୟସ୍ମା ‘‘ଦ୍ୱେ ଚୀୱରସ୍ସ ଅଧିଟ୍ଠାନା କାୟେନ ୱା ଅଧିଟ୍ଠେତି, ୱାଚାୟ ୱା ଅଧିଟ୍ଠେତୀ’’ତି (ପରି॰ ୩୨୨) ୱୁତ୍ତଂ, ତସ୍ମା ପୁରାଣସଙ୍ଘାଟିଂ ‘‘ଇମଂ ସଙ୍ଘାଟିଂ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରାମୀ’’ତି ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରିତ୍ୱା ନୱଂ ସଙ୍ଘାଟିଂ ହତ୍ଥେନ ଗହେତ୍ୱା ‘‘ଇମଂ ସଙ୍ଘାଟିଂ ଅଧିଟ୍ଠାମୀ’’ତି ଚିତ୍ତେନ ଆଭୋଗଂ କତ୍ୱା କାୟୱିକାରଂ କରୋନ୍ତେନ କାୟେନ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବା । ଇଦଂ କାୟେନ ଅଧିଟ୍ଠାନଂ, ତଂ ୟେନ କେନଚି ସରୀରାୱୟୱେନ ଅଫୁସନ୍ତସ୍ସ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୱାଚାୟ ଅଧିଟ୍ଠାନେ ପନ ୱଚୀଭେଦଂ କତ୍ୱା ୱାଚାୟ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବା । ତତ୍ର ଦୁୱିଧଂ ଅଧିଟ୍ଠାନଂ – ସଚେ ହତ୍ଥପାସେ ହୋତି, ‘‘ଇମଂ ସଙ୍ଘାଟିଂ ଅଧିଟ୍ଠାମୀ’’ତି ୱାଚା ଭିନ୍ଦିତବ୍ବା । ଅଥ ଅନ୍ତୋଗବ୍ଭେ ୱା ଉପରିପାସାଦେ ୱା ସାମନ୍ତୱିହାରେ ୱା ହୋତି, ଠପିତଟ୍ଠାନଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ‘‘ଏତଂ ସଙ୍ଘାଟିଂ ଅଧିଟ୍ଠାମୀ’’ତି ୱାଚା ଭିନ୍ଦିତବ୍ବା । ଏସ ନୟୋ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗେ ଅନ୍ତରୱାସକେ ଚ । ନାମମତ୍ତମେୱ ହି ୱିସେସୋ, ତସ୍ମା ସବ୍ବାନି ସଙ୍ଘାଟିଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ ଅନ୍ତରୱାସକନ୍ତି ଏୱଂ ଅତ୍ତନୋ ନାମେନେୱ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବାନି । ସଚେ ଅଧିଟ୍ଠହିତ୍ୱା ଠପିତୱତ୍ଥେହି ସଙ୍ଘାଟିଆଦୀନି କରୋତି, ନିଟ୍ଠିତେ ରଜନେ ଚ କପ୍ପେ ଚ ‘‘ଇମଂ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରାମୀ’’ତି ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରିତ୍ୱା ପୁନ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବାନି । ଅଧିଟ୍ଠିତେନ ପନ ସଦ୍ଧିଂ ମହନ୍ତତରମେୱ ଦୁତିୟପଟ୍ଟଂ ୱା ଖଣ୍ଡଂ ୱା ସିବ୍ବନ୍ତେନ ପୁନ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବଂ । ସମେ ୱା ଖୁଦ୍ଦକେ ୱା ଅଧିଟ୍ଠାନକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି ।

ତିଚୀୱରଂ ପନ ପରିକ୍ଖାରଚୋଳଂ ଅଧିଟ୍ଠାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ନ ୱଟ୍ଟତୀତି ? ମହାପଦୁମତ୍ଥେରୋ କିରାହ ‘‘ତିଚୀୱରଂ ତିଚୀୱରମେୱ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବଂ, ସଚେ ପରିକ୍ଖାରଚୋଳାଧିଟ୍ଠାନଂ ଲଭେୟ୍ୟ, ଉଦୋସିତସିକ୍ଖାପଦେ ପରିହାରୋ ନିରତ୍ଥକୋ ଭୱେୟ୍ୟା’’ତି । ଏୱଂ ୱୁତ୍ତେ କିର ଅୱସେସା ଭିକ୍ଖୂ ଆହଂସୁ ‘‘ପରିକ୍ଖାରଚୋଳମ୍ପି ଭଗୱତାୱ ‘ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବ’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ, ତସ୍ମା ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି । ମହାପଚ୍ଚରିୟମ୍ପି ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ପରିକ୍ଖାରଚୋଳଂ ନାମ ପାଟେକ୍କଂ ନିଧାନମୁଖମେତଂ । ତିଚୀୱରଂ ‘ପରିକ୍ଖାରଚୋଳ’ନ୍ତି ଅଧିଟ୍ଠହିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଉଦୋସିତସିକ୍ଖାପଦେ (ପାରା॰ ୪୭୧ ଆଦୟୋ) ପନ ତିଚୀୱରଂ ଅଧିଟ୍ଠହିତ୍ୱା ପରିହରନ୍ତସ୍ସ ପରିହାରୋ ୱୁତ୍ତୋ’’ତି । ଉଭତୋୱିଭଙ୍ଗଭାଣକୋ ପୁଣ୍ଣୱାଲିକୱାସୀ ମହାତିସ୍ସତ୍ଥେରୋପି କିରାହ ‘‘ମୟଂ ପୁବ୍ବେ ମହାଥେରାନଂ ଅସ୍ସୁମ୍ହା ‘ଅରଞ୍ଞୱାସିନୋ ଭିକ୍ଖୂ ରୁକ୍ଖସୁସିରାଦୀସୁ ଚୀୱରଂ ଠପେତ୍ୱା ପଧାନଂ ପଦହନତ୍ଥାୟ ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ସାମନ୍ତୱିହାରେ ଧମ୍ମସ୍ସୱନତ୍ଥାୟ ଗତାନଞ୍ଚ ତେସଂ ସୂରିୟେ ଉଟ୍ଠିତେ ସାମଣେରା ୱା ଦହରଭିକ୍ଖୂ ୱା ପତ୍ତଚୀୱରଂ ଗହେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତସ୍ମା ସୁଖପରିଭୋଗତ୍ଥଂ ତିଚୀୱରଂ ପରିକ୍ଖାରଚୋଳଂ ଅଧିଟ୍ଠାତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’’ତି । ମହାପଚ୍ଚରିୟମ୍ପି ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ପୁବ୍ବେ ଆରଞ୍ଞିକା ଭିକ୍ଖୂ ଅବଦ୍ଧସୀମାୟ ଦୁପ୍ପରିହାରନ୍ତି ତିଚୀୱରଂ ପରିକ୍ଖାରଚୋଳମେୱ ଅଧିଟ୍ଠହିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିଂସୂ’’ତି ।

୪୫.ୱସ୍ସିକସାଟିକା ଅନତିରିତ୍ତପ୍ପମାଣା ନାମଂ ଗହେତ୍ୱା ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ଚତ୍ତାରୋ ୱସ୍ସିକେ ମାସେ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବା, ତତୋ ପରଂ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରିତ୍ୱା ୱିକପ୍ପେତବ୍ବା । ୱଣ୍ଣଭେଦମତ୍ତରତ୍ତାପି ଚେସା ୱଟ୍ଟତି, ଦ୍ୱେ ପନ ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ନିସୀଦନଂ ୱୁତ୍ତନୟେନ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବମେୱ, ତଞ୍ଚ ଖୋ ପମାଣୟୁତ୍ତଂ ଏକମେୱ, ଦ୍ୱେ ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ପଚ୍ଚତ୍ଥରଣମ୍ପି ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବମେୱ, ତଂ ପନ ମହନ୍ତମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ଏକମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ବହୂନିପି ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ନୀଲମ୍ପି ପୀତକମ୍ପି ସଦସମ୍ପି ପୁପ୍ଫଦସମ୍ପୀତି ସବ୍ବପ୍ପକାରଂ ୱଟ୍ଟତି । କଣ୍ଡୁପ୍ପଟିଚ୍ଛାଦି ୟାୱ ଆବାଧୋ ଅତ୍ଥି, ତାୱ ପମାଣିକା ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବା । ଆବାଧେ ୱୂପସନ୍ତେ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରିତ୍ୱା ୱିକପ୍ପେତବ୍ବା, ଏକାୱ ୱଟ୍ଟତି । ମୁଖପୁଞ୍ଛନଚୋଳଂ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବମେୱ, ୟାୱ ଏକଂ ଧୋୱୀୟତି, ତାୱ ଅଞ୍ଞଂ ପରିଭୋଗତ୍ଥାୟ ଇଚ୍ଛିତବ୍ବନ୍ତି ଦ୍ୱେପି ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ଅପରେ ପନ ଥେରା ‘‘ନିଧାନମୁଖମେତଂ, ବହୂନିପି ୱଟ୍ଟନ୍ତୀ’’ତି ୱଦନ୍ତି । ପରିକ୍ଖାରଚୋଳେ ଗଣନା ନତ୍ଥି, ୟତ୍ତକଂ ଇଚ୍ଛତି, ତତ୍ତକଂ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବମେୱ । ଥୱିକାପି ପରିସ୍ସାୱନମ୍ପି ୱିକପ୍ପନୂପଗପଚ୍ଛିମଚୀୱରପ୍ପମାଣଂ ‘‘ପରିକ୍ଖାରଚୋଳ’’ନ୍ତି ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବମେୱ । ତସ୍ସ ପମାଣଂ ଦୀଘତୋ ଦ୍ୱେ ୱିଦତ୍ଥିୟୋ ତିରିୟଂ ୱିଦତ୍ଥି, ତଂ ପନ ଦୀଘତୋ ୱଡ୍ଢକୀହତ୍ଥପ୍ପମାଣଂ, ୱିତ୍ଥାରତୋ ତତୋ ଉପଡ୍ଢପ୍ପମାଣଂ ହୋତି । ତତ୍ରାୟଂ ପାଳି ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଆୟାମେନ ଅଟ୍ଠଙ୍ଗୁଲଂ ସୁଗତଙ୍ଗୁଲେନ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲୱିତ୍ଥତଂ ପଚ୍ଛିମଂ ଚୀୱରଂ ୱିକପ୍ପେତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୩୫୮) । ବହୂନିପି ଏକତୋ କତ୍ୱା ‘‘ଇମାନି ଚୀୱରାନି ପରିକ୍ଖାରଚୋଳାନି ଅଧିଟ୍ଠାମୀ’’ତି ଅଧିଟ୍ଠାତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ଭେସଜ୍ଜନୱକମ୍ମମାତାପିତୁଆଦୀନଂ ଅତ୍ଥାୟ ଠପେନ୍ତେନ ଅନଧିଟ୍ଠିତେପି ନତ୍ଥି ଆପତ୍ତି । ମଞ୍ଚଭିସି ପୀଠଭିସି ବିମ୍ବୋହନଂ ପାୱାରୋ କୋଜୱୋତି ଏତେସୁ ପନ ସେନାସନପରିକ୍ଖାରତ୍ଥାୟ ଦିନ୍ନପଚ୍ଚତ୍ଥରଣେ ଚ ଅଧିଟ୍ଠାନକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥିୟେୱ ।

ସଚେ ପନ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୬୩୬-୩୮) ଞାତକପୱାରିତଟ୍ଠାନତୋ ସୁତ୍ତଂ ଲଭିତ୍ୱା ଞାତକପୱାରିତେନେୱ ତନ୍ତୱାୟେନ ଅଞ୍ଞେନ ୱା ମୂଲଂ ଦତ୍ୱା ଚୀୱରଂ ୱାୟାପେତି, ୱାୟାପନପଚ୍ଚୟା ଅନାପତ୍ତି । ଦସାହାତିକ୍କମନପଚ୍ଚୟା ପନ ଆପତ୍ତିଂ ରକ୍ଖନ୍ତେନ ୱିକପ୍ପନୁପଗପ୍ପମାଣମତ୍ତେ ୱୀତେ ତନ୍ତେ ଠିତଂୟେୱ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବଂ । ଦସାହାତିକ୍କମେନ ନିଟ୍ଠାପିୟମାନଞ୍ହି ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ଭୱେୟ୍ୟାତି । ଞାତକାଦୀହି ତନ୍ତଂ ଆରୋପାପେତ୍ୱା ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ, ଭନ୍ତେ, ଇଦଂ ଚୀୱରଂ ଗଣ୍ହେୟ୍ୟାଥା’’ତି ନିୟ୍ୟାତିତେପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

ସଚେ ତନ୍ତୱାୟୋ ଏୱଂ ପୟୋଜିତୋ ୱା ସୟଂ ଦାତୁକାମୋ ୱା ହୁତ୍ୱା ‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ତୁମ୍ହାକଂ ଚୀୱରଂ ଅସୁକଦିୱସେ ନାମ ୱାୟିତ୍ୱା ଠପେସ୍ସାମୀ’’ତି ୱଦତି, ଭିକ୍ଖୁ ଚ ତେନ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନଦିୱସତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଦସାହଂ ଅତିକ୍କାମେତି, ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ସଚେ ପନ ତନ୍ତୱାୟୋ ‘‘ଅହଂ ତୁମ୍ହାକଂ ଚୀୱରଂ ୱାୟିତ୍ୱା ସାସନଂ ପେସେସ୍ସାମୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ତଥେୱ କରୋତି, ତେନ ପେସିତଭିକ୍ଖୁ ପନ ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ନ ଆରୋଚେତି, ଅଞ୍ଞୋ ଦିସ୍ୱା ୱା ସୁତ୍ୱା ୱା ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ, ଭନ୍ତେ, ଚୀୱରଂ ନିଟ୍ଠିତ’’ନ୍ତି ଆରୋଚେତି, ଏତସ୍ସ ଆରୋଚନଂ ନ ପମାଣଂ । ୟଦା ପନ ତେନ ପେସିତୋୟେୱ ଆରୋଚେତି, ତସ୍ସ ୱଚନଂ ସୁତଦିୱସତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଦସାହଂ ଅତିକ୍କାମୟତୋ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ ।

ସଚେ ତନ୍ତୱାୟୋ ‘‘ଅହଂ ତୁମ୍ହାକଂ ଚୀୱରଂ ୱାୟିତ୍ୱା କସ୍ସଚି ହତ୍ଥେ ପହିଣିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ତଥେୱ କରୋତି, ଚୀୱରଂ ଗହେତ୍ୱା ଗତଭିକ୍ଖୁ ପନ ଅତ୍ତନୋ ପରିୱେଣେ ଠପେତ୍ୱା ତସ୍ସ ନ ଆରୋଚେତି, ଅଞ୍ଞୋ କୋଚି ଭଣତି ‘‘ଅପି, ଭନ୍ତେ, ଅଧୁନା ଆଭତଂ ଚୀୱରଂ ସୁନ୍ଦର’’ନ୍ତି । କୁହିଂ, ଆୱୁସୋ, ଚୀୱରନ୍ତି । ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ହତ୍ଥେ ପେସିତନ୍ତି । ଏତସ୍ସପି ୱଚନଂ ନ ପମାଣଂ । ୟଦା ପନ ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ଚୀୱରଂ ଦେତି, ଲଦ୍ଧଦିୱସତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଦସାହଂ ଅତିକ୍କାମୟତୋ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ସଚେ ପନ ୱାୟାପନମୂଲଂ ଅଦିନ୍ନଂ ହୋତି, ୟାୱ କାକଣିକମତ୍ତମ୍ପି ଅୱସିଟ୍ଠଂ, ତାୱ ରକ୍ଖତି ।

୪୬. ଅଧିଟ୍ଠିତଚୀୱରଂ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୪୬୯) ପନ ପରିଭୁଞ୍ଜତୋ କଥଂ ଅଧିଟ୍ଠାନଂ ୱିଜହତୀତି? ଅଞ୍ଞସ୍ସ ଦାନେନ ଅଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଗହଣେନ ୱିସ୍ସାସଗ୍ଗାହେନ ହୀନାୟାୱତ୍ତନେନ ସିକ୍ଖାପଚ୍ଚକ୍ଖାନେନ କାଲକିରିୟାୟ ଲିଙ୍ଗପରିୱତ୍ତନେନ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରଣେନ ଛିଦ୍ଦଭାୱେନାତି ଇମେହି ନୱହି କାରଣେହି ୱିଜହତି । ତତ୍ଥ ପୁରିମେହି ଅଟ୍ଠହି ସବ୍ବଚୀୱରାନି ଅଧିଟ୍ଠାନଂ ୱିଜହନ୍ତି, ଛିଦ୍ଦଭାୱେନ ପନ ତିଚୀୱରସ୍ସେୱ ସବ୍ବଟ୍ଠକଥାସୁ ଅଧିଟ୍ଠାନୱିଜହନଂ ୱୁତ୍ତଂ, ତଞ୍ଚ ନଖପିଟ୍ଠିପ୍ପମାଣେନ ଛିଦ୍ଦେନ । ତତ୍ଥ ନଖପିଟ୍ଠିପ୍ପମାଣଂ କନିଟ୍ଠଙ୍ଗୁଲିନଖୱସେନ ୱେଦିତବ୍ବଂ, ଛିଦ୍ଦଞ୍ଚ ୱିନିୱିଦ୍ଧଛିଦ୍ଦମେୱ । ଛିଦ୍ଦସ୍ସ ହି ଅବ୍ଭନ୍ତରେ ଏକତନ୍ତୁ ଚେପି ଅଚ୍ଛିନ୍ନୋ ହୋତି, ରକ୍ଖତି । ତତ୍ଥ ସଙ୍ଘାଟିୟା ଚ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗସ୍ସ ଚ ଦୀଘନ୍ତତୋ ୱିଦତ୍ଥିପ୍ପମାଣସ୍ସ, ତିରିୟନ୍ତତୋ ଅଟ୍ଠଙ୍ଗୁଲପ୍ପମାଣସ୍ସ ପଦେସସ୍ସ ଓରତୋ ଛିଦ୍ଦଂ ଅଧିଟ୍ଠାନଂ ଭିନ୍ଦତି, ଅନ୍ତରୱାସକସ୍ସ ପନ ଦୀଘନ୍ତତୋ ୱିଦତ୍ଥିପ୍ପମାଣସ୍ସେୱ, ତିରିୟନ୍ତତୋ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲପ୍ପମାଣସ୍ସ ପଦେସସ୍ସ ଓରତୋ ଛିଦ୍ଦଂ ଅଧିଟ୍ଠାନଂ ଭିନ୍ଦତି, ପରତୋ ନ ଭିନ୍ଦତି, ତସ୍ମା ଜାତେ ଛିଦ୍ଦେ ତିଚୀୱରଂ ଅତିରେକଚୀୱରଟ୍ଠାନେ ତିଟ୍ଠତି, ସୂଚିକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ପୁନ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବଂ । ୟୋ ପନ ଦୁବ୍ବଲଟ୍ଠାନେ ପଠମଂ ଅଗ୍ଗଳଂ ଦତ୍ୱା ପଚ୍ଛା ଦୁବ୍ବଲଟ୍ଠାନଂ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଅପନେତି, ଅଧିଟ୍ଠାନଂ ନ ଭିଜ୍ଜତି । ମଣ୍ଡଲପରିୱତ୍ତନେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଦୁପଟ୍ଟସ୍ସ ଏକସ୍ମିଂ ପଟଲେ ଛିଦ୍ଦେ ୱା ଜାତେ ଗଳିତେ ୱା ଅଧିଟ୍ଠାନଂ ନ ଭିଜ୍ଜତି, ଖୁଦ୍ଦକଂ ଚୀୱରଂ ମହନ୍ତଂ କରୋତି, ମହନ୍ତଂ ୱା ଖୁଦ୍ଦକଂ କରୋତି, ଅଧିଟ୍ଠାନଂ ନ ଭିଜ୍ଜତି । ଉଭୋ କୋଟିୟୋ ମଜ୍ଝେ କରୋନ୍ତୋ ସଚେ ପଠମଂ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ପଚ୍ଛା ଘଟେତି, ଅଧିଟ୍ଠାନଂ ଭିଜ୍ଜତି । ଅଥ ଘଟେତ୍ୱା ଛିନ୍ଦତି, ନ ଭିଜ୍ଜତି । ରଜକେହି ଧୋୱାପେତ୍ୱା ସେତଂ କାରାପେନ୍ତସ୍ସପି ଅଧିଟ୍ଠାନଂ ଅଧିଟ୍ଠାନମେୱାତି । ଅୟଂ ତାୱ ଅଧିଟ୍ଠାନେ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ।

୪୭.ୱିକପ୍ପନେ ପନ ଦ୍ୱେ ୱିକପ୍ପନା ସମ୍ମୁଖାୱିକପ୍ପନା ପରମ୍ମୁଖାୱିକପ୍ପନା ଚ । କଥଂ ସମ୍ମୁଖାୱିକପ୍ପନା ହୋତି ? ଚୀୱରାନଂ ଏକବହୁଭାୱଂ ସନ୍ନିହିତାସନ୍ନିହିତଭାୱଞ୍ଚ ଞତ୍ୱା ‘‘ଇମଂ ଚୀୱର’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ଇମାନି ଚୀୱରାନୀ’’ତି ୱା ‘‘ଏତଂ ଚୀୱର’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ଏତାନି ଚୀୱରାନୀ’’ତି ୱା ୱତ୍ୱା ‘‘ତୁୟ୍ହଂ ୱିକପ୍ପେମୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ଅୟମେକା ସମ୍ମୁଖାୱିକପ୍ପନା । ଏତ୍ତାୱତା ନିଧେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ପନ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତୁଂ ୱା ଅଧିଟ୍ଠାତୁଂ ୱା ନ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ମୟ୍ହଂ ସନ୍ତକଂ, ମୟ୍ହଂ ସନ୍ତକାନି ପରିଭୁଞ୍ଜ ୱା ୱିସ୍ସଜ୍ଜେହି ୱା ୟଥାପଚ୍ଚୟଂ ୱା କରୋହୀ’’ତି ଏୱଂ ପନ ୱୁତ୍ତେ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧାରୋ ନାମ ହୋତି, ତତୋ ପଭୁତି ପରିଭୋଗାଦୟୋପି ୱଟ୍ଟନ୍ତି ।

ଅପରୋ ନୟୋ – ତଥେୱ ଚୀୱରାନଂ ଏକବହୁଭାୱଂ ସନ୍ନିହିତାସନ୍ନିହିତଭାୱଞ୍ଚ ଞତ୍ୱା ତସ୍ସେୱ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସନ୍ତିକେ ‘‘ଇମଂ ଚୀୱର’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ଇମାନି ଚୀୱରାନୀ’’ତି ୱା ‘‘ଏତଂ ଚୀୱର’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ଏତାନି ଚୀୱରାନୀ’’ତି ୱା ୱତ୍ୱା ପଞ୍ଚସୁ ସହଧମ୍ମିକେସୁ ଅଞ୍ଞତରସ୍ସ ଅତ୍ତନା ଅଭିରୁଚିତସ୍ସ ୟସ୍ସ କସ୍ସଚି ନାମଂ ଗହେତ୍ୱା ‘‘ତିସ୍ସସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ୱିକପ୍ପେମୀ’’ତି ୱା ‘‘ତିସ୍ସାୟ ଭିକ୍ଖୁନିୟା, ତିସ୍ସାୟ ସିକ୍ଖମାନାୟ, ତିସ୍ସସ୍ସ ସାମଣେରସ୍ସ, ତିସ୍ସାୟ ସାମଣେରିୟା ୱିକପ୍ପେମୀ’’ତି ୱା ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ଅୟଂ ଅପରାପି ସମ୍ମୁଖାୱିକପ୍ପନା । ଏତ୍ତାୱତା ନିଧେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ପରିଭୋଗାଦୀସୁ ପନ ଏକମ୍ପି ନ ୱଟ୍ଟତି । ତେନ ପନ ଭିକ୍ଖୁନା ‘‘ତିସ୍ସସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସନ୍ତକଂ…ପେ॰… ତିସ୍ସାୟ ସାମଣେରିୟା ସନ୍ତକଂ ପରିଭୁଞ୍ଜ ୱା ୱିସ୍ସଜ୍ଜେହି ୱା ୟଥାପଚ୍ଚୟଂ ୱା କରୋହୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧାରୋ ନାମ ହୋତି, ତତୋ ପଭୁତି ପରିଭୋଗାଦୟୋପି ୱଟ୍ଟନ୍ତି ।

କଥଂ ପରମ୍ମୁଖାୱିକପ୍ପନା ହୋତି ? ଚୀୱରାନଂ ତଥେୱ ଏକବହୁଭାୱଂ ସନ୍ନିହିତାସନ୍ନିହିତଭାୱଞ୍ଚ ଞତ୍ୱା ‘‘ଇମଂ ଚୀୱର’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ଇମାନି ଚୀୱରାନୀ’’ତି ୱା ‘‘ଏତଂ ଚୀୱର’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ଏତାନି ଚୀୱରାନୀ’’ତି ୱା ୱତ୍ୱା ‘‘ତୁୟ୍ହଂ ୱିକପ୍ପନତ୍ଥାୟ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ତେନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘କୋ ତେ ମିତ୍ତୋ ୱା ସନ୍ଦିଟ୍ଠୋ ୱା’’ତି । ତତୋ ଇତରେନ ପୁରିମନୟେନେୱ ‘‘ତିସ୍ସୋ ଭିକ୍ଖୂ’’ତି ୱା…ପେ॰… ‘‘ତିସ୍ସା ସାମଣେରୀ’’ତି ୱା ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ପୁନ ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ‘‘ଅହଂ ତିସ୍ସସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱା…ପେ॰… ‘‘ତିସ୍ସାୟ ସାମଣେରିୟା ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱା ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ଅୟଂ ପରମ୍ମୁଖାୱିକପ୍ପନା । ଏତ୍ତାୱତା ନିଧେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ପରିଭୋଗାଦୀସୁ ପନ ଏକମ୍ପି ନ ୱଟ୍ଟତି । ତେନ ପନ ଭିକ୍ଖୁନା ଦୁତିୟସମ୍ମୁଖାୱିକପ୍ପନାୟଂ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ‘‘ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ସନ୍ତକଂ ପରିଭୁଞ୍ଜ ୱା ୱିସ୍ସଜ୍ଜେହି ୱା ୟଥାପଚ୍ଚୟଂ ୱା କରୋହୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧାରୋ ନାମ ହୋତି, ତତୋ ପଭୁତି ପରିଭୋଗାଦୟୋପି ୱଟ୍ଟନ୍ତି ।

ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ୱିକପ୍ପନାନଂ କିଂ ନାନାକରଣଂ ? ସମ୍ମୁଖାୱିକପ୍ପନାୟଂ ସୟଂ ୱିକପ୍ପେତ୍ୱା ପରେନ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରାପେତି, ପରମ୍ମୁଖାୱିକପ୍ପନାୟଂ ପରେନେୱ ୱିକପ୍ପାପେତ୍ୱା ପରେନେୱ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରାପେତି, ଇଦମେତ୍ଥ ନାନାକରଣଂ । ସଚେ ପନ ୟସ୍ସ ୱିକପ୍ପେତି, ସୋ ପଞ୍ଞତ୍ତିକୋୱିଦୋ ନ ହୋତି, ନ ଜାନାତି ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରିତୁଂ, ତଂ ଚୀୱରଂ ଗହେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞସ୍ସ ବ୍ୟତ୍ତସ୍ସ ସନ୍ତିକଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ପୁନ ୱିକପ୍ପେତ୍ୱା ପରେନ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରାପେତବ୍ବଂ । ୱିକପ୍ପିତୱିକପ୍ପନା ନାମେସା ୱଟ୍ଟତି । ଏୱଂ ତାୱ ଚୀୱରେ ଅଧିଟ୍ଠାନୱିକପ୍ପନାନୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ ।

୪୮.ପତ୍ତେ ପନ ଅୟଂ ନୟୋ – ପତ୍ତଂ ଅଧିଟ୍ଠହନ୍ତେନ ଉକ୍କଟ୍ଠମଜ୍ଝିମୋମକାନଂ ଅଞ୍ଞତରୋ ପମାଣୟୁତ୍ତୋୱ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବୋ । ତସ୍ସ ପମାଣଂ ‘‘ଅଡ୍ଢାଳ୍ହକୋଦନଂ ଗଣ୍ହାତୀ’’ତିଆଦିନା (ପାରା॰ ୬୦୨) ନୟେନ ପାଳିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୬୦୨ ଆଦୟୋ) – ଅନୁପହତପୁରାଣସାଲିତଣ୍ଡୁଲାନଂ ସୁକୋଟ୍ଟିତପରିସୁଦ୍ଧାନଂ ଦ୍ୱେ ମଗଧନାଳିୟୋ ଗହେତ୍ୱା ତେହି ତଣ୍ଡୁଲେହି ଅନୁତ୍ତଣ୍ଡୁଲମକିଲିନ୍ନମପିଣ୍ଡିତଂ ସୁୱିସଦଂ କୁନ୍ଦମକୁଳରାସିସଦିସଂ ଅୱସ୍ସାୱିତୋଦନଂ ପଚିତ୍ୱା ନିରୱସେସଂ ପତ୍ତେ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ତସ୍ସ ଓଦନସ୍ସ ଚତୁତ୍ଥଭାଗପ୍ପମାଣୋ ନାତିଘନୋ ନାତିତନୁକୋ ହତ୍ଥହାରିୟୋ ସବ୍ବସମ୍ଭାରସଙ୍ଖତୋ ମୁଗ୍ଗସୂପୋ ପକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ, ତତୋ ଆଲୋପସ୍ସ ଆଲୋପସ୍ସ ଅନୁରୂପଂ ୟାୱଚରିମାଲୋପପ୍ପହୋନକଂ ମଚ୍ଛମଂସାଦିବ୍ୟଞ୍ଜନଂ ପକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ସପ୍ପିତେଲତକ୍କରସକଞ୍ଜିକାଦୀନି ପନ ଗଣନୂପଗାନି ନ ହୋନ୍ତି । ତାନି ହି ଓଦନଗତିକାନି ହୋନ୍ତି, ନେୱ ହାପେତୁଂ, ନ ୱଡ୍ଢେତୁଂ ସକ୍କୋନ୍ତି । ଏୱମେତଂ ସବ୍ବମ୍ପି ପକ୍ଖିତ୍ତଂ ସଚେ ପତ୍ତସ୍ସ ମୁଖୱଟ୍ଟିୟା ହେଟ୍ଠିମରାଜିସମଂ ତିଟ୍ଠତି, ସୁତ୍ତେନ ୱା ହୀରେନ ୱା ଛିନ୍ଦନ୍ତସ୍ସ ସୁତ୍ତସ୍ସ ୱା ହୀରସ୍ସ ୱା ହେଟ୍ଠିମନ୍ତଂ ଫୁସତି, ଅୟଂ ଉକ୍କଟ୍ଠୋ ନାମ ପତ୍ତୋ । ସଚେ ତଂ ରାଜିଂ ଅତିକ୍କମ୍ମ ଥୂପୀକତଂ ତିଟ୍ଠତି, ଅୟଂ ଉକ୍କଟ୍ଠୋମକୋ ନାମ ପତ୍ତୋ । ସଚେ ତଂ ରାଜିଂ ନ ସମ୍ପାପୁଣାତି ଅନ୍ତୋଗଧମେୱ ହୋତି, ଅୟଂ ଉକ୍କଟ୍ଠୁକ୍କଟ୍ଠୋ ନାମ ପତ୍ତୋ ।

ଉକ୍କଟ୍ଠତୋ ଉପଡ୍ଢପ୍ପମାଣୋ ମଜ୍ଝିମୋ ନାମ ପତ୍ତୋ । ମଜ୍ଝିମତୋ ଉପଡ୍ଢପ୍ପମାଣୋ ଓମକୋ । ତସ୍ମା ସଚେ ମଗଧନାଳିୟା ନାଳିକୋଦନାଦିସବ୍ବମ୍ପି ପକ୍ଖିତ୍ତଂ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ହେଟ୍ଠିମରାଜିସମଂ ତିଟ୍ଠତି, ଅୟଂ ମଜ୍ଝିମୋ ନାମ ପତ୍ତୋ । ସଚେ ତଂ ରାଜିଂ ଅତିକ୍କମ୍ମ ଥୂପୀକତଂ ତିଟ୍ଠତି, ଅୟଂ ମଜ୍ଝିମୋମକୋ ନାମ ପତ୍ତୋ । ସଚେ ତଂ ରାଜିଂ ନ ସମ୍ପାପୁଣାତି ଅନ୍ତୋଗଧମେୱ ହୋତି, ଅୟଂ ମଜ୍ଝିମୁକ୍କଟ୍ଠୋ ନାମ ପତ୍ତୋ । ସଚେ ମଗଧନାଳିୟା ଉପଡ୍ଢନାଳିକୋଦନାଦିସବ୍ବମ୍ପି ପକ୍ଖିତ୍ତଂ ହେଟ୍ଠିମରାଜିସମଂ ତିଟ୍ଠତି, ଅୟଂ ଓମକୋ ନାମ ପତ୍ତୋ । ସଚେ ତଂ ରାଜିଂ ଅତିକ୍କମ୍ମ ଥୂପୀକତଂ ତିଟ୍ଠତି, ଅୟଂ ଓମକୋମକୋ ନାମ ପତ୍ତୋ । ସଚେ ତଂ ରାଜିଂ ନ ସମ୍ପାପୁଣାତି ଅନ୍ତୋଗଧମେୱ ହୋତି, ଅୟଂ ଓମକୁକ୍କଟ୍ଠୋ ନାମ ପତ୍ତୋ । ଏୱମେତେ ନୱ ପତ୍ତା । ତେସୁ ଦ୍ୱେ ଅପତ୍ତା ଉକ୍କଟ୍ଠୁକ୍କଟ୍ଠୋ ଚ ଓମକୋମକୋ ଚାତି । ତସ୍ମା ଏତେ ଭାଜନପରିଭୋଗେନ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବା, ନ ଅଧିଟ୍ଠାନୂପଗା ନ ୱିକପ୍ପନୂପଗା । ଇତରେ ପନ ସତ୍ତ ଅଧିଟ୍ଠହିତ୍ୱା ୱା ୱିକପ୍ପେତ୍ୱା ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବା ।

ପମାଣୟୁତ୍ତାନମ୍ପି ଏତେସଂ ଅଧିଟ୍ଠାନୱିକପ୍ପନୂପଗତ୍ତଂ ଏୱଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ – ଅୟୋପତ୍ତୋ ପଞ୍ଚହି ପାକେହି, ମତ୍ତିକାପତ୍ତୋ ଦ୍ୱୀହି ପାକେହି ପକ୍କୋ ଅଧିଟ୍ଠାନୂପଗୋ । ଉଭୋପି ୟଂ ମୂଲଂ ଦାତବ୍ବଂ, ତସ୍ମିଂ ଦିନ୍ନେୟେୱ । ସଚେ ଏକୋପି ପାକୋ ଊନୋ ହୋତି, କାକଣିକମତ୍ତମ୍ପି ୱା ମୂଲଂ ଅଦିନ୍ନଂ, ନ ଅଧିଟ୍ଠାନୂପଗୋ । ସଚେ ପତ୍ତସାମିକୋ ୱଦତି ‘‘ୟଦା ତୁମ୍ହାକଂ ମୂଲଂ ଭୱିସ୍ସତି, ତଦା ଦସ୍ସଥ ଅଧିଟ୍ଠହିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜଥା’’ତି, ନେୱ ଅଧିଟ୍ଠାନୂପଗୋ ହୋତି, ପାକସ୍ସ ହି ଊନତ୍ତା ପତ୍ତସଙ୍ଖ୍ୟଂ ନ ଗଚ୍ଛତି, ମୂଲସ୍ସ ସକଲସ୍ସ ୱା ଏକଦେସସ୍ସ ୱା ଅଦିନ୍ନତ୍ତା ସକଭାୱଂ ନ ଉପେତି, ଅଞ୍ଞସ୍ସେୱ ସନ୍ତକୋ ହୋତି, ତସ୍ମା ପାକେ ଚ ମୂଲେ ଚ ସୁନିଟ୍ଠିତେୟେୱ ଅଧିଟ୍ଠାନୂପଗୋ ହୋତି । ୟୋ ଅଧିଟ୍ଠାନୂପଗୋ, ସ୍ୱେୱ ୱିକପ୍ପନୂପଗୋ । ସୋ ହତ୍ଥଂ ଆଗତୋପି ଅନାଗତୋପି ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବୋ ୱିକପ୍ପେତବ୍ବୋ ୱା । ୟଦି ହି ପତ୍ତକାରକୋ ମୂଲଂ ଲଭିତ୍ୱା ସୟଂ ୱା ଦାତୁକାମୋ ହୁତ୍ୱା ‘‘ଅହଂ ଭନ୍ତେ ତୁମ୍ହାକଂ ପତ୍ତଂ କତ୍ୱା ଅସୁକଦିୱସେ ନାମ ପଚିତ୍ୱା ଠପେସ୍ସାମୀ’’ତି ୱଦତି, ଭିକ୍ଖୁ ଚ ତେନ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନଦିୱସତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଦସାହଂ ଅତିକ୍କାମେତି, ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ସଚେ ପନ ପତ୍ତକାରକୋ ‘‘ଅହଂ ତୁମ୍ହାକଂ ପତ୍ତଂ କତ୍ୱା ପଚିତ୍ୱା ସାସନଂ ପେସେସ୍ସାମୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ତଥେୱ କରୋତି, ତେନ ପେସିତଭିକ୍ଖୁ ପନ ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ନ ଆରୋଚେତି, ଅଞ୍ଞୋ ଦିସ୍ୱା ୱା ସୁତ୍ୱା ୱା ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ, ଭନ୍ତେ, ପତ୍ତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ’’ତି ଆରୋଚେତି, ଏତସ୍ସ ଆରୋଚନଂ ନ ପମାଣଂ । ୟଦା ପନ ତେନ ପେସିତୋୟେୱ ଆରୋଚେତି, ତସ୍ସ ୱଚନଂ ସୁତଦିୱସତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଦସାହଂ ଅତିକ୍କାମୟତୋ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ସଚେ ପନ ପତ୍ତକାରକୋ ‘‘ଅହଂ ତୁମ୍ହାକଂ ପତ୍ତଂ କତ୍ୱା ପଚିତ୍ୱା କସ୍ସଚି ହତ୍ଥେ ପହିଣିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ତଥେୱ କରୋତି, ପତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ଆଗତଭିକ୍ଖୁ ପନ ଅତ୍ତନୋ ପରିୱେଣେ ଠପେତ୍ୱା ତସ୍ସ ନ ଆରୋଚେତି, ଅଞ୍ଞୋ କୋଚି ଭଣତି ‘‘ଅପି, ଭନ୍ତେ, ଅଧୁନା ଆଭତୋ ପତ୍ତୋ ସୁନ୍ଦରୋ’’ତି । ‘‘କୁହିଂ, ଆୱୁସୋ, ପତ୍ତୋ’’ତି ? ‘‘ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ହତ୍ଥେ ପେସିତୋ’’ତି । ଏତସ୍ସପି ୱଚନଂ ନ ପମାଣଂ । ୟଦା ପନ ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ପତ୍ତଂ ଦେତି, ଲଦ୍ଧଦିୱସତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଦସାହଂ ଅତିକ୍କାମୟତୋ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ତସ୍ମା ଦସାହଂ ଅନତିକ୍କାମେତ୍ୱାୱ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବୋ ୱିକପ୍ପେତବ୍ବୋ ୱା ।

ତତ୍ଥ ଦ୍ୱେ ପତ୍ତସ୍ସ ଅଧିଟ୍ଠାନା କାୟେନ ୱା ଅଧିଟ୍ଠାତି, ୱାଚାୟ ୱା ଅଧିଟ୍ଠାତି । ତେସଂ ୱସେନ ଅଧିଟ୍ଠହନ୍ତେନ ‘‘ଇମଂ ପତ୍ତଂ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରାମୀ’’ତି ୱା ‘‘ଏତଂ ପତ୍ତଂ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରାମୀ’’ତି ୱା ୱତ୍ୱା ଏୱଂ ସମ୍ମୁଖେ ୱା ପରମ୍ମୁଖେ ୱା ଠିତଂ ପୁରାଣପତ୍ତଂ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରିତ୍ୱା ଅଞ୍ଞସ୍ସ ୱା ଦତ୍ୱା ନୱଂ ପତ୍ତଂ ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ଠିତଂ ହତ୍ଥେନ ପରାମସିତ୍ୱା ‘‘ଇଦଂ ପତ୍ତଂ ଅଧିଟ୍ଠାମୀ’’ତି ଚିତ୍ତେନ ଆଭୋଗଂ କତ୍ୱା କାୟୱିକାରଂ କରୋନ୍ତେନ କାୟେନ ୱା ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବୋ । ୱଚୀଭେଦଂ କତ୍ୱା ୱାଚାୟ ୱା ଅଧିଟ୍ଠାଭବ୍ବୋ । ତତ୍ର ଦୁୱିଧଂ ଅଧିଟ୍ଠାନଂ – ସଚେ ହତ୍ଥପାସେ ହୋତି, ‘‘ଇମଂ ପତ୍ତଂ ଅଧିଟ୍ଠାମୀ’’ତି ୱାଚା ଭିନ୍ଦିତବ୍ବା, ଅଥ ଅନ୍ତୋଗବ୍ଭେ ୱା ଉପରିପାସାଦେ ୱା ସାମନ୍ତୱିହାରେ ୱା ହୋତି, ଠପିତଟ୍ଠାନଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ‘‘ଏତଂ ପତ୍ତଂ ଅଧିଟ୍ଠାମୀ’’ତି ୱାଚା ଭିନ୍ଦିତବ୍ବା । ଅଧିଟ୍ଠହନ୍ତେନ ପନ ଏକକେନ ଅଧିଟ୍ଠାତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ଅଞ୍ଞସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ଅଧିଟ୍ଠାତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ଅଞ୍ଞସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ଅୟମାନିସଂସୋ – ସଚସ୍ସ ‘‘ଅଧିଟ୍ଠିତୋ ନୁ ଖୋ ମେ, ନୋ’’ତି ୱିମତି ଉପ୍ପଜ୍ଜତି, ଇତରୋ ସାରେତ୍ୱା ୱିମତିଂ ଛିନ୍ଦିସ୍ସତୀତି । ସଚେ କୋଚି ଦସ ପତ୍ତେ ଲଭିତ୍ୱା ସବ୍ବେ ଅତ୍ତନାୱ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁକାମୋ ହୋତି, ନ ସବ୍ବେ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବା, ଏକଂ ପତ୍ତଂ ଅଧିଟ୍ଠାୟ ପୁନଦିୱସେ ତଂ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରିତ୍ୱା ଅଞ୍ଞୋ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବୋ । ଏତେନେୱ ଉପାୟେନ ୱସ୍ସସତମ୍ପି ପରିହରିତୁଂ ସକ୍କା ।

ଏୱଂ ଅପ୍ପମତ୍ତସ୍ସ ସିୟା ଅଧିଟ୍ଠାନୱିଜହନନ୍ତି ? ସିୟା । ସଚେ ହି ସୟଂ ପତ୍ତଂ ଅଞ୍ଞସ୍ସ ଦେତି, ୱିବ୍ଭମତି ୱା, ସିକ୍ଖଂ ୱା ପଚ୍ଚକ୍ଖାତି, କାଲଂ ୱା କରୋତି, ଲିଙ୍ଗଂ ୱାସ୍ସ ପରିୱତ୍ତତି, ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରତି ୱା, ପତ୍ତେ ୱା ଛିଦ୍ଦଂ ହୋତି, ଅଧିଟ୍ଠାନଂ ୱିଜହତି । ୱୁତ୍ତଞ୍ଚେତଂ –

‘‘ଦିନ୍ନୱିବ୍ଭନ୍ତପଚ୍ଚକ୍ଖା, କାଲକିରିୟାକତେନ ଚ ।

ଲିଙ୍ଗପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରା ଚେୱ, ଛିଦ୍ଦେନ ଭୱତି ସତ୍ତମ’’ନ୍ତି ॥ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୬୦୮) –

ଚୋରଗହଣୱିସ୍ସାସଗ୍ଗାହେହିପି ୱିଜହତିୟେୱ । କିତ୍ତକେନ ଛିଦ୍ଦେନ ଅଧିଟ୍ଠାନଂ ଭିଜ୍ଜତି ? ୟେନ କଙ୍ଗୁସିତ୍ଥଂ ନିକ୍ଖମତି ଚେୱ ପୱିସତି ଚ । ଇଦଞ୍ହି ସତ୍ତନ୍ନଂ ଧଞ୍ଞାନଂ ଲାମକଧଞ୍ଞସିତ୍ଥଂ । ତସ୍ମିଂ ଛିଦ୍ଦେ ଅୟଚୁଣ୍ଣେନ ୱା ଆଣିୟା ୱା ପଟିପାକତିକେ କତେ ଦସାହବ୍ଭନ୍ତରେ ପୁନ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବୋ । ଅୟଂ ତାୱେତ୍ଥ ଅଧିଟ୍ଠାନେ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ।

୪୯.ୱିକପ୍ପନେ ପନ ଦ୍ୱେ ୱିକପ୍ପନା ସମ୍ମୁଖାୱିକପ୍ପନା ଚେୱ ପରମ୍ମୁଖାୱିକପ୍ପନା ଚ । କଥଂ ସମ୍ମୁଖାୱିକପ୍ପନା ହୋତି ? ପତ୍ତାନଂ ଏକବହୁଭାୱଂ ସନ୍ନିହିତାସନ୍ନିହିତଭାୱଞ୍ଚ ଞତ୍ୱା ‘‘ଇମଂ ପତ୍ତ’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ଇମେ ପତ୍ତେ’’ତି ୱା ‘‘ଏତଂ ପତ୍ତ’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ଏତେ ପତ୍ତେ’’ତି ୱା ୱତ୍ୱା ‘‘ତୁୟ୍ହଂ ୱିକପ୍ପେମୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ଅୟମେକା ସମ୍ମୁଖାୱିକପ୍ପନା । ଏତ୍ତାୱତା ନିଧେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ପନ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତୁଂ ୱା ଅଧିଟ୍ଠାତୁଂ ୱା ନ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ମୟ୍ହଂ ସନ୍ତକଂ ପରିଭୁଞ୍ଜ ୱା ୱିସ୍ସଜ୍ଜେହି ୱା ୟଥାପଚ୍ଚୟଂ ୱା କରୋହୀ’’ତି ଏୱଂ ପନ ୱୁତ୍ତେ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧାରୋ ନାମ ହୋତି, ତତୋ ପଭୁତି ପରିଭୋଗାଦୟୋପି ୱଟ୍ଟନ୍ତି ।

ଅପରୋ ନୟୋ – ତଥେୱ ପତ୍ତାନଂ ଏକବହୁଭାୱଂ ସନ୍ନିହିତାସନ୍ନିହିତଭାୱଞ୍ଚ ଞତ୍ୱା ତସ୍ସେୱ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସନ୍ତିକେ ‘‘ଇମଂ ପତ୍ତ’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ଇମେ ପତ୍ତେ’’ତି ୱା ‘‘ଏତଂ ପତ୍ତ’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ଏତେ ପତ୍ତେ’’ତି ୱା ୱତ୍ୱା ପଞ୍ଚସୁ ସହଧମ୍ମିକେସୁ ଅଞ୍ଞତରସ୍ସ ଅତ୍ତନା ଅଭିରୁଚିତସ୍ସ ୟସ୍ସ କସ୍ସଚି ନାମଂ ଗହେତ୍ୱା ‘‘ତିସ୍ସସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ୱିକପ୍ପେମୀ’’ତି ୱା ‘‘ତିସ୍ସାୟ ଭିକ୍ଖୁନିୟା, ସିକ୍ଖମାନାୟ, ସାମଣେରସ୍ସ, ତିସ୍ସାୟ ସାମଣେରିୟା ୱିକପ୍ପେମୀ’’ତି ୱା ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ଅୟଂ ଅପରାପି ସମ୍ମୁଖାୱିକପ୍ପନା । ଏତ୍ତାୱତା ନିଧେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ପରିଭୋଗାଦୀସୁ ପନ ଏକମ୍ପି ନ ୱଟ୍ଟତି । ତେନ ପନ ଭିକ୍ଖୁନା ତିସ୍ସସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସନ୍ତକଂ…ପେ॰… ତିସ୍ସାୟ ସାମଣେରିୟା ସନ୍ତକଂ ପରିଭୁଞ୍ଜ ୱା ୱିସ୍ସଜ୍ଜେହି ୱା ୟଥାପଚ୍ଚୟଂ ୱା କରୋହୀତି ୱୁତ୍ତେ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧାରୋ ନାମ ହୋତି, ତତୋ ପଭୁତି ପରିଭୋଗାଦୟୋପି ୱଟ୍ଟନ୍ତି ।

କଥଂ ପରମ୍ମୁଖାୱିକପ୍ପନା ହୋତି ? ପତ୍ତାନଂ ତଥେୱ ଏକବହୁଭାୱଂ ସନ୍ନିହିତାସନ୍ନିହିତଭାୱଞ୍ଚ ଞତ୍ୱା ‘‘ଇମଂ ପତ୍ତ’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ଇମେ ପତ୍ତେ’’ତି ୱା ‘‘ଏତଂ ପତ୍ତ’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ଏତେ ପତ୍ତେ’’ତି ୱା ୱତ୍ୱା ‘‘ତୁୟ୍ହଂ ୱିକପ୍ପନତ୍ଥାୟ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ତେନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘କୋ ତେ ମିତ୍ତୋ ୱା ସନ୍ଦିଟ୍ଠୋ ୱା’’ତି। ତତୋ ଇତରେନ ପୁରିମନୟେନ ‘‘ତିସ୍ସୋ ଭିକ୍ଖୂ’’ତି ୱା…ପେ॰… ‘‘ତିସ୍ସା ସାମଣେରୀ’’ତି ୱା ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ପୁନ ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ‘‘ଅହଂ ତିସ୍ସସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱା…ପେ॰… ‘‘ତିସ୍ସାୟ ସାମଣେରିୟା ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱା ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ଅୟଂ ପରମ୍ମୁଖାୱିକପ୍ପନା । ଏତ୍ତାୱତା ନିଧେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ପରିଭୋଗାଦୀସୁ ପନ ଏକମ୍ପି ନ ୱଟ୍ଟତି । ତେନ ପନ ଭିକ୍ଖୁନା ଦୁତିୟସମ୍ମୁଖାୱିକପ୍ପନାୟଂ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ‘‘ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ସନ୍ତକଂ ପରିଭୁଞ୍ଜ ୱା ୱିସ୍ସଜ୍ଜେହି ୱା ୟଥାପଚ୍ଚୟଂ ୱା କରୋହୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧାରୋ ନାମ ହୋତି, ତତୋ ପଭୁତି ପରିଭୋଗାଦୟୋପି ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ଅୟଂ ୱିକପ୍ପନେ ନୟୋ ।

୫୦. ଏୱଂ ଅଧିଟ୍ଠହିତ୍ୱା ୱିକପ୍ପେତ୍ୱା ଚ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତେନ ପତ୍ତେ ଭିନ୍ନେ କିଂ କାତବ୍ବନ୍ତି ? ୟସ୍ସ ପତ୍ତେ ରାଜିମୁଖୱଟ୍ଟିତୋ ହେଟ୍ଠା ଦ୍ୱଙ୍ଗୁଲପ୍ପମାଣା ନ ହୋତି ତେନ ନ କିଞ୍ଚି କାତବ୍ବଂ । ୟସ୍ସ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୬୧୨-୩) ପନ ତାଦିସା ଏକାପି ରାଜି ହୋତି, ତେନ ତସ୍ସା ରାଜିୟା ହେଟ୍ଠିମପରିୟନ୍ତେ ପତ୍ତୱେଧକେନ ୱିଜ୍ଝିତ୍ୱା ପଚିତ୍ୱା ସୁତ୍ତରଜ୍ଜୁକମକଚିରଜ୍ଜୁକାଦୀହି ୱା ତିପୁସୁତ୍ତକେନ ୱା ବନ୍ଧିତ୍ୱା ତଂ ବନ୍ଧନଂ ଆମିସସ୍ସ ଅଲଗ୍ଗନତ୍ଥଂ ତିପୁପଟ୍ଟେନ ୱା କେନଚି ୱା ବଦ୍ଧସିଲେସେନ ପଟିଚ୍ଛାଦେତବ୍ବଂ । ସୋ ଚ ପତ୍ତୋ ଅଧିଟ୍ଠହିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବୋ । ସୁଖୁମଂ ୱା ଛିଦ୍ଦଂ କତ୍ୱା ବନ୍ଧିତବ୍ବୋ । ସୁଦ୍ଧେହି ପନ ମଧୁକସିତ୍ଥକଲାଖାସଜ୍ଜୁରସାଦୀହି ବନ୍ଧିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଫାଣିତଂ ଝାପେତ୍ୱା ପାସାଣଚୁଣ୍ଣେନ ବନ୍ଧିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ମୁଖୱଟ୍ଟିସମୀପେ ପନ ପତ୍ତୱେଧକେନ ୱିଜ୍ଝିୟମାନୋ କପାଲସ୍ସ ବହଲତ୍ତା ଭିଜ୍ଜତି, ତସ୍ମା ହେଟ୍ଠା ୱିଜ୍ଝିତବ୍ବୋ । ୟସ୍ସ ପନ ଦ୍ୱେ ରାଜିୟୋ, ଏକାୟେୱ ୱା ଚତୁରଙ୍ଗୁଲା, ତସ୍ସ ଦ୍ୱେ ବନ୍ଧନାନି ଦାତବ୍ବାନି । ୟସ୍ସ ତିସ୍ସୋ, ଏକାୟେୱ ୱା ଛଳଙ୍ଗୁଲା, ତସ୍ସ ତୀଣି । ୟସ୍ସ ଚତସ୍ସୋ, ଏକାୟେୱ ୱା ଅଟ୍ଠଙ୍ଗୁଲା, ତସ୍ସ ଚତ୍ତାରି । ୟସ୍ସ ପଞ୍ଚ, ଏକାୟେୱ ୱା ଦସଙ୍ଗୁଲା, ସୋ ବଦ୍ଧୋପି ଅବଦ୍ଧୋପି ଅପତ୍ତୋୟେୱ, ଅଞ୍ଞୋ ୱିଞ୍ଞାପେତବ୍ବୋ । ଏସ ତାୱ ମତ୍ତିକାପତ୍ତେ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ।

ଅୟୋପତ୍ତେ ପନ ସଚେପି ପଞ୍ଚ ୱା ଅତିରେକାନି ୱା ଛିଦ୍ଦାନି ହୋନ୍ତି, ତାନି ଚ ଅୟଚୁଣ୍ଣେନ ୱା ଆଣିୟା ୱା ଲୋହମଣ୍ଡଲକେନ ୱା ବଦ୍ଧାନି ମଟ୍ଠାନି ହୋନ୍ତି, ସ୍ୱେୱ ପତ୍ତୋ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବୋ, ଅଞ୍ଞୋ ନ ୱିଞ୍ଞାପେତବ୍ବୋ । ଅଥ ପନ ଏକମ୍ପି ଛିଦ୍ଦଂ ମହନ୍ତଂ ହୋତି, ଲୋହମଣ୍ଡଲକେନ ବଦ୍ଧମ୍ପି ମଟ୍ଠଂ ନ ହୋତି, ପତ୍ତେ ଆମିସଂ ଲଗ୍ଗତି, ଅକପ୍ପିୟୋ ହୋତି, ଅୟଂ ଅପତ୍ତୋ, ଅଞ୍ଞୋ ୱିଞ୍ଞାପେତବ୍ବୋ । ୱିଞ୍ଞାପେନ୍ତେନ ଚ ସଙ୍ଘୱସେନ ପୱାରିତଟ୍ଠାନେ ପଞ୍ଚବନ୍ଧନେନେୱ ପତ୍ତେନ ଅଞ୍ଞଂ ପତ୍ତଂ ୱିଞ୍ଞାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ପୁଗ୍ଗଲୱସେନ ପନ ପୱାରିତଟ୍ଠାନେ ଊନପଞ୍ଚବନ୍ଧନେନାପି ୱଟ୍ଟତି । ପତ୍ତଂ ଲଭିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତେନ ଚ ୟାଗୁରନ୍ଧନରଜନପଚନାଦିନା ଅପରିଭୋଗେନ ନ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବୋ, ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ପନ ବ୍ୟାଧିମ୍ହି ଉପ୍ପନ୍ନେ ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ଭାଜନେ ଅସତି ମତ୍ତିକାୟ ଲିମ୍ପେତ୍ୱା ୟାଗୁଂ ୱା ପଚିତୁଂ ଉଦକଂ ୱା ତାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ମଞ୍ଚପୀଠଛତ୍ତନାଗଦନ୍ତକାଦିକେ ଅଦେସେପି ନ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ । ପତ୍ତସ୍ସ ହି ନିକ୍ଖିପନଦେସୋ ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପତ୍ତାଧାରକ’’ନ୍ତିଆଦିନା (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୪) ନୟେନ ଖନ୍ଧକେ ୱୁତ୍ତୋୟେୱ ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ଅଧିଟ୍ଠାନୱିକପ୍ପନୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୯. ଚୀୱରୱିପ୍ପୱାସୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୫୧.ଚୀୱରେନୱିନାୱାସୋତି ତିଚୀୱରାଧିଟ୍ଠାନେନ ଅଧିଟ୍ଠିତାନଂ ତିଣ୍ଣଂ ଚୀୱରାନଂ ଅଞ୍ଞତରେନ ୱିପ୍ପୱାସୋ । ଏୱଂ ଅଧିଟ୍ଠିତେସୁ ହି ତୀସୁ ଚୀୱରେସୁ ଏକେନପି ୱିନା ୱସିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ୱସନ୍ତସ୍ସ ସହ ଅରୁଣୁଗ୍ଗମନା ଚୀୱରଂ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ହୋତି, ତସ୍ମା ଅରୁଣୁଗ୍ଗମନସମୟେ ଚୀୱରଂ ଅଡ୍ଢତେୟ୍ୟରତନପ୍ପମାଣେ ହତ୍ଥପାସେ କତ୍ୱା ୱସିତବ୍ବଂ । ଗାମନିୱେସନଉଦୋସିତଅଡ୍ଡମାଳପାସାଦହମ୍ମିୟନାୱାସତ୍ଥଖେତ୍ତଧଞ୍ଞକରଣଆରାମୱିହାରରୁକ୍ଖମୂଲଅଜ୍ଝୋକାସେସୁ ପନ ଅୟଂ ୱିସେସୋ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୪୭୭-୮) – ସଚେ ଏକସ୍ସ ରଞ୍ଞୋ ଗାମଭୋଜକସ୍ସ ୱା ସନ୍ତକୋ ଗାମୋ ହୋତି, ୟେନ କେନଚି ପାକାରେନ ୱା ୱତିୟା ୱା ପରିଖାୟ ୱା ପରିକ୍ଖିତ୍ତୋ ଚ, ଏୱରୂପେ ଗାମେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଗାମବ୍ଭନ୍ତରେ ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ୟଥାରୁଚିତଟ୍ଠାନେ ଅରୁଣଂ ଉଟ୍ଠାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ଅପରିକ୍ଖିତ୍ତୋ ହୋତି, ଏୱରୂପେ ଗାମେ ୟସ୍ମିଂ ଘରେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ତସ୍ମିଂ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ, ତସ୍ସ ୱା ଘରସ୍ସ ହତ୍ଥପାସେ ସମନ୍ତା ଅଡ୍ଢତେୟ୍ୟରତନବ୍ଭନ୍ତରେ ୱସିତବ୍ବଂ । ତଂ ପମାଣଂ ଅତିକ୍କମିତ୍ୱା ସଚେପି ଇଦ୍ଧିମା ଭିକ୍ଖୁ ଆକାସେ ଅରୁଣଂ ଉଟ୍ଠାପେତି, ଚୀୱରଂ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟମେୱ ହୋତି ।

ସଚେ ନାନାରାଜୂନଂ ୱା ଭୋଜକାନଂ ୱା ଗାମୋ ହୋତି ୱେସାଲୀକୁସିନାରାଦିସଦିସୋ ପରିକ୍ଖିତ୍ତୋ ଚ, ଏୱରୂପେ ଗାମେ ୟସ୍ମିଂ ଘରେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ତତ୍ଥ ୱା ୱତ୍ଥବ୍ବଂ, ତତ୍ଥ ସଦ୍ଦସଙ୍ଘଟ୍ଟନେନ ୱା ଜନସମ୍ବାଧେନ ୱା ୱସିତୁଂ ଅସକ୍କୋନ୍ତେନ ସଭାୟେ ୱା ୱତ୍ଥବ୍ବଂ ନଗରଦ୍ୱାରମୂଲେ ୱା । ତତ୍ରାପି ୱସିତୁଂ ଅସକ୍କୋନ୍ତେନ ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ଫାସୁକଟ୍ଠାନେ ୱସିତ୍ୱା ଅନ୍ତୋଅରୁଣେ ଆଗମ୍ମ ତେସଂୟେୱ ସଭାୟନଗରଦ୍ୱାରମୂଲାନଂ ହତ୍ଥପାସେ ୱସିତବ୍ବଂ । ଘରସ୍ସ ପନ ଚୀୱରସ୍ସ ୱା ହତ୍ଥପାସେ ୱତ୍ତବ୍ବମେୱ ନତ୍ଥି ।

ସଚେ ଘରେ ଅଟ୍ଠପେତ୍ୱା ‘‘ସଭାୟେ ଠପେସ୍ସାମୀ’’ତି ସଭାୟଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ହତ୍ଥଂ ପସାରେତ୍ୱା ‘‘ହନ୍ଦିମଂ ଚୀୱରଂ ଠପେହୀ’’ତି ଏୱଂ ନିକ୍ଖେପସୁଖେ ହତ୍ଥପାସଗତେ କିସ୍ମିଞ୍ଚି ଆପଣେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପତି, ତେନ ପୁରିମନୟେନେୱ ସଭାୟେ ୱା ୱତ୍ଥବ୍ବଂ, ଦ୍ୱାରମୂଲେ ୱା ତେସଂ ହତ୍ଥପାସେ ୱା ୱସିତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ନଗରସ୍ସ ବହୂନିପି ଦ୍ୱାରାନି ହୋନ୍ତି ବହୂନି ଚ ସଭାୟାନି, ସବ୍ବତ୍ଥ ୱସିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟସ୍ସା ପନ ୱୀଥିୟା ଚୀୱରଂ ଠପିତଂ, ୟଂ ତସ୍ସା ସମ୍ମୁଖଟ୍ଠାନେ ସଭାୟଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରଞ୍ଚ, ତସ୍ସ ସଭାୟସ୍ସ ଚ ଦ୍ୱାରସ୍ସ ଚ ହତ୍ଥପାସେ ୱସିତବ୍ବଂ । ଏୱଞ୍ହି ସତି ସକ୍କା ଚୀୱରସ୍ସ ପୱତ୍ତିଂ ଜାନିତୁଂ। ସଭାୟଂ ପନ ଗଚ୍ଛନ୍ତେନ ୟସ୍ସ ଆପଣିକସ୍ସ ହତ୍ଥେ ନିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ସଚେ ସୋ ତଂ ଚୀୱରଂ ଅତିହରିତ୍ୱା ଘରେ ନିକ୍ଖିପତି, ୱୀଥିହତ୍ଥପାସୋ ନ ରକ୍ଖତି, ଘରସ୍ସ ହତ୍ଥପାସେ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ । ସଚେ ମହନ୍ତଂ ଘରଂ ହୋତି ଦ୍ୱେ ୱୀଥିୟୋ ଫରିତ୍ୱା ଠିତଂ, ପୁରତୋ ୱା ପଚ୍ଛତୋ ୱା ହତ୍ଥପାସେୟେୱ ଅରୁଣଂ ଉଟ୍ଠାପେତବ୍ବଂ । ସଭାୟେ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ପନ ସଭାୟେ ୱା ତସ୍ସ ସମ୍ମୁଖେ ନଗରଦ୍ୱାରମୂଲେ ୱା ତେସଂୟେୱ ହତ୍ଥପାସେ ୱା ଅରୁଣଂ ଉଟ୍ଠାପେତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ଗାମୋ ଅପରିକ୍ଖିତ୍ତୋ ହୋତି, ୟସ୍ମିଂ ଘରେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ତସ୍ମିଂ ଘରେ ତସ୍ସ ଘରସ୍ସ ୱା ହତ୍ଥପାସେ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ ।

ସଚେ (ପାରା॰ ୪୮୦) ଏକକୁଲସ୍ସ ସନ୍ତକଂ ନିୱେସନଂ ହୋତି ପରିକ୍ଖିତ୍ତଞ୍ଚ ନାନାଗବ୍ଭଂ ନାନାଓୱରକଂ, ଅନ୍ତୋନିୱେସନେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଅନ୍ତୋନିୱେସନେ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ । ସଚେ ଅପରିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ୟସ୍ମିଂ ଗବ୍ଭେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିତ୍ତଂ ହୋତି, ତସ୍ମିଂ ଗବ୍ଭେ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ ଗବ୍ଭସ୍ସ ହତ୍ଥପାସେ ୱା । ସଚେ ନାନାକୁଲସ୍ସ ନିୱେସନଂ ହୋତି ପରିକ୍ଖିତ୍ତଞ୍ଚ ନାନାଗବ୍ଭଂ ନାନାଓୱରକଂ, ୟସ୍ମିଂ ଗବ୍ଭେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିତ୍ତଂ ହୋତି, ତସ୍ମିଂ ଗବ୍ଭେ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ, ସବ୍ବେସଂ ସାଧାରଣେ ଘରଦ୍ୱାରମୂଲେ ୱା ଗବ୍ଭସ୍ସ ୱା ଘରଦ୍ୱାରମୂଲସ୍ସ ୱା ହତ୍ଥପାସେ । ସଚେ ଅପରିକ୍ଖିତ୍ତଂ ହୋତି, ୟସ୍ମିଂ ଗବ୍ଭେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ତସ୍ମିଂ ଗବ୍ଭେ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ ଗବ୍ଭସ୍ସ ୱା ହତ୍ଥପାସେ । ଉଦୋସିତଅଡ୍ଡମାଳପାସାଦହମ୍ମିୟେସୁପି ନିୱେସନେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ ।

ସଚେ ଏକକୁଲସ୍ସ ନାୱା ହୋତି, ଅନ୍ତୋନାୱାୟଂ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଅନ୍ତୋନାୱାୟଂ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ । ସଚେ ନାନାକୁଲସ୍ସ ନାୱା ହୋତି ନାନାଗବ୍ଭା ନାନାଓୱରକା, ୟସ୍ମିଂ ଓୱରକେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିତ୍ତଂ ହୋତି, ତସ୍ମିଂ ଓୱରକେ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ ଓୱରକସ୍ସ ହତ୍ଥପାସେ ୱା ।

ସଚେ ଏକକୁଲସ୍ସ ସତ୍ଥୋ ହୋତି, ତସ୍ମିଂ ସତ୍ଥେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ପୁରତୋ ୱା ପଚ୍ଛତୋ ୱା ସତ୍ତବ୍ଭନ୍ତରା ନ ୱିଜହିତବ୍ବା, ପସ୍ସତୋ ଅବ୍ଭନ୍ତରଂ ନ ୱିଜହିତବ୍ବଂ । ଏକଂ ଅବ୍ଭନ୍ତରଂ ଅଟ୍ଠୱୀସତିହତ୍ଥଂ ହୋତି । ସଚେ ନାନାକୁଲସ୍ସ ସତ୍ଥୋ ହୋତି, ସତ୍ଥେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଚୀୱରସ୍ସ ହତ୍ଥପାସେ ୱସିତବ୍ବଂ । ସଚେ ସତ୍ଥୋ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ଗାମଂ ୱା ନଦିଂ ୱା ପରିୟାଦିୟିତ୍ୱା ତିଟ୍ଠତି, ଅନ୍ତୋପୱିଟ୍ଠେନ ସଦ୍ଧିଂ ଏକାବଦ୍ଧୋ ହୁତ୍ୱା ଓରଞ୍ଚ ପାରଞ୍ଚ ଫରିତ୍ୱା ଠିତୋ ହୋତି, ସତ୍ଥପରିହାରୋ ଲବ୍ଭତି । ଅଥ ଗାମେ ୱା ନଦିୟା ୱା ପରିୟାପନ୍ନୋ ହୋତି, ଗାମପରିହାରୋ ଚେୱ ନଦୀପରିହାରୋ ଚ ଲବ୍ଭତି । ସଚେ ୱିହାରସୀମଂ ଅତିକ୍କମିତ୍ୱା ତିଟ୍ଠତି, ଅନ୍ତୋସୀମାୟ ଚ ଚୀୱରଂ ହୋତି, ୱିହାରଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ୱସିତବ୍ବଂ । ସଚେ ବହିସୀମାୟ ଚୀୱରଂ ହୋତି, ସତ୍ଥସମୀପେୟେୱ ୱସିତବ୍ବଂ । ସଚେ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ସତ୍ଥୋ ସକଟେ ୱା ଭଗ୍ଗେ ଗୋଣେ ୱା ନଟ୍ଠେ ଅନ୍ତରା ଛିଜ୍ଜତି, ୟସ୍ମିଂ କୋଟ୍ଠାସେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ତତ୍ଥ ୱସିତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ଏକକୁଲସ୍ସ ଖେତ୍ତଂ ହୋତି ପରିକ୍ଖିତ୍ତଞ୍ଚ, ଅନ୍ତୋଖେତ୍ତେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଅନ୍ତୋଖେତ୍ତେ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ । ସଚେ ଅପରିକ୍ଖିତ୍ତଂ ହୋତି, ଚୀୱରସ୍ସ ହତ୍ଥପାସେ ୱସିତବ୍ବଂ । ସଚେ ନାନାକୁଲସ୍ସ ଖେତ୍ତଂ ହୋତି ପରିକ୍ଖିତ୍ତଞ୍ଚ, ଅନ୍ତୋଖେତ୍ତେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଦ୍ୱାରମୂଲେ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ ଦ୍ୱାରମୂଲସ୍ସ ହତ୍ଥପାସେ ୱା । ସଚେ ଅପରିକ୍ଖିତ୍ତଂ ହୋତି, ଚୀୱରସ୍ସ ହତ୍ଥପାସେ ୱସିତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ଏକକୁଲସ୍ସ ଧଞ୍ଞକରଣଂ ହୋତି ପରିକ୍ଖିତ୍ତଞ୍ଚ, ଅନ୍ତୋଧଞ୍ଞକରଣେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଅନ୍ତୋଧଞ୍ଞକରଣେ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ । ସଚେ ଅପରିକ୍ଖିତ୍ତଂ ହୋତି, ଚୀୱରସ୍ସ ହତ୍ଥପାସେ ୱସିତବ୍ବଂ । ସଚେ ନାନାକୁଲସ୍ସ ଧଞ୍ଞକରଣଂ ହୋତି ପରିକ୍ଖିତ୍ତଞ୍ଚ, ଅନ୍ତୋଧଞ୍ଞକରଣେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଦ୍ୱାରମୂଲେ ୱା ୱତ୍ଥବ୍ବଂ ଦ୍ୱାରମୂଲସ୍ସ ୱା ହତ୍ଥପାସେ । ସଚେ ଅପରିକ୍ଖିତ୍ତଂ ହୋତି, ଚୀୱରସ୍ସ ହତ୍ଥପାସେ ୱସିତବ୍ବଂ । ପୁପ୍ଫାରାମଫଲାରାମେସୁପି ଖେତ୍ତେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ ।

ସଚେ ଏକକୁଲସ୍ସ ୱିହାରୋ ହୋତି ପରିକ୍ଖିତ୍ତୋ ଚ, ଅନ୍ତୋୱିହାରେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଅନ୍ତୋୱିହାରେ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ । ସଚେ ଅପରିକ୍ଖିତ୍ତୋ ହୋତି, ୟସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ତସ୍ମିଂ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ ତସ୍ସ ୱିହାରସ୍ସ ୱା ହତ୍ଥପାସେ ।

ସଚେ ଏକକୁଲସ୍ସ ରୁକ୍ଖମୂଲଂ ହୋତି, ୟଂ ମଜ୍ଝନ୍ହିକେ କାଲେ ସମନ୍ତା ଛାୟା ଫରତି, ଅନ୍ତୋଛାୟାୟ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଅନ୍ତୋଛାୟାୟ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ । ୱିରଳସାଖସ୍ସ ପନ ରୁକ୍ଖସ୍ସ ଆତପେନ ଫୁଟ୍ଠୋକାସେ ଠପିତଂ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟମେୱ ହୋତି, ତସ୍ମା ତାଦିସସ୍ସ ରୁକ୍ଖସ୍ସ ସାଖଚ୍ଛାୟାୟ ୱା ଖନ୍ଧଚ୍ଛାୟାୟ ୱା ଠପେତବ୍ବଂ । ସଚେ ସାଖାୟ ୱା ୱିଟପେ ୱା ଠପେତି, ଉପରି ଅଞ୍ଞସାଖଚ୍ଛାୟାୟ ଫୁଟ୍ଠୋକାସେୟେୱ ଠପେତବ୍ବଂ । ଖୁଜ୍ଜରୁକ୍ଖସ୍ସ ଛାୟା ଦୂରଂ ଗଚ୍ଛତି, ଛାୟାୟ ଗତଟ୍ଠାନେ ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ସଚେ ନାନାକୁଲସ୍ସ ରୁକ୍ଖମୂଲଂ ହୋତି, ଚୀୱରସ୍ସ ହତ୍ଥପାସେ ୱସିତବ୍ବଂ ।

ଅଜ୍ଝୋକାସେ ପନ ଅଗାମକେ ଅରଞ୍ଞେ ଚୀୱରଂ ଠପେତ୍ୱା ତସ୍ସ ସମନ୍ତା ସତ୍ତବ୍ଭନ୍ତରେ ୱସିତବ୍ବଂ । ଅଗାମକଂ ନାମ ଅରଞ୍ଞଂ ୱିଞ୍ଝାଟୱୀଆଦୀସୁ ୱା ସମୁଦ୍ଦମଜ୍ଝେ ୱା ମଚ୍ଛବନ୍ଧାନଂ ଅଗମନପଥେ ଦୀପକେସୁ ଲବ୍ଭତି । ତାଦିସେ ଅରଞ୍ଞେ ମଜ୍ଝେ ଠିତସ୍ସ ସମନ୍ତା ସତ୍ତବ୍ଭନ୍ତରପରିଚ୍ଛେଦୋ, ୱିନିବ୍ବେଧେନ ଚୁଦ୍ଦସ ହୋନ୍ତି । ମଜ୍ଝେ ନିସିନ୍ନୋ ପୁରତ୍ଥିମାୟ ୱା ପଚ୍ଛିମାୟ ୱା ଦିସାୟ ପରିୟନ୍ତେ ଠପିତଚୀୱରଂ ରକ୍ଖତି । ସଚେ ପନ ଅରୁଣୁଗ୍ଗମନସମୟେ କେସଗ୍ଗମତ୍ତମ୍ପି ପୁରତ୍ଥିମଂ ଦିସଂ ଗଚ୍ଛତି, ପଚ୍ଛିମାୟ ଦିସାୟ ଚୀୱରଂ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ହୋତି । ଏସ ନୟୋ ଇତରସ୍ମିଂ । ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ପନ ଚୀୱରଂ ଅନିସ୍ସଜ୍ଜିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତୋ ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜତି ।

୫୨. ସଚେ ପଧାନିକୋ ଭିକ୍ଖୁ ସବ୍ବରତ୍ତିଂ ପଧାନମନୁୟୁଞ୍ଜିତ୍ୱା ପଚ୍ଚୂସସମୟେ ‘‘ନହାୟିସ୍ସାମୀ’’ତି ତୀଣି ଚୀୱରାନି ତୀରେ ଠପେତ୍ୱା ନଦିଂ ଓତରତି, ନହାୟନ୍ତସ୍ସେୱ ଚସ୍ସ ଅରୁଣଂ ଉଟ୍ଠହତି, କିଂ କାତବ୍ବଂ ? ସୋ ହି ୟଦି ଉତ୍ତରିତ୍ୱା ଚୀୱରଂ ନିୱାସେତି, ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ଚୀୱରଂ, ଅନିସ୍ସଜ୍ଜିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜନପଚ୍ଚୟା ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜତି । ଅଥ ନଗ୍ଗୋ ଗଚ୍ଛତି, ଏୱମ୍ପି ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜତୀତି ? ନାପଜ୍ଜତି । ସୋ ହି ୟାୱ ଅଞ୍ଞଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଦିସ୍ୱା ୱିନୟକମ୍ମଂ ନ କରୋତି, ତାୱ ତେସଂ ଚୀୱରାନଂ ଅପରିଭୋଗାରହତ୍ତା ନଟ୍ଠଚୀୱରଟ୍ଠାନେ ଠିତୋ ହୋତି, ନଟ୍ଠଚୀୱରସ୍ସ ଚ ଅକପ୍ପିୟଂ ନାମ ନତ୍ଥି, ତସ୍ମା ଏକଂ ନିୱାସେତ୍ୱା ଦ୍ୱେ ହତ୍ଥେନ ଗହେତ୍ୱା ୱିହାରଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ୱିନୟକମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ । ସଚେ ଦୂରେ ୱିହାରୋ ହୋତି, ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ମନୁସ୍ସା ସଞ୍ଚରନ୍ତି, ଏକଂ ନିୱାସେତ୍ୱା ଏକଂ ପାରୁପିତ୍ୱା ଏକଂ ଅଂସକୂଟେ ଠପେତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ୱିହାରେ ସଭାଗଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ନ ପସ୍ସତି, ଭିକ୍ଖାଚାରଂ ଗତା ହୋନ୍ତି, ସଙ୍ଘାଟିଂ ବହିଗାମେ ଠପେତ୍ୱା ସନ୍ତରୁତ୍ତରେନ ଆସନସାଲଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ୱିନୟକମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ । ସଚେ ବହିଗାମେ ଚୋରଭୟଂ ହୋତି, ପାରୁପିତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ଆସନସାଲା ସମ୍ବାଧା ହୋତି, ଜନାକିଣ୍ଣା ନ ସକ୍କା ଏକମନ୍ତେ ଚୀୱରଂ ଅପନେତ୍ୱା ୱିନୟକମ୍ମଂ କାତୁଂ, ଏକଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଆଦାୟ ବହିଗାମଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ୱିନୟକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ଚୀୱରାନି ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବାନି ।

ସଚେ ଥେରା ଭିକ୍ଖୂ ଦହରାନଂ ହତ୍ଥେ ପତ୍ତଚୀୱରଂ ଦତ୍ୱା ମଗ୍ଗଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତା ପଚ୍ଛିମୟାମେ ସୟିତୁକାମା ହୋନ୍ତି, ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ତନୋ ଚୀୱରଂ ହତ୍ଥପାସେ କତ୍ୱାୱ ସୟିତବ୍ବଂ । ସଚେ ଗଚ୍ଛନ୍ତାନଂୟେୱ ଅସମ୍ପତ୍ତେସୁ ଦହରେସୁ ଅରୁଣଂ ଉଗ୍ଗଚ୍ଛତି, ଚୀୱରଂ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ହୋତି, ନିସ୍ସୟୋ ପନ ନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ଦହରାନମ୍ପି ପୁରତୋ ଗଚ୍ଛନ୍ତାନଂ ଥେରେସୁ ଅସମ୍ପତ୍ତେସୁ ଏସେୱ ନୟୋ । ମଗ୍ଗଂ ୱିରଜ୍ଝିତ୍ୱା ଅରଞ୍ଞେ ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ଅପସ୍ସନ୍ତେସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ସଚେ ପନ ଦହରା ‘‘ମୟଂ, ଭନ୍ତେ, ମୁହୁତ୍ତଂ ସୟିତ୍ୱା ଅସୁକସ୍ମିଂ ନାମ ଓକାସେ ତୁମ୍ହେ ସମ୍ପାପୁଣିସ୍ସାମା’’ତି ୱତ୍ୱା ୟାୱ ଅରୁଣୁଗ୍ଗମନା ସୟନ୍ତି, ଚୀୱରଞ୍ଚ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ହୋତି, ନିସ୍ସୟୋ ଚ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ଦହରେ ଉୟ୍ୟୋଜେତ୍ୱା ଥେରେସୁ ସୟନ୍ତେସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଦ୍ୱେଧାପଥଂ ଦିସ୍ୱା ଥେରା ‘‘ଅୟଂ ମଗ୍ଗୋ’’, ଦହରା ‘‘ଅୟଂ ମଗ୍ଗୋ’’ତି ୱତ୍ୱା ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞସ୍ସ ୱଚନଂ ଅଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଗତା, ସହ ଅରୁଣସ୍ସ ଉଗ୍ଗମନା ଚୀୱରାନି ଚ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟାନି ହୋନ୍ତି, ନିସ୍ସୟୋ ଚ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ସଚେ ଦହରା ମଗ୍ଗତୋ ଓକ୍କମ୍ମ ‘‘ଅନ୍ତୋଅରୁଣେୟେୱ ନିୱତ୍ତିସ୍ସାମା’’ତି ଭେସଜ୍ଜତ୍ଥାୟ ଗାମଂ ପୱିସିତ୍ୱା ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଅସମ୍ପତ୍ତାନଂୟେୱ ଚ ନେସଂ ଅରୁଣୋ ଉଗ୍ଗଚ୍ଛତି, ଚୀୱରାନି ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟାନି ହୋନ୍ତି, ନିସ୍ସୟୋ ପନ ନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ସଚେ ପନ ଧେନୁଭୟେନ ୱା ସୁନଖଭୟେନ ୱା ମୁହୁତ୍ତଂ ଠତ୍ୱା ‘‘ଗମିସ୍ସାମା’’ତି ଠତ୍ୱା ୱା ନିସୀଦିତ୍ୱା ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଅନ୍ତରା ଅରୁଣେ ଉଗ୍ଗତେ ଚୀୱରାନି ଚ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟାନି ହୋନ୍ତି, ନିସ୍ସୟୋ ଚ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି ।

ସଚେ ‘‘ଅନ୍ତୋଅରୁଣେୟେୱ ଆଗମିସ୍ସାମା’’ତି ଅନ୍ତୋସୀମାୟଂ ଗାମଂ ପୱିଟ୍ଠାନଂ ଅନ୍ତରା ଅରୁଣୋ ଉଗ୍ଗଚ୍ଛତି, ନେୱ ଚୀୱରାନି ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟାନି ହୋନ୍ତି, ନ ନିସ୍ସୟୋ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ସଚେ ପନ ‘‘ୱିଭାୟତୁ ତାୱା’’ତି ନିସୀଦନ୍ତି, ଅରୁଣେ ଉଗ୍ଗତେ ନ ଚୀୱରାନି ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟାନି ହୋନ୍ତି, ନିସ୍ସୟୋ ପନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ସଚେ ୟେପି ‘‘ଅନ୍ତୋଅରୁଣେୟେୱ ଆଗମିସ୍ସାମା’’ତି ସାମନ୍ତୱିହାରଂ ଧମ୍ମସ୍ସୱନତ୍ଥାୟ ସଉସ୍ସାହା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେୟେୱ ଚ ନେସଂ ଅରୁଣୋ ଉଗ୍ଗଚ୍ଛତି, ଚୀୱରାନି ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟାନି ହୋନ୍ତି, ନିସ୍ସୟୋ ପନ ନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ସଚେ ଧମ୍ମଗାରୱେନ ‘‘ୟାୱପରିୟୋସାନଂ ସୁତ୍ୱାୱ ଗମିସ୍ସାମା’’ତି ନିସୀଦନ୍ତି, ସହ ଅରୁଣସ୍ସ ଉଗ୍ଗମନା ଚୀୱରାନିପି ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟାନି ହୋନ୍ତି, ନିସ୍ସୟୋ ଚ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ଥେରେନ ଦହରଂ ଚୀୱରଧୋୱନତ୍ଥାୟ ଗାମକଂ ପେସେନ୍ତେନ ଅତ୍ତନୋ ଚୀୱରଂ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରିତ୍ୱାୱ ଦାତବ୍ବଂ, ଦହରସ୍ସପି ଚୀୱରଂ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରାପେତ୍ୱାୱ ଠପେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅସତିୟା ଗଚ୍ଛତି, ଅତ୍ତନୋ ଚୀୱରଂ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରିତ୍ୱା ଦହରସ୍ସ ଚୀୱରଂ ୱିସ୍ସାସେନ ଗହେତ୍ୱା ଠପେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଥେରୋ ନ ସରତି, ଦହରୋୱ ସରତି, ଦହରେନ ଅତ୍ତନୋ ଚୀୱରଂ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରିତ୍ୱା ଥେରସ୍ସ ଚୀୱରଂ ୱିସ୍ସାସେନ ଗହେତ୍ୱା ଗନ୍ତ୍ୱା ୱତ୍ତବ୍ବଂ ‘‘ଭନ୍ତେ, ତୁମ୍ହାକଂ ଚୀୱରଂ ଅଧିଟ୍ଠହିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜଥା’’ତି । ଅତ୍ତନୋପି ଚୀୱରଂ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବଂ । ଏୱଂ ଏକସ୍ସ ସତିୟାପି ଆପତ୍ତିମୋକ୍ଖୋ ହୋତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ଚୀୱରୱିପ୍ପୱାସୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୧୦. ଭଣ୍ଡପଟିସାମନୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୫୩.ଭଣ୍ଡସ୍ସପଟିସାମନନ୍ତି ପରେସଂ ଭଣ୍ଡସ୍ସ ଗୋପନଂ । ପରେସଞ୍ହି (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୫୦୬) କପ୍ପିୟୱତ୍ଥୁ ୱା ହୋତୁ ଅକପ୍ପିୟୱତ୍ଥୁ ୱା, ଅନ୍ତମସୋ ମାତୁ କଣ୍ଣପିଳନ୍ଧନଂ କାଲପଣ୍ଣମ୍ପି ଗିହିସନ୍ତକଂ ଭଣ୍ଡାଗାରିକସୀସେନ ପଟିସାମେନ୍ତସ୍ସ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ସଚେ ପନ ମାତାପିତୂନଂ ସନ୍ତକଂ ଅୱସ୍ସଂ ପଟିସାମେତବ୍ବଂ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ହୋତି, ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ଥାୟ ଗହେତ୍ୱା ପଟିସାମେତବ୍ବଂ । ‘‘ଇଦଂ ପଟିସାମେତ୍ୱା ଦେହୀ’’ତି ପନ ୱୁତ୍ତେ ‘‘ନ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ପଟିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ସଚେ ‘‘ପଟିସାମେହୀ’’ତି ପାତେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ପଲିବୋଧୋ ନାମ ହୋତି, ପଟିସାମେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୱିହାରେ କମ୍ମଂ କରୋନ୍ତା ୱଡ୍ଢକୀଆଦୟୋ ୱା ରାଜୱଲ୍ଲଭା ୱା ‘‘ଅତ୍ତନୋ ଉପକରଣଭଣ୍ଡଂ ୱା ସୟନଭଣ୍ଡଂ ୱା ପଟିସାମେତ୍ୱା ଦେଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ଛନ୍ଦେନପି ଭୟେନପି ନ କାତବ୍ବମେୱ, ଗୁତ୍ତଟ୍ଠାନଂ ପନ ଦସ୍ସେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ବଲକ୍କାରେନ ପାତେତ୍ୱା ଗତେସୁ ଚ ପଟିସାମେତୁଂ ।

ସଚେ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧.୧୧୧) ଅତ୍ତନୋ ହତ୍ଥେ ପଟିସାମନତ୍ଥାୟ ଠପିତଂ ଭଣ୍ଡଂ ସାମିକେନ ‘‘ଦେହି ମେ ଭଣ୍ଡ’’ନ୍ତି ୟାଚିତୋ ଅଦାତୁକାମୋ ‘‘ନାହଂ ଗଣ୍ହାମୀ’’ତି ଭଣତି, ସମ୍ପଜାନମୁସାୱାଦେପି ଅଦିନ୍ନାଦାନସ୍ସ ପୟୋଗତ୍ତା ଦୁକ୍କଟଂ । ‘‘କିଂ ତୁମ୍ହେ ଭଣଥ, ନେୱିଦଂ ମୟ୍ହଂ ଅନୁରୂପଂ, ନ ତୁମ୍ହାକ’’ନ୍ତିଆଦୀନି ୱଦନ୍ତସ୍ସପି ଦୁକ୍କଟମେୱ । ‘‘ରହୋ ମୟା ଏତସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଠପିତଂ, ନ ଅଞ୍ଞୋ କୋଚି ଜାନାତି, ଦସ୍ସତି ନୁ ଖୋ ମେ, ନୋ’’ତି ସାମିକୋ ୱିମତିଂ ଉପ୍ପାଦେତି, ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଥୁଲ୍ଲଚ୍ଚୟଂ । ତସ୍ସ ଫରୁସାଦିଭାୱଂ ଦିସ୍ୱା ସାମିକୋ ‘‘ନ ମୟ୍ହଂ ଦସ୍ସତୀ’’ତି ଧୁରଂ ନିକ୍ଖିପତି, ତତ୍ର ସଚାୟଂ ଭିକ୍ଖୁ ‘‘କିଲମେତ୍ୱା ନଂ ଦସ୍ସାମୀ’’ତି ଦାନେ ସଉସ୍ସାହୋ, ରକ୍ଖତି ତାୱ । ସଚେପି ସୋ ଦାନେ ନିରୁସ୍ସାହୋ, ଭଣ୍ଡସାମିକୋ ପନ ଗହଣେ ସଉସ୍ସାହୋ, ରକ୍ଖତିୟେୱ । ୟଦି ପନ ତସ୍ମିଂ ଦାନେ ନିରୁସ୍ସାହୋ ଭଣ୍ଡସାମିକୋ ‘‘ନ ମୟ୍ହଂ ଦସ୍ସତୀ’’ତି ଧୁରଂ ନିକ୍ଖିପତି, ଏୱଂ ଉଭିନ୍ନଂ ଧୁରନିକ୍ଖେପେନ ଭିକ୍ଖୁନୋ ପାରାଜିକଂ । ୟଦିପି ମୁଖେନ ‘‘ଦସ୍ସାମୀ’’ତି ୱଦତି, ଚିତ୍ତେନ ପନ ଅଦାତୁକାମୋ, ଏୱମ୍ପି ସାମିକସ୍ସ ଧୁରନିକ୍ଖେପେ ପାରାଜିକଂ । ତଂ ପନ ସଙ୍ଗୋପନତ୍ଥାୟ ଅତ୍ତନୋ ହତ୍ଥେ ପରେହି ଠପିତଂ ଭଣ୍ଡଂ ଅଗୁତ୍ତଦେସତୋ ଠାନା ଚାୱେତ୍ୱା ଗୁତ୍ତଟ୍ଠାନେ ଠପନତ୍ଥାୟ ହରତୋ ଅନାପତ୍ତି । ଥେୟ୍ୟଚିତ୍ତେନପି ଠାନା ଚାୱେନ୍ତସ୍ସ ଅୱହାରୋ ନତ୍ଥି । କସ୍ମା ? ଅତ୍ତନୋ ହତ୍ଥେ ନିକ୍ଖିତ୍ତତ୍ତା, ଭଣ୍ଡଦେୟ୍ୟଂ ପନ ହୋତି । ଥେୟ୍ୟଚିତ୍ତେନ ପରିଭୁଞ୍ଜତୋପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

୫୪. ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ସହଧମ୍ମିକାନଂ ସନ୍ତକଂ ପନ ୟଂ କିଞ୍ଚି ପରିକ୍ଖାରଂ ପଟିସାମେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଆଗନ୍ତୁକୋ ଭିକ୍ଖୁ ଆୱାସିକାନଂ ଚୀୱରକମ୍ମଂ କରୋନ୍ତାନଂ ସମୀପେ ପତ୍ତଚୀୱରଂ ଠପେତ୍ୱା ‘‘ଏତେ ସଙ୍ଗୋପେସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି ମଞ୍ଞମାନୋ ନହାୟିତୁଂ ୱା ଅଞ୍ଞତ୍ର ୱା ଗଚ୍ଛତି, ସଚେ ତଂ ଆୱାସିକା ସଙ୍ଗୋପେନ୍ତି, ଇଚ୍ଚେତଂ କୁସଲଂ । ନୋ ଚେ, ନଟ୍ଠେ ଗୀୱା ନ ହୋତି । ସଚେପି ସୋ ‘‘ଇଦଂ, ଭନ୍ତେ, ଠପେଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି, ଇତରେ ଚ କିଚ୍ଚପସୁତତ୍ତା ନ ଜାନନ୍ତି, ଏସେୱ ନୟୋ । ଅଥାପି ତେ ‘‘ଇଦଂ, ଭନ୍ତେ, ଠପେଥା’’ତି ୱୁତ୍ତା ‘‘ମୟଂ ବ୍ୟାୱଟା’’ତି ପଟିକ୍ଖିପନ୍ତି, ଇତରୋ ଚ ‘‘ଅୱସ୍ସଂ ଠପେସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି ଅନାଦିୟିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି, ଏସେୱ ନୟୋ । ସଚେ ପନ ତେ ତେନ ୟାଚିତା ୱା ଅୟାଚିତା ୱା ‘‘ମୟଂ ଠପେସ୍ସାମ, ତ୍ୱଂ ଗଚ୍ଛା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ତଂ ସଙ୍ଗୋପିତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ ସଙ୍ଗୋପେନ୍ତି, ନଟ୍ଠେ ଗୀୱା । କସ୍ମା ? ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତତ୍ତା ।

ୟୋ ଭିକ୍ଖୁ ଭଣ୍ଡାଗାରିକୋ ହୁତ୍ୱା ପଚ୍ଚୂସସମୟେ ଏୱ ଭିକ୍ଖୂନଂ ପତ୍ତଚୀୱରାନି ହେଟ୍ଠାପାସାଦଂ ଓରୋପେତ୍ୱା ଦ୍ୱାରଂ ଅପିଦହିତ୍ୱା ତେସମ୍ପି ଅନାରୋଚେତ୍ୱାୱ ଦୂରେ ଭିକ୍ଖାଚାରଂ ଗଚ୍ଛତି, ତାନି ଚେ ଚୋରା ହରନ୍ତି, ତସ୍ସେୱ ଗୀୱା । ୟୋ ପନ ଭିକ୍ଖୁ ଭିକ୍ଖୂହି ‘‘ଓରୋପେଥ, ଭନ୍ତେ, ପତ୍ତଚୀୱରାନି, କାଲୋ ସଲାକଗ୍ଗହଣସ୍ସା’’ତି ୱୁତ୍ତୋ ‘‘ସମାଗତାତ୍ଥା’’ତି ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ‘‘ଆମ ସମାଗତାମ୍ହା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପତ୍ତଚୀୱରାନି ନୀହରିତ୍ୱା ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଭଣ୍ଡାଗାରଦ୍ୱାରଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ‘‘ତୁମ୍ହେ ପତ୍ତଚୀୱରାନି ଗହେତ୍ୱା ହେଟ୍ଠାପାସାଦଦ୍ୱାରଂ ପଟିଜଗ୍ଗିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟାଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି । ତତ୍ର ଚେକୋ ଅଲସଜାତିକୋ ଭିକ୍ଖୁ ଭିକ୍ଖୂସୁ ଗତେସୁ ପଚ୍ଛା ଅକ୍ଖୀନି ପୁଞ୍ଛନ୍ତୋ ଉଟ୍ଠହିତ୍ୱା ଉଦକଟ୍ଠାନଂ ମୁଖଧୋୱନତ୍ଥଂ ଗଚ୍ଛତି, ତଂ ଖଣଂ ଦିସ୍ୱା ଚୋରା ତସ୍ସ ପତ୍ତଚୀୱରଂ ହରନ୍ତି, ସୁହଟଂ, ଭଣ୍ଡାଗାରିକସ୍ସ ଗୀୱା ନ ହୋତି ।

ସଚେପି କୋଚି ଭଣ୍ଡାଗାରିକସ୍ସ ଅନାରୋଚେତ୍ୱାୱ ଭଣ୍ଡାଗାରେ ଅତ୍ତନୋ ପରିକ୍ଖାରଂ ଠପେତି, ତସ୍ମିମ୍ପି ନଟ୍ଠେ ଭଣ୍ଡାଗାରିକସ୍ସ ଗୀୱା ନ ହୋତି । ସଚେ ପନ ଭଣ୍ଡାଗାରିକୋ ତଂ ଦିସ୍ୱା ‘‘ଅଟ୍ଠାନେ ଠପିତ’’ନ୍ତି ଗହେତ୍ୱା ଠପେତି, ନଟ୍ଠେ ତସ୍ସେୱ ଗୀୱା । ସଚେପି ଠପିତଭିକ୍ଖୁନା ‘‘ମୟା, ଭନ୍ତେ, ଈଦିସୋ ନାମ ପରିକ୍ଖାରୋ ଠପିତୋ, ଉପଧାରେୟ୍ୟାଥା’’ତି ୱୁତ୍ତୋ ‘‘ସାଧୂ’’ତି ସମ୍ପଟିଚ୍ଛତି, ଦୁନ୍ନିକ୍ଖିତ୍ତଂ ୱା ମଞ୍ଞମାନୋ ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ଠାନେ ଠପେତି, ନଟ୍ଠେ ତସ୍ସେୱ ଗୀୱା । ‘‘ନାହଂ ଜାନାମୀ’’ତି ପଟିକ୍ଖିପନ୍ତସ୍ସ ପନ ନତ୍ଥି ଗୀୱା । ୟୋପି ତସ୍ସ ପସ୍ସନ୍ତସ୍ସେୱ ଠପେତି, ଭଣ୍ଡାଗାରିକଞ୍ଚ ନ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛାପେତି, ନଟ୍ଠଂ ସୁନଟ୍ଠମେୱ । ସଚେ ପନ ନଂ ଭଣ୍ଡାଗାରିକୋ ଅଞ୍ଞତ୍ର ଠପେତି, ନଟ୍ଠେ ଗୀୱା। ସଚେ ଭଣ୍ଡାଗାରଂ ସୁଗୁତ୍ତଂ, ସବ୍ବୋ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଚେତିୟସ୍ସ ଚ ପରିକ୍ଖାରୋ ତତ୍ଥେୱ ଠପୀୟତି, ଭଣ୍ଡାଗାରିକୋ ଚ ବାଲୋ ଅବ୍ୟତ୍ତୋ ଦ୍ୱାରଂ ୱିୱରିତ୍ୱା ଧମ୍ମକଥଂ ୱା ସୋତୁଂ ଅଞ୍ଞଂ ୱା କିଞ୍ଚି କାତୁଂ କତ୍ଥଚି ଗଚ୍ଛତି, ତଂ ଖଣଂ ଦିସ୍ୱା ୟତ୍ତକଂ ଚୋରା ହରନ୍ତି, ସବ୍ବଂ ତସ୍ସ ଗୀୱା । ଭଣ୍ଡାଗାରତୋ ନିକ୍ଖମିତ୍ୱା ବହି ଚଙ୍କମନ୍ତସ୍ସ ୱା ଦ୍ୱାରଂ ୱିୱରିତ୍ୱା ସରୀରଂ ଉତୁଂ ଗାହାପେନ୍ତସ୍ସ ୱା ତତ୍ଥେୱ ସମଣଧମ୍ମାନୁୟୋଗେନ ନିସିନ୍ନସ୍ସ ୱା ତତ୍ଥେୱ ନିସୀଦିତ୍ୱା କେନଚି କମ୍ମେନ ବ୍ୟାୱଟସ୍ସ ୱା ଉଚ୍ଚାରପସ୍ସାୱପୀଳିତସ୍ସପି ସତୋ ତତ୍ଥେୱ ଉପଚାରେ ୱିଜ୍ଜମାନେ ବହି ଗଚ୍ଛତୋ ୱା ଅଞ୍ଞେନ ୱା କେନଚି ଆକାରେନ ପମତ୍ତସ୍ସ ସତୋ ଦ୍ୱାରଂ ୱିୱରିତ୍ୱା ୱା ୱିୱଟମେୱ ପୱିସିତ୍ୱା ୱା ସନ୍ଧିଂ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ୱା ୟତ୍ତକଂ ତସ୍ସ ପମାଦପଚ୍ଚୟା ଚୋରା ହରନ୍ତି, ସବ୍ବଂ ତସ୍ସେୱ ଗୀୱା । ‘‘ଉଣ୍ହସମୟେ ପନ ୱାତପାନଂ ୱିୱରିତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱଦନ୍ତି । ଉଚ୍ଚାରପୀଳିତସ୍ସ ପନ ତସ୍ମିଂ ଉପଚାରେ ଅସତି ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ଗିଲାନପକ୍ଖେ ଠିତତ୍ତା ଅୱିସୟୋ, ତସ୍ମା ଗୀୱା ନ ହୋତି ।

୫୫. ୟୋ ପନ ଅନ୍ତୋ ଉଣ୍ହପୀଳିତୋ ଦ୍ୱାରଂ ସୁଗୁତ୍ତଂ କତ୍ୱା ବହି ନିକ୍ଖମତି, ଚୋରା ତଂ ଗହେତ୍ୱା ‘‘ଦ୍ୱାରଂ ୱିୱରା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ୟାୱତତିୟଂ ନ ୱିୱରିତବ୍ବଂ । ୟଦି ପନ ତେ ଚୋରା ‘‘ସଚେ ନ ୱିୱରସି, ତଞ୍ଚ ମାରେସ୍ସାମ, ଦ୍ୱାରଞ୍ଚ ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ପରିକ୍ଖାରଂ ହରିସ୍ସାମା’’ତି ଫରସୁଆଦୀନି ଉକ୍ଖିପନ୍ତି, ‘‘ମୟି ଚ ମତେ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଚ ସେନାସନେ ୱିନଟ୍ଠେ ଗୁଣୋ ନତ୍ଥୀ’’ତି ୱିୱରିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଇଧାପି ‘‘ଅୱିସୟତ୍ତା ଗୀୱା ନତ୍ଥୀ’’ତି ୱଦନ୍ତି । ସଚେ କୋଚି ଆଗନ୍ତୁକୋ କୁଞ୍ଚିକଂ ୱା ଦେତି, ଦ୍ୱାରଂ ୱା ୱିୱରତି, ୟତ୍ତକଂ ଚୋରା ହରନ୍ତି, ସବ୍ବଂ ତସ୍ସ ଗୀୱା । ସଙ୍ଘେନ ଭଣ୍ଡାଗାରଂ ଗୁତ୍ତତ୍ଥାୟ ସୂଚିୟନ୍ତକଞ୍ଚ କୁଞ୍ଚିକମୁଦ୍ଦିକା ଚ ୟୋଜେତ୍ୱା ଦିନ୍ନା ହୋତି, ଭଣ୍ଡାଗାରିକୋ ଘଟିକମତ୍ତଂ ଦତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜତି, ଚୋରା ୱିୱରିତ୍ୱା ପରିକ୍ଖାରଂ ହରନ୍ତି, ତସ୍ସେୱ ଗୀୱା । ସୂଚିୟନ୍ତକଞ୍ଚ କୁଞ୍ଚିକମୁଦ୍ଦିକଞ୍ଚ ୟୋଜେତ୍ୱା ନିପନ୍ନଂ ପନେତଂ ସଚେ ଚୋରା ଆଗନ୍ତ୍ୱା ‘‘ଦ୍ୱାରଂ ୱିୱରାହୀ’’ତି ୱଦନ୍ତି, ତତ୍ଥ ପୁରିମନୟେନେୱ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଏୱଂ ସୁଗୁତ୍ତଂ କତ୍ୱା ନିପନ୍ନେ ପନ ସଚେ ଭିତ୍ତିଂ ୱା ଛଦନଂ ୱା ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ଉମଙ୍ଗେନ ୱା ପୱିସିତ୍ୱା ହରନ୍ତି, ନ ତସ୍ସ ଗୀୱା ।

ସଚେ ଭଣ୍ଡାଗାରେ ଅଞ୍ଞେପି ଥେରା ୱସନ୍ତି, ୱିୱଟେ ଦ୍ୱାରେ ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ତନୋ ପରିକ୍ଖାରଂ ଗହେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଭଣ୍ଡାଗାରିକୋ ତେସୁ ଗତେସୁ ଦ୍ୱାରଂ ନ ଜଗ୍ଗତି, ସଚେ ତତ୍ଥ କିଞ୍ଚି ଅୱହରୀୟତି, ଭଣ୍ଡାଗାରିକସ୍ସ ଇସ୍ସରୱତାୟ ଭଣ୍ଡାଗାରିକସ୍ସେୱ ଗୀୱା, ଥେରେହି ପନ ସହାୟେହି ଭୱିତବ୍ବଂ । ଅୟଞ୍ହି ସାମୀଚି । ୟଦି ଭଣ୍ଡାଗାରିକୋ ‘‘ତୁମ୍ହେ ବହି ଠତ୍ୱା ତୁମ୍ହାକଂ ପରିକ୍ଖାରଂ ଗଣ୍ହଥ, ମା ପୱିସିତ୍ଥା’’ତି ୱଦତି, ତେସଞ୍ଚ ଏକୋ ଲୋଲମହାଥେରୋ ସାମଣେରେହି ଚେୱ ଉପଟ୍ଠାକେହି ଚ ସଦ୍ଧିଂ ଭଣ୍ଡାଗାରଂ ପୱିସିତ୍ୱା ନିସୀଦତି ଚେୱ ନିପଜ୍ଜତି ଚ, ୟତ୍ତକଂ ଭଣ୍ଡଂ ନସ୍ସତି, ସବ୍ବଂ ତସ୍ସ ଗୀୱା, ଭଣ୍ଡାଗାରିକେନ ପନ ଅୱସେସଥେରେହି ଚ ସହାୟେହି ଭୱିତବ୍ବଂ । ଅଥ ଭଣ୍ଡାଗାରିକୋୱ ଲୋଲସାମଣେରେ ଚ ଉପଟ୍ଠାକେ ଚ ଗହେତ୍ୱା ଭଣ୍ଡାଗାରେ ନିସୀଦତି ଚେୱ ନିପଜ୍ଜତି ଚ, ୟତ୍ତକଂ ନସ୍ସତି, ସବ୍ବଂ ତସ୍ସେୱ ଗୀୱା । ତସ୍ମା ଭଣ୍ଡାଗାରିକେନେୱ ତତ୍ଥ ୱସିତବ୍ବଂ, ଅୱସେସେହି ଅପ୍ପେୱ ରୁକ୍ଖମୂଲେ ୱସିତବ୍ବଂ, ନ ଚ ଭଣ୍ଡାଗାରେତି ।

୫୬. ୟେ ପନ ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ତନୋ ସଭାଗଭିକ୍ଖୂନଂ ୱସନଗବ୍ଭେସୁ ପରିକ୍ଖାରଂ ଠପେନ୍ତି, ପରିକ୍ଖାରେ ନଟ୍ଠେ ୟେହି ଠପିତୋ, ତେସଂୟେୱ ଗୀୱା, ଇତରେହି ପନ ସହାୟେହି ଭୱିତବ୍ବଂ । ୟଦି ପନ ସଙ୍ଘୋ ଭଣ୍ଡାଗାରିକସ୍ସ ୱିହାରେୟେୱ ୟାଗୁଭତ୍ତଂ ଦାପେତି, ସୋ ଚ ଭିକ୍ଖାଚାରତ୍ଥାୟ ଗାମଂ ଗଚ୍ଛତି, ନଟ୍ଠଂ ତସ୍ସେୱ ଗୀୱା । ଭିକ୍ଖାଚାରଂ ପୱିସନ୍ତେହି ଅତିରେକଚୀୱରଂ ରକ୍ଖଣତ୍ଥାୟ ଠପିତୱିହାରୱାରିକସ୍ସପି ୟାଗୁଭତ୍ତଂ ୱା ନିୱାପଂ ୱା ଲଭମାନସ୍ସେୱ ଭିକ୍ଖାଚାରଂ ଗଚ୍ଛତୋ ୟଂ ତତ୍ଥ ନସ୍ସତି, ସବ୍ବଂ ଗୀୱା । ନ କେୱଲଞ୍ଚ ଏତ୍ତକମେୱ, ଭଣ୍ଡାଗାରିକସ୍ସ ୱିୟ ୟଂ ତସ୍ସ ପମାଦପଚ୍ଚୟା ନସ୍ସତି, ସବ୍ବଂ ଗୀୱା ।

ସଚେ ୱିହାରୋ ମହା ହୋତି, ଅଞ୍ଞଂ ପଦେସଂ ରକ୍ଖିତୁଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ପଦେସେ ନିକ୍ଖିତ୍ତଂ ହରନ୍ତି, ଅୱିସୟତ୍ତା ଗୀୱା ନ ହୋତି । ଈଦିସେ ପନ ୱିହାରେ ୱେମଜ୍ଝେ ସବ୍ବେସଂ ଓସରଣଟ୍ଠାନେ ପରିକ୍ଖାରେ ଠପେତ୍ୱା ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ୱିହାରୱାରିକା ୱା ଦ୍ୱେ ତୟୋ ଠପେତବ୍ବା । ସଚେ ତେସମ୍ପି ଅପ୍ପମତ୍ତାନଂ ଇତୋ ଚିତୋ ଚ ରକ୍ଖତଂୟେୱ କିଞ୍ଚି ନସ୍ସତି, ଗୀୱା ନ ହୋତି । ୱିହାରୱାରିକେ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ହରିତଭଣ୍ଡମ୍ପି ଚୋରାନଂ ପଟିପଥଂ ଗତେସୁ ଅଞ୍ଞେନ ମଗ୍ଗେନ ହରିତଭଣ୍ଡମ୍ପି ନ ତେସଂ ଗୀୱା । ସଚେ ୱିହାରୱାରିକାନଂ ୱିହାରେ ଦାତବ୍ବଂ ୟାଗୁଭତ୍ତଂ ୱା ନିୱାପୋ ୱା ନ ହୋତି, ତେହି ପତ୍ତବ୍ବଲାଭତୋ ଅତିରେକା ଦ୍ୱେ ତିସ୍ସୋ ୟାଗୁସଲାକା ତେସଂ ପହୋନକଭତ୍ତସଲାକା ଚ ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ନିବଦ୍ଧଂ କତ୍ୱା ପନ ନ ଠପେତବ୍ବା । ମନୁସ୍ସା ହି ୱିପ୍ପଟିସାରିନୋ ହୋନ୍ତି ‘‘ୱିହାରୱାରିକାୟେୱ ଅମ୍ହାକଂ ଭତ୍ତଂ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତୀ’’ତି, ତସ୍ମା ପରିୱତ୍ତେତ୍ୱା ପରିୱତ୍ତେତ୍ୱା ଠପେତବ୍ବା । ସଚେ ତେସଂ ସଭାଗା ସଲାକଭତ୍ତାଦୀନି ଆହରିତ୍ୱା ଦେନ୍ତି, ଇଚ୍ଚେତଂ କୁସଲଂ। ନୋ ଚେ ଦେନ୍ତି, ୱାରଂ ଗାହାପେତ୍ୱା ନୀହରାପେତବ୍ବାନି । ସଚେ ୱିହାରୱାରିକୋ ଦ୍ୱେ ତିସ୍ସୋ ୟାଗୁସଲାକା ଚ ଚତ୍ତାରି ପଞ୍ଚ ସଲାକଭତ୍ତାନି ଚ ଲଭମାନୋ ଭିକ୍ଖାଚାରଂ ଗଚ୍ଛତି, ଭଣ୍ଡାଗାରିକସ୍ସ ୱିୟ ସବ୍ବଂ ନଟ୍ଠଂ ଗୀୱା ହୋତି । ସଚେ ସଙ୍ଘସ୍ସ ୱିହାରପାଲାନଂ ଦାତବ୍ବଂ ଭତ୍ତଂ ୱା ନିୱାପୋ ୱା ନତ୍ଥି, ଭିକ୍ଖୂ ୱିହାରୱାରଂ ଗହେତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ତନୋ ନିସ୍ସିତକେ ୱିହାରଂ ଜଗ୍ଗାପେନ୍ତି, ସମ୍ପତ୍ତୱାରଂ ଅଗ୍ଗହେତୁଂ ନ ଲଭତି । ୟଥା ଅଞ୍ଞେ ଭିକ୍ଖୂ କରୋନ୍ତି, ତଥେୱ କାତବ୍ବଂ । ଭିକ୍ଖୂହି ପନ ଅସହାୟସ୍ସ ୱା ଅଦୁତିୟସ୍ସ ୱା ୟସ୍ସ ସଭାଗୋ ଭିକ୍ଖୁ ଭତ୍ତଂ ଆନେତ୍ୱା ଦାତା ନତ୍ଥି, ଏୱରୂପସ୍ସ ୱାରୋ ନ ପାପେତବ୍ବୋ ।

ୟମ୍ପି ପାକୱଟ୍ଟତ୍ଥାୟ ୱିହାରେ ଠପେନ୍ତି, ତଂ ଗହେତ୍ୱା ଉପଜୀୱନ୍ତେନ ଠାତବ୍ବଂ । ୟୋ ତଂ ନ ଉପଜୀୱତି, ସୋ ୱାରଂ ନ ଗାହାପେତବ୍ବୋ । ଫଲାଫଲତ୍ଥାୟପି ୱିହାରେ ଭିକ୍ଖୁଂ ଠପେନ୍ତି, ଜଗ୍ଗିତ୍ୱା ଗୋପେତ୍ୱା ଫଲୱାରେନ ଭାଜେତ୍ୱା ଖାଦନ୍ତି । ୟୋ ତାନି ଖାଦତି, ତେନ ଠାତବ୍ବଂ, ଅନୁପଜୀୱନ୍ତୋ ନ ଗାହାପେତବ୍ବୋ । ସେନାସନମଞ୍ଚପୀଠପଚ୍ଚତ୍ଥରଣରକ୍ଖଣତ୍ଥାୟପି ଠପେନ୍ତି, ଆୱାସେ ୱସନ୍ତେନ ଠାତବ୍ବଂ, ଅବ୍ଭୋକାସିକୋ ପନ ରୁକ୍ଖମୂଲିକୋ ୱା ନ ଗାହାପେତବ୍ବୋ । ଏକୋ ନୱକୋ ହୋତି, ବହୁସ୍ସୁତୋ ପନ ବହୂନଂ ଧମ୍ମଂ ୱାଚେତି, ପରିପୁଚ୍ଛଂ ଦେତି, ପାଳିଂ ୱଣ୍ଣେତି, ଧମ୍ମକଥଂ କଥେତି, ସଙ୍ଘସ୍ସ ଭାରଂ ନିତ୍ଥରତି, ଅୟଂ ଲାଭଂ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତୋପି ଆୱାସେ ୱସନ୍ତୋପି ୱାରଂ ନ ଗାହାପେତବ୍ବୋ । ‘‘ପୁରିସୱିସେସୋ ନାମ ଞାତବ୍ବୋ’’ତି ୱଦନ୍ତି । ଉପୋସଥାଗାରପଟିମାଘରଜଗ୍ଗନକସ୍ସ ପନ ଦିଗୁଣଂ ୟାଗୁଭତ୍ତଂ, ଦେୱସିକଂ ତଣ୍ଡୁଲନାଳି, ସଂୱଚ୍ଛରେ ତିଚୀୱରଂ ଦସୱୀସଗ୍ଘନକଂ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଞ୍ଚ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ତସ୍ସ ତଂ ଲଭମାନସ୍ସେୱ ପମାଦେନ ତତ୍ଥ କିଞ୍ଚି ନସ୍ସତି, ସବ୍ବଂ ଗୀୱା । ବନ୍ଧିତ୍ୱା ବଲକ୍କାରେନ ଅଚ୍ଛିନ୍ନଂ, ନ ଗୀୱା । ତତ୍ଥ ଚେତିୟସ୍ସ ୱା ସଙ୍ଘସ୍ସ ୱା ସନ୍ତକେନ ଚେତିୟସ୍ସ ସନ୍ତକଂ ରକ୍ଖାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଚେତିୟସ୍ସ ସନ୍ତକେନ ସଙ୍ଘସ୍ସ ସନ୍ତକଂ ରକ୍ଖାପେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟଂ ପନ ଚେତିୟସ୍ସ ସନ୍ତକେନ ସଦ୍ଧିଂ ସଙ୍ଘସ୍ସ ସନ୍ତକଂ ଠପିତଂ ହୋତି, ତଂ ଚେତିୟସନ୍ତକେ ରକ୍ଖାପିତେ ରକ୍ଖିତମେୱ ହୋତୀତି ଏୱଂ ୱଟ୍ଟତି । ପକ୍ଖୱାରେନ ଉପୋସଥାଗାରାଦୀନି ରକ୍ଖତୋପି ପମାଦୱସେନ ନଟ୍ଠଂ ଗୀୱାୟେୱାତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ଭଣ୍ଡପଟିସାମନୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୧୧. କୟୱିକ୍କୟସମାପତ୍ତିୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୫୭.କୟୱିକ୍କୟସମାପତ୍ତୀତି କୟୱିକ୍କୟସମାପଜ୍ଜନଂ । ‘‘ଇମିନା ଇମଂ ଦେହୀ’’ତିଆଦିନା (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୫୯୫) ହି ନୟେନ ପରସ୍ସ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ଗଣ୍ହନ୍ତୋ କୟଂ ସମାପଜ୍ଜତି, ଅତ୍ତନୋ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ଦେନ୍ତୋ ୱିକ୍କୟଂ । ଅୟଂ ପନ କୟୱିକ୍କୟୋ ଠପେତ୍ୱା ପଞ୍ଚ ସହଧମ୍ମିକେ ଅୱସେସେହି ଗିହିପବ୍ବଜିତେହି ଅନ୍ତମସୋ ମାତାପିତୂହିପି ସଦ୍ଧିଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ – ୱତ୍ଥେନ ୱା ୱତ୍ଥଂ ହୋତୁ, ଭତ୍ତେନ ୱା ଭତ୍ତଂ, ୟଂ କିଞ୍ଚି କପ୍ପିୟଂ ‘‘ଇମିନା ଇମଂ ଦେହୀ’’ତି ୱଦତି, ଦୁକ୍କଟଂ । ଏୱଂ ୱତ୍ୱା ମାତୁୟାପି ଅତ୍ତନୋ ଭଣ୍ଡଂ ଦେତି, ଦୁକ୍କଟଂ, ‘‘ଇମିନା ଇମଂ ଦେହୀ’’ତି ୱୁତ୍ତୋ ୱା ‘‘ଇମଂ ଦେହି, ଇମଂ ତେ ଦସ୍ସାମୀ’’ତି ତଂ ୱତ୍ୱା ୱା ମାତୁୟାପି ଭଣ୍ଡଂ ଅତ୍ତନା ଗଣ୍ହାତି, ଦୁକ୍କଟଂ, ଅତ୍ତନୋ ଭଣ୍ଡେ ପରହତ୍ଥଂ, ପରଭଣ୍ଡେ ଚ ଅତ୍ତନୋ ହତ୍ଥଂ ସମ୍ପତ୍ତେ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ମାତରଂ ୱା ପନ ପିତରଂ ୱା ‘‘ଇମଂ ଦେହୀ’’ତି ୱଦତୋ ୱିଞ୍ଞତ୍ତି ନ ହୋତି, ‘‘ଇମଂ ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି ଦଦତୋ ସଦ୍ଧାଦେୟ୍ୟୱିନିପାତନଂ ନ ହୋତି । ଅଞ୍ଞାତକଂ ‘‘ଇମଂ ଦେହୀ’’ତି ୱଦତୋ ୱିଞ୍ଞତ୍ତି, ‘‘ଇମଂ ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି ଦଦତୋ ସଦ୍ଧାଦେୟ୍ୟୱିନିପାତନଂ, ‘‘ଇମିନା ଇମଂ ଦେହୀ’’ତି କୟୱିକ୍କୟଂ ଆପଜ୍ଜତୋ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ । ତସ୍ମା କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ପରିୱତ୍ତନ୍ତେନ ମାତାପିତୂହିପି ସଦ୍ଧିଂ କୟୱିକ୍କୟଂ, ଅଞ୍ଞାତକେହି ସଦ୍ଧିଂ ତିସ୍ସୋ ଆପତ୍ତିୟୋ ମୋଚେନ୍ତେନ ପରିୱତ୍ତେତବ୍ବଂ ।

ତତ୍ରାୟଂ ପରିୱତ୍ତନୱିଧି – ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ପାଥେୟ୍ୟତଣ୍ଡୁଲା ହୋନ୍ତି, ସୋ ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ଭତ୍ତହତ୍ଥଂ ପୁରିସଂ ଦିସ୍ୱା ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ତଣ୍ଡୁଲା ଅତ୍ଥି, ନ ଚ ନୋ ଇମେହି ଅତ୍ଥୋ, ଭତ୍ତେନ ପନ ଅତ୍ଥୋ’’ତି ୱଦତି, ପୁରିସୋ ତଣ୍ଡୁଲେ ଗହେତ୍ୱା ଭତ୍ତଂ ଦେତି, ୱଟ୍ଟତି । ତିସ୍ସୋପି ଆପତ୍ତିୟୋ ନ ହୋନ୍ତି, ଅନ୍ତମସୋ ନିମିତ୍ତକମ୍ମମତ୍ତମ୍ପି ନ ହୋତି । କସ୍ମା ? ମୂଲସ୍ସ ଅତ୍ଥିତାୟ । ୟୋ ପନ ଏୱଂ ଅକତ୍ୱା ‘‘ଇମିନା ଇମଂ ଦେହୀ’’ତି ପରିୱତ୍ତେତି, ୟଥାୱତ୍ଥୁକମେୱ । ୱିଘାସାଦଂ ଦିସ୍ୱା ‘‘ଇମଂ ଓଦନଂ ଭୁଞ୍ଜିତ୍ୱା ରଜନଂ ୱା ଦାରୂନି ୱା ଆହରା’’ତି ୱଦତି, ରଜନଛଲ୍ଲିଗଣନାୟ ଦାରୁଗଣନାୟ ଚ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟାନି ହୋନ୍ତି । ‘‘ଇମଂ ଓଦନଂ ଭୁଞ୍ଜିତ୍ୱା ଇମଂ ନାମ କରୋଥା’’ତି ଦନ୍ତକାରାଦୀହି ସିପ୍ପିକେହି ଧମ୍ମକରଣାଦୀସୁ ତଂ ତଂ ପରିକ୍ଖାରଂ କାରେତି, ରଜକେହି ୱା ୱତ୍ଥଂ ଧୋୱାପେତି, ୟଥାୱତ୍ଥୁକମେୱ । ନହାପିତେନ କେସେ ଛିନ୍ଦାପେତି, କମ୍ମକାରେହି ନୱକମ୍ମଂ କାରେତି, ୟଥାୱତ୍ଥୁକମେୱ । ସଚେ ପନ ‘‘ଇଦଂ ଭତ୍ତଂ ଭୁଞ୍ଜିତ୍ୱା ଇଦଂ କରୋଥା’’ତି ନ ୱଦତି, ‘‘ଇଦଂ ଭତ୍ତଂ ଭୁଞ୍ଜ, ଭୁତ୍ତୋସି, ଭୁଞ୍ଜିସ୍ସସି, ଇଦଂ ନାମ କରୋହୀ’’ତି ୱଦତି, ୱଟ୍ଟତି । ଏତ୍ଥ ଚ କିଞ୍ଚାପି ୱତ୍ଥଧୋୱନେ ୱା କେସଚ୍ଛେଦନେ ୱା ଭୂମିସୋଧନାଦିନୱକମ୍ମେ ୱା ପରଭଣ୍ଡଂ ଅତ୍ତନୋ ହତ୍ଥଗତଂ ନିସ୍ସଜ୍ଜିତବ୍ବଂ ନାମ ନତ୍ଥି, ମହାଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ପନ ଦଳ୍ହଂ କତ୍ୱା ୱୁତ୍ତତ୍ତା ନ ସକ୍କା ଏତଂ ପଟିକ୍ଖିପିତୁଂ, ତସ୍ମା ୟଥା ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟୱତ୍ଥୁମ୍ହି ପରିଭୁତ୍ତେ ୱା ନଟ୍ଠେ ୱା ପାଚିତ୍ତିୟଂ ଦେସେତି, ଏୱମିଧାପି ଦେସେତବ୍ବଂ ।

ୟଂ କିଞ୍ଚି କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ଗଣ୍ହିତୁକାମତାୟ ଅଗ୍ଘଂ ପୁଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ତସ୍ମା ‘‘ଅୟଂ ତୱ ପତ୍ତୋ କିଂ ଅଗ୍ଘତୀ’’ତି ପୁଚ୍ଛିତେ ‘‘ଇଦଂ ନାମା’’ତି ୱଦତି, ସଚେ ଅତ୍ତନୋ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ମହଗ୍ଘଂ ହୋତି, ଏୱଞ୍ଚ ନଂ ପଟିୱଦତି ‘‘ଉପାସକ ମମ ଇଦଂ ୱତ୍ଥୁ ମହଗ୍ଘଂ, ତୱ ପତ୍ତଂ ଅଞ୍ଞସ୍ସ ଦେହୀ’’ତି । ତଂ ସୁତ୍ୱା ଇତରୋ ‘‘ଅଞ୍ଞଂ ଥାଲକମ୍ପି ଦସ୍ସାମୀ’’ତି ୱଦତି, ଗଣ୍ହିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ସୋ ପତ୍ତୋ ମହଗ୍ଘୋ, ଭିକ୍ଖୁନୋ ୱତ୍ଥୁ ଅପ୍ପଗ୍ଘଂ, ପତ୍ତସାମିକୋ ଚସ୍ସ ଅପ୍ପଗ୍ଘଭାୱଂ ନ ଜାନାତି, ପତ୍ତୋ ନ ଗହେତବ୍ବୋ, ‘‘ମମ ୱତ୍ଥୁ ଅପ୍ପଗ୍ଘ’’ନ୍ତି ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ । ମହଗ୍ଘଭାୱଂ ଞତ୍ୱା ୱଞ୍ଚେତ୍ୱା ଗଣ୍ହନ୍ତୋପି ହି ଭଣ୍ଡଂ ଅଗ୍ଘାପେତ୍ୱା କାରେତବ୍ବତଂ ଆପଜ୍ଜତି । ସଚେ ପତ୍ତସାମିକୋ ‘‘ହୋତୁ, ଭନ୍ତେ, ସେସଂ ମମ ପୁଞ୍ଞଂ ଭୱିସ୍ସତୀ’’ତି ଦେତି, ୱଟ୍ଟତି । କପ୍ପିୟକାରକସ୍ସ ପନ ‘‘ଇମିନା ଇମଂ ଗହେତ୍ୱା ଦେହୀ’’ତି ଆଚିକ୍ଖିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ତସ୍ମା ୟସ୍ସ ହତ୍ଥତୋ ଭଣ୍ଡଂ ଗଣ୍ହାତି, ତଂ ଠପେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞଂ ଅନ୍ତମସୋ ତସ୍ସ ପୁତ୍ତଭାତିକମ୍ପି କପ୍ପିୟକାରକଂ କତ୍ୱା ‘‘ଇମିନା ଇମଂ ନାମ ଗହେତ୍ୱା ଦେହୀ’’ତି ଆଚିକ୍ଖତି, ସୋ ଚେ ଛେକୋ ହୋତି, ପୁନପ୍ପୁନଂ ଅପନେତ୍ୱା ୱିୱଦିତ୍ୱା ଗଣ୍ହାତି, ତୁଣ୍ହୀଭୂତେନ ଠାତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ ଛେକୋ ହୋତି, ନ ଜାନାତି ଗହେତୁଂ, ୱାଣିଜକୋ ଚ ତଂ ୱଞ୍ଚେତି, ‘‘ମା ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ ।

‘‘ଇଦଂ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ତେଲଂ ୱା ସପ୍ପି ୱା ଅମ୍ହାକଂ ଅତ୍ଥି, ଅମ୍ହାକଞ୍ଚ ଅଞ୍ଞେନ ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହିତକେନ ଅତ୍ଥୋ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ସଚେ ସୋ ତଂ ଗହେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞଂ ଦେତି, ପଠମଂ ଅତ୍ତନୋ ତେଲଂ ନ ମିନାପେତବ୍ବଂ । କସ୍ମା ? ନାଳିୟଞ୍ହି ଅୱସିଟ୍ଠତେଲଂ ହୋତି, ତଂ ପଚ୍ଛା ମିନନ୍ତସ୍ସ ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ଦୂସେୟ୍ୟ । ଅୟଞ୍ଚ କୟୱିକ୍କୟୋ ନାମ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡୱସେନ ୱୁତ୍ତୋ । କପ୍ପିୟେନ ହି କପ୍ପିୟଂ ପରିୱତ୍ତେନ୍ତସ୍ସ କୟୱିକ୍କୟସିକ୍ଖାପଦେନ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ, ଅକପ୍ପିୟେନ ପନ ଅକପ୍ପିୟଂ ପରିୱତ୍ତେନ୍ତସ୍ସ, କପ୍ପିୟେନ ୱା ଅକପ୍ପିୟଂ ଅକପ୍ପିୟେନ ୱା କପ୍ପିୟଂ ପରିୱତ୍ତେନ୍ତସ୍ସ ରୂପିୟସଂୱୋହାରସିକ୍ଖାପଦେନ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ, ତସ୍ମା ଉଭୋସୁ ୱା ଏକସ୍ମିଂ ୱା ଅକପ୍ପିୟେ ସତି ରୂପିୟସଂୱୋହାରୋ ନାମ ହୋତି ।

୫୮. ରୂପିୟସଂୱୋହାରସ୍ସ ଚ ଗରୁଭାୱଦୀପନତ୍ଥଂ ଇଦଂ ପତ୍ତଚତୁକ୍କଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ୟୋ ହି ରୂପିୟଂ ଉଗ୍ଗଣ୍ହିତ୍ୱା ତେନ ଅୟବୀଜଂ ସମୁଟ୍ଠାପେତି, ତଂ କୋଟ୍ଟାପେତ୍ୱା ତେନ ଲୋହେନ ପତ୍ତଂ କାରେତି, ଅୟଂ ପତ୍ତୋ ମହାଅକପ୍ପିୟୋ ନାମ, ନ ସକ୍କା କେନଚି ଉପାୟେନ କପ୍ପିୟୋ କାତୁଂ । ସଚେପି ତଂ ୱିନାସେତ୍ୱା ଥାଲକଂ କାରେତି, ତମ୍ପି ଅକପ୍ପିୟଂ । ୱାସିଂ କାରେତି, ତାୟ ଛିନ୍ନଦନ୍ତକଟ୍ଠମ୍ପି ଅକପ୍ପିୟଂ । ବଳିସଂ କାରେତି, ତେନ ମାରିତା ମଚ୍ଛାପି ଅକପ୍ପିୟା । ୱାସିଂ ତାପେତ୍ୱା ଉଦକଂ ୱା ଖୀରଂ ୱା ଉଣ୍ହାପେତି, ତମ୍ପି ଅକପ୍ପିୟମେୱ ।

ୟୋ ପନ ରୂପିୟଂ ଉଗ୍ଗଣ୍ହିତ୍ୱା ତେନ ପତ୍ତଂ କିଣାତି, ଅୟମ୍ପି ପତ୍ତୋ ଅକପ୍ପିୟୋ । ‘‘ପଞ୍ଚନ୍ନମ୍ପି ସହଧମ୍ମିକାନଂ ନ କପ୍ପତୀ’’ତି ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ସକ୍କା ପନ କପ୍ପିୟୋ କାତୁଂ । ସୋ ହି ମୂଲେ ମୂଲସାମିକାନଂ, ପତ୍ତେ ଚ ପତ୍ତସାମିକାନଂ ଦିନ୍ନେ କପ୍ପିୟୋ ହୋତି, କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ଦତ୍ୱା ଗହେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ୟୋପି ରୂପିୟଂ ଉଗ୍ଗଣ୍ହାପେତ୍ୱା କପ୍ପିୟକାରକେନ ସଦ୍ଧିଂ କମ୍ମାରକୁଲଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ପତ୍ତଂ ଦିସ୍ୱା ‘‘ଅୟଂ ମୟ୍ହଂ ରୁଚ୍ଚତୀ’’ତି ୱଦତି, କପ୍ପିୟକାରକୋ ଚ ତଂ ରୂପିୟଂ ଦତ୍ୱା କମ୍ମାରଂ ସଞ୍ଞାପେତି, ଅୟମ୍ପି ପତ୍ତୋ କପ୍ପିୟୱୋହାରେନ ଗହିତୋପି ଦୁତିୟପତ୍ତସଦିସୋୟେୱ, ମୂଲସ୍ସ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତତ୍ତା ଅକପ୍ପିୟୋ । କସ୍ମା ସେସାନଂ ନ କପ୍ପତୀତି ? ମୂଲସ୍ସ ଅନିସ୍ସଟ୍ଠତ୍ତା ।

ୟୋ ପନ ରୂପିୟଂ ଅସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତ୍ୱା ‘‘ଥେରସ୍ସ ପତ୍ତଂ କିଣିତ୍ୱା ଦେହୀ’’ତି ପହିତକପ୍ପିୟକାରକେନ ସଦ୍ଧିଂ କମ୍ମାରକୁଲଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ପତ୍ତଂ ଦିସ୍ୱା ‘‘ଇମେ କହାପଣେ ଗହେତ୍ୱା ଇମଂ ଦେହୀ’’ତି କହାପଣେ ଦାପେତ୍ୱା ଗହିତୋ, ଅୟଂ ପତ୍ତୋ ଏତସ୍ସେୱ ଭିକ୍ଖୁନୋ ନ ୱଟ୍ଟତି ଦୁବ୍ବିଚାରିତତ୍ତା, ଅଞ୍ଞେସଂ ପନ ୱଟ୍ଟତି ମୂଲସ୍ସ ଅସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତତ୍ତା । ମହାସୁମତ୍ଥେରସ୍ସ କିର ଉପଜ୍ଝାୟୋ ଅନୁରୁଦ୍ଧତ୍ଥେରୋ ନାମ ଅହୋସି । ସୋ ଅତ୍ତନୋ ଏୱରୂପଂ ପତ୍ତଂ ସପ୍ପିସ୍ସ ପୂରେତ୍ୱା ସଙ୍ଘସ୍ସ ନିସ୍ସଜ୍ଜି । ତିପିଟକଚୂଳନାଗତ୍ଥେରସ୍ସ ସଦ୍ଧିୱିହାରିକାନଂ ଏୱରୂପୋ ପତ୍ତୋ ଅହୋସି । ତଂ ଥେରୋପି ସପ୍ପିସ୍ସ ପୂରେତ୍ୱା ସଙ୍ଘସ୍ସ ନିସ୍ସଜ୍ଜାପେସୀତି । ଇଦଂ ଅକପ୍ପିୟପତ୍ତଚତୁକ୍କଂ ।

ସଚେ ପନ ରୂପିୟଂ ଅସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତ୍ୱା ‘‘ଥେରସ୍ସ ପତ୍ତଂ କିଣିତ୍ୱା ଦେହୀ’’ତି ପହିତକପ୍ପିୟକାରକେନ ସଦ୍ଧିଂ କମ୍ମାରକୁଲଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ପତ୍ତଂ ଦିସ୍ୱା ‘‘ଅୟଂ ମୟ୍ହଂ ରୁଚ୍ଚତୀ’’ତି ୱା ‘‘ଇମାହଂ ଗହେସ୍ସାମୀ’’ତି ୱା ୱଦତି, କପ୍ପିୟକାରକୋ ଚ ତଂ ରୂପିୟଂ ଦତ୍ୱା କମ୍ମାରଂ ସଞ୍ଞାପେତି, ଅୟଂ ପତ୍ତୋ ସବ୍ବକପ୍ପିୟୋ ବୁଦ୍ଧାନମ୍ପି ପରିଭୋଗାରହୋ । ଇମଂ ପନ ରୂପିୟସଂୱୋହାରଂ କରୋନ୍ତେନ ‘‘ଇମିନା ଇମଂ ଗହେତ୍ୱା ଦେହୀ’’ତି କପ୍ପିୟକାରକମ୍ପି ଆଚିକ୍ଖିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

କୟୱିକ୍କୟସମାପତ୍ତିୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୧୨. ରୂପିୟାଦିପଟିଗ୍ଗହଣୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୫୯.ରୂପିୟାଦିପଟିଗ୍ଗହୋତି ଜାତରୂପାଦିପଟିଗ୍ଗଣ୍ହନଂ । ତତ୍ଥ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୫୮୩-୪) ଜାତରୂପଂ ରଜତଂ ଜାତରୂପମାସକୋ ରଜତମାସକୋତି ଚତୁବ୍ବିଧଂ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟୱତ୍ଥୁ । ତମ୍ବଲୋହାଦୀହି କତୋ ଲୋହମାସକୋ। ସାରଦାରୁନା ୱା ୱେଳୁପେସିକାୟ ୱା ଅନ୍ତମସୋ ତାଲପଣ୍ଣେନପି ରୂପଂ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା କତୋ ଦାରୁମାସକୋ। ଲାଖାୟ ୱା ନିୟ୍ୟାସେନ ୱା ରୂପଂ ସମୁଟ୍ଠାପେତ୍ୱା କତୋ ଜତୁମାସକୋ। ୟୋ ୟୋ ୟତ୍ଥ ୟତ୍ଥ ଜନପଦେ ୟଦା ୟଦା ୱୋହାରଂ ଗଚ୍ଛତି, ଅନ୍ତମସୋ ଅଟ୍ଠିମୟୋପି ଚମ୍ମମୟୋପି ରୁକ୍ଖଫଲବୀଜମୟୋପି ସମୁଟ୍ଠାପିତରୂପୋପି ଅସମୁଟ୍ଠାପିତରୂପୋପୀତି ଅୟଂ ସବ୍ବୋପି ରଜତମାସକେନେୱ ସଙ୍ଗହିତୋ । ମୁତ୍ତା ମଣି ୱେଳୁରିୟୋ ସଙ୍ଖୋ ସିଲା ପୱାଳଂ ଲୋହିତଙ୍କୋ ମସାରଗଲ୍ଲଂ ସତ୍ତ ଧଞ୍ଞାନି ଦାସିଦାସଖେତ୍ତୱତ୍ଥୁପୁପ୍ଫାରାମଫଲାରାମାଦୟୋତି ଇଦଂ ଦୁକ୍କଟୱତ୍ଥୁ । ତତ୍ଥ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟୱତ୍ଥୁଂ ଅତ୍ତନୋ ୱା ସଙ୍ଘଗଣପୁଗ୍ଗଲଚେତିୟାନଂ ୱା ଅତ୍ଥାୟ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ଥାୟ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛତୋ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ ହୋତି, ସେସାନଂ ଅତ୍ଥାୟ ଦୁକ୍କଟଂ । ଦୁକ୍କଟୱତ୍ଥୁଂ ସବ୍ବେସମ୍ପି ଅତ୍ଥାୟ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛତୋ ଦୁକ୍କଟମେୱ ।

ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୫୩୮-୯) – ସଚେ କୋଚି ଜାତରୂପରଜତଂ ଆହରିତ୍ୱା ‘‘ଇଦଂ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦମ୍ମି, ଆରାମଂ ୱା କରୋଥ ଚେତିୟଂ ୱା ଭୋଜନସାଲାଦୀନଂ ୱା ଅଞ୍ଞତର’’ନ୍ତି ୱଦତି, ଇଦଂ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ‘‘ନୟିଦଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ପଟିକ୍ଖିତ୍ତେ ‘‘ୱଡ୍ଢକୀନଂ ୱା କମ୍ମକାରାନଂ ୱା ହତ୍ଥେ ଭୱିସ୍ସତି, କେୱଲଂ ତୁମ୍ହେ ସୁକତଦୁକ୍କଟଂ ଜାନାଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ତେସଂ ହତ୍ଥେ ଦତ୍ୱା ପକ୍କମତି, ୱଟ୍ଟତି । ଅଥାପି ‘‘ମମ ମନୁସ୍ସାନଂ ହତ୍ଥେ ଭୱିସ୍ସତି, ମୟ୍ହମେୱ ୱା ହତ୍ଥେ ଭୱିସ୍ସତି, କେୱଲଂ ତୁମ୍ହେ ୟଂ ୟସ୍ସ ଦାତବ୍ବଂ, ତଦତ୍ଥାୟ ପେସେଥା’’ତି ୱଦତି, ଏୱମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ସଂଘଂ ୱା ଗଣଂ ୱା ପୁଗ୍ଗଲଂ ୱା ଅନାମସିତ୍ୱା ‘‘ଇଦଂ ହିରଞ୍ଞସୁୱଣ୍ଣଂ ଚେତିୟସ୍ସ ଦେମ, ୱିହାରସ୍ସ ଦେମ, ନୱକମ୍ମସ୍ସ ଦେମା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ପଟିକ୍ଖିପିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ଇମେ ଇଦଂ ଭଣନ୍ତୀ’’ତି କପ୍ପିୟକାରକାନଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ । ‘‘ଚେତିୟାଦୀନଂ ଅତ୍ଥାୟ ତୁମ୍ହେ ଗହେତ୍ୱା ଠପେତ୍ୱା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ଗହେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ପଟିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ପନ କୋଚି ବହୁଂ ହିରଞ୍ଞସୁୱଣ୍ଣଂ ଆନେତ୍ୱା ‘‘ଇଦଂ ସଂଘସ୍ସ ଦମ୍ମି, ଚତ୍ତାରୋ ପଚ୍ଚୟେ ପରିଭୁଞ୍ଜଥା’’ତି ୱଦତି, ତଞ୍ଚେ ସଂଘୋ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛତି, ପଟିଗ୍ଗହଣେପି ପରିଭୋଗେପି ଆପତ୍ତି । ତତ୍ର ଚେକୋ ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ନୟିଦଂ କପ୍ପତୀ’’ତି ପଟିକ୍ଖିପତି, ଉପାସକୋ ଚ ‘‘ୟଦିନ କପ୍ପତି, ମୟ୍ହମେୱ ଭୱିସ୍ସତୀ’’ତି ତଂ ଆଦାୟ ଗଚ୍ଛତି । ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ତୟା ସଂଘସ୍ସ ଲାଭନ୍ତରାୟୋ କତୋ’’ତି ନ କେନଚି କିଞ୍ଚି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ୟୋ ହି ତଂ ଚୋଦେତି, ସ୍ୱେୱ ସାପତ୍ତିକୋ ହୋତି । ତେନ ପନେକେନ ବହୂ ଅନାପତ୍ତିକା କତା । ସଚେ ପନ ଭିକ୍ଖୂହି ‘‘ନ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ପଟିକ୍ଖିତ୍ତେ ‘‘କପ୍ପିୟକାରକାନଂ ୱା ହତ୍ଥେ ଭୱିସ୍ସତି, ମମ ପୁରିସାନଂ ୱା ମୟ୍ହଂ ୱା ହତ୍ଥେ ଭୱିସ୍ସତି, କେୱଲଂ ତୁମ୍ହେ ପଚ୍ଚୟେ ପରିଭୁଞ୍ଜଥା’’ତି ୱଦତି, ୱଟ୍ଟତି ।

ଚତୁପଚ୍ଚୟତ୍ଥାୟ ଚ ଦିନ୍ନଂ ୟେନ ୟେନ ପଚ୍ଚୟେନ ଅତ୍ଥୋ ହୋତି, ତଂ ତଦତ୍ଥଂ ଉପନେତବ୍ବଂ । ଚିୱରତ୍ଥାୟ ଦିନ୍ନଂ ଚୀୱରେୟେୱ ଉପନେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଚୀୱରେନ ତାଦିସୋ ଅତ୍ଥୋ ନତ୍ଥି, ପିଣ୍ଡପାତାଦୀହି ସଂଘୋ କିଲମତି, ସଂଘସୁଟ୍ଠୁତାୟ ଅପଲୋକେତ୍ୱା ତଦତ୍ଥାୟପି ଉପନେତବ୍ବଂ । ଏସ ନୟୋ ପିଣ୍ଡପାତଗିଲାନପଚ୍ଚୟତ୍ଥାୟ ଦିନ୍ନେପି । ସେନାସନତ୍ଥାୟ ଦିନ୍ନଂ ପନ ସେନାସନସ୍ସ ଗରୁଭଣ୍ଡତ୍ତା ସେନାସନେୟେୱ ଉପନେତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ଭିକ୍ଖୂସୁ ସେନାସନଂ ଛଡ୍ଡେତ୍ୱା ଗତେସୁ ସେନାସନଂ ୱିନସ୍ସତି, ଈଦିସେ କାଲେ ସେନାସନଂ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତ୍ୱାପି ଭିକ୍ଖୂନଂ ପରିଭୋଗୋ ଅନୁଞ୍ଞାତୋ, ତସ୍ମା ସେନାସନଜଗ୍ଗନତ୍ଥଂ ମୂଲଚ୍ଛେଜ୍ଜଂ ଅକତ୍ୱା ୟାପନମତ୍ତଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

୬୦. ସଚେ କୋଚି ‘‘ମୟ୍ହଂ ତିସସ୍ସସମ୍ପାଦନକଂ ମହାତଳାକଂ ଅତ୍ଥି, ତଂ ସଂଘସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱଦତି, ତଞ୍ଚେ ସଂଘୋ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛତି, ପଟିଗ୍ଗହଣେପି ପରିଭୋଗେପି ଆପତ୍ତିୟେୱ । ୟୋ ପନ ତଂ ପଟିକ୍ଖିପତି, ସୋ ପୁରିମନୟେନେୱ ନ କେନଚି କିଞ୍ଚି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ୟୋ ହି ତଂ ଚୋଦେତି, ସ୍ୱେୱ ସାପତ୍ତିକୋ ହୋତି। ତେନ ପନେକେନ ବହୂ ଅନାପତ୍ତିକା କତା । ୟୋ ପନ ‘‘ତାଦିସଂୟେୱ ତଳାକଂ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୂହି ‘‘ନ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ପଟିକ୍ଖିତ୍ତୋ ୱଦତି ‘‘ଅସୁକଞ୍ଚ ଅସୁକଞ୍ଚ ସଙ୍ଘସ୍ସ ତଳାକଂ ଅତ୍ଥି, ତଂ କଥଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି । ସୋ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘କପ୍ପିୟଂ କତ୍ୱା ଦିନ୍ନଂ ଭୱିସ୍ସତୀ’’ତି । କଥଂ ଦିନ୍ନଂ କପ୍ପିୟଂ ହୋତୀତି । ‘‘ଚତ୍ତାରୋ ପଚ୍ଚୟେ ପରିଭୁଞ୍ଜଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ଦିନ୍ନନ୍ତି । ସୋ ସଚେ ‘‘ସାଧୁ, ଭନ୍ତେ ଚତ୍ତାରୋ ପଚ୍ଚୟେ ପରିଭୁଞ୍ଜଥା’’ତି ଦେତି, ୱଟ୍ଟତି । ଅଥାପି ‘‘ତଳାକଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ‘‘ନ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ପଟିକ୍ଖିତ୍ତୋ ‘‘କପ୍ପିୟକାରକୋ ଅତ୍ଥୀ’’ତି ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ‘‘ନତ୍ଥୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ଇଦଂ ଅସୁକୋ ନାମ ୱିଚାରେସ୍ସତି, ଅସୁକସ୍ସ ୱା ହତ୍ଥେ ମୟ୍ହଂ ୱା ହତ୍ଥେ ଭୱିସ୍ସତି, ସଙ୍ଘୋ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ପରିଭୁଞ୍ଜତୂ’’ତି ୱଦତି, ୱଟ୍ଟତି । ସଚେପି ‘‘ନ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ପଟିକ୍ଖିତ୍ତୋ ‘‘ଉଦକଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିସ୍ସତି, ଭଣ୍ଡକଂ ଧୋୱିସ୍ସତି, ମିଗପକ୍ଖିନୋ ପିୱିସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି ୱଦତି, ଏୱମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ଅଥାପି ‘‘ନ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ପଟିକ୍ଖିତ୍ତୋ ୱଦତି ‘‘କପ୍ପିୟସୀସେନ ଗଣ୍ହଥା’’ତି । ‘‘ସାଧୁ ଉପାସକ, ସଙ୍ଘୋ ପାନୀୟଂ ପିୱିସ୍ସତି, ଭଣ୍ଡକଂ ଧୋୱିସ୍ସତି, ମିଗପକ୍ଖିନୋ ପିୱିସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅଥାପି ‘‘ମମ ତଳାକଂ ୱା ପୋକ୍ଖରଣିଂ ୱା ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ସାଧୁ ଉପାସକ, ସଙ୍ଘୋ ପାନୀୟଂ ପିୱିସ୍ସତୀ’’ତିଆଦୀନି ୱତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ ।

ୟଦି ପନ ଭିକ୍ଖୂହି ହତ୍ଥକମ୍ମଂ ୟାଚିତ୍ୱା ସହତ୍ଥେନ ଚ କପ୍ପିୟପଥୱିଂ ଖଣିତ୍ୱା ଉଦକପରିଭୋଗତ୍ଥାୟ ତଳାକଂ କାରିତଂ ହୋତି, ତଞ୍ଚେ ନିସ୍ସାୟ ସସ୍ସଂ ନିପ୍ଫାଦେତ୍ୱା ମନୁସ୍ସା ୱିହାରେ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ଦେନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । ଅଥ ମନୁସ୍ସା ଏୱ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଉପକାରତ୍ଥାୟ ସଙ୍ଘିକଭୂମିଂ ଖଣିତ୍ୱା ତଂ ନିସ୍ସାୟ ନିପ୍ଫନ୍ନସସ୍ସତୋ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ଦେନ୍ତି, ଏତମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ଏକଂ କପ୍ପିୟକାରକଂ ଠପେଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ଚ ଠପେତୁମ୍ପି ଲବ୍ଭତି । ଅଥ ତେ ମନୁସ୍ସା ରାଜବଲିନା ଉପଦ୍ଦୁତା ପକ୍କମନ୍ତି, ଅଞ୍ଞେ ପଟିପଜ୍ଜନ୍ତି, ନ ଚ ଭିକ୍ଖୂନଂ କିଞ୍ଚି ଦେନ୍ତି, ଉଦକଂ ୱାରେତୁଂ ଲବ୍ଭତି, ତଞ୍ଚ ଖୋ କସିକମ୍ମକାଲେୟେୱ, ନ ସସ୍ସକାଲେ । ସଚେ ତେ ୱଦନ୍ତି ‘‘ନନୁ, ଭନ୍ତେ, ପୁବ୍ବେପି ମନୁସ୍ସା ଇମଂ ନିସ୍ସାୟ ସସ୍ସଂ ଅକଂସୂ’’ତି, ତତୋ ୱତ୍ତବ୍ବା ‘‘ତେ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଇମଞ୍ଚ ଇମଞ୍ଚ ଉପକାରଂ ଅକଂସୁ, ଇଦଞ୍ଚିଦଞ୍ଚ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡକଂ ଅଦଂସୂ’’ତି । ସଚେ ତେ ୱଦନ୍ତି ‘‘ମୟମ୍ପି ଦସ୍ସାମା’’ତି, ଏୱମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି ।

ସଚେ ପନ କୋଚି ଅବ୍ୟତ୍ତୋ ଅକପ୍ପିୟୱୋହାରେନ ତଳାକଂ ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହାତି ୱା କାରେତି ୱା, ତଂ ଭିକ୍ଖୂହି ନ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ତଂ ନିସ୍ସାୟ ଲଦ୍ଧକପ୍ପିୟଭଣ୍ଡମ୍ପି ଅକପ୍ପିୟମେୱ। ସଚେ ଭିକ୍ଖୂହି ପରିଚ୍ଚତ୍ତଭାୱଂ ଞତ୍ୱା ସାମିକୋ ୱା ତସ୍ସ ପୁତ୍ତଧୀତରୋ ୱା ଅଞ୍ଞୋ ୱା କୋଚି ୱଂସେ ଉପ୍ପନ୍ନୋ ପୁନ କପ୍ପିୟୱୋହାରେନ ଦେତି, ୱଟ୍ଟତି । ପଚ୍ଛିନ୍ନେ କୁଲୱଂସେ ୟୋ ତସ୍ସ ଜନପଦସ୍ସ ସାମିକୋ, ସୋ ଅଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା କପ୍ପିୟୱୋହାରେନ ପୁନ ଦେତି ଚିତ୍ତଲପବ୍ବତେ ଭିକ୍ଖୁନା ନୀହଟଉଦକୱାହକଂ ଅଳନାଗରାଜମହେସୀ ୱିୟ, ଏୱମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । କପ୍ପିୟୱୋହାରେପି ଉଦକୱସେନ ପଟିଗ୍ଗହିତତଳାକେ ସୁଦ୍ଧଚିତ୍ତାନଂ ମତ୍ତିକୁଦ୍ଧରଣପାଳିବନ୍ଧନାଦୀନି ଚ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ତଂ ନିସ୍ସାୟ ପନ ସସ୍ସଂ କରୋନ୍ତେ ଦିସ୍ୱା କପ୍ପିୟକାରକଂ ଠପେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟଦି ତେ ସୟମେୱ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ଦେନ୍ତି, ଗହେତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ ଦେନ୍ତି, ନ ଚୋଦେତବ୍ବଂ । ପଚ୍ଚୟୱସେନ ପଟିଗ୍ଗହିତତଳାକେ କପ୍ପିୟକାରକଂ ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ମତ୍ତିକୁଦ୍ଧରଣପାଳିବନ୍ଧନାଦୀନି କାରେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ କପ୍ପିୟକାରକା ସୟମେୱ କରୋନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । ଅବ୍ୟତ୍ତେନ ପନ ଲଜ୍ଜିଭିକ୍ଖୁନା କାରାପିତେସୁ କିଞ୍ଚାପି ପଟିଗ୍ଗହଣଂ କପ୍ପିୟଂ, ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ପନ ପୟୋଗପଚ୍ଚୟା ଉପ୍ପନ୍ନେନ ମିସ୍ସତ୍ତା ୱିସଗତପିଣ୍ଡପାତୋ ୱିୟ ଅକପ୍ପିୟମଂସରସମିସ୍ସଭୋଜନଂ ୱିୟ ଚ ଦୁବ୍ବିନିଭୋଗଂ ହୋତି, ସବ୍ବେସଂ ଅକପ୍ପିୟମେୱ ।

୬୧. ସଚେ ପନ ଉଦକସ୍ସ ଓକାସୋ ଅତ୍ଥି, ତଳାକସ୍ସ ପାଳି ଥିରା, ‘‘ୟଥା ବହୁଂ ଉଦକଂ ଗଣ୍ହାତି, ଏୱଂ କରୋହି, ତୀରସମୀପେ ଉଦକଂ କରୋହୀ’’ତି ଏୱଂ ଉଦକମେୱ ୱିଚାରେତି, ୱଟ୍ଟତି । ଉଦ୍ଧନେ ଅଗ୍ଗିଂ ନ ପାତେନ୍ତି, ‘‘ଉଦକକମ୍ମଂ ଲବ୍ଭତୁ ଉପାସକା’’ତି ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ସସ୍ସଂ କତ୍ୱା ଆହରଥା’’ତି ୱତ୍ତୁଂ ପନ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ତଳାକେ ଅତିବହୁଂ ଉଦକଂ ଦିସ୍ୱା ପସ୍ସତୋ ୱା ପିଟ୍ଠିତୋ ୱା ମାତିକଂ ନୀହରାପେତି, ୱନଂ ଛିନ୍ଦାପେତ୍ୱା କେଦାରେ କାରାପେତି, ପୋରାଣକେଦାରେସୁ ୱା ପକତିଭାଗଂ ଅଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଅତିରେକଂ ଗଣ୍ହାତି, ନୱସସ୍ସେ ୱା ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନଭାଗେ ‘‘ଏତ୍ତକେ କହାପଣେ ଦେଥା’’ତି କହାପଣେ ଉଟ୍ଠାପେତି, ସବ୍ବେସଂ ଅକପ୍ପିୟଂ ।

ୟୋ ପନ ‘‘କସଥ ୱପଥା’’ତି ଅୱତ୍ୱା ‘‘ଏତ୍ତକାୟ ଭୂମିୟା ଏତ୍ତକୋ ନାମ ଭାଗୋ’’ତି ଏୱଂ ଭୂମିଂ ୱା ପତିଟ୍ଠାପେତି, ‘‘ଏତ୍ତକେ ଭୂମିଭାଗେ ଅମ୍ହେହି ସସ୍ସଂ କତଂ, ଏତ୍ତକଂ ନାମ ଭାଗଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦନ୍ତେସୁ କସ୍ସକେସୁ ଭୂମିପ୍ପମାଣଗହଣତ୍ଥଂ ରଜ୍ଜୁୟା ୱା ଦଣ୍ଡେନ ୱା ମିନାତି, ଖଲେ ୱା ଠତ୍ୱା ରକ୍ଖତି, ଖଲତୋ ୱା ନୀହରାପେତି, କୋଟ୍ଠାଗାରେ ୱା ପଟିସାମେତି, ତସ୍ସେୱ ତଂ ଅକପ୍ପିୟଂ । ସଚେ କସ୍ସକା କହାପଣେ ଆହରିତ୍ୱା ‘‘ଇମେ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଆହଟା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ଅଞ୍ଞତରୋ ଚ ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ନ ସଙ୍ଘୋ କହାପଣେ ଖାଦତୀ’’ତି ସଞ୍ଞାୟ ‘‘ଏତ୍ତକେହି କହାପଣେହି ସାଟକେ ଆହରଥ, ଏତ୍ତକେହି ୟାଗୁଆଦୀନି ସମ୍ପାଦେଥା’’ତି ୱଦତି, ୟଂ ତେ ଆହରନ୍ତି, ତଂ ସବ୍ବେସଂ ଅକପ୍ପିୟଂ । କସ୍ମା ? କହାପଣାନଂ ୱିଚାରିତତ୍ତା । ସଚେ ଧଞ୍ଞଂ ଆହରିତ୍ୱା ‘‘ଇଦଂ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଆହଟ’’ନ୍ତି ୱଦନ୍ତି, ଅଞ୍ଞତରୋ ଚ ଭିକ୍ଖୁ ପୁରିମନୟେନେୱ ‘‘ଏତ୍ତକେହି ୱୀହୀହି ଇଦଞ୍ଚିଦଞ୍ଚ ଆହରଥା’’ତି ୱଦତି, ୟଂ ତେ ଆହରନ୍ତି, ତଂ ତସ୍ସେୱ ଅକପ୍ପିୟଂ । କସ୍ମା ? ଧଞ୍ଞସ୍ସ ୱିଚାରିତତ୍ତା । ସଚେ ତଣ୍ଡୁଲଂ ୱା ଅପରଣ୍ଣଂ ୱା ଆହରିତ୍ୱା ‘‘ଇଦଂ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଆହଟ’’ନ୍ତି ୱଦନ୍ତି, ଅଞ୍ଞତରୋ ଚ ଭିକ୍ଖୁ ପୁରିମନୟେନେୱ ‘‘ଏତ୍ତକେହି ତଣ୍ଡୁଲେହି ଇଦଞ୍ଚିଦଞ୍ଚ ଆହରଥା’’ତି ୱଦତି, ୟଂ ତେ ଆହରନ୍ତି, ତଂ ସବ୍ବେସଂ କପ୍ପିୟଂ । କସ୍ମା ? କପ୍ପିୟାନଂ ତଣ୍ଡୁଲାଦୀନଂ ୱିଚାରିତତ୍ତା । କୟୱିକ୍କୟେପି ଅନାପତ୍ତି କପ୍ପିୟକାରକସ୍ସ ଆଚିକ୍ଖିତତ୍ତା ।

୬୨. ପୁବ୍ବେ ପନ ଚିତ୍ତଲପବ୍ବତେ ଏକୋ ଭିକ୍ଖୁ ଚତୁସାଲଦ୍ୱାରେ ‘‘ଅହୋ ୱତ ସ୍ୱେ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଏତ୍ତକପ୍ପମାଣେ ପୂୱେ ପଚେୟ୍ୟୁ’’ନ୍ତି ଆରାମିକାନଂ ସଞ୍ଞାଜନନତ୍ଥଂ ଭୂମିୟଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଅକାସି । ତଂ ଦିସ୍ୱା ଛେକୋ ଆରାମିକୋ ତଥେୱ କତ୍ୱା ଦୁତିୟଦିୱସେ ଭେରିୟା ଆକୋଟିତାୟ ସନ୍ନିପତିତେ ସଙ୍ଘେ ପୂୱଂ ଗହେତ୍ୱା ସଙ୍ଘତ୍ଥେରଂ ଆହ – ‘‘ଭନ୍ତେ, ଅମ୍ହେହି ଇତୋ ପୁବ୍ବେ ନେୱ ପିତୂନଂ, ନ ପିତାମହାନଂ ଏୱରୂପଂ ସୁତପୁବ୍ବଂ, ଏକେନ ଅୟ୍ୟେନ ଚତୁସାଲଦ୍ୱାରେ ପୂୱତ୍ଥାୟ ସଞ୍ଞା କତା, ଇତୋ ଦାନି ପଭୁତି ଅୟ୍ୟା ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ତନୋ ଚିତ୍ତାନୁରୂପଂ ୱଦନ୍ତୁ, ଅମ୍ହାକମ୍ପି ଫାସୁୱିହାରୋ ଭୱିସ୍ସତୀ’’ତି । ମହାଥେରୋ ତତୋୱ ନିୱତ୍ତି, ଏକଭିକ୍ଖୁନାପି ପୂୱୋ ନ ଗହିତୋ । ଏୱଂ ପୁବ୍ବେ ତତ୍ରୁପ୍ପାଦଂ ନ ପରିଭୁଞ୍ଜିଂସୁ । ତସ୍ମା –

ସଲ୍ଲେଖଂ ଅଚ୍ଚଜନ୍ତେନ, ଅପ୍ପମତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ।

କପ୍ପିୟେପି ନ କାତବ୍ବା, ଆମିସତ୍ଥାୟ ଲୋଲତାତି ॥ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୫୩୮-୯) ।

ୟୋ ଚାୟଂ ତଳାକେ ୱୁତ୍ତୋ, ପୋକ୍ଖରଣୀଉଦକୱାହକମାତିକାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

୬୩. ପୁବ୍ବଣ୍ଣାପରଣ୍ଣଉଚ୍ଛୁଫଲାଫଲାଦୀନଂ ୱିରୁହନଟ୍ଠାନଂ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଖେତ୍ତଂ ୱା ୱତ୍ଥୁଂ ୱା ‘‘ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ‘‘ନ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ପଟିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ତଳାକେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୟଦା କପ୍ପିୟୱୋହାରେନ ‘‘ଚତୁପଚ୍ଚୟପରିଭୋଗତ୍ଥାୟ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱଦତି, ତଦା ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତବ୍ବଂ, ‘‘ୱନଂ ଦମ୍ମି ଅରଞ୍ଞଂ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ମନୁସ୍ସା ଭିକ୍ଖୂହି ଅନାଣତ୍ତାୟେୱ ତତ୍ଥ ରୁକ୍ଖେ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଅପରଣ୍ଣାଦୀନି ସମ୍ପାଦେତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୂନଂ ଭାଗଂ ଦେନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି, ଅଦେନ୍ତା ନ ଚୋଦେତବ୍ବା । ସଚେ କେନଚିଦେୱ ଅନ୍ତରାୟେନ ତେସୁ ପକ୍କନ୍ତେସୁ ଅଞ୍ଞେ କରୋନ୍ତି, ନ ଚ ଭିକ୍ଖୂନଂ କିଞ୍ଚି ଦେନ୍ତି, ତେ ୱାରେତବ୍ବା । ସଚେ ୱଦନ୍ତି ‘‘ନନୁ, ଭନ୍ତେ, ପୁବ୍ବେ ମନୁସ୍ସା ଇଧ ସସ୍ସାନି ଅକଂସୂ’’ତି, ତତୋ ୱତ୍ତବ୍ବା ‘‘ତେ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଇଦଞ୍ଚିଦଞ୍ଚ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ଅଦଂସୂ’’ତି । ସଚେ ୱଦନ୍ତି ‘‘ମୟମ୍ପି ଦସ୍ସାମା’’ତି, ଏୱଂ ୱଟ୍ଟତି ।

କିଞ୍ଚି ସସ୍ସୁଟ୍ଠାନକଂ ଭୂମିପ୍ପଦେସଂ ସନ୍ଧାୟ ‘‘ସୀମଂ ଦେମା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । ସୀମପରିଚ୍ଛେଦନତ୍ଥଂ ପନ ଥମ୍ଭା ୱା ପାସାଣା ୱା ସୟଂ ନ ଠପେତବ୍ବା, ଭୂମି ନାମ ଅନଗ୍ଘା, ଅପ୍ପକେନପି ପାରାଜିକୋ ଭୱେୟ୍ୟ । ଆରାମିକାନଂ ପନ ୱତ୍ତବ୍ବଂ ‘‘ଇମିନା ଠାନେନ ଅମ୍ହାକଂ ସୀମା ଗତା’’ତି । ସଚେପି ହି ତେ ଅଧିକଂ ଗଣ୍ହନ୍ତି, ପରିୟାୟେନ କଥିତତ୍ତା ଅନାପତ୍ତି । ୟଦି ପନ ରାଜରାଜମହାମତ୍ତାଦୟୋ ସୟମେୱ ଥମ୍ଭେ ଠପାପେତ୍ୱା ‘‘ଚତ୍ତାରୋ ପଚ୍ଚୟେ ପରିଭୁଞ୍ଜଥା’’ତି ଦେନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତିୟେୱ ।

ସଚେ କୋଚି ଅନ୍ତୋସୀମାୟଂ ତଳାକଂ ୱା ଖଣତି, ୱିହାରମଜ୍ଝେନ ୱା ମାତିକଂ ନେତି, ଚେତିୟଙ୍ଗଣବୋଧିୟଙ୍ଗଣାଦୀନି ଦୁସ୍ସନ୍ତି, ୱାରେତବ୍ବୋ । ସଚେ ସଙ୍ଘୋ କିଞ୍ଚି ଲଭିତ୍ୱା ଆମିସଗରୁକତାୟ ନ ୱାରେତି, ଏକୋ ଭିକ୍ଖୁ ୱାରେତି, ସୋୱ ଭିକ୍ଖୁ ଇସ୍ସରୋ । ସଚେ ଏକୋ ଭିକ୍ଖୁ ନ ୱାରେତି ‘‘ନେଥ ତୁମ୍ହେ’’ତି, ତେସଂୟେୱ ପକ୍ଖୋ ହୋତି । ସଙ୍ଘୋ ୱାରେତି, ସଙ୍ଘୋୱ ଇସ୍ସରୋ । ସଙ୍ଘିକେସୁ ହି କମ୍ମେସୁ ୟୋ ଧମ୍ମକମ୍ମଂ କରୋତି, ସୋୱ ଇସ୍ସରୋ । ସଚେ ୱାରିୟମାନୋପି କରୋତି, ହେଟ୍ଠା ଗହିତଂ ପଂସୁଂ ହେଟ୍ଠା ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା, ଉପରି ଗହିତଂ ପଂସୁଂ ଉପରି ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ପୂରେତବ୍ବା ।

ସଚେ କୋଚି ୟଥାଜାତମେୱ ଉଚ୍ଛୁଂ ୱା ଅପରଣ୍ଣଂ ୱା ଅଲାବୁକୁମ୍ଭଣ୍ଡାଦିକଂ ୱା ୱଲ୍ଲିଫଲଂ ଦାତୁକାମୋ ‘‘ଏତଂ ସବ୍ବଂ ଉଚ୍ଛୁଖେତ୍ତଂ ଅପରଣ୍ଣୱତ୍ଥୁଂ ୱଲ୍ଲିଫଲାୱାଟଂ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱଦତି, ସହ ୱତ୍ଥୁନା ପରାମଟ୍ଠତ୍ତା ନ ୱଟ୍ଟତୀତି ମହାସୁମତ୍ଥେରୋ ଆହ । ମହାପଦୁମତ୍ଥେରୋ ପନ ‘‘ଅଭିଲାପମତ୍ତମେତଂ, ସାମିକାନଂୟେୱ ହି ସୋ ଭୂମିଭାଗୋ, ତସ୍ମା ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ଆହ । ‘‘ଦାସଂ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱଦତି, ନ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଆରାମିକଂ ଦମ୍ମି, ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚକରଂ ଦମ୍ମି, କପ୍ପିୟକାରକଂ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଆରାମିକୋ ପୁରେଭତ୍ତମ୍ପି ପଚ୍ଛାଭତ୍ତମ୍ପି ସଙ୍ଘସ୍ସେୱ କମ୍ମଂ କରୋତି, ସାମଣେରସ୍ସ ୱିୟ ସବ୍ବଂ ଭେସଜ୍ଜଂ ପଟିଜଗ୍ଗନମ୍ପି ତସ୍ସ କାତବ୍ବଂ । ସଚେ ପୁରେଭତ୍ତମେୱ ସଙ୍ଘସ୍ସ କମ୍ମଂ କରୋତି, ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ଅତ୍ତନୋ କରୋତି, ସାୟଂ ନିୱାପୋ ନ ଦାତବ୍ବୋ । ୟେପି ପଞ୍ଚଦିୱସୱାରେନ ୱା ପକ୍ଖୱାରେନ ୱା ସଙ୍ଘସ୍ସ କମ୍ମଂ କତ୍ୱା ସେସକାଲେ ଅତ୍ତନୋ କମ୍ମଂ କରୋନ୍ତି, ତେସମ୍ପି କରଣକାଲେୟେୱ ଭତ୍ତଞ୍ଚ ନିୱାପୋ ଚ ଦାତବ୍ବୋ । ସଚେ ସଙ୍ଘସ୍ସ କମ୍ମଂ ନତ୍ଥି, ଅତ୍ତନୋୟେୱ କମ୍ମଂ କତ୍ୱା ଜୀୱନ୍ତି, ତେ ଚେ ହତ୍ଥକମ୍ମମୂଲଂ ଆନେତ୍ୱା ଦେନ୍ତି, ଗହେତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ ଦେନ୍ତି, ନ କିଞ୍ଚି ୱତ୍ତବ୍ବା । ୟଂ କିଞ୍ଚି ରଜକଦାସମ୍ପି ପେସକାରଦାସମ୍ପି ଆରାମିକନାମେନ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ସଚେ ‘‘ଗାୱୋ ଦେମା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ‘‘ନ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ପଟିକ୍ଖିପିତବ୍ବା । ଇମା ଗାୱୋ କୁତୋତି । ପଣ୍ଡିତେହି ପଞ୍ଚଗୋରସପରିଭୋଗତ୍ଥାୟ ଦିନ୍ନାତି । ‘‘ମୟମ୍ପି ପଞ୍ଚଗୋରସପରିଭୋଗତ୍ଥାୟ ଦେମା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ଅଜିକାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ‘‘ହତ୍ଥିଂ ଦେମ, ଅସ୍ସଂ, ମହିଂସଂ, କୁକ୍କୁଟଂ, ସୂକରଂ ଦେମା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ କେଚି ମନୁସ୍ସା ‘‘ଅପ୍ପୋସ୍ସୁକ୍କା, ଭନ୍ତେ, ତୁମ୍ହେ ହୋଥ, ମୟଂ ଇମେ ଗହେତ୍ୱା ତୁମ୍ହାକଂ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ଦସ୍ସାମା’’ତି ଗଣ୍ହନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । କୁକ୍କୁଟସୂକରେ ‘‘ସୁଖଂ ଜୀୱନ୍ତୂ’’ତି ଅରଞ୍ଞେ ୱିସ୍ସଜ୍ଜାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଇମଂ ତଳାକଂ, ଇମଂ ଖେତ୍ତଂ, ଇମଂ ୱତ୍ଥୁଂ ୱିହାରସ୍ସ ଦେମା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପଟିକ୍ଖିପିତୁଂ ନ ଲବ୍ଭତି ।

୬୪. ସଚେ କୋଚି ଭିକ୍ଖୁଂ ଉଦ୍ଦିସ୍ସ ଦୂତେନ ହିରଞ୍ଞସୁୱଣ୍ଣାଦିଚୀୱରଚେତାପନ୍ନଂ ପହିଣେୟ୍ୟ ‘‘ଇମିନା ଚୀୱରଚେତାପନ୍ନେନ ଚୀୱରଂ ଚେତାପେତ୍ୱା ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଚୀୱରେନ ଅଚ୍ଛାଦେହୀ’’ତି, ସୋ ଚେ ଦୂତୋ ତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ଏୱଂ ୱଦେୟ୍ୟ ‘‘ଇଦଂ ଖୋ, ଭନ୍ତେ, ଆୟସ୍ମନ୍ତଂ ଉଦ୍ଦିସ୍ସ ଚୀୱରଚେତାପନ୍ନଂ ଆଭତଂ, ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହତୁ ଆୟସ୍ମା ଚୀୱରଚେତାପନ୍ନ’’ନ୍ତି, ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସୋ ଦୂତୋ ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ ‘‘ନ ଖୋ ମୟଂ, ଆୱୁସୋ, ଚୀୱରଚେତାପନ୍ନଂ ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହାମ, ଚୀୱରଞ୍ଚ ଖୋ ମୟଂ ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହାମ କାଲେନ କପ୍ପିୟ’’ନ୍ତି । ସୋ ଚେ ଦୂତୋ ତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଏୱଂ ୱଦେୟ୍ୟ ‘‘ଅତ୍ଥି ପନାୟସ୍ମତୋ କୋଚି ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚକରୋ’’ତି, ଚୀୱରତ୍ଥିକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚକରୋ ନିଦ୍ଦିସିତବ୍ବୋ ଆରାମିକୋ ୱା ଉପାସକୋ ୱା ‘‘ଏସୋ ଖୋ, ଆୱୁସୋ, ଭିକ୍ଖୂନଂ ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚକରୋ’’ତି । ନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ତସ୍ସ ଦେହୀ’’ତି ୱା ‘‘ସୋ ୱା ନିକ୍ଖିପିସ୍ସତି, ସୋ ୱା ପରିୱତ୍ତେସ୍ସତି, ସୋ ୱା ଚେତାପେସ୍ସତୀ’’ତି। ସୋ ଚେ ଦୂତୋ ତଂ ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚକରଂ ସଞ୍ଞାପେତ୍ୱା ତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ଏୱଂ ୱଦେୟ୍ୟ ‘‘ୟଂ ଖୋ, ଭନ୍ତେ, ଆୟସ୍ମା ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚକରଂ ନିଦ୍ଦିସି, ଆଣତ୍ତୋ ସୋ ମୟା, ଉପସଙ୍କମତୁ ଆୟସ୍ମା କାଲେନ, ଚୀୱରେନ ତଂ ଅଚ୍ଛାଦେସ୍ସତୀ’’ତି । ଚୀୱରତ୍ଥିକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚକରୋ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ଦ୍ୱତ୍ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଚୋଦେତବ୍ବୋ ସାରେତବ୍ବୋ ‘‘ଅତ୍ଥୋ ମେ, ଆୱୁସୋ, ଚୀୱରେନା’’ତି । ନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଦେହି ମେ ଚୀୱରଂ, ଆହର ମେ ଚୀୱରଂ, ପରିୱତ୍ତେହି ମେ ଚୀୱରଂ, ଚେତାପେହି ମେ ଚୀୱର’’ନ୍ତି । ସଚେ ଦ୍ୱତ୍ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଚୋଦୟମାନୋ ସାରୟମାନୋ ତଂ ଚୀୱରଂ ଅଭିନିପ୍ଫାଦେତି, ଇଚ୍ଚେତଂ କୁସଲଂ । ନୋ ଚେ ଅଭିନିପ୍ଫାଦେତି, ତତ୍ଥ ଗନ୍ତ୍ୱା ଚତୁକ୍ଖତ୍ତୁଂ ପଞ୍ଚକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଛକ୍ଖତ୍ତୁପରମଂ ତୁଣ୍ହୀଭୂତେନ ଉଦ୍ଦିସ୍ସ ଠାତବ୍ବଂ, ନ ଆସନେ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ନ ଆମିସଂ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ, ନ ଧମ୍ମୋ ଭାସିତବ୍ବୋ । ‘‘କିଂ କାରଣା ଆଗତୋସୀ’’ତି ପୁଚ୍ଛିୟମାନେନ ‘‘ଜାନାହି, ଆୱୁସୋ’’ତି ଏତ୍ତକମେୱ ୱତ୍ତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ଆସନେ ୱା ନିସୀଦତି, ଆମିସଂ ୱା ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହାତି, ଧମ୍ମଂ ୱା ଭାସତି, ଠାନଂ ଭଞ୍ଜତି । ସଚେ ଚତୁକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଚୋଦେତି, ଚତୁକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଠାତବ୍ବଂ । ପଞ୍ଚକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଚୋଦେତି, ଦ୍ୱିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଠାତବ୍ବଂ । ଛକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଚୋଦେତି, ନ ଠାତବ୍ବଂ । ଏକାୟ ହି ଚୋଦନାୟ ଠାନଦ୍ୱୟଂ ଭଞ୍ଜତି । ୟଥା ଛକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଚୋଦେତ୍ୱା ନ ଠାତବ୍ବଂ, ଏୱଂ ଦ୍ୱାଦସକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଠତ୍ୱା ନ ଚୋଦେତବ୍ବଂ । ତସ୍ମା ସଚେ ଚୋଦେତିୟେୱ ନ ତିଟ୍ଠତି, ଛ ଚୋଦନା ଲବ୍ଭନ୍ତି । ସଚେ ତିଟ୍ଠତିୟେୱ ନ ଚୋଦେତି, ଦ୍ୱାଦସ ଠାନାନି ଲବ୍ଭନ୍ତି । ସଚେ ଚୋଦେତିପି ତିଟ୍ଠତିପି, ଏକାୟ ଚୋଦନାୟ ଦ୍ୱେ ଠାନାନି ହାପେତବ୍ବାନି । ତତ୍ଥ ୟୋ ଏକଦିୱସମେୱ ପୁନପ୍ପୁନଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ଛକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଚୋଦେତି, ସକିଂୟେୱ ୱା ଗନ୍ତ୍ୱା ‘‘ଅତ୍ଥୋ ମେ, ଆୱୁସୋ, ଚୀୱରେନା’’ତି ଛକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱଦତି, ତତ୍ଥ ଏକଦିୱସମେୱ ପୁନପ୍ପୁନଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ଦ୍ୱାଦସକ୍ଖତ୍ତୁଂ ତିଟ୍ଠତି, ସକିମେୱ ୱା ଗନ୍ତ୍ୱା ତତ୍ର ତତ୍ର ଠାନେ ତିଟ୍ଠତି, ସୋପି ସବ୍ବଚୋଦନାୟୋ ସବ୍ବଟ୍ଠାନାନି ଚ ଭଞ୍ଜତି, କୋ ପନ ୱାଦୋ ନାନାଦିୱସେସୁ । ତତୋ ଚେ ଉତ୍ତରି ୱାୟମମାନୋ ତଂ ଚୀୱରଂ ଅଭିନିପ୍ଫାଦେତି, ପୟୋଗେ ଦୁକ୍କଟଂ, ପଟିଲାଭେନ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ହୋତି । ନୋ ଚେ ସକ୍କୋତି ତଂ ଅଭିନିପ୍ଫାଦେତୁଂ, ୟତୋ ରାଜତୋ ରାଜମହାମତ୍ତତୋ ୱା ଅସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତଂ ଚୀୱରଚେତାପନ୍ନଂ ଆନୀତଂ, ତସ୍ସ ସନ୍ତିକଂ ସାମଂ ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ଦୂତୋ ୱା ପାହେତବ୍ବୋ ‘‘ୟଂ ଖୋ ତୁମ୍ହେ ଆୟସ୍ମନ୍ତୋ ଭିକ୍ଖୁଂ ଉଦ୍ଦିସ୍ସ ଚୀୱରଚେତାପନ୍ନଂ ପହିଣିତ୍ଥ, ନ ତଂ ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ କିଞ୍ଚି ଅତ୍ଥଂ ଅନୁଭୋତି, ୟୁଞ୍ଜନ୍ତାୟସ୍ମନ୍ତୋ ସକଂ, ମା ତୁମ୍ହାକଂ ସନ୍ତକଂ ୱିନସ୍ସତୂ’’ତି । ଅୟଂ ତତ୍ଥ ସାମୀଚି । ୟୋ ପନ ନେୱ ସାମଂ ଗଚ୍ଛତି, ନ ଦୂତଂ ପାହେତି, ୱତ୍ତଭେଦେ ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜତି ।

୬୫. କିଂ ପନ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୫୩୮-୯) ସବ୍ବକପ୍ପିୟକାରକେସୁ ଏୱଂ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବନ୍ତି ? ନ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଅୟଞ୍ହି କପ୍ପିୟକାରକୋ ନାମ ସଙ୍ଖେପତୋ ଦୁୱିଧୋ ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୋ ଅନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୋ ଚ । ତତ୍ଥ ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୋ ଦୁୱିଧୋ ଭିକ୍ଖୁନା ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୋ ଦୂତେନ ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୋତି । ଅନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୋପି ଦୁୱିଧୋ ମୁଖୱେୱଟିକକପ୍ପିୟକାରକୋ ପରମ୍ମୁଖକପ୍ପିୟକାରକୋତି । ତେସୁ ଭିକ୍ଖୁନା ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୋ ସମ୍ମୁଖାସମ୍ମୁଖୱସେନ ଚତୁବ୍ବିଧୋ ହୋତି, ତଥା ଦୂତେନ ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୋପି । କଥଂ ? ଇଧେକଚ୍ଚୋ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଚୀୱରତ୍ଥାୟ ଦୂତେନ ଅକପ୍ପିୟୱତ୍ଥୁଂ ପହିଣତି, ଦୂତୋ ତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ‘‘ଇଦଂ, ଭନ୍ତେ, ଇତ୍ଥନ୍ନାମେନ ତୁମ୍ହାକଂ ଚୀୱରତ୍ଥାୟ ପହିତଂ, ଗଣ୍ହଥ ନ’’ନ୍ତି ୱଦତି, ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ନୟିଦଂ କପ୍ପତୀ’’ତି ପଟିକ୍ଖିପତି, ଦୂତୋ ‘‘ଅତ୍ଥି ପନ ତେ, ଭନ୍ତେ, ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚକରୋ’’ତି ପୁଚ୍ଛତି, ପୁଞ୍ଞତ୍ଥିକେହି ଚ ଉପାସକେହି ‘‘ଭିକ୍ଖୂନଂ ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚଂ କରୋଥା’’ତି ଆଣତ୍ତା ୱା, ଭିକ୍ଖୂନଂ ୱା ସନ୍ଦିଟ୍ଠସମ୍ଭତ୍ତା କେଚି ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚକରା ହୋନ୍ତି, ତେସଂ ଅଞ୍ଞତରୋ ତସ୍ମିଂ ଖଣେ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ନିସିନ୍ନୋ ହୋତି, ଭିକ୍ଖୁ ତଂ ନିଦ୍ଦିସତି ‘‘ଅୟଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚକରୋ’’ତି, ଦୂତୋ ତସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଅକପ୍ପିୟୱତ୍ଥୁଂ ଦତ୍ୱା ‘‘ଥେରସ୍ସ ଚୀୱରଂ କିଣିତ୍ୱା ଦେହୀ’’ତି ଗଚ୍ଛତି, ଅୟଂ ଭିକ୍ଖୁନା ସମ୍ମୁଖାନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୋ ।

ନୋ ଚେ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ନିସିନ୍ନୋ ହୋତି, ଅପିଚ ଖୋ ଭିକ୍ଖୁ ନିଦ୍ଦିସତି ‘‘ଅସୁକସ୍ମିଂ ନାମ ଗାମେ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୂନଂ ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚକରୋ’’ତି, ସୋ ଗନ୍ତ୍ୱା ତସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଅକପ୍ପିୟୱତ୍ଥୁଂ ଦତ୍ୱା ‘‘ଥେରସ୍ସ ଚୀୱରଂ କିଣିତ୍ୱା ଦଦେୟ୍ୟାସୀ’’ତି ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଆରୋଚେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି, ଅୟମେକୋ ଭିକ୍ଖୁନା ଅସମ୍ମୁଖାନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୋ ।

ନ ହେୱ ଖୋ ସୋ ଦୂତୋ ଅତ୍ତନା ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଆରୋଚେତି, ଅପିଚ ଖୋ ଅଞ୍ଞଂ ପହିଣତି ‘‘ଦିନ୍ନଂ ମୟା, ଭନ୍ତେ, ତସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଚୀୱରଚେତାପନ୍ନଂ, ତୁମ୍ହେ ଚୀୱରଂ ଗଣ୍ହେୟ୍ୟାଥା’’ତି, ଅୟଂ ଦୁତିୟୋ ଭିକ୍ଖୁନା ଅସମ୍ମୁଖାନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୋ ।

ନ ହେୱ ଖୋ ଅଞ୍ଞଂ ପହିଣତି, ଅପିଚ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋୱ ଭିକ୍ଖୁଂ ୱଦତି ‘‘ଅହଂ ତସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଚୀୱରଚେତାପନ୍ନଂ ଦସ୍ସାମି, ତୁମ୍ହେ ଚୀୱରଂ ଗଣ୍ହେୟ୍ୟାଥା’’ତି, ଅୟଂ ତତିୟୋ ଭିକ୍ଖୁନା ଅସମ୍ମୁଖାନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୋତି ଏୱଂ ଏକୋ ସମ୍ମୁଖାନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୋ ତୟୋ ଅସମ୍ମୁଖାନିଦ୍ଦିଟ୍ଠାତି ଇମେ ଚତ୍ତାରୋ ଭିକ୍ଖୁନା ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚକରା ନାମ । ଏତେସୁ ଇଧ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

ଅପରୋ ଭିକ୍ଖୁ ପୁରିମନୟେନେୱ ଦୂତେନ ପୁଚ୍ଛିତୋ ନତ୍ଥିତାୟ ୱା ଅୱିଚାରେତୁକାମତାୟ ୱା ‘‘ନତ୍ଥମ୍ହାକଂ କପ୍ପିୟକାରକୋ’’ତି ୱଦତି, ତସ୍ମିଂ ଖଣେ କୋଚି ମନୁସ୍ସୋ ଆଗଚ୍ଛତି, ଦୂତୋ ତସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଅକପ୍ପିୟୱତ୍ଥୁଂ ଦତ୍ୱା ‘‘ଇମସ୍ସ ହତ୍ଥତୋ ଚୀୱରଂ ଗଣ୍ହେୟ୍ୟାଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି, ଅୟଂ ଦୂତେନ ସମ୍ମୁଖାନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୋତି ଏୱଂ ଏକୋ ସମ୍ମୁଖାନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୋ ।

ଅପରୋ ଦୂତୋ ଗାମଂ ପୱିସିତ୍ୱା ଅତ୍ତନା ଅଭିରୁଚିତସ୍ସ କସ୍ସଚି ହତ୍ଥେ ଅକପ୍ପିୟୱତ୍ଥୁଂ ଦତ୍ୱା ପୁରିମନୟେନେୱ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ୱା ଆରୋଚେତି, ଅଞ୍ଞଂ ୱା ପହିଣତି ‘‘ଅହଂ ଅସୁକସ୍ସ ନାମ ହତ୍ଥେ ଚୀୱରଚେତାପନ୍ନଂ ଦସ୍ସାମି, ତୁମ୍ହେ ଚୀୱରଂ ଗଣ୍ହେୟ୍ୟାଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ୱା ଗଚ୍ଛତି, ଅୟଂ ତତିୟୋ ଦୂତେନ ଅସମ୍ମୁଖାନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୋତି ଏୱଂ ଏକୋ ସମ୍ମୁଖାନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୋ ତୟୋ ଅସମ୍ମୁଖାନିଦ୍ଦିଟ୍ଠାତି ଇମେ ଚତ୍ତାରୋ ଦୂତେନ ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚକରା ନାମ । ଏତେସୁ ମେଣ୍ଡକସିକ୍ଖାପଦେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ –

‘‘ସନ୍ତି, ଭିକ୍ଖୱେ, ମନୁସ୍ସା ସଦ୍ଧା ପସନ୍ନା, ତେ କପ୍ପିୟକାରକାନଂ ହତ୍ଥେ ହିରଞ୍ଞଂ ଉପନିକ୍ଖିପନ୍ତି ‘ଇମିନା ୟଂ ଅୟ୍ୟସ୍ସ କପ୍ପିୟଂ, ତଂ ଦେଥା’ତି । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ୟଂ ତତୋ କପ୍ପିୟଂ, ତଂ ସାଦିତୁଂ, ନ ତ୍ୱେୱାହଂ, ଭିକ୍ଖୱେ, ‘କେନଚି ପରିୟାୟେନ ଜାତରୂପରଜତଂ ସାଦିତବ୍ବଂ ପରିୟେସିତବ୍ବ’ନ୍ତି ୱଦାମୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୯୯) ।

ଏତ୍ଥ ଚୋଦନାୟ ପରିମାଣଂ ନତ୍ଥି, ମୂଲଂ ଅସାଦିୟନ୍ତେନ ସହସ୍ସକ୍ଖତ୍ତୁମ୍ପି ଚୋଦନାୟ ୱା ଠାନେନ ୱା କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ସାଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ନୋ ଚେ ଦେତି, ଅଞ୍ଞଂ କପ୍ପିୟକାରକଂ ଠପେତ୍ୱାପି ଆହରାପେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଇଚ୍ଛତି, ମୂଲସାମିକାନମ୍ପି କଥେତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ ଇଚ୍ଛତି, ନ କଥେତବ୍ବଂ ।

ଅପରୋ ଭିକ୍ଖୁ ପୁରିମନୟେନେୱ ଦୂତେନ ପୁଚ୍ଛିତୋ ‘‘ନତ୍ଥମ୍ହାକଂ କପ୍ପିୟକାରକୋ’’ତି ୱଦତି, ତଦଞ୍ଞୋ ସମୀପେ ଠିତୋ ସୁତ୍ୱା ‘‘ଆହର ଭୋ, ଅହଂ ଅୟ୍ୟସ୍ସ ଚୀୱରଂ ଚେତାପେତ୍ୱା ଦସ୍ସାମୀ’’ତି ୱଦତି । ଦୂତୋ ‘‘ହନ୍ଦ ଭୋ ଦଦେୟ୍ୟାସୀ’’ତି ତସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଦତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଅନାରୋଚେତ୍ୱାୱ ଗଚ୍ଛତି, ଅୟଂ ମୁଖୱେୱଟିକକପ୍ପିୟକାରକୋ । ଅପରୋ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଉପଟ୍ଠାକସ୍ସ ୱା ଅଞ୍ଞସ୍ସ ୱା ହତ୍ଥେ ଅକପ୍ପିୟୱତ୍ଥୁଂ ଦତ୍ୱା ‘‘ଥେରସ୍ସ ଚୀୱରଂ ଦଦେୟ୍ୟାସୀ’’ତି ଏତ୍ତୋୱ ପକ୍କମତି, ଅୟଂ ପରମ୍ମୁଖାକପ୍ପିୟକାରକୋତି ଇମେ ଦ୍ୱେ ଅନିଦ୍ଦିଟ୍ଠକପ୍ପିୟକାରକା ନାମ । ଏତେସୁ ଅଞ୍ଞାତକଅପ୍ପୱାରିତେସୁ ୱିୟ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ସଚେ ସୟମେୱ ଚୀୱରଂ ଆନେତ୍ୱା ଦଦନ୍ତି, ଗହେତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ, ନ କିଞ୍ଚି ୱତ୍ତବ୍ବା । ୟଥା ଚ ଦୂତସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଚୀୱରତ୍ଥାୟ ଅକପ୍ପିୟୱତ୍ଥୁମ୍ହି ପେସିତେ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱୁତ୍ତୋ, ଏୱଂ ପିଣ୍ଡପାତାଦୀନମ୍ପି ଅତ୍ଥାୟ ପେସିତେ ସୟଂ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଦୀୟମାନେ ଚ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ ।

୬୬. ଉପନିକ୍ଖିତ୍ତସାଦିୟନେ ପନ ଅୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୫୮୩-୪) – କିଞ୍ଚି ଅକପ୍ପିୟୱତ୍ଥୁଂ ପାଦମୂଲେ ଠପେତ୍ୱା ‘‘ଇଦଂ ଅୟ୍ୟସ୍ସ ହୋତୂ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ସଚେପି ଚିତ୍ତେନ ସାଦିୟତି, ଗଣ୍ହିତୁକାମୋ ହୋତି, କାୟେନ ୱା ୱାଚାୟ ୱା ‘‘ନୟିଦଂ କପ୍ପତୀ’’ତି ପଟିକ୍ଖିପତି, ଅନାପତ୍ତି। କାୟୱାଚାହି ୱା ଅପ୍ପଟିକ୍ଖିପିତ୍ୱାପି ସୁଦ୍ଧଚିତ୍ତୋ ହୁତ୍ୱା ‘‘ନୟିଦଂ ଅମ୍ହାକଂ କପ୍ପତୀ’’ତି ନ ସାଦିୟତି, ଅନାପତ୍ତିୟେୱ । ତୀସୁ ଦ୍ୱାରେସୁ ହି ୟେନ କେନଚି ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଂ ପଟିକ୍ଖିତ୍ତମେୱ ହୋତି । ସଚେ ପନ କାୟୱାଚାହି ଅପ୍ପଟିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଚିତ୍ତେନ ଅଧିୱାସେତି, କାୟୱାଚାହି କତ୍ତବ୍ବସ୍ସ ପଟିକ୍ଖେପସ୍ସ ଅକରଣତୋ ଅକିରିୟସମୁଟ୍ଠାନଂ କାୟଦ୍ୱାରେ ଚ ୱଚୀଦ୍ୱାରେ ଚ ଆପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜତି, ମନୋଦ୍ୱାରେ ପନ ଆପତ୍ତି ନାମ ନତ୍ଥି ।

ଏକୋ ସତଂ ୱା ସହସ୍ସଂ ୱା ପାଦମୂଲେ ଠପେତି ‘‘ତୁୟ୍ହିଦଂ ହୋତୂ’’ତି, ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ନୟିଦଂ କପ୍ପତୀ’’ତି ପଟିକ୍ଖିପତି, ଉପାସକୋ ‘‘ପରିଚ୍ଚତ୍ତଂ ମୟା ତୁମ୍ହାକ’’ନ୍ତି ଗତୋ, ଅଞ୍ଞୋ ତତ୍ଥ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ପୁଚ୍ଛତି ‘‘କିଂ, ଭନ୍ତେ, ଇଦ’’ନ୍ତି, ୟଂ ତେନ ଚ ଅତ୍ତନା ଚ ୱୁତ୍ତଂ, ତଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ । ସୋ ଚେ ୱଦତି ‘‘ଗୋପୟିସ୍ସାମହଂ, ଭନ୍ତେ, ଗୁତ୍ତଟ୍ଠାନଂ ଦସ୍ସେଥା’’ତି, ସତ୍ତଭୂମିକମ୍ପି ପାସାଦଂ ଅଭିରୁହିତ୍ୱା ‘‘ଇଦଂ ଗୁତ୍ତଟ୍ଠାନ’’ନ୍ତି ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ, ‘‘ଇଧ ନିକ୍ଖିପାହୀ’’ତି ନ ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଏତ୍ତାୱତା କପ୍ପିୟଞ୍ଚ ଅକପ୍ପିୟଞ୍ଚ ନିସ୍ସାୟ ଠିତଂ ହୋତି, ଦ୍ୱାରଂ ପିଦହିତ୍ୱା ରକ୍ଖନ୍ତେନ ୱସିତବ୍ବଂ । ସଚେ କିଞ୍ଚି ୱିକ୍କାୟିକଭଣ୍ଡଂ ପତ୍ତଂ ୱା ଚୀୱରଂ ୱା ଗହେତ୍ୱା ଆଗଚ୍ଛତି, ‘‘ଇଦଂ ଗହେସ୍ସଥ, ଭନ୍ତେ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ଉପାସକ, ଅତ୍ଥି ଅମ୍ହାକଂ ଇମିନା ଅତ୍ଥୋ, ୱତ୍ଥୁ ଚ ଏୱରୂପଂ ନାମ ସଂୱିଜ୍ଜତି, କପ୍ପିୟକାରକୋ ନତ୍ଥୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ସୋ ୱଦତି ‘‘ଅହଂ କପ୍ପିୟକାରକୋ ଭୱିସ୍ସାମି, ଦ୍ୱାରଂ ୱିୱରିତ୍ୱା ଦେଥା’’ତି, ଦ୍ୱାରଂ ୱିୱରିତ୍ୱା ‘‘ଇମସ୍ମିଂ ଓକାସେ ଠପିତ’’ନ୍ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ‘‘ଇଦଂ ଗଣ୍ହା’’ତି ନ ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଏୱମ୍ପି କପ୍ପିୟଞ୍ଚ ଅକପ୍ପିୟଞ୍ଚ ନିସ୍ସାୟ ଠିତମେୱ ହୋତି । ସୋ ଚେ ତଂ ଗହେତ୍ୱା ତସ୍ସ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ଦେତି, ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଅଧିକଂ ଗଣ୍ହାତି, ‘‘ନ ମୟଂ ତୱ ଭଣ୍ଡଂ ଗଣ୍ହାମ, ନିକ୍ଖମାହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ ।

୬୭. ୟେନ ପନ ଜାତରୂପାଦିଚତୁବ୍ବିଧଂ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟୱତ୍ଥୁ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ, ତେନ କିଂ କାତବ୍ବନ୍ତି ? ସଙ୍ଘମଜ୍ଝେ ନିସ୍ସଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । କଥଂ ? ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା (ପାରା॰ ୫୮୪) ସଙ୍ଘଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ଏକଂସଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ କରିତ୍ୱା ୱୁଡ୍ଢାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ପାଦେ ୱନ୍ଦିତ୍ୱା ଉକ୍କୁଟିକଂ ନିସୀଦିତ୍ୱା ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ ‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ରୂପିୟଂ ପଟିଗ୍ଗହେସିଂ, ଇଦଂ ମେ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ, ଇମାହଂ ନିସ୍ସଜ୍ଜାମୀ’’ତି ନିସ୍ସଜ୍ଜିତ୍ୱା ଆପତ୍ତି ଦେସେତବ୍ବା । ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପଟିବଲେନ ଆପତ୍ତି ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବା । ସଚେ ତତ୍ଥ ଆଗଚ୍ଛତି ଆରାମିକୋ ୱା ଉପାସକୋ ୱା, ସୋ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଆୱୁସୋ, ଇଦଂ ଜାନାହୀ’’ତି । ସଚେ ସୋ ଭଣତି ‘‘ଇମିନା କିଂ ଆହରିସ୍ସାମୀ’’ତି, ନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଇମଂ ୱା ଇମଂ ୱା ଆହରା’’ତି, କପ୍ପିୟଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ ସପ୍ପିଂ ୱା ତେଲଂ ୱା ମଧୁଂ ୱା ଫାଣିତଂ ୱା । ଆଚିକ୍ଖନ୍ତେନ ଚ ‘‘ଇମିନା ସପ୍ପିଂ ୱା ତେଲଂ ୱା ମଧୁଂ ୱା ଫାଣିତଂ ୱା ଆହରା’’ତି ନ ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ‘‘ଇଦଞ୍ଚିଦଞ୍ଚ ସଙ୍ଘସ୍ସ କପ୍ପିୟ’’ନ୍ତି ଏତ୍ତକମେୱ ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ସୋ ତେନ ପରିୱତ୍ତେତ୍ୱା କପ୍ପିୟଂ ଆହରତି, ରୂପିୟପଟିଗ୍ଗାହକଂ ଠପେତ୍ୱା ସବ୍ବେହେୱ ଭାଜେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ରୂପିୟପଟିଗ୍ଗାହକେନ ଭାଗୋ ନ ଗହେତବ୍ବୋ ।

ଅଞ୍ଞେସଂ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୫୮୩-୪) ଭିକ୍ଖୂନଂ ୱା ଆରାମିକାନଂ ୱା ପତ୍ତଭାଗମ୍ପି ଲଭିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଅନ୍ତମସୋ ମକ୍କଟାଦୀହି ତତୋ ହରିତ୍ୱା ଅରଞ୍ଞେ ଠପିତଂ ୱା ତେସଂ ହତ୍ଥତୋ ଗଳିତଂ ୱା ତିରଚ୍ଛାନପଟିଗ୍ଗହିତମ୍ପି ପଂସୁକୂଲମ୍ପି ନ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ତତୋ ଆହଟେନ ଫାଣିତେନ ସେନାସନଧୂପନମ୍ପି ନ ୱଟ୍ଟତି । ସପ୍ପିନା ୱା ତେଲେନ ୱା ପଦୀପଂ କତ୍ୱା ଦୀପାଲୋକେ ନିପଜ୍ଜିତୁଂ, କସିଣପରିକମ୍ମଂ କାତୁଂ, ପୋତ୍ଥକମ୍ପି ୱାଚେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ତେଲମଧୁଫାଣିତେହି ପନ ସରୀରେ ୱଣଂ ମକ୍ଖେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ତେନ ୱତ୍ଥୁନା ମଞ୍ଚପୀଠାଦୀନି ୱା ଗଣ୍ହନ୍ତି, ଉପୋସଥାଗାରଂ ୱା ଭୋଜନସାଲଂ ୱା କରୋନ୍ତି, ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଛାୟାପି ଗେହପରିଚ୍ଛେଦେନ ଠିତାୱ ନ ୱଟ୍ଟତି, ପରିଚ୍ଛେଦାତିକ୍କନ୍ତା ଆଗନ୍ତୁକତ୍ତା ୱଟ୍ଟତି । ତଂ ୱତ୍ଥୁଂ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତ୍ୱା କତେନ ମଗ୍ଗେନପି ସେତୁନାପି ନାୱାୟପି ଉଳୁମ୍ପେନାପି ଗନ୍ତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ତେନ ୱତ୍ଥୁନା ଖଣାପିତାୟ ପୋକ୍ଖରଣିୟା ଉବ୍ଭିଦୋଦକଂ ପାତୁଂ ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱା ନ ୱଟ୍ଟତି । ଅନ୍ତୋ ଉଦକେ ପନ ଅସତି ଅଞ୍ଞଂ ଆଗନ୍ତୁକଂ ଉଦକଂ ୱା ୱସ୍ସୋଦକଂ ୱା ପୱିଟ୍ଠଂ ୱଟ୍ଟତି । କୀତାୟ ୟେନ ସଦ୍ଧିଂ କୀତା, ତଂ ଆଗନ୍ତୁକମ୍ପି ନ ୱଟ୍ଟତି । ତଂ ୱତ୍ଥୁଂ ଉପନିକ୍ଖେପଂ ଠପେତ୍ୱା ସଙ୍ଘୋ ପଚ୍ଚୟେ ପରିଭୁଞ୍ଜତି, ତେପି ପଚ୍ଚୟା ତସ୍ସ ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ଆରାମୋ ଗହିତୋ ହୋତି, ସୋପି ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟଦି ଭୂମିପି ବୀଜମ୍ପି ଅକପ୍ପିୟଂ, ନେୱ ଭୂମିଂ, ନ ଫଲଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଭୂମିଂୟେୱ କିଣିତ୍ୱା ଅଞ୍ଞାନି ବୀଜାନି ରୋପିତାନି, ଫଲଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅଥ ବୀଜାନି କିଣିତ୍ୱା କପ୍ପିୟଭୂମିୟଂ ରୋପିତାନି, ଫଲଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଭୂମିୟଂ ନିସୀଦିତୁଂ ୱା ନିପଜ୍ଜିତୁଂ ୱା ୱଟ୍ଟତି ।

ସଚେ ପନ ତତ୍ଥ ଆଗତୋ କପ୍ପିୟକାରକୋ ତଂ ପରିୱତ୍ତେତ୍ୱା ସଙ୍ଘସ୍ସ କପ୍ପିୟଂ ସପ୍ପିତେଲାଦିଂ ଆହରିତୁଂ ନ ଜାନାତି, ସୋ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଆୱୁସୋ, ଇମଂ ଛଡ୍ଡେହୀ’’ତି । ସଚେ ସୋ ଛଡ୍ଡେତି, ଇଚ୍ଚେତଂ କୁସଲଂ । ନୋ ଚେ ଛଡ୍ଡେତି, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତୋ ଭିକ୍ଖୁ ରୂପିୟଛଡ୍ଡକୋ ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବୋ ୟୋ ନ ଛନ୍ଦାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ନ ଦୋସାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ନ ମୋହାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ନ ଭୟାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ଛଡ୍ଡିତାଛଡ୍ଡିତଞ୍ଚ ଜାନେୟ୍ୟ । ଏୱଞ୍ଚ ପନ ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବୋ, ପଠମଂ ଭିକ୍ଖୁ ୟାଚିତବ୍ବୋ, ୟାଚିତ୍ୱା ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପଟିବଲେନ ସଙ୍ଘୋ ଞାପେତବ୍ବୋ –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ରୂପିୟଛଡ୍ଡକଂ ସମ୍ମନ୍ନେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି । ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ରୂପିୟଛଡ୍ଡକଂ ସମ୍ମନ୍ନତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ରୂପିୟଛଡ୍ଡକସ୍ସ ସମ୍ମୁତି, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ । ସମ୍ମତୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ରୂପିୟଛଡ୍ଡକୋ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି (ପାରା॰ ୫୮୫) ।

୬୮. ତେନ ସମ୍ମତେନ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୫୮୫) ଭିକ୍ଖୁନା ନିମିତ୍ତଂ ଅକତ୍ୱା ଅକ୍ଖୀନି ନିମୀଲେତ୍ୱା ନଦିୟା ୱା ପପାତେ ୱା ୱନଗହନେ ୱା ଗୂଥଂ ୱିୟ ଅନପେକ୍ଖେନ ପତିତୋକାସଂ ଅସମନ୍ନାରହନ୍ତେନ ଛଡ୍ଡେତବ୍ବଂ । ସଚେ ନିମିତ୍ତଂ କତ୍ୱା ପାତେତି, ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜତି । ଏୱଂ ଜିଗୁଚ୍ଛିତବ୍ବେପି ରୂପିୟେ ଭଗୱା ପରିୟାୟେନ ଭିକ୍ଖୂନଂ ପରିଭୋଗଂ ଆଚିକ୍ଖି । ରୂପିୟପଟିଗ୍ଗାହକସ୍ସ ପନ କେନଚି ପରିୟାୟେନ ତତୋ ଉପ୍ପନ୍ନପଚ୍ଚୟପରିଭୋଗୋ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟଥା ଚାୟଂ ଏତସ୍ସ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଏୱଂ ଅସନ୍ତସମ୍ଭାୱନାୟ ୱା କୁଲଦୂସକକମ୍ମେନ ୱା କୁହନାଦୀହି ୱାଉପ୍ପନ୍ନପଚ୍ଚୟା ନେୱ ତସ୍ସ, ନ ଅଞ୍ଞସ୍ସ ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ଧମ୍ମେନ ସମେନ ଉପ୍ପନ୍ନାପି ଅପଚ୍ଚୱେକ୍ଖିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ଚତ୍ତାରୋ ହି ପରିଭୋଗା – ଥେୟ୍ୟପରିଭୋଗୋ ଇଣପରିଭୋଗୋ ଦାୟଜ୍ଜପରିଭୋଗୋ ସାମିପରିଭୋଗୋତି । ତତ୍ଥ ସଙ୍ଘମଜ୍ଝେପି ନିସୀଦିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ଦୁସ୍ସୀଲସ୍ସ ପରିଭୋଗୋ ଥେୟ୍ୟପରିଭୋଗୋ ନାମ । ସୀଲୱତୋ ଅପଚ୍ଚୱେକ୍ଖିତପରିଭୋଗୋ ଇଣପରିଭୋଗୋ ନାମ । ତସ୍ମା ଚୀୱରଂ ପରିଭୋଗେ ପରିଭୋଗେ ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖିତବ୍ବଂ, ପିଣ୍ଡପାତୋ ଆଲୋପେ ଆଲୋପେ, ତଥା ଅସକ୍କୋନ୍ତେନ ପୁରେଭତ୍ତପଚ୍ଛାଭତ୍ତପୁରିମୟାମମଜ୍ଝିମୟାମପଚ୍ଛିମୟାମେସୁ । ସଚସ୍ସ ଅପଚ୍ଚୱେକ୍ଖତୋ ଅରୁଣୋ ଉଗ୍ଗଚ୍ଛତି, ଇଣପରିଭୋଗଟ୍ଠାନେ ତିଟ୍ଠତି । ସେନାସନମ୍ପି ପରିଭୋଗେ ପରିଭୋଗେ ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖିତବ୍ବଂ । ଭେସଜ୍ଜସ୍ସ ପଟିଗ୍ଗହଣେପି ପରିଭୋଗେପି ସତିପଚ୍ଚୟତା ୱଟ୍ଟତି, ଏୱଂ ସନ୍ତେପି ପଟିଗ୍ଗହଣେ ସତିଂ କତ୍ୱା ପରିଭୋଗେ ଅକରୋନ୍ତସ୍ସେୱ ଆପତ୍ତି, ପଟିଗ୍ଗହଣେ ପନ ସତିଂ ଅକତ୍ୱା ପରିଭୋଗେ କରୋନ୍ତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତି । ଚତୁବ୍ବିଧା ହି ସୁଦ୍ଧି – ଦେସନାସୁଦ୍ଧି ସଂୱରସୁଦ୍ଧି ପରିୟେଟ୍ଠିସୁଦ୍ଧି ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖଣସୁଦ୍ଧୀତି ।

ତତ୍ଥ ଦେସନାସୁଦ୍ଧି ନାମ ପାତିମୋକ୍ଖସଂୱରସୀଲଂ । ତଞ୍ହି ଦେସନାୟ ସୁଜ୍ଝନତୋ ‘‘ଦେସନାସୁଦ୍ଧୀ’’ତି ୱୁଚ୍ଚତି । ସଂୱରସୁଦ୍ଧି ନାମ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂୱରସୀଲଂ । ତଞ୍ହି ‘‘ନ ପୁନେୱଂ କରିସ୍ସାମୀ’’ତି ଚିତ୍ତାଧିଟ୍ଠାନସଂୱରେନେୱ ସୁଜ୍ଝନତୋ ‘‘ସଂୱରସୁଦ୍ଧୀ’’ତି ୱୁଚ୍ଚତି । ପରିୟେଟ୍ଠିସୁଦ୍ଧି ନାମ ଆଜୀୱପାରିସୁଦ୍ଧିସୀଲଂ । ତଞ୍ହି ଅନେସନଂ ପହାୟ ଧମ୍ମେନ ସମେନ ପଚ୍ଚୟେ ଉପ୍ପାଦେନ୍ତସ୍ସ ପରିୟେସନାୟ ସୁଦ୍ଧତ୍ତା ‘‘ପରିୟେଟ୍ଠିସୁଦ୍ଧୀ’’ତି ୱୁଚ୍ଚତି । ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖଣସୁଦ୍ଧି ନାମ ପଚ୍ଚୟପରିଭୋଗସନ୍ନିସ୍ସିତସୀଲଂ । ତଞ୍ହି ‘‘ପଟିସଙ୍ଖା ୟୋନିସୋ ଚୀୱରଂ ପଟିସେୱାମୀ’’ତିଆଦିନା (ମ॰ ନି॰ ୧.୨୩; ଅ॰ ନି॰ ୬.୫୮) ନୟେନ ୱୁତ୍ତେନ ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖଣେନ ସୁଜ୍ଝନତୋ ‘‘ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖଣସୁଦ୍ଧୀ’’ତି ୱୁଚ୍ଚତି, ତେନ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ପଟିଗ୍ଗହଣେ ପନ ସତିଂ ଅକତ୍ୱା ପରିଭୋଗେ କରୋନ୍ତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତୀ’’ତି ।

ସତ୍ତନ୍ନଂ ସେକ୍ଖାନଂ ପଚ୍ଚୟପରିଭୋଗୋ ଦାୟଜ୍ଜପରିଭୋଗୋ ନାମ । ତେ ହି ଭଗୱତୋ ପୁତ୍ତା, ତସ୍ମା ପିତୁସନ୍ତକାନଂ ପଚ୍ଚୟାନଂ ଦାୟାଦା ହୁତ୍ୱା ତେ ପଚ୍ଚୟେ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତି । କିଂ ପନ ତେ ଭଗୱତୋ ପଚ୍ଚୟେ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତି, ଗିହୀନଂ ପଚ୍ଚୟେ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତୀତି ? ଗିହୀହି ଦିନ୍ନାପି ଭଗୱତା ଅନୁଞ୍ଞାତତ୍ତା ଭଗୱତୋ ସନ୍ତକା ହୋନ୍ତି, ତସ୍ମା ଭଗୱତୋ ପଚ୍ଚୟେ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତୀତି ୱେଦିତବ୍ବଂ । ଧମ୍ମଦାୟାଦସୁତ୍ତ (ମ॰ ନି॰ ୧.୨୯ ଆଦୟୋ) ଞ୍ଚେତ୍ଥ ସାଧକଂ । ଖୀଣାସୱାନଂ ପରିଭୋଗୋ ସାମିପରିଭୋଗୋ ନାମ । ତେ ହି ତଣ୍ହାୟ ଦାସବ୍ୟଂ ଅତୀତତ୍ତା ସାମିନୋ ହୁତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତି । ଇତି ଇମେସୁ ପରିଭୋଗେସୁ ସାମିପରିଭୋଗୋ ଚ ଦାୟଜ୍ଜପରିଭୋଗୋ ଚ ସବ୍ବେସମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ଇଣପରିଭୋଗୋ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଥେୟ୍ୟପରିଭୋଗେ କଥାୟେୱ ନତ୍ଥି ।

ଅପରେପି ଚତ୍ତାରୋ ପରିଭୋଗା – ଲଜ୍ଜିପରିଭୋଗୋ ଅଲଜ୍ଜିପରିଭୋଗୋ ଧମ୍ମିୟପରିଭୋଗୋ ଅଧମ୍ମିୟପରିଭୋଗୋତି । ତତ୍ଥ ଅଲଜ୍ଜିନୋ ଲଜ୍ଜିନା ସଦ୍ଧିଂ ପରିଭୋଗୋ ୱଟ୍ଟତି, ଆପତ୍ତିୟା ନ କାରେତବ୍ବୋ । ଲଜ୍ଜିନୋ ଅଲଜ୍ଜିନା ସଦ୍ଧିଂ ୟାୱ ନ ଜାନାତି, ତାୱ ୱଟ୍ଟତି । ଆଦିତୋ ପଟ୍ଠାୟ ହି ଅଲଜ୍ଜୀ ନାମ ନତ୍ଥି, ତସ୍ମା ୟଦାସ୍ସ ଅଲଜ୍ଜିଭାୱଂ ଜାନାତି, ତଦା ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ତୁମ୍ହେ କାୟଦ୍ୱାରେ ୱଚୀଦ୍ୱାରେ ଚ ୱୀତିକ୍କମଂ କରୋଥ, ତଂ ଅପ୍ପତିରୂପଂ, ମା ଏୱମକତ୍ଥା’’ତି । ସଚେ ଅନାଦିୟିତ୍ୱା କରୋତିୟେୱ, ୟଦି ତେନ ସଦ୍ଧିଂ ପରିଭୋଗଂ କରୋତି, ସୋପି ଅଲଜ୍ଜୀୟେୱ ହୋତି । ୟୋପି ଅତ୍ତନୋ ଭାରଭୂତେନ ଅଲଜ୍ଜିନା ସଦ୍ଧିଂ ପରିଭୋଗଂ କରୋତି, ସୋପି ନିୱାରେତବ୍ବୋ । ସଚେ ନ ଓରମତି, ଅୟମ୍ପି ଅଲଜ୍ଜୀୟେୱ ହୋତି । ଏୱଂ ଏକୋ ଅଲଜ୍ଜୀ ଅଲଜ୍ଜିସତମ୍ପି କରୋତି । ଅଲଜ୍ଜିନୋ ପନ ଅଲଜ୍ଜିନାୱ ସଦ୍ଧିଂ ପରିଭୋଗେ ଆପତ୍ତି ନାମ ନତ୍ଥି । ଲଜ୍ଜିନୋ ଲଜ୍ଜିନା ସଦ୍ଧିଂ ପରିଭୋଗୋ ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ଖତ୍ତିୟକୁମାରାନଂ ସୁୱଣ୍ଣପାତିୟଂ ଭୋଜନସଦିସୋ । ଧମ୍ମିୟାଧମ୍ମିୟପରିଭୋଗୋ ପଚ୍ଚୟୱସେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ତତ୍ଥ ସଚେ ପୁଗ୍ଗଲୋପି ଅଲଜ୍ଜୀ, ପିଣ୍ଡପାତୋପି ଅଧମ୍ମିୟୋ, ଉଭୋ ଜେଗୁଚ୍ଛା । ପୁଗ୍ଗଲୋ ଅଲଜ୍ଜୀ, ପିଣ୍ଡପାତୋ ଧମ୍ମିୟୋ, ପୁଗ୍ଗଲଂ ଜିଗୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ପିଣ୍ଡପାତୋ ନ ଗହେତବ୍ବୋ । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ‘‘ଦୁସ୍ସୀଲୋ ସଙ୍ଘତୋ ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତାଦୀନି ଲଭିତ୍ୱା ସଙ୍ଘସ୍ସେୱ ଦେତି, ଏତାନି ୟଥାଦାନମେୱ ଗହିତତ୍ତା ୱଟ୍ଟନ୍ତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ପୁଗ୍ଗଲୋ ଲଜ୍ଜୀ, ପିଣ୍ଡପାତୋ ଅଧମ୍ମିୟୋ, ପିଣ୍ଡପାତୋ ଜେଗୁଚ୍ଛୋ ନ ଗହେତବ୍ବୋ । ପୁଗ୍ଗଲୋ ଲଜ୍ଜୀ, ପିଣ୍ଡପାତୋପି ଧମ୍ମିୟୋ, ୱଟ୍ଟତି ।

ଅପରେ ଦ୍ୱେ ପଗ୍ଗହା ଦ୍ୱେ ଚ ପରିଭୋଗା – ଲଜ୍ଜିପଗ୍ଗହୋ ଅଲଜ୍ଜିପଗ୍ଗହୋ, ଧମ୍ମପରିଭୋଗୋ ଆମିସପରିଭୋଗୋତି । ତତ୍ଥ ଅଲଜ୍ଜିନୋ ଲଜ୍ଜିଂ ପଗ୍ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ନ ସୋ ଆପତ୍ତିୟା କାରେତବ୍ବୋ। ସଚେ ପନ ଲଜ୍ଜୀ ଅଲଜ୍ଜିଂ ପଗ୍ଗଣ୍ହାତି, ଅନୁମୋଦନାୟ ଅଜ୍ଝେସତି, ଧମ୍ମକଥାୟ ଅଜ୍ଝେସତି, କୁଲେସୁ ଉପତ୍ଥମ୍ଭେତି, ଇତରୋପି ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ଆଚରିୟୋ ଈଦିସୋ ଚ ଈଦିସୋ ଚା’’ତି ତସ୍ସ ପରିସତି ୱଣ୍ଣଂ ଭାସତି, ଅୟଂ ସାସନଂ ଓସକ୍କାପେତି ଅନ୍ତରଧାପେତୀତି ୱେଦିତବ୍ବୋ । ଧମ୍ମପରିଭୋଗଆମିସପରିଭୋଗେସୁ ପନ ୟତ୍ଥ ଆମିସପରିଭୋଗୋ ୱଟ୍ଟତି, ଧମ୍ମପରିଭୋଗୋପି ତତ୍ଥ ୱଟ୍ଟତି । ୟୋ ପନ କୋଟିୟଂ ଠିତୋ, ଗନ୍ଥୋ ତସ୍ସ ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ ଅଚ୍ଚୟେନ ନସ୍ସିସ୍ସତି, ତଂ ଧମ୍ମାନୁଗ୍ଗହେନ ଉଗ୍ଗଣ୍ହିତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀତି ୱୁତ୍ତଂ । ତତ୍ରିଦଂ ୱତ୍ଥୁ – ମହାଭୟେ କିର ଏକସ୍ସେୱ ଭିକ୍ଖୁନୋ ମହାନିଦ୍ଦେସୋ ପଗୁଣୋ ଅହୋସି । ଅଥ ଚତୁନିକାୟିକତିସ୍ସତ୍ଥେରସ୍ସ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ମହାତିପିଟକତ୍ଥେରୋ ନାମ ମହାରକ୍ଖିତତ୍ଥେରଂ ଆହ ‘‘ଆୱୁସୋ ମହାରକ୍ଖିତ, ଏତସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ମହାନିଦ୍ଦେସଂ ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି । ‘‘ପାପୋ କିରାୟଂ, ଭନ୍ତେ, ନ ଗଣ୍ହାମୀ’’ତି । ‘‘ଗଣ୍ହାୱୁସୋ, ଅହଂ ତେ ସନ୍ତିକେ ନିସୀଦିସ୍ସାମୀ’’ତି । ‘‘ସାଧୁ, ଭନ୍ତେ, ତୁମ୍ହେସୁ ନିସିନ୍ନେସୁ ଗଣ୍ହିସ୍ସାମୀ’’ତି ପଟ୍ଠପେତ୍ୱା ରତ୍ତିନ୍ଦିୱଂ ନିରନ୍ତରଂ ପରିୟାପୁଣନ୍ତୋ ଓସାନଦିୱସେ ହେଟ୍ଠାମଞ୍ଚେ ଇତ୍ଥିଂ ଦିସ୍ୱା ‘‘ଭନ୍ତେ, ସୁତଂୟେୱ ମେ ପୁବ୍ବେ, ସଚାହଂ ଏୱଂ ଜାନେୟ୍ୟଂ, ନ ଈଦିସସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ଧମ୍ମଂ ପରିୟାପୁଣେୟ୍ୟ’’ନ୍ତି ଆହ । ତସ୍ସ ପନ ସନ୍ତିକେ ବହୂ ମହାଥେରା ଉଗ୍ଗଣ୍ହିତ୍ୱା ମହାନିଦ୍ଦେସଂ ପତିଟ୍ଠାପେସୁନ୍ତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ରୂପିୟାଦିପଟିଗ୍ଗହଣୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୧୩. ଦାନଲକ୍ଖଣାଦିୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୬୯.ଦାନୱିସ୍ସାସଗ୍ଗାହେହିଲାଭସ୍ସ ପରିଣାମନନ୍ତି ଏତ୍ଥ ତାୱ ଦାନନ୍ତି ଅତ୍ତନୋ ସନ୍ତକସ୍ସ ଚୀୱରାଦିପରିକ୍ଖାରସ୍ସ ସଦ୍ଧିୱିହାରିକାଦୀସୁ ୟସ୍ସ କସ୍ସଚି ଦାନଂ । ତତ୍ରିଦଂ ଦାନଲକ୍ଖଣଂ – ‘‘ଇଦଂ ତୁୟ୍ହଂ ଦେମି ଦଦାମି ଦଜ୍ଜାମି ଓଣୋଜେମି ପରିଚ୍ଚଜାମି ୱିସ୍ସଜ୍ଜାମୀ’’ତି ୱା ‘‘ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଦେମି…ପେ॰… ୱିସ୍ସଜ୍ଜାମୀ’’ତି ୱା ୱଦତି, ସମ୍ମୁଖାପି ପରମ୍ମୁଖାପି ଦିନ୍ନଂୟେୱ ହୋତି । ‘‘ତୁୟ୍ହଂ ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ମୟ୍ହଂ ଗଣ୍ହାମୀ’’ତି ୱଦତି, ସୁଦିନ୍ନଂ ସୁଗ୍ଗହିତଞ୍ଚ । ‘‘ତୱ ସନ୍ତକଂ କରୋହି, ତୱ ସନ୍ତକଂ ହୋତୁ, ତୱ ସନ୍ତକଂ ହୋତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ମମ ସନ୍ତକଂ କରୋମି, ମମ ସନ୍ତକଂ ହୋତୁ, ମମ ସନ୍ତକଂ କରିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱଦତି, ଦୁଦିନ୍ନଂ ଦୁଗ୍ଗହିତଞ୍ଚ । ନେୱ ଦାତା ଦାତୁଂ ଜାନାତି, ନ ଇତରୋ ଗହେତୁଂ, ସଚେ ପନ ‘‘ତୱ ସନ୍ତକଂ କରୋହୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ସାଧୁ, ଭନ୍ତେ, ମୟ୍ହଂ ଗଣ୍ହାମୀ’’ତି ଗଣ୍ହାତି, ସୁଗ୍ଗହିତଂ । ସଚେ ପନ ଏକୋ ‘‘ଇଦଂ ଚୀୱରଂ ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି ୱଦତି, ଇତରୋ ‘‘ନ ଗଣ୍ହାମୀ’’ତି ୱଦତି, ପୁନ ସୋ ‘‘ଦିନ୍ନଂ ମୟା ତୁୟ୍ହଂ, ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି ୱଦତି, ଇତରୋପି ‘‘ନ ମୟ୍ହଂ ଇମିନା ଅତ୍ଥୋ’’ତି ୱଦତି, ତତୋ ପୁରିମୋପି ‘‘ମୟା ଦିନ୍ନ’’ନ୍ତି ଦସାହଂ ଅତିକ୍କାମେତି, ପଚ୍ଛିମୋପି ‘‘ମୟା ପଟିକ୍ଖିତ୍ତ’’ନ୍ତି, କସ୍ସ ଆପତ୍ତୀତି ? ନ କସ୍ସଚି । ୟସ୍ସ ପନ ରୁଚ୍ଚତି, ତେନ ଅଧିଟ୍ଠହିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ‘‘ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଦେହୀ’’ତି ଦିନ୍ନଂ ୟାୱ ପରସ୍ସ ହତ୍ଥଂ ନ ପାପୁଣାତି, ତାୱ ୟୋ ପହିଣତି, ତସ୍ସେୱ ସନ୍ତକଂ, ‘‘ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି ଦିନ୍ନଂ ପନ ୟସ୍ସ ପହୀୟତି, ତସ୍ସ ସନ୍ତକଂ । ତସ୍ମା ଭିକ୍ଖୁ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଚୀୱରଂ ପହିଣତି ‘‘ଇଦଂ ଚୀୱରଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଦେହୀ’’ତି । ସୋ ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ୟୋ ପହିଣତି, ତସ୍ସ ୱିସ୍ସାସା ଗଣ୍ହାତି, ସୁଗ୍ଗହିତଂ । ୟସ୍ସ ପହୀୟତି, ତସ୍ସ ୱିସ୍ସାସା ଗଣ୍ହାତି, ଦୁଗ୍ଗହିତଂ ।

ଭିକ୍ଖୁ (ମହାୱ॰ ୩୭୮-୩୭୯) ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଚୀୱରଂ ପହିଣତି ‘‘ଇମଂ ଚୀୱରଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଦେହୀ’’ତି । ସୋ ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ସୁଣାତି ‘‘ୟୋ ପହିଣତି, ସୋ କାଲକତୋ’’ତି, ତସ୍ସ ମତକଚୀୱରଂ ଅଧିଟ୍ଠାତି, ସ୍ୱାଧିଟ୍ଠିତଂ । ୟସ୍ସ ପହୀୟତି, ତସ୍ସ ୱିସ୍ସାସା ଗଣ୍ହାତି, ଦୁଗ୍ଗହିତଂ । ଭିକ୍ଖୁ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଚୀୱରଂ ପହିଣତି ‘‘ଇମଂ ଚୀୱରଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଦେହୀ’’ତି । ସୋ ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ସୁଣାତି ‘‘ୟସ୍ସ ପହୀୟତି, ସୋ କାଲକତୋ’’ତି, ତସ୍ସ ମତକଚୀୱରଂ ଅଧିଟ୍ଠାତି, ଦ୍ୱାଧିଟ୍ଠିତଂ । ୟୋ ପହିଣତି, ତସ୍ସ ୱିସ୍ସାସା ଗଣ୍ହାତି, ସୁଗ୍ଗହିତଂ । ଭିକ୍ଖୁ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଚୀୱରଂ ପହିଣତି ‘‘ଇମଂ ଚୀୱରଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଦେହୀ’’ତି । ସୋ ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ସୁଣାତି ‘‘ଉଭୋ କାଲକତା’’ତି, ୟୋ ପହିଣତି, ତସ୍ସ ମତକଚୀୱରଂ ଅଧିଟ୍ଠାତି, ସ୍ୱାଧିଟ୍ଠିତଂ । ୟସ୍ସ ପହୀୟତି, ତସ୍ସ ମତକଚୀୱରଂ ଅଧିଟ୍ଠାତି, ଦ୍ୱାଧିଟ୍ଠିତଂ । ଭିକ୍ଖୁ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଚୀୱରଂ ପହିଣତି ‘‘ଇମଂ ଚୀୱରଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି । ସୋ ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ୟୋ ପହିଣତି, ତସ୍ସ ୱିସ୍ସାସା ଗଣ୍ହାତି, ଦୁଗ୍ଗହିତଂ । ୟସ୍ସ ପହୀୟତି, ତସ୍ସ ୱିସ୍ସାସା ଗଣ୍ହାତି, ସୁଗ୍ଗହିତଂ । ଭିକ୍ଖୁ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଚୀୱରଂ ପହିଣତି ‘‘ଇମଂ ଚୀୱରଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି । ସୋ ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ସୁଣାତି ‘‘ୟୋ ପହିଣତି, ସୋ କାଲକତୋ’’ତି, ତସ୍ସ ମତକଚୀୱରଂ ଅଧିଟ୍ଠାତି, ଦ୍ୱାଧିଟ୍ଠିତଂ । ୟସ୍ସ ପହୀୟତି, ତସ୍ସ ୱିସ୍ସାସା ଗଣ୍ହାତି, ସୁଗ୍ଗହିତଂ । ଭିକ୍ଖୁ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଚୀୱରଂ ପହିଣତି ‘‘ଇମଂ ଚୀୱରଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି । ସୋ ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ସୁଣାତି ‘‘ୟସ୍ସ ପହୀୟତି, ସୋ କାଲକତୋ’’ତି, ତସ୍ସ ମତକଚୀୱରଂ ଅଧିଟ୍ଠାତି, ସ୍ୱାଧିଟ୍ଠିତଂ । ୟୋ ପହିଣତି, ତସ୍ସ ୱିସ୍ସାସା ଗଣ୍ହାତି, ଦୁଗ୍ଗହିତଂ । ଭିକ୍ଖୁ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଚୀୱରଂ ପହିଣତି ‘‘ଇମଂ ଚୀୱରଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି । ସୋ ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ସୁଣାତି ‘‘ଉଭୋ କାଲକତା’’ତି । ୟୋ ପହିଣତି, ତସ୍ସ ମତକଚୀୱରଂ ଅଧିଟ୍ଠାତି, ଦ୍ୱାଧିଟ୍ଠିତଂ । ୟସ୍ସ ପହୀୟତି, ତସ୍ସ ମତକଚୀୱରଂ ଅଧିଟ୍ଠାତି, ସ୍ୱାଧିଟ୍ଠିତଂ ।

ପରିଚ୍ଚଜିତ୍ୱା ଦିନ୍ନଂ ପୁନ କେନଚି କାରଣେନ କୁପିତୋ ଆହରାପେତୁଂ ନ ଲଭତି । ଅତ୍ତନା ଦିନ୍ନମ୍ପି ହି ଚୀୱରଂ ସକସଞ୍ଞାୟ ଅଚ୍ଛିନ୍ଦତୋ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ, ଅଞ୍ଞଂ ପରିକ୍ଖାରଂ ଅନ୍ତମସୋ ସୂଚିମ୍ପି ଅଚ୍ଛିନ୍ଦତୋ ଦୁକ୍କଟଂ । ସଚେ ପନ ‘‘ଭନ୍ତେ, ତୁମ୍ହାକଂ ଇଦଂ ସାରୁପ୍ପ’’ନ୍ତି ସୟମେୱ ଦେତି, ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅଥ ପନ ‘‘ଆୱୁସୋ, ମୟଂ ତୁୟ୍ହଂ ‘ୱତ୍ତପଟିୱତ୍ତଂ କରିସ୍ସତି, ଅମ୍ହାକଂ ସନ୍ତିକେ ଉପଜ୍ଝଂ ଗଣ୍ହିସ୍ସତି, ଧମ୍ମଂ ପରିୟାପୁଣିସ୍ସତୀ’ତି ଚୀୱରଂ ଅଦମ୍ହା, ସୋ ଦାନି ତ୍ୱଂ ନ ୱତ୍ତଂ କରୋସି, ନ ଉପଜ୍ଝଂ ଗଣ୍ହାସି, ନ ଧମ୍ମଂ ପରିୟାପୁଣାସୀ’’ତି ଏୱମାଦୀନି ୱୁତ୍ତୋ ‘‘ଭନ୍ତେ, ଚୀୱରତ୍ଥାୟ ମଞ୍ଞେ ଭଣଥ, ଇଦଂ ୱୋ ଚୀୱର’’ନ୍ତି ଦେତି, ଏୱମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ଦିସାପକ୍କମନ୍ତଂ ୱା ପନ ଦହରଂ ‘‘ନିୱତ୍ତେଥ ନ’’ନ୍ତି ଭଣତି, ସୋ ନ ନିୱତ୍ତତି, ଚୀୱରେ ଗହେତ୍ୱା ନିରୁନ୍ଧଥାତି, ଏୱଞ୍ଚେ ନିୱତ୍ତତି, ସାଧୁ । ସଚେ ‘‘ପତ୍ତଚୀୱରତ୍ଥାୟ ମଞ୍ଞେ ତୁମ୍ହେ ଭଣଥ, ଗଣ୍ହଥ ନ’’ନ୍ତି ଦେତି, ଏୱମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ୱିବ୍ଭମନ୍ତଂ ୱା ଦିସ୍ୱା ‘‘ମୟଂ ତୁୟ୍ହଂ ‘ୱତ୍ତଂ କରିସ୍ସତୀ’ତି ପତ୍ତଚୀୱରଂ ଅଦମ୍ହା, ସୋ ଦାନି ତ୍ୱଂ ୱିବ୍ଭମିତ୍ୱା ଚରସୀ’’ତି ୱଦତି, ଇତରୋ ‘‘ଗଣ୍ହଥ ତୁମ୍ହାକଂ ପତ୍ତଚୀୱର’’ନ୍ତି ଦେତି, ଏୱମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ମମ ସନ୍ତିକେ ଉପଜ୍ଝଂ ଗଣ୍ହନ୍ତସ୍ସେୱ ଦେମି, ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ଗଣ୍ହନ୍ତସ୍ସ ନ ଦେମି, ୱତ୍ତଂ କରୋନ୍ତସ୍ସେୱ ଦେମି, ଅକରୋନ୍ତସ୍ସ ନ ଦେମି, ଧମ୍ମଂ ପରିୟାପୁଣନ୍ତସ୍ସେୱ ଦେମି, ଅପରିୟାପୁଣନ୍ତସ୍ସ ନ ଦେମି, ଅୱିବ୍ଭମନ୍ତସ୍ସେୱ ଦେମି, ୱିବ୍ଭମନ୍ତସ୍ସ ନ ଦେମୀ’’ତି ଏୱଂ ପନ ଦାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଦଦତୋ ଦୁକ୍କଟଂ, ଆହରାପେତୁଂ ପନ ୱଟ୍ଟତି, ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତ୍ୱା ଦିନ୍ନଂ ଅଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ଭଣ୍ଡଗ୍ଘେନ କାରେତବ୍ବୋ । ଅୟଂ ତାୱ ଦାନେ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ।

୭୦.ୱିସ୍ସାସଗ୍ଗାହଲକ୍ଖଣଂ ପନ ଇମିନା ସୁତ୍ତେନ ଜାନିତବ୍ବଂ –

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତସ୍ସ ୱିସ୍ସାସଂ ଗହେତୁଂ ସନ୍ଦିଟ୍ଠୋ ଚ ହୋତି, ସମ୍ଭତ୍ତୋ ଚ, ଆଲପିତୋ ଚ, ଜୀୱତି ଚ, ଗହିତେ ଚ ଅତ୍ତମନୋ ହୋତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୫୬) ।

ତତ୍ଥ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧.୧୩୧) ସନ୍ଦିଟ୍ଠୋତି ଦିଟ୍ଠମତ୍ତକମିତ୍ତୋ । ସମ୍ଭତ୍ତୋତି ଦଳ୍ହମିତ୍ତୋ । ଆଲପିତୋତି ‘‘ମମ ସନ୍ତକଂ ୟଂ ଇଚ୍ଛସି, ତଂ ଗଣ୍ହେୟ୍ୟାସି, ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଗହଣେ କାରଣଂ ନତ୍ଥୀ’’ତି ୱୁତ୍ତୋ । ଜୀୱତୀତି ଅନୁଟ୍ଠାନସେୟ୍ୟାୟ ସୟିତୋପି ୟାୱଜୀୱିତିନ୍ଦ୍ରିୟୁପଚ୍ଛେଦଂ ନ ପାପୁଣାତି । ଗହିତେ ଚ ଅତ୍ତମନୋତି ଗହିତେ ତୁଟ୍ଠଚିତ୍ତୋ ହୋତି । ‘‘ଏୱରୂପସ୍ସ ସନ୍ତକଂ ଗହିତେ ମେ ଅତ୍ତମନୋ ଭୱିସ୍ସତୀ’’ତି ଜାନନ୍ତେନ ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅନୱସେସପରିୟାଦାନୱସେନ ଚେତାନି ପଞ୍ଚଙ୍ଗାନି ୱୁତ୍ତାନି, ୱିସ୍ସାସଗ୍ଗାହୋ ପନ ତୀହି ଅଙ୍ଗେହି ରୁହତି ସନ୍ଦିଟ୍ଠୋ, ଜୀୱତି, ଗହିତେ ଅତ୍ତମନୋ, ସମ୍ଭତ୍ତୋ, ଜୀୱତି, ଗହିତେ ଅତ୍ତମନୋ, ଆଲପିତୋ, ଜୀୱତି, ଗହିତେ ଅତ୍ତମନୋତି । ୟୋ ପନ ନ ଜୀୱତି, ନ ଚ ଗହିତେ ଅତ୍ତମନୋ ହୋତି, ତସ୍ସ ସନ୍ତକଂ ୱିସ୍ସାସଗ୍ଗାହେନ ଗହିତମ୍ପି ପୁନ ଦାତବ୍ବଂ । ଦଦମାନେନ ଚ ମତକଧନଂ ତାୱ ୟେ ତସ୍ସ ଧନେ ଇସ୍ସରା ଗହଟ୍ଠା ୱା ପବ୍ବଜିତା ୱା, ତେସଂ ଦାତବ୍ବଂ । ଅନତ୍ତମନସ୍ସ ସନ୍ତକଂ ତସ୍ସେୱ ଦାତବ୍ବଂ, ୟୋ ପନ ପଠମଂୟେୱ ‘‘ସୁଟ୍ଠୁ କତଂ ତୟା ମମ ସନ୍ତକଂ ଗଣ୍ହନ୍ତେନା’’ତି ୱଚୀଭେଦେନ ୱା ଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦମତ୍ତେନ ୱା ଅନୁମୋଦିତ୍ୱା ପଚ୍ଛା କେନଚି କାରଣେନ କୁପିତୋ, ପଚ୍ଚାହରାପେତୁଂ ନ ଲଭତି, ୟୋପି ଅଦାତୁକାମୋ, ଚିତ୍ତେନ ପନ ଅଧିୱାସେତି, ନ କିଞ୍ଚି ୱଦତି, ସୋପି ପୁନ ପଚ୍ଚାହରାପେତୁଂ ନ ଲଭତି । ୟୋ ପନ ‘‘ମୟା ତୁମ୍ହାକଂ ସନ୍ତକଂ ଗହିତଂ ୱା ପରିଭୁତ୍ତଂ ୱା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ଗହିତଂ ୱା ହୋତୁ ପରିଭୁତ୍ତଂ ୱା, ମୟା ପନ ତଂ କେନଚିଦେୱ କରଣୀୟେନ ଠପିତଂ, ତଂ ପାକତିକଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱଦତି, ଅୟଂ ପଚ୍ଚାହରାପେତୁଂ ଲଭତି । ଅୟଂ ୱିସ୍ସାସଗ୍ଗାହେ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ।

୭୧.ଲାଭସ୍ସ ପରିଣାମନନ୍ତି ଇଦଂ ପନ ଅଞ୍ଞେସଂ ଅତ୍ଥାୟ ପରିଣତଲାଭସ୍ସ ଅତ୍ତନୋ ଅଞ୍ଞସ୍ସ ୱା ପରିଣାମନଂ ସନ୍ଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ । ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୬୫୯-୬୬୦) – ସଙ୍ଘସ୍ସ ପରିଣତଂ ସହଧମ୍ମିକାନଂ ୱା ଗିହୀନଂ ୱା ଅନ୍ତମସୋ ମାତୁସନ୍ତକମ୍ପି ‘‘ଇଦଂ ମୟ୍ହଂ ଦେହୀ’’ତି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପରିଣତଭାୱଂ ଞତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ପରିଣାମେତ୍ୱା ଗଣ୍ହନ୍ତସ୍ସ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ‘‘ଇମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦେହୀ’’ତି ଏୱଂ ଅଞ୍ଞସ୍ସ ପରିଣାମେନ୍ତସ୍ସ ସୁଦ୍ଧିକପାଚିତ୍ତିୟଂ । ତସ୍ମା ୟୋପି ୱସ୍ସିକସାଟିକସମୟେ ମାତୁଘରେପି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପରିଣତଂ ୱସ୍ସିକସାଟିକଂ ଞତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ପରିଣାମେତି, ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ପରସ୍ସ ପରିଣାମେତି, ସୁଦ୍ଧିକପାଚିତ୍ତିୟଂ । ମନୁସ୍ସା ‘‘ସଙ୍ଘଭତ୍ତଂ କରିସ୍ସାମା’’ତି ସପ୍ପିତେଲାଦୀନି ଆହରନ୍ତି, ଗିଲାନୋ ଚେପି ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ପରିଣତଭାୱଂ ଞତ୍ୱା କିଞ୍ଚି ୟାଚତି, ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ପାଚିତ୍ତିୟମେୱ । ସଚେ ପନ ସୋ ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ସପ୍ପିଆଦୀନି ଆଭତାନି ଅତ୍ଥୀ’’ତି ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ‘‘ଆମ, ଅତ୍ଥୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ମୟ୍ହମ୍ପି ଦେଥା’’ତି ୱଦତି, ୱଟ୍ଟତି । ଅଥାପି ନଂ କୁକ୍କୁଚ୍ଚାୟନ୍ତଂ ଉପାସକା ୱଦନ୍ତି ‘‘ସଙ୍ଘୋପି ଅମ୍ହେହି ଦିନ୍ନମେୱ ଲଭତି, ଗଣ୍ହଥ, ଭନ୍ତେ’’ତି, ଏୱମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି ।

ଏକସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ସଙ୍ଘସ୍ସ ପରିଣତଂ ଅଞ୍ଞୱିହାରଂ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ‘‘ଅସୁକସ୍ମିଂ ନାମ ୱିହାରେ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେଥା’’ତି ପରିଣାମେତି, ‘‘କିଂ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦାନେନ, ଚେତିୟସ୍ସ ପୂଜଂ କରୋଥା’’ତି ଏୱଂ ଚେତିୟସ୍ସ ୱା ପରିଣାମେତି, ଦୁକ୍କଟଂ । ଚେତିୟସ୍ସ ପରିଣତଂ ଅଞ୍ଞଚେତିୟସ୍ସ ୱା ସଙ୍ଘସ୍ସ ୱା ଗଣସ୍ସ ୱା ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ ୱା ପରିଣାମେତି, ଦୁକ୍କଟମେୱ । ନିୟମେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞଚେତିୟସ୍ସ ଅତ୍ଥାୟ ରୋପିତମାଲାୱଚ୍ଛତୋ ଅଞ୍ଞଚେତିୟମ୍ହି ପୁପ୍ଫମ୍ପି ଆରୋପେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଏକସ୍ସ ଚେତିୟସ୍ସ ପନ ଛତ୍ତଂ ୱା ପଟାକଂ ୱା ଆରୋପେତ୍ୱା ଠିତଂ ଦିସ୍ୱା ସେସଂ ଅଞ୍ଞଚେତିୟସ୍ସ ଦାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅନ୍ତମସୋ ସୁନଖସ୍ସପି ପରିଣତଂ ‘‘ଇମସ୍ସ ସୁନଖସ୍ସ ମା ଦେହି, ଏତସ୍ସ ଦେହୀ’’ତି ଏୱଂ ଅଞ୍ଞପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ ପରିଣାମେତି, ଦୁକ୍କଟଂ । ସଚେ ପନ ଦାୟକା ‘‘ମୟଂ ସଙ୍ଘଭତ୍ତଂ କାତୁକାମା, ଚେତିୟପୂଜଂ କାତୁକାମା, ଏକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ପରିକ୍ଖାରଂ ଦାତୁକାମା, ତୁମ୍ହାକଂ ରୁଚିୟା ଦସ୍ସାମ, ଭଣଥ କତ୍ଥ ଦେମା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ଏୱଂ ୱୁତ୍ତେ ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ‘‘ୟତ୍ଥ ଇଚ୍ଛଥ, ତତ୍ଥ ଦେଥା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବା । ସଚେ ପନ କେୱଲଂ ‘‘କତ୍ଥ ଦେମା’’ତି ପୁଚ୍ଛନ୍ତି, ‘‘ୟତ୍ଥ ତୁମ୍ହାକଂ ଦେୟ୍ୟଧମ୍ମୋ ପରିଭୋଗଂ ୱା ଲଭେୟ୍ୟ, ପଟିସଙ୍ଖାରଂ ୱା ଲଭେୟ୍ୟ, ଚିରଟ୍ଠିତିକୋ ୱା ଅସ୍ସ, ୟତ୍ଥ ୱା ପନ ତୁମ୍ହାକଂ ଚିତ୍ତଂ ପସୀଦତି, ତତ୍ଥ ଦେଥା’’ତି ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ଦାନଲକ୍ଖଣାଦିୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୧୪. ପଥୱୀଖଣନୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୭୨.ପଥୱୀତି ଦ୍ୱେ ପଥୱୀ ଜାତା ଚ ପଥୱୀ ଅଜାତା ଚ ପଥୱୀତି । ତତ୍ଥ ଜାତା ନାମ ପଥୱୀ ସୁଦ୍ଧପଂସୁକା ସୁଦ୍ଧମତ୍ତିକା ଅପ୍ପପାସାଣା ଅପ୍ପସକ୍ଖରା ଅପ୍ପକଠଲା ଅପ୍ପମରୁମ୍ବା ଅପ୍ପୱାଲୁକା ୟେଭୁୟ୍ୟେନପଂସୁକା ୟେଭୁୟ୍ୟେନମତ୍ତିକା, ଅଦଡ୍ଢାପି ୱୁଚ୍ଚତି ‘‘ଜାତା ପଥୱୀ’’ତି । ୟୋପି ପଂସୁପୁଞ୍ଜୋ ୱା ମତ୍ତିକାପୁଞ୍ଜୋ ୱା ଅତିରେକଚାତୁମାସଂ ଓୱଟ୍ଠୋ, ସୋପି ୱୁଚ୍ଚତି ‘‘ଜାତା ପଥୱୀ’’ତି । ଅଜାତା ନାମ ପଥୱୀ ସୁଦ୍ଧପାସାଣା ସୁଦ୍ଧସକ୍ଖରା ସୁଦ୍ଧକଠଲା ସୁଦ୍ଧମରୁମ୍ବା ସୁଦ୍ଧୱାଲୁକା ଅପ୍ପପଂସୁକା ଅପ୍ପମତ୍ତିକା ୟେଭୁୟ୍ୟେନପାସାଣା ୟେଭୁୟ୍ୟେନସକ୍ଖରା ୟେଭୁୟ୍ୟେନକଠଲା ୟେଭୁୟ୍ୟେନମରୁମ୍ବା ୟେଭୁୟ୍ୟେନୱାଲୁକା, ଦଡ୍ଢାପି ୱୁଚ୍ଚତି ‘‘ଅଜାତା ପଥୱୀ’’ତି । ୟୋପି ପଂସୁପୁଞ୍ଜୋ ୱା ମତ୍ତିକାପୁଞ୍ଜୋ ୱା ଓମକଚାତୁମାସଂ ଓୱଟ୍ଠୋ, ସୋପି ୱୁଚ୍ଚତି ‘‘ଅଜାତା ପଥୱୀ’’ତି (ପାଚି॰ ୮୪-୮୬) ।

ତତ୍ଥ ଜାତପଥୱିଂ ଖଣନ୍ତସ୍ସ ଖଣାପେନ୍ତସ୍ସ ୱା ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୮୬) – ସଚେ ସୟଂ ଖଣତି, ପହାରେ ପହାରେ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ସଚେ ଅଞ୍ଞଂ ଆଣାପେତି, ସକିଂ ଆଣତ୍ତୋ ସଚେପି ସକଲଦିୱସଂ ଖଣତି, ଆଣାପକସ୍ସ ଏକମେୱ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ସଚେ ପନ କୁସୀତୋ ହୋତି, ପୁନପ୍ପୁନଂ ଆଣାପେତବ୍ବୋ, ତଂ ଆଣାପେତ୍ୱା ଖଣାପେନ୍ତସ୍ସ ୱାଚାୟ ୱାଚାୟ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ସଚେ ‘‘ପୋକ୍ଖରଣିଂ ଖଣାହୀ’’ତି ୱଦତି, ୱଟ୍ଟତି । ଖତାୟେୱ ହି ପୋକ୍ଖରଣୀ ନାମ ହୋତି । ତସ୍ମା ଅୟଂ କପ୍ପିୟୱୋହାରୋ । ଏସ ନୟୋ ‘‘ୱାପିଂ ତଳାକଂ ଆୱାଟଂ ଖଣା’’ତିଆଦୀସୁପି । ‘‘ଇମଂ ଓକାସଂ ଖଣ, ଇମସ୍ମିଂ ଓକାସେ ପୋକ୍ଖରଣିଂ ଖଣା’’ତି ୱତ୍ତୁଂ ପନ ନ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘କନ୍ଦଂ ଖଣ, ମୂଲଂ ଖଣା’’ତି ଅନିୟମେତ୍ୱା ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ଇମଂ ୱଲ୍ଲିଂ ଖଣ, ଇମସ୍ମିଂ ଓକାସେ କନ୍ଦଂ ୱା ମୂଲଂ ୱା ଖଣା’’ତି ୱତ୍ତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

୭୩. ପୋକ୍ଖରଣିଂ ସୋଧେନ୍ତେହି ୟୋ କୁଟେହି ଉସ୍ସିଞ୍ଚିତୁଂ ସକ୍କା ହୋତି ତନୁକକଦ୍ଦମୋ, ତଂ ଅପନେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ବହଲୋ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଆତପେନ ସୁକ୍ଖକଦ୍ଦମୋ ଫଲତି, ତତ୍ର ୟୋ ହେଟ୍ଠା ପଥୱିୟା ଅସମ୍ବନ୍ଧୋ, ତମେୱ ଅପନେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଉଦକେନ ଗତଟ୍ଠାନେ ଉଦକପପ୍ପଟକୋ ନାମ ହୋତି, ୱାତପହାରେନ ଚଲତି, ତଂ ଅପନେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ପୋକ୍ଖରଣୀଆଦୀନଂ ତଟଂ ଭିଜ୍ଜିତ୍ୱା ଉଦକସାମନ୍ତା ପତତି । ସଚେ ଓମକଚାତୁମାସଂ ଓୱଟ୍ଠଂ, ଛିନ୍ଦିତୁଂ ଭିନ୍ଦିତୁଂ ୱା ୱଟ୍ଟତି, ଚାତୁମାସତୋ ଉଦ୍ଧଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ଉଦକେୟେୱ ପତତି, ଦେୱେନ ଅତିରେକଚାତୁମାସଂ ଓୱଟ୍ଠେପି ଉଦକେୟେୱ ଉଦକସ୍ସ ପତିତତ୍ତା ୱଟ୍ଟତି ।

ପାସାଣପିଟ୍ଠିୟଂ ସୋଣ୍ଡିଂ ଖଣନ୍ତି, ସଚେ ତତ୍ଥ ପଠମମେୱ ସୁଖୁମରଜଂ ପତତି, ତଂ ଦେୱେନ ଓୱଟ୍ଠଂ ହୋତି, ଚାତୁମାସଚ୍ଚୟେନ ଅକପ୍ପିୟପଥୱୀସଙ୍ଖ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛତି । ଉଦକେ ପରିୟାଦିନ୍ନେ ସୋଣ୍ଡିଂ ସୋଧେନ୍ତେହି ୱିକୋପେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପଠମମେୱ ଉଦକେନ ପୂରତି, ପଚ୍ଛା ରଜଂ ପତତି, ତଂ ୱିକୋପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ତତ୍ଥ ହି ଦେୱେ ୱସ୍ସନ୍ତେପି ଉଦକେୟେୱ ଉଦକଂ ପତତି । ପିଟ୍ଠିପାସାଣେ ସୁଖୁମରଜଂ ହୋତି, ଦେୱେ ଫୁସାୟନ୍ତେ ଅଲ୍ଲୀୟତି, ତମ୍ପି ଚାତୁମାସଚ୍ଚୟେନ ୱିକୋପେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଅକତପବ୍ଭାରେ ୱମ୍ମିକୋ ଉଟ୍ଠିତୋ ହୋତି, ୟଥାସୁଖଂ ୱିକୋପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଅବ୍ଭୋକାସେ ଉଟ୍ଠହତି, ଓମକଚାତୁମାସଂ ଓୱଟ୍ଠୋୟେୱ ୱଟ୍ଟତି । ରୁକ୍ଖାଦୀସୁ ଆରୁଳ୍ହଉପଚିକମତ୍ତିକାୟମ୍ପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଗଣ୍ଡୁପ୍ପାଦଗୂଥମୂସିକୁକ୍କରଗୋକଣ୍ଟକାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଗୋକଣ୍ଟକୋ ନାମ ଗାୱୀନଂ ଖୁରଚ୍ଛିନ୍ନକଦ୍ଦମୋ ୱୁଚ୍ଚତି । ସଚେ ପନ ହେଟ୍ଠିମତଲେନ ଭୂମିସମ୍ବନ୍ଧୋ ହୋତି, ଏକଦିୱସମ୍ପି ନ ୱଟ୍ଟତି । କସିତଟ୍ଠାନେ ନଙ୍ଗଲଚ୍ଛିନ୍ନମତ୍ତିକାପିଣ୍ଡଂ ଗଣ୍ହନ୍ତସ୍ସ ଏସେୱ ନୟୋ ।

ପୁରାଣସେନାସନଂ ହୋତି ଅଚ୍ଛଦନଂ ୱା ୱିନଟ୍ଠଚ୍ଛଦନଂ ୱା ଅତିରେକଚାତୁମାସଂ ଓୱଟ୍ଠଂ ଜାତପଥୱୀସଙ୍ଖ୍ୟମେୱ ଗଚ୍ଛତି, ତତୋ ଅୱସେସଂ ଛଦନିଟ୍ଠକଂ ୱା ଗୋପାନସୀଆଦିକଂ ଉପକରଣଂ ୱା ‘‘ଇଟ୍ଠକଂ ଗଣ୍ହାମି, ଗୋପାନସିଂ ଭିତ୍ତିପାଦଂ ପଦରତ୍ଥରଣଂ ପାସାଦତ୍ଥମ୍ଭଂ ଗଣ୍ହାମୀ’’ତି ସଞ୍ଞାୟ ଗଣ୍ହିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ତେନ ସଦ୍ଧିଂ ମତ୍ତିକା ପତତି, ଅନାପତ୍ତି, ଭିତ୍ତିମତ୍ତିକଂ ଗଣ୍ହନ୍ତସ୍ସ ପନ ଆପତ୍ତି । ସଚେ ୟା ୟା ଅତିନ୍ତା, ତଂ ତଂ ଗଣ୍ହାତି, ଅନାପତ୍ତି । ଅନ୍ତୋଗେହେ ମତ୍ତିକାପୁଞ୍ଜୋ ହୋତି, ତସ୍ମିଂ ଏକଦିୱସଂ ଓୱଟ୍ଠେ ଗେହଂ ଛାଦେନ୍ତି । ସଚେ ସବ୍ବୋ ତିନ୍ତୋ, ଚାତୁମାସଚ୍ଚୟେନ ଜାତପଥୱୀୟେୱ । ଅଥସ୍ସ ଉପରିଭାଗୋୟେୱ ତିନ୍ତୋ, ଅନ୍ତୋ ଅତିନ୍ତୋ, ୟତ୍ତକଂ ତିନ୍ତଂ, ତଂ କପ୍ପିୟକାରକେହି କପ୍ପିୟୱୋହାରେନ ଅପନାମେତ୍ୱା ସେସଂ ୟଥାସୁଖଂ ୱଳଞ୍ଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ଉଦକେନ ତେମିତତ୍ତା । ଏକାବଦ୍ଧାୟେୱ ହି ଜାତପଥୱୀ ହୋତି, ନ ଇତରାତି । ଅବ୍ଭୋକାସେ ମତ୍ତିକାପାକାରୋ ହୋତି, ଅତିରେକଚାତୁମାସଂ ଓୱଟ୍ଠୋ ଜାତପଥୱୀସଙ୍ଖ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛତି, ତତ୍ଥ ଲଗ୍ଗପଂସୁଂ ପନ ଅଲ୍ଲହତ୍ଥେନ ଛୁପିତ୍ୱା ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଇଟ୍ଠକପାକାରୋ ହୋତି, ୟେଭୁୟ୍ୟେନକଠଲଟ୍ଠାନେ ତିଟ୍ଠତି, ୟଥାସୁଖଂ ୱିକୋପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅବ୍ଭୋକାସେ ଠିତମଣ୍ଡପତ୍ଥମ୍ଭଂ ଇତୋ ଚିତୋ ଚ ସଞ୍ଚାଲେତ୍ୱା ପଥୱିଂ ୱିକୋପେନ୍ତେନ ଗହେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଉଜୁକମେୱ ଉଦ୍ଧରିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅଞ୍ଞମ୍ପି ସୁକ୍ଖରୁକ୍ଖଂ ସୁକ୍ଖଖାଣୁକଂ ୱା ଗଣ୍ହନ୍ତସ୍ସ ଏସେୱ ନୟୋ ।

୭୪. ନୱକମ୍ମତ୍ଥଂ ଥମ୍ଭଂ ୱା ପାସାଣଂ ୱା ରୁକ୍ଖଂ ୱା ଦଣ୍ଡକେହି ଉଚ୍ଚାଲେତ୍ୱା ପୱଟ୍ଟେନ୍ତା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତତ୍ଥ ଜାତପଥୱୀ ଭିଜ୍ଜତି, ସଚେ ସୁଦ୍ଧଚିତ୍ତା ପୱଟ୍ଟେନ୍ତି, ଅନାପତ୍ତି । ଅଥ ପନ ତେନ ଅପଦେସେନ ପଥୱିଂ ଭିନ୍ଦିତୁକାମାୟେୱ ହୋନ୍ତି, ଆପତ୍ତି । ସାଖାଦୀନି କଡ୍ଢନ୍ତାନମ୍ପି ପଥୱିୟଂ ଦାରୂନି ଫାଲେନ୍ତାନମ୍ପି ଏସେୱ ନୟୋ । ପଥୱିୟଂ ଅଟ୍ଠିସୂଚିକଣ୍ଟକାଦୀସୁପି ୟଂ କିଞ୍ଚି ଆକୋଟେତୁଂ ୱା ପୱେସେତୁଂ ୱା ନ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ପସ୍ସାୱଧାରାୟ ୱେଗେନ ପଥୱିଂ ଭିନ୍ଦିସ୍ସାମୀ’’ତି ଏୱଂ ପସ୍ସାୱମ୍ପି କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । କରୋନ୍ତସ୍ସ ଭିଜ୍ଜତି, ଆପତ୍ତି, ‘‘ୱିସମଭୂମିଂ ସମଂ କରିସ୍ସାମୀ’’ତି ସମ୍ମଜ୍ଜନିୟା ଘଂସିତୁମ୍ପି ନ ୱଟ୍ଟତି । ୱତ୍ତସୀସେନେୱ ହି ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । କେଚି କତ୍ତରୟଟ୍ଠିୟା ଭୂମିଂ କୋଟ୍ଟେନ୍ତି, ପାଦଙ୍ଗୁଟ୍ଠକେନ ୱିଲିଖନ୍ତି, ‘‘ଚଙ୍କମିତଟ୍ଠାନଂ ଦସ୍ସେସ୍ସାମା’’ତି ପୁନପ୍ପୁନଂ ଭୂମିଂ ଭିନ୍ଦନ୍ତା ଚଙ୍କମନ୍ତି, ସବ୍ବଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ୱୀରିୟସମ୍ପଗ୍ଗହତ୍ଥଂ ପନ ସମଣଧମ୍ମଂ କରୋନ୍ତେନ ସୁଦ୍ଧଚିତ୍ତେନ ଚଙ୍କମିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ହତ୍ଥଂ ଖୋୱିସ୍ସାମା’’ତି ପଥୱିୟଂ ଘଂସନ୍ତି, ନ ୱଟ୍ଟତି, ଅଘଂସନ୍ତେନ ପନ ଅଲ୍ଲହତ୍ଥଂ ପଥୱିୟଂ ଠପେତ୍ୱା ରଜଂ ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

କେଚି କଣ୍ଡୁକଚ୍ଛୁଆଦୀହି ଆବାଧିକା ଛିନ୍ନତଟାଦୀସୁ ଅଙ୍ଗପଚ୍ଚଙ୍ଗାନି ଘଂସନ୍ତି, ନ ୱଟ୍ଟତି । ଜାତପଥୱିଂ ଦହତି ୱା ଦହାପେତି ୱା, ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ଅନ୍ତମସୋ ପତ୍ତମ୍ପି ପଚନ୍ତୋ ୟତ୍ତକେସୁ ଠାନେସୁ ଅଗ୍ଗିଂ ଦେତି ୱା ଦାପେତି ୱା, ତତ୍ତକାନି ପାଚିତ୍ତିୟାନି, ତସ୍ମା ପତ୍ତଂ ପଚନ୍ତେନପି ପୁବ୍ବେ ପକ୍କଟ୍ଠାନେୟେୱ ପଚିତବ୍ବୋ । ଅଦଡ୍ଢାୟ ପଥୱିୟା ଅଗ୍ଗିଂ ଠପେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ପତ୍ତପଚନକପାଲସ୍ସ ପନ ଉପରି ଅଗ୍ଗିଂ ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଦାରୂନଂ ଉପରି ଠପେତି, ସୋ ଅଗ୍ଗି ତାନି ଦହନ୍ତୋ ଗନ୍ତ୍ୱା ପଥୱିଂ ଦହତି, ନ ୱଟ୍ଟତି । ଇଟ୍ଠକକପାଲାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ତତ୍ରାପି ହି ଇଟ୍ଠକାଦୀନଂୟେୱ ଉପରି ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । କସ୍ମା ? ତେସଂ ଅନୁପାଦାନତ୍ତା । ନ ହି ତାନି ଅଗ୍ଗିସ୍ସ ଉପାଦାନସଙ୍ଖ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ସୁକ୍ଖଖାଣୁସୁକ୍ଖରୁକ୍ଖାଦୀସୁପି ଅଗ୍ଗିଂ ଦାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ‘‘ପଥୱିଂ ଅପ୍ପତ୍ତମେୱ ନିବ୍ବାପେତ୍ୱା ଗମିସ୍ସାମୀ’’ତି ଦେତି, ୱଟ୍ଟତି । ପଚ୍ଛା ନିବ୍ବାପେତୁଂ ନ ସକ୍କୋତି, ଅୱିସୟତ୍ତା ଅନାପତ୍ତି । ତିଣୁକ୍କଂ ଗହେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ହତ୍ଥେ ଡୟ୍ହମାନେ ଭୂମିୟଂ ପାତେତି, ଅନାପତ୍ତି । ପତିତଟ୍ଠାନେୟେୱ ଉପାଦାନଂ ଦତ୍ୱା ଅଗ୍ଗିଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଦଡ୍ଢପଥୱିୟା ଚ ୟତ୍ତକଂ ଠାନଂ ଉସୁମାୟ ଅନୁଗତଂ, ସବ୍ବଂ ୱିକୋପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ୟୋ ପନ ଅଜାନନକୋ ଭିକ୍ଖୁ ଅରଣିସହିତେନ ଅଗ୍ଗିଂ ନିବ୍ବତ୍ତେତ୍ୱା ହତ୍ଥେନ ଉକ୍ଖିପିତ୍ୱା ‘‘କିଂ କରୋମୀ’’ତି ୱଦତି, ‘‘ଜାଲେହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ‘‘ହତ୍ଥୋ ଡୟ୍ହତୀ’’ତି ୱଦତି, ‘‘ୟଥା ନ ଡୟ୍ହତି, ତଥା କରୋହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ‘‘ଭୂମିୟଂ ପାତେହୀ’’ତି ପନ ନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ସଚେ ହତ୍ଥେ ଡୟ୍ହମାନେ ପାତେତି, ‘‘ପଥୱିଂ ଦହିସ୍ସାମୀ’’ତି ଅପାତିତତ୍ତା ଅନାପତ୍ତି, ପତିତଟ୍ଠାନେ ପନ ଅଗ୍ଗିଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଇମସ୍ସ ଥମ୍ଭସ୍ସ ଆୱାଟଂ ଜାନ, ମହାମତ୍ତିକଂ ଜାନ, ଥୁସମତ୍ତିକଂ ଜାନ, ମହାମତ୍ତିକଂ ଦେହି, ଥୁସମତ୍ତିକଂ ଦେହି, ମତ୍ତିକଂ ଆହର, ପଂସୁଂ ଆହର, ମତ୍ତିକାୟ ଅତ୍ଥୋ, ପଂସୁନା ଅତ୍ଥୋ, ଇମସ୍ସ ଥମ୍ଭସ୍ସ ଆୱାଟଂ କପ୍ପିୟଂ କରୋହି, ଇମଂ ମତ୍ତିକଂ କପ୍ପିୟଂ କରୋହି, ଇମଂ ପଂସୁଂ କପ୍ପିୟଂ କରୋହୀ’’ତି ଏୱଂ କପ୍ପିୟୱୋହାରେନ ୟଂ କିଞ୍ଚି କାରାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅଞ୍ଞୱିହିତୋ କେନଚି ସଦ୍ଧିଂ କିଞ୍ଚି କଥେନ୍ତୋ ପାଦଙ୍ଗୁଟ୍ଠକେନ କତ୍ତରୟଟ୍ଠିୟା ୱା ପଥୱିଂ ୱିଲିଖନ୍ତୋ ତିଟ୍ଠତି, ଏୱଂ ଅସତିୟା ୱିଲିଖନ୍ତସ୍ସ ଭିନ୍ଦନ୍ତସ୍ସ ୱା ଅନାପତ୍ତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ପଥୱୀଖଣନୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୧୫. ଭୂତଗାମୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୭୫.ଭୂତଗାମୋତି ପଞ୍ଚହି ବୀଜେହି ଜାତାନଂ ରୁକ୍ଖଲତାଦୀନମେତଂ ଅଧିୱଚନଂ । ତତ୍ରିମାନି ପଞ୍ଚ ବୀଜାନି – ମୂଲବୀଜଂ ଖନ୍ଧବୀଜଂ ଫଳୁବୀଜଂ ଅଗ୍ଗବୀଜଂ ବୀଜବୀଜନ୍ତି । ତତ୍ଥ ମୂଲବୀଜଂ ନାମ ହଲିଦ୍ଦି ସିଙ୍ଗିୱେରଂ ୱଚା ୱଚତ୍ତଂ ଅତିୱିସଂ କଟୁକରୋହିଣୀ ଉସୀରଂ ଭଦ୍ଦମୁତ୍ତକଂ, ୟାନି ୱା ପନଞ୍ଞାନିପି ଅତ୍ଥି ମୂଲେ ଜାୟନ୍ତି ମୂଲେ ସଞ୍ଜାୟନ୍ତି, ଏତଂ ମୂଲବୀଜଂ ନାମ । ଖନ୍ଧବୀଜଂ ନାମ ଅସ୍ସତ୍ଥୋ ନିଗ୍ରୋଧୋ ପିଲକ୍ଖୋ ଉଦୁମ୍ବରୋ କଚ୍ଛକୋ କପିତ୍ଥନୋ, ୟାନି ୱା ପନଞ୍ଞାନିପି ଅତ୍ଥି ଖନ୍ଧେ ଜାୟନ୍ତି ଖନ୍ଧେ ସଞ୍ଜାୟନ୍ତି, ଏତଂ ଖନ୍ଧବୀଜଂ ନାମ । ଫଳୁବୀଜଂ ନାମ ଉଚ୍ଛୁ ୱେଳୁ ନଳୋ, ୟାନି ୱା ପନଞ୍ଞାନିପି ଅତ୍ଥି ପବ୍ବେ ଜାୟନ୍ତି ପବ୍ବେ ସଞ୍ଜାୟନ୍ତି, ଏତଂ ଫଳୁବୀଜଂ ନାମ । ଅଗ୍ଗବୀଜଂ ନାମ ଅଜ୍ଜୁକଂ ଫଣିଜ୍ଜକଂ ହିରିୱେରଂ, ୟାନି ୱା ପନଞ୍ଞାନିପି ଅତ୍ଥି ଅଗ୍ଗେ ଜାୟନ୍ତି ଅଗ୍ଗେ ସଞ୍ଜାୟନ୍ତି, ଏତଂ ଅଗ୍ଗବୀଜଂ ନାମ । ବୀଜବୀଜଂ ନାମ ପୁବ୍ବଣ୍ଣଂ ଅପରଣ୍ଣଂ, ୟାନି ୱା ପନଞ୍ଞାନିପି ଅତ୍ଥି ବୀଜେ ଜାୟନ୍ତି ବୀଜେ ସଞ୍ଜାୟନ୍ତି, ଏତଂ ବୀଜବୀଜଂ ନାମ (ପାଚି॰ ୯୧) । ତତ୍ଥ ଭୂତଗାମେ ଭୂତଗାମସଞ୍ଞୀ ଛିନ୍ଦତି ୱା ଛିନ୍ଦାପେତି ୱା ଭିନ୍ଦତି ୱା ଭିନ୍ଦାପେତି ୱା ପଚତି ୱା ପଚାପେତି ୱା, ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ଭୂତଗାମଞ୍ହି ୱିକୋପେନ୍ତସ୍ସ ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ଭୂତଗାମପରିମୋଚିତଂ ପଞ୍ଚୱିଧମ୍ପି ବୀଜଗାମଂ ୱିକୋପେନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ ।

୭୬. ବୀଜଗାମଭୂତଗାମୋ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୯୨୨) ନାମେସ ଅତ୍ଥି ଉଦକଟ୍ଠୋ, ଅତ୍ଥି ଥଲଟ୍ଠୋ । ତତ୍ଥ ଉଦକଟ୍ଠୋ ସାସପମତ୍ତିକତିଲବୀଜକାଦିଭେଦା ସପଣ୍ଣିକା ଚ ଅପଣ୍ଣିକା ଚ ସବ୍ବା ସେୱାଲଜାତି, ଅନ୍ତମସୋ ଉଦକପପ୍ପଟକଂ ଉପାଦାୟ ‘‘ଭୂତଗାମୋ’’ତି ୱେଦିତବ୍ବୋ । ଉଦକପପ୍ପଟକୋ ନାମ ଉପରି ଥଦ୍ଧୋ ଫରୁସୱଣ୍ଣୋ ହେଟ୍ଠା ମୁଦୁ ନୀଲୱଣ୍ଣୋ ହୋତି । ତତ୍ଥ ୟସ୍ସ ସେୱାଲସ୍ସ ମୂଲଂ ଓରୁହିତ୍ୱା ପଥୱିୟଂ ପତିଟ୍ଠିତଂ, ତସ୍ସ ପଥୱୀ ଠାନଂ । ୟୋ ଉଦକେ ସଞ୍ଚରତି, ତସ୍ସ ଉଦକଂ । ପଥୱିୟଂ ପତିଟ୍ଠିତଂ ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ୱିକୋପେନ୍ତସ୍ସ, ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ୱା ଠାନନ୍ତରଂ ସଙ୍କାମେନ୍ତସ୍ସ ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ଉଦକେ ସଞ୍ଚରନ୍ତଂ ୱିକୋପେନ୍ତସ୍ସେୱ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ହତ୍ଥେହି ପନ ଇତୋ ଚିତୋ ଚୱିୟୂହିତ୍ୱା ନହାୟିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସକଲଞ୍ହି ଉଦକଂ ତସ୍ସ ଠାନଂ, ତସ୍ମା ନ ସୋ ଏତ୍ତାୱତା ଠାନନ୍ତରଂ ସଙ୍କାମିତୋ ହୋତି । ଉଦକତୋ ପନ ଉଦକେନ ୱିନା ସଞ୍ଚିଚ୍ଚ ଉକ୍ଖିପିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଉଦକେନ ସଦ୍ଧିଂ ଉକ୍ଖିପିତ୍ୱା ପୁନ ଉଦକେ ପକ୍ଖିପିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଉପ୍ପଲିନିପଦୁମିନିଆଦୀନି ଜଲଜୱଲ୍ଲିତିଣାନି ଉଦକତୋ ଉଦ୍ଧରନ୍ତସ୍ସ ୱା ତତ୍ଥେୱ ୱିକୋପେନ୍ତସ୍ସ ୱା ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ପରେହି ଉପ୍ପାଟିତାନି ୱିକୋପେନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ । ତାନି ହି ବୀଜଗାମେ ସଙ୍ଗହଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତିଲବୀଜକସାସପମତ୍ତିକସେୱାଲୋପି ଉଦକତୋ ଉଦ୍ଧଟୋ ଅମିଲାତୋ ଅଗ୍ଗବୀଜସଙ୍ଗହଂ ଗଚ୍ଛତି । ମହାପଚ୍ଚରିୟାଦୀସୁ ‘‘ଅନନ୍ତକତିଲବୀଜକଉଦକପପ୍ପଟକାଦୀନି ଦୁକ୍କଟୱତ୍ଥୂନୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ, ତତ୍ଥ କାରଣଂ ନ ଦିସ୍ସତି । ଅନ୍ଧକଟ୍ଠକଥାୟଂ ‘‘ସମ୍ପୁଣ୍ଣଭୂତଗାମଂ ନ ହୋତି, ତସ୍ମା ଦୁକ୍କଟ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ, ତମ୍ପି ନ ସମେତି । ଭୂତଗାମେ ହି ପାଚିତ୍ତିୟଂ ବୀଜଗାମେ ଦୁକ୍କଟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ଅସମ୍ପୁଣ୍ଣଭୂତଗାମୋ ନାମ ତତିୟୋ କୋଟ୍ଠାସୋ ନେୱ ପାଳିୟଂ, ନ ଅଟ୍ଠକଥାସୁ ଆଗତୋ, ଅଥେତଂ ବୀଜଗାମସଙ୍ଗହଂ ଗମିସ୍ସତୀତି, ତମ୍ପି ନ ୟୁତ୍ତଂ ଅଭୂତଗାମମୂଲତ୍ତା ତାଦିସସ୍ସ ବୀଜଗାମସ୍ସାତି । ଅପିଚ ‘‘ଗରୁକଲହୁକେସୁ ଗରୁକେ ଠାତବ୍ବ’’ନ୍ତି ଏତଂ ୱିନୟଲକ୍ଖଣଂ ।

ଥଲଟ୍ଠେ ଛିନ୍ନରୁକ୍ଖାନଂ ଅୱସିଟ୍ଠୋ ହରିତଖାଣୁ ନାମ ହୋତି, ତତ୍ଥ କକୁଧକରଞ୍ଜପିୟଙ୍ଗୁପନସାଦୀନଂ ଖାଣୁ ଉଦ୍ଧଂ ୱଡ୍ଢତି, ସୋ ଭୂତଗାମେନ ସଙ୍ଗହିତୋ । ତାଲନାଳିକେରାଦୀନଂ ଖାଣୁ ଉଦ୍ଧଂ ନ ୱଡ୍ଢତି, ସୋ ବୀଜଗାମେନ ସଙ୍ଗହିତୋ । କଦଲିୟା ପନ ଅଫଲିତାୟ ଖାଣୁ ଭୂତଗାମେନ ସଙ୍ଗହିତୋ, ଫଲିତାୟ ବୀଜଗାମେନ । କଦଲୀ ପନ ଫଲିତା ୟାୱ ନୀଲପଣ୍ଣା, ତାୱ ଭୂତଗାମେନେୱ ସଙ୍ଗହିତା, ତଥା ଫଲିତୋ ୱେଳୁ । ୟଦା ପନ ଅଗ୍ଗତୋ ପଟ୍ଠାୟ ସୁସ୍ସତି, ତଦା ବୀଜଗାମେନ ସଙ୍ଗହଂ ଗଚ୍ଛତି । କତରବୀଜଗାମେନ ? ଫଳୁବୀଜଗାମେନ । କିଂ ତତୋ ନିବ୍ବତ୍ତତି ? ନ କିଞ୍ଚି । ୟଦି ହି ନିବ୍ବତ୍ତେୟ୍ୟ, ଭୂତଗାମେନ ସଙ୍ଗହଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ । ଇନ୍ଦସାଲାଦିରୁକ୍ଖେ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ରାସିଂ କରୋନ୍ତି, କିଞ୍ଚାପି ରାସିକତଦଣ୍ଡକେହି ରତନପ୍ପମାଣାପି ସାଖା ନିକ୍ଖମନ୍ତି, ବୀଜଗାମେନେୱ ପନ ସଙ୍ଗହଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି । ମଣ୍ଡପତ୍ଥାୟ ୱା ୱତିଅତ୍ଥାୟ ୱା ୱଲ୍ଲିଆରୋପନତ୍ଥାୟ ୱା ଭୂମିୟଂ ନିଖଣନ୍ତି, ମୂଲେସୁ ଚେୱ ପଣ୍ଣେସୁ ଚ ନିଗ୍ଗତେସୁ ପୁନ ଭୂତଗାମସଙ୍ଖ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ମୂଲମତ୍ତେସୁ ପନ ପଣ୍ଣମତ୍ତେସୁ ୱା ନିଗ୍ଗତେସୁପି ବୀଜଗାମେନ ସଙ୍ଗହିତା ଏୱ ।

ୟାନି କାନିଚି ବୀଜାନି ପଥୱିୟଂ ୱା ଉଦକେନ ସିଞ୍ଚିତ୍ୱା ଠପିତାନି, କପାଲାଦୀସୁ ୱା ଅଲ୍ଲପଂସୁଂ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ନିକ୍ଖିତ୍ତାନି ହୋନ୍ତି, ସବ୍ବାନି ମୂଲମତ୍ତେ ୱା ପଣ୍ଣମତ୍ତେ ୱା ନିଗ୍ଗତେପି ବୀଜାନିୟେୱ । ସଚେପି ମୂଲାନି ଚ ଉପରି ଅଙ୍କୁରୋ ଚ ନିଗ୍ଗଚ୍ଛତି, ୟାୱ ଅଙ୍କୁରୋ ହରିତୋ ନ ହୋତି, ତାୱ ବୀଜାନିୟେୱ । ମୁଗ୍ଗାଦୀନଂ ପନ ପଣ୍ଣେସୁ ଉଟ୍ଠିତେସୁ, ୱୀହିଆଦୀନଂ ୱା ଅଙ୍କୁରେ ହରିତେ ନୀଲୱଣ୍ଣେ ଜାତେ ଭୂତଗାମସଙ୍ଗହଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି । ତାଲଟ୍ଠୀନଂ ପଠମଂ ସୂକରଦାଠା ୱିୟ ମୂଲଂ ନିଗ୍ଗଚ୍ଛତି, ନିଗ୍ଗତେପି ୟାୱ ଉପରି ପତ୍ତୱଟ୍ଟି ନ ନିଗ୍ଗଚ୍ଛତି, ତାୱ ବୀଜଗାମୋ ନାମୟେୱ । ନାଳିକେରସ୍ସ ତଚଂ ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ଦନ୍ତସୂଚି ୱିୟ ଅଙ୍କୁରୋ ନିଗ୍ଗଚ୍ଛତି, ୟାୱ ମିଗସିଙ୍ଗସଦିସା ନୀଲପତ୍ତୱଟ୍ଟି ନ ହୋତି, ତାୱ ବୀଜଗାମୋୟେୱ । ମୂଲେ ଅନିଗ୍ଗତେପି ତାଦିସାୟ ପତ୍ତୱଟ୍ଟିୟା ଜାତାୟ ଅମୂଲକଭୂତଗାମେ ସଙ୍ଗହଂ ଗଚ୍ଛତି ।

ଅମ୍ବଟ୍ଠିଆଦୀନି ୱୀହିଆଦୀହି ୱିନିଚ୍ଛିନିତବ୍ବାନି । ୱନ୍ଦାକା ୱା ଅଞ୍ଞା ୱା ୟା କାଚି ରୁକ୍ଖେ ଜାୟିତ୍ୱା ରୁକ୍ଖଂ ଓତ୍ଥରତି, ରୁକ୍ଖୋୱ ତସ୍ସା ଠାନଂ, ତଂ ୱିକୋପେନ୍ତସ୍ସ ୱା ତତୋ ଉଦ୍ଧରନ୍ତସ୍ସ ୱା ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ଏକା ଅମୂଲିକା ଲତା ହୋତି, ଅଙ୍ଗୁଲିୱେଠକୋ ୱିୟ ୱନପ୍ପଗୁମ୍ବଦଣ୍ଡକେ ୱେଠେତି, ତସ୍ସାପି ଅୟମେୱ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ । ଗେହପମୁଖପାକାରୱେଦିକା ଚେତିୟାଦୀସୁ ନୀଲୱଣ୍ଣୋ ସେୱାଲୋ ହୋତି, ୟାୱ ଦ୍ୱେ ତୀଣି ପତ୍ତାନି ନ ସଞ୍ଜାୟନ୍ତି, ତାୱ ଅଗ୍ଗବୀଜସଙ୍ଗହଂ ଗଚ୍ଛତି । ପତ୍ତେସୁ ଜାତେସୁ ପାଚିତ୍ତିୟୱତ୍ଥୁ, ତସ୍ମା ତାଦିସେସୁ ଠାନେସୁ ସୁଧାଲେପମ୍ପି ଦାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେନ ଲିତ୍ତସ୍ସ ଉପରି ସିନେହଲେପୋ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ନିଦାଘସମୟେ ସୁକ୍ଖସେୱାଲୋ ତିଟ୍ଠତି, ତଂ ସମ୍ମୁଞ୍ଜନୀଆଦୀହି ଘଂସିତ୍ୱା ଅପନେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ପାନୀୟଘଟାଦୀନଂ ବହି ସେୱାଲୋ ଦୁକ୍କଟୱତ୍ଥୁ, ଅନ୍ତୋ ଅବ୍ବୋହାରିକୋ, ଦନ୍ତକଟ୍ଠପୂୱାଦୀସୁ କଣ୍ଣକମ୍ପି ଅବ୍ବୋହାରିକମେୱ । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ ‘‘ସଚେ ଗେରୁକପରିକମ୍ମକତା ଭିତ୍ତି କଣ୍ଣକିତା ହୋତି, ଚୋଳକଂ ତେମେତ୍ୱା ପୀଳେତ୍ୱା ପମଜ୍ଜିତବ୍ବା’’ତି (ମହାୱ॰ ୬୬) ।

୭୭. ପାସାଣଜାତି ପାସାଣଦଦ୍ଦୁସେୱାଲସେଲେୟ୍ୟକାଦୀନି ଅହରିତୱଣ୍ଣାନି ଅପତ୍ତକାନି ଚ ଦୁକ୍କଟୱତ୍ଥୁକାନି । ଅହିଚ୍ଛତ୍ତକଂ ୟାୱ ମକୁଟଂ ହୋତି, ତାୱ ଦୁକ୍କଟୱତ୍ଥୁ, ପୁପ୍ଫିତକାଲତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଅବ୍ବୋହାରିକଂ, ଅଲ୍ଲରୁକ୍ଖତୋ ପନ ଅହିଚ୍ଛତ୍ତକଂ ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ରୁକ୍ଖତଚଂ ୱିକୋପେତି, ତସ୍ମା ତତ୍ଥ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ରୁକ୍ଖପପଟିକାୟପି ଏସେୱ ନୟୋ । ୟା ପନ ଇନ୍ଦସାଲକକୁଧାଦୀନଂ ପପଟିକା ରୁକ୍ଖତୋ ମୁଚ୍ଚିତ୍ୱା ତିଟ୍ଠତି, ତଂ ଗଣ୍ହନ୍ତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତି । ନିୟ୍ୟାସମ୍ପି ରୁକ୍ଖତୋ ମୁଚ୍ଚିତ୍ୱା ଠିତଂ ସୁକ୍ଖରୁକ୍ଖେ ୱା ଲଗ୍ଗଂ ଗଣ୍ହିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଅଲ୍ଲରୁକ୍ଖତୋ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଲାଖାୟପି ଏସେୱ ନୟୋ । ରୁକ୍ଖଂ ଚାଲେତ୍ୱା ପଣ୍ଡୁପଲାସଂ ୱା ପରିଣତକଣିକାରାଦିପୁପ୍ଫଂ ୱା ପାତେନ୍ତସ୍ସ ପାଚିତ୍ତିୟମେୱ । ହତ୍ଥକୁକ୍କୁଚ୍ଚେନ ମୁଦୁକେସୁ ଇନ୍ଦସାଲନୁହୀଖନ୍ଧାଦୀସୁ ୱା ତତ୍ଥଜାତକତାଲପଣ୍ଣାଦୀସୁ ୱା ଅକ୍ଖରଂ ଛିନ୍ଦନ୍ତସ୍ସପି ଏସେୱ ନୟୋ । ସାମଣେରାନଂ ପୁପ୍ଫଂ ଓଚିନନ୍ତାନଂ ସାଖଂ ଓନାମେତ୍ୱା ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ତେହି ପନ ପୁପ୍ଫେହି ପାନୀୟଂ ନ ୱାସେତବ୍ବଂ, ପାନୀୟୱାସତ୍ଥିକେନ ସାମଣେରଂ ଉକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଓଚିନାପେତବ୍ବାନି । ଫଲସାଖାପି ଅତ୍ତନା ଖାଦିତୁକାମେନ ନ ଓନାମେତବ୍ବା, ସାମଣେରଂ ଉକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଫଲଂ ଗାହାପେତବ୍ବଂ । କିଞ୍ଚି ଗଚ୍ଛଂ ୱାଲତଂ ୱା ଉପ୍ପାଟେନ୍ତେହି ସାମଣେରେହି ସଦ୍ଧିଂ ଗହେତ୍ୱା ଆକଡ୍ଢିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ତେସଂ ପନ ଉସ୍ସାହଜନନତ୍ଥଂ ଅନାକଡ୍ଢନ୍ତେନ କଡ୍ଢନାକାରଂ ଦସ୍ସେନ୍ତେନ ୱିୟ ଅଗ୍ଗେ ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟେସଂ ରୁକ୍ଖାନଂ ସାଖା ରୁହତି, ତେସଂ ସାଖଂ ମକ୍ଖିକବୀଜନାଦୀନଂ ଅତ୍ଥାୟ କପ୍ପିୟଂ ଅକାରାପେତ୍ୱା ଗହିତଂ, ତଚେ ୱା ପତ୍ତେ ୱା ଅନ୍ତମସୋ ନଖେନପି ୱିଲେଖନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ । ଅଲ୍ଲସିଙ୍ଗିୱେରାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ସଚେ ପନ କପ୍ପିୟଂ କାରାପେତ୍ୱା ସୀତଲେ ପଦେସେ ଠପିତସ୍ସ ମୂଲଂ ସଞ୍ଜାୟତି, ଉପରିଭାଗେ ଛିନ୍ଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଅଙ୍କୁରୋ ଜାୟତି, ହେଟ୍ଠାଭାଗେ ଛିନ୍ଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ମୂଲେ ଚ ଅଙ୍କୁରେ ଚ ଜାତେ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ସମ୍ମୁଞ୍ଜନୀସଲାକାୟପି ତିଣାନି ଛିନ୍ଦିସ୍ସାମୀ’’ତି ଭୂମିୟଂ ସମ୍ମଜ୍ଜନ୍ତୋ ସୟଂ ୱା ଛିନ୍ଦତି, ଅଞ୍ଞେନ ୱା ଛେଦାପେତି, ନ ୱଟ୍ଟତି । ଚଙ୍କମନ୍ତୋପି ‘‘ଛିଜ୍ଜନକଂ ଛିଜ୍ଜତୁ, ଭିଜ୍ଜନକଂ ଭିଜ୍ଜତୁ, ଚଙ୍କମିତଟ୍ଠାନଂ ଦସ୍ସେସ୍ସାମୀ’’ତି ସଞ୍ଚିଚ୍ଚ ପାଦେହି ଅକ୍କମନ୍ତୋ ତିଣୱଲ୍ଲିଆଦୀନି ସୟଂ ୱା ଛିନ୍ଦତି, ଅଞ୍ଞେନ ୱା ଛେଦାପେତି, ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେପି ହି ତିଣଂ ୱା ଲତଂ ୱା ଗନ୍ଥିଂ କରୋନ୍ତସ୍ସ ଭିଜ୍ଜତି, ଗନ୍ଥିମ୍ପି କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ତାଲରୁକ୍ଖାଦୀସୁ ପନ ଚୋରାନଂ ଅନାରୁହଣତ୍ଥାୟ ଦାରୁମକ୍କଟକଂ ଆକୋଟେନ୍ତି, କଣ୍ଟକେ ବନ୍ଧନ୍ତି, ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଏୱଂ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଦାରୁମକ୍କଟକୋ ରୁକ୍ଖେ ଅଲ୍ଲୀନମତ୍ତୋୱ ହୋତି, ରୁକ୍ଖଂ ନ ପୀଳେତି, ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ରୁକ୍ଖଂ ଛିନ୍ଦ, ଲତଂ ଛିନ୍ଦ, କନ୍ଦଂ ୱା ମୂଲଂ ୱା ଉପ୍ପାଟେହୀ’’ତି ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ଅନିୟମିତତ୍ତା । ନିୟମେତ୍ୱା ପନ ‘‘ଇମଂ ରୁକ୍ଖଂ ଛିନ୍ଦା’’ତିଆଦି ୱତ୍ତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ନାମଂ ଗହେତ୍ୱାପି ‘‘ଅମ୍ବରୁକ୍ଖଂ ଚତୁରଂସୱଲ୍ଲିଂ ଆଲୁୱକନ୍ଦଂ ମୁଞ୍ଜତିଣଂ ଅସୁକରୁକ୍ଖଚ୍ଛଲ୍ଲିଂ ଛିନ୍ଦ ଭିନ୍ଦ ଉପ୍ପାଟେହୀ’’ତିଆଦିୱଚନମ୍ପି ଅନିୟମିତମେୱ ହୋତି । ‘‘ଇମଂ ଅମ୍ବରୁକ୍ଖ’’ନ୍ତିଆଦିୱଚନମେୱ ହି ନିୟମିତଂ ନାମ, ତଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ପତ୍ତମ୍ପି ପଚିତୁକାମୋ ତିଣାଦୀନଂ ଉପରି ସଞ୍ଚିଚ୍ଚ ଅଗ୍ଗିଂ କରୋନ୍ତୋ ସୟଂ ୱା ପଚତି, ଅଞ୍ଞେନ ୱା ପଚାପେତି, ନ ୱଟ୍ଟତି । ଅନିୟମେତ୍ୱା ପନ ‘‘ମୁଗ୍ଗେ ପଚ, ମାସେ ପଚା’’ତିଆଦି ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ଇମେ ମୁଗ୍ଗେ ପଚା’’ତି ଏୱଂ ୱତ୍ତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଇମଂ ମୂଲଭେସଜ୍ଜଂ ଜାନ, ଇମଂ ମୂଲଂ ୱା ପଣ୍ଣଂ ୱା ଦେହି, ଇମଂ ରୁକ୍ଖଂ ୱା ଲତଂ ୱା ଆହର, ଇମିନା ପୁପ୍ଫେନ ଫଲେନ ୱା ଅତ୍ଥୋ, ଇମଂ ରୁକ୍ଖଂ ୱା ଲତଂ ୱା ଫଲଂ ୱା କପ୍ପିୟଂ କରୋହୀ’’ତି ଏୱଂ ପନ ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏତ୍ତାୱତା ଭୂତଗାମପରିମୋଚିତଂ କତଂ ହୋତି ।

୭୮. ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତେନ ପନ ବୀଜଗାମପରିମୋଚନତ୍ଥଂ ପୁନ କପ୍ପିୟଂ କାରାପେତବ୍ବଂ । କପ୍ପିୟକରଣଞ୍ଚେତ୍ଥ ଇମିନା ସୁତ୍ତାନୁସାରେନ ୱେଦିତବ୍ବଂ –

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହି ସମଣକପ୍ପେହି ଫଲଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ଅଗ୍ଗିପରିଜିତଂ ସତ୍ଥପରିଜିତଂ ନଖପରିଜିତଂ ଅବୀଜଂ ନିବ୍ବଟ୍ଟବୀଜଞ୍ଞେୱ ପଞ୍ଚମ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୦) ।

ତତ୍ଥ ଅଗ୍ଗିପରିଜିତନ୍ତି ଅଗ୍ଗିନା ପରିଜିତଂ ଅଧିଭୂତଂ ଦଡ୍ଢଂ ଫୁଟ୍ଠନ୍ତି ଅତ୍ଥୋ । ସତ୍ଥପରିଜିତନ୍ତି ସତ୍ଥେନ ପରିଜିତଂ ଅଧିଭୂତଂ ଛିନ୍ନଂ ୱିଦ୍ଧଂ ୱାତି ଅତ୍ଥୋ । ଏସ ନୟୋ ନଖପରିଜିତେ । ଅବୀଜନିବ୍ବଟ୍ଟବୀଜାନି ସୟମେୱ କପ୍ପିୟାନି । ଅଗ୍ଗିନା କପ୍ପିୟଂ କରୋନ୍ତେନ କଟ୍ଠଗ୍ଗିଗୋମୟଗ୍ଗିଆଦୀସୁ ୟେନ କେନଚି ଅନ୍ତମସୋ ଲୋହଖଣ୍ଡେନପି ଆଦିତ୍ତେନ କପ୍ପିୟଂ କାତବ୍ବଂ, ତଞ୍ଚ ଖୋ ଏକଦେସେ ଫୁସନ୍ତେନ ‘‘କପ୍ପିୟ’’ନ୍ତି ୱତ୍ୱାୱ କାତବ୍ବଂ । ସତ୍ଥେନ କରୋନ୍ତେନ ୟସ୍ସ କସ୍ସଚି ଲୋହମୟସତ୍ଥସ୍ସ ଅନ୍ତମସୋ ସୂଚିନଖଚ୍ଛେଦନାନମ୍ପି ତୁଣ୍ଡେନ ୱା ଧାରାୟ ୱା ଛେଦଂ ୱା ୱେଧଂ ୱା ଦସ୍ସେନ୍ତେନ ‘‘କପ୍ପିୟ’’ନ୍ତି ୱତ୍ୱାୱ କାତବ୍ବଂ । ନଖେନ କପ୍ପିୟଂ କରୋନ୍ତେନ ପୂତିନଖେନ ନ କାତବ୍ବଂ, ମନୁସ୍ସାନଂ ପନ ସୀହବ୍ୟଗ୍ଘଦୀପିମକ୍କଟାନଂ ସକୁନ୍ତାନଞ୍ଚ ନଖା ତିଖିଣା ହୋନ୍ତି, ତେହି କାତବ୍ବଂ । ଅସ୍ସମହିଂସସୂକରମିଗଗୋରୂପାଦୀନଂ ଖୁରା ଅତିଖିଣା, ତେହି ନ କାତବ୍ବଂ, କତମ୍ପି ଅକତଂ ହୋତି । ହତ୍ଥିନଖା ପନ ଖୁରା ନ ହୋନ୍ତି, ତେହି ଚ ୱଟ୍ଟତି । ୟେହି ପନ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ତେହି ତତ୍ଥଜାତକେହିପି ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ଗହିତକେପି ଛେଦଂ ୱା ୱେଧଂ ୱା ଦସ୍ସେନ୍ତେନ ‘‘କପ୍ପିୟ’’ନ୍ତି ୱତ୍ୱାୱ କାତବ୍ବଂ ।

ତତ୍ଥ ସଚେପି ବୀଜାନଂ ପବ୍ବତମତ୍ତୋ ରାସି, ରୁକ୍ଖସହସ୍ସଂ ୱା ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଏକାବଦ୍ଧଂ କତ୍ୱା ଉଚ୍ଛୂନଂ ୱା ମହାଭାରୋ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ଠପିତୋ ହୋତି, ଏକସ୍ମିଂ ବୀଜେ ୱା ରୁକ୍ଖସାଖାୟ ୱା ଉଚ୍ଛୁମ୍ହି ୱା କପ୍ପିୟେ କତେ ସବ୍ବଂ କତଂ ହୋତି । ଉଚ୍ଛୂ ଚ ଦାରୂନି ଚ ଏକତୋ ବଦ୍ଧାନି ହୋନ୍ତି, ‘‘ଉଚ୍ଛୁଂ କପ୍ପିୟଂ କରିସ୍ସାମୀ’’ତି ଦାରୁଂ ୱିଜ୍ଝତି, ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ସଚେ ପନ ୟାୟ ରଜ୍ଜୁୟା ୱା ୱଲ୍ଲିୟା ୱା ବଦ୍ଧାନି, ତଂ ୱିଜ୍ଝତି, ନ ୱଟ୍ଟତି । ଉଚ୍ଛୁଖଣ୍ଡାନଂ ପଚ୍ଛିଂ ପୂରେତ୍ୱା ଆହରନ୍ତି, ଏକସ୍ମିଂ ଖଣ୍ଡେ କପ୍ପିୟେ କତେ ସବ୍ବଂ କତମେୱ । ମରୀଚପକ୍କାଦୀହି ଚ ମିସ୍ସେତ୍ୱା ଭତ୍ତଂ ଆହରନ୍ତି, ‘‘କପ୍ପିୟଂ କରୋହୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ସଚେପି ଭତ୍ତସିତ୍ଥେ ୱିଜ୍ଝତି, ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ତିଲତଣ୍ଡୁଲାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ୟାଗୁୟା ପକ୍ଖିତ୍ତାନି ପନ ଏକାବଦ୍ଧାନି ହୁତ୍ୱା ନ ସନ୍ତିଟ୍ଠନ୍ତି, ତତ୍ଥ ଏକମେକଂ ୱିଜ୍ଝିତ୍ୱା କପ୍ପିୟଂ କାତବ୍ବମେୱ । କପିତ୍ଥଫଲାଦୀନଂ ଅନ୍ତୋ ମିଞ୍ଜଂ କଟାହଂ ମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ସଞ୍ଚରତି, ଭିନ୍ଦାପେତ୍ୱା କପ୍ପିୟଂ କାରାପେତବ୍ବଂ, ଏକାବଦ୍ଧଂ ହୋତି, କଟାହେପି କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ଭୂତଗାମୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୧୬. ସହସେୟ୍ୟୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୭୯. ଦୁୱିଧଂ ସହସେୟ୍ୟକନ୍ତି ‘‘ୟୋ ପନ ଭିକ୍ଖୁ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେନ ଉତ୍ତରିଦିରତ୍ତତିରତ୍ତଂ ସହସେୟ୍ୟଂ କପ୍ପେୟ୍ୟ, ପାଚିତ୍ତିୟଂ (ପାଚି॰ ୪୯) । ୟୋ ପନ ଭିକ୍ଖୁ ମାତୁଗାମେନ ସହସେୟ୍ୟଂ କପ୍ପେୟ୍ୟ, ପାଚିତ୍ତିୟ’’ନ୍ତି (ପାଚି॰ ୫୬) ଏୱଂ ୱୁତ୍ତଂ ସହସେୟ୍ୟସିକ୍ଖାପଦଦ୍ୱୟଂ ସନ୍ଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ । ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୫୦-୫୧) – ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେନ ସଦ୍ଧିଂ ତିଣ୍ଣଂ ରତ୍ତୀନଂ ଉପରି ଚତୁତ୍ଥଦିୱସେ ଅତ୍ଥଙ୍ଗତେ ସୂରିୟେ ସବ୍ବଚ୍ଛନ୍ନସବ୍ବପରିଚ୍ଛନ୍ନେ ୟେଭୁୟ୍ୟଚ୍ଛନ୍ନୟେଭୁୟ୍ୟପରିଚ୍ଛନ୍ନେ ୱା ସେନାସନେ ପୁବ୍ବାପରିୟେନ ୱା ଏକକ୍ଖଣେ ୱା ନିପଜ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ତତ୍ଥ ଛଦନଂ ଅନାହଚ୍ଚ ଦିୟଡ୍ଢହତ୍ଥୁବ୍ବେଧେନ ପାକାରାଦିନା ୟେନ କେନଚି ପରିଚ୍ଛନ୍ନମ୍ପି ସବ୍ବପରିଚ୍ଛନ୍ନମିଚ୍ଚେୱ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ୟଂ ସେନାସନଂ ଉପରି ପଞ୍ଚହି ଛଦନେହି ଅଞ୍ଞେନ ୱା କେନଚି ସବ୍ବମେୱ ପରିଚ୍ଛନ୍ନଂ, ଇଦଂ ସବ୍ବଚ୍ଛନ୍ନଂ ନାମ ସେନାସନଂ । ଅଟ୍ଠକଥାସୁ ପନ ପାକଟୱୋହାରଂ ଗହେତ୍ୱା ୱାଚୁଗ୍ଗତୱସେନ ‘‘ସବ୍ବଚ୍ଛନ୍ନଂ ନାମ ପଞ୍ଚହି ଛଦନେହି ଛନ୍ନ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ । କିଞ୍ଚାପି ୱୁତ୍ତଂ, ଅଥ ଖୋ ଦୁସ୍ସକୁଟିୟଂ ସୟନ୍ତସ୍ସପି ନ ସକ୍କା ଅନାପତ୍ତି କାତୁଂ, ତସ୍ମା ୟଂ କିଞ୍ଚି ପଟିଚ୍ଛାଦନସମତ୍ଥଂ ଇଧ ଛଦନଞ୍ଚ ପରିଚ୍ଛନ୍ନଞ୍ଚ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ପଞ୍ଚୱିଧଚ୍ଛଦନେୟେୱ ହି ଗୟ୍ହମାନେ ପଦରଚ୍ଛନ୍ନେପି ସହସେୟ୍ୟା ନ ଭୱେୟ୍ୟ, ତସ୍ମା ୟଂ ସେନାସନଂ ଭୂମିତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୟାୱଛଦନଂ ଆହଚ୍ଚ ପାକାରେନ ୱା ଅଞ୍ଞେନ ୱା କେନଚି ଅନ୍ତମସୋ ୱତ୍ଥେନପି ପରିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ଇଦଂ ସବ୍ବପରିଚ୍ଛନ୍ନଂ ନାମ ସେନାସନଂ । ଛଦନଂ ଅନାହଚ୍ଚ ସବ୍ବନ୍ତିମେନ ପରିୟାୟେନ ଦିୟଡ୍ଢହତ୍ଥୁବ୍ବେଧେନ ପାକାରାଦିନା ପରିକ୍ଖିତ୍ତମ୍ପି ସବ୍ବପରିଚ୍ଛନ୍ନମେୱ । ୟସ୍ସ ପନ ଉପରି ବହୁତରଂ ଠାନଂ ଛନ୍ନଂ, ଅପ୍ପଂ ଅଚ୍ଛନ୍ନଂ, ସମନ୍ତତୋ ୱା ବହୁତରଂ ପରିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ଅପ୍ପଂ ଅପରିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ଇଦଂ ୟେଭୁୟ୍ୟେନଛନ୍ନଂ ୟେଭୁୟ୍ୟେନପରିଚ୍ଛନ୍ନଂ ନାମ ।

ଇମିନା ଲକ୍ଖଣେନ ସମନ୍ନାଗତୋ ସଚେପି ସତ୍ତଭୂମିକୋ ପାସାଦୋ ଏକୂପଚାରୋ ହୋତି, ସତଗବ୍ଭଂ ୱା ଚତୁସାଲଂ, ଏକଂ ସେନାସନମିଚ୍ଚେୱ ସଙ୍ଖଂ ଗଚ୍ଛତି । ଏୱରୂପେ ସେନାସନେ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେନ ସଦ୍ଧିଂ ଚତୁତ୍ଥଦିୱସେ ଅତ୍ଥଙ୍ଗତେ ସୂରିୟେ ନିପଜ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ପାଚିତ୍ତିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ସଚେ ପନ ସମ୍ବହୁଲା ସାମଣେରା, ଏକୋ ଭିକ୍ଖୁ, ସାମଣେରଗଣନାୟ ପାଚିତ୍ତିୟା । ତେ ଚେ ଉଟ୍ଠାୟୁଟ୍ଠାୟ ନିପଜ୍ଜନ୍ତି, ତେସଂ ପୟୋଗେ ପୟୋଗେ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଆପତ୍ତି, ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଉଟ୍ଠାୟୁଟ୍ଠାୟ ନିପଜ୍ଜନେ ପନ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସେୱ ପୟୋଗେନ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଆପତ୍ତି । ସଚେ ସମ୍ବହୁଲା ଭିକ୍ଖୂ, ଏକୋ ସାମଣେରୋ, ଏକୋପି ସବ୍ବେସଂ ଆପତ୍ତିଂ କରୋତି । ତସ୍ସ ଉଟ୍ଠାୟୁଟ୍ଠାୟ ନିପଜ୍ଜନେନପି ଭିକ୍ଖୂନଂ ଆପତ୍ତିୟେୱ । ଉଭୟେସଂ ସମ୍ବହୁଲଭାୱେପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

୮୦. ଅପିଚେତ୍ଥ ଏକାୱାସାଦିକମ୍ପି ଚତୁକ୍କଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ୟୋ ହି ଏକସ୍ମିଂ ଆୱାସେ ଏକେନେୱ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେନ ସଦ୍ଧିଂ ତିରତ୍ତଂ ସହସେୟ୍ୟଂ କପ୍ପେତି, ତସ୍ସ ଚତୁତ୍ଥଦିୱସତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଦେୱସିକା ଆପତ୍ତି । ୟୋପି ଏକସ୍ମିଂୟେୱ ଆୱାସେ ନାନାଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେହି ସଦ୍ଧିଂ ତିରତ୍ତଂ ସହସେୟ୍ୟଂ କପ୍ପେତି, ତସ୍ସପି । ୟୋପି ନାନାଆୱାସେସୁ ଏକେନେୱ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେନ ସଦ୍ଧିଂ ତିରତ୍ତଂ ସହସେୟ୍ୟଂ କପ୍ପେତି, ତସ୍ସପି । ୟୋପି ନାନାଆୱାସେସୁ ନାନାଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେହି ସଦ୍ଧିଂ ୟୋଜନସତମ୍ପି ଗନ୍ତ୍ୱା ସହସେୟ୍ୟଂ କପ୍ପେତି, ତସ୍ସପି ଚତୁତ୍ଥଦିୱସତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଦେୱସିକା ଆପତ୍ତି ।

ଅୟଞ୍ଚ ସହସେୟ୍ୟାପତ୍ତି ନାମ ‘‘ଭିକ୍ଖୁଂ ଠପେତ୍ୱା ଅୱସେସୋ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନୋ ନାମା’’ତି ୱଚନତୋ ଅନ୍ତମସୋ ପାରାଜିକୱତ୍ଥୁଭୂତେନ ତିରଚ୍ଛାନଗତେନପି ସଦ୍ଧିଂ ହୋତି, ତସ୍ମା ସଚେପି ଗୋଧାବିଳାଲମଙ୍ଗୁସାଦୀସୁ କୋଚି ପୱିସିତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁନୋ ୱସନସେନାସନେ ଏକୂପଚାରଟ୍ଠାନେ ସୟତି, ସହସେୟ୍ୟାୱ ହୋତି । ୟଦି ପନ ଥମ୍ଭାନଂ ଉପରି କତପାସାଦସ୍ସ ଉପରିମତଲେନ ସଦ୍ଧିଂ ଅସମ୍ବଦ୍ଧଭିତ୍ତିକସ୍ସ ଭିତ୍ତିୟା ଉପରିଠିତସୁସିରତୁଲାସୀସସ୍ସ ସୁସିରେନ ପୱିସିତ୍ୱା ତୁଲାୟ ଅବ୍ଭନ୍ତରେ ସୟିତ୍ୱା ତେନେୱ ସୁସିରେନ ନିକ୍ଖମିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି, ହେଟ୍ଠାପାସାଦେ ସୟିତଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଅନାପତ୍ତି । ସଚେ ଛଦନେ ଛିଦ୍ଦଂ ହୋତି, ତେନ ପୱିସିତ୍ୱା ଅନ୍ତୋଛଦନେ ୱସିତ୍ୱା ତେନେୱ ପକ୍କମତି, ନାନୂପଚାରେ ଉପରିମତଲେ ଛଦନବ୍ଭନ୍ତରେ ସୟିତସ୍ସ ଆପତ୍ତି, ହେଟ୍ଠିମତଲେ ସୟିତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତି । ସଚେ ଅନ୍ତୋପାସାଦେନେୱ ଆରୋହିତ୍ୱା ସବ୍ବତଲାନି ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତି, ଏକୂପଚାରାନି ହୋନ୍ତି, ତେସୁ ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ସୟିତସ୍ସ ଆପତ୍ତି, ସଭାସଙ୍ଖେପେନ କତେ ଅଡ୍ଢକୁଟ୍ଟକେ ସେନାସନେ ସୟିତସ୍ସ ତୁଲାୱାଳସଘାଟାଦୀସୁ କପୋତାଦୟୋ ସୟନ୍ତି, ଆପତ୍ତିୟେୱ । ପରିକ୍ଖେପସ୍ସ ବହିଗତେ ନିବ୍ବକୋସବ୍ଭନ୍ତରେ ସୟନ୍ତି, ଅନାପତ୍ତି । ପରିମଣ୍ଡଲଂ ୱା ଚତୁରସ୍ସଂ ୱା ଏକଚ୍ଛଦନାୟ ଗବ୍ଭମାଲାୟ ସତଗବ୍ଭଂ ଚେପି ସେନାସନଂ ହୋତି, ତତ୍ର ଚେ ଏକେନ ସାଧାରଣଦ୍ୱାରେନ ପୱିସିତ୍ୱା ୱିସୁଂ ପାକାରେନ ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନଗବ୍ଭୂପଚାରେ ସବ୍ବଗବ୍ଭେପି ପୱିସନ୍ତି, ଏକଗବ୍ଭେପି ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେ ନିପନ୍ନେ ସବ୍ବଗବ୍ଭେସୁ ନିପନ୍ନାନଂ ଆପତ୍ତି । ସଚେ ସପମୁଖା ଗବ୍ଭା ହୋନ୍ତି, ପମୁଖଞ୍ଚ ଉପରି ଅଚ୍ଛନ୍ନଂ, ପମୁଖେ ସୟିତୋ ଗବ୍ଭେ ସୟିତାନଂ ଆପତ୍ତିଂ ନ କରୋତି । ସଚେ ପନ ଗବ୍ଭଚ୍ଛଦନେନେୱ ସଦ୍ଧିଂ ସମ୍ବନ୍ଧଛଦନଂ, ତତ୍ର ସୟିତୋ ସବ୍ବେସଂ ଆପତ୍ତିଂ କରୋତି । କସ୍ମା ? ସବ୍ବଚ୍ଛନ୍ନତ୍ତା ଚ ସବ୍ବପରିଚ୍ଛନ୍ନତ୍ତା ଚ । ଗବ୍ଭପରିକ୍ଖେପୋୟେୱ ହିସ୍ସ ପରିକ୍ଖେପୋ ।

୮୧. ୟେପି ଏକସାଲଦ୍ୱିସାଲତିସାଲଚତୁସାଲସନ୍ନିୱେସା ମହାପାସାଦା ଏକସ୍ମିଂ ଓକାସେ ପାଦେ ଧୋୱିତ୍ୱା ପୱିଟ୍ଠେନ ସକ୍କା ହୋନ୍ତି ସବ୍ବତ୍ଥ ଅନୁପରିଗନ୍ତୁଂ, ତେସୁପି ସହସେୟ୍ୟାପତ୍ତିୟା ନ ମୁଚ୍ଚତି । ସଚେ ତସ୍ମିଂ ତସ୍ମିଂ ଠାନେ ଉପଚାରଂ ପରିଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା କତା ହୋନ୍ତି, ଏକୂପଚାରଟ୍ଠାନେୟେୱ ଆପତ୍ତି । ଦ୍ୱୀହି ଦ୍ୱାରେହି ୟୁତ୍ତସ୍ସ ସୁଧାଛଦନମଣ୍ଡପସ୍ସ ମଜ୍ଝେ ପାକାରଂ କରୋନ୍ତି, ଏକେନ ଦ୍ୱାରେନ ପୱିସିତ୍ୱା ଏକସ୍ମିଂ ପରିଚ୍ଛେଦେ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନୋ ସୟତି, ଏକସ୍ମିଂ ଭିକ୍ଖୁ, ଅନାପତ୍ତି । ପାକାରେ ଗୋଧାଦୀନଂ ପୱିସନମତ୍ତଂ ଛିଦ୍ଦଂ ହୋତି, ଏକସ୍ମିଞ୍ଚ ପରିଚ୍ଛେଦେ ଗୋଧା ସୟନ୍ତି, ଅନାପତ୍ତିୟେୱ । ନ ହି ଛିଦ୍ଦେନ ଗେହଂ ଏକୂପଚାରଂ ନାମ ହୋତି । ସଚେ ପାକାରମଜ୍ଝେ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଦ୍ୱାରଂ ୟୋଜେନ୍ତି, ଏକୂପଚାରତାୟ ଆପତ୍ତି । ତଂ ଦ୍ୱାରଂ କୱାଟେନ ପିଦହିତ୍ୱା ସୟନ୍ତି, ଆପତ୍ତିୟେୱ । ନ ହି ଦ୍ୱାରପିଦହନେନ ଗେହଂ ନାନୂପଚାରଂ ନାମ ହୋତି, ଦ୍ୱାରଂ ୱା ଅଦ୍ୱାରଂ । କୱାଟଞ୍ହି ସଂୱରଣୱିୱରଣେହି ୟଥାସୁଖଂ ୱଳଞ୍ଜନତ୍ଥାୟ କତଂ, ନ ୱଳଞ୍ଜୁପଚ୍ଛେଦନତ୍ଥାୟ । ସଚେ ତଂ ଦ୍ୱାରଂ ପୁନ ଇଟ୍ଠକାହି ପିଦହନ୍ତି, ଅଦ୍ୱାରଂ ହୋତି, ପୁରିମେ ନାନୂପଚାରଭାୱେୟେୱ ତିଟ୍ଠତି । ଦୀଘପମୁଖଂ ଚେତିୟଘରଂ ହୋତି, ଏକଂ କୱାଟଂ ଅନ୍ତୋ, ଏକଂ ବହି, ଦ୍ୱିନ୍ନଂ କୱାଟାନଂ ଅନ୍ତରେ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନୋ ଅନ୍ତୋଚେତିୟଘରେ ସୟନ୍ତସ୍ସ ଆପତ୍ତିଂ କରୋତି ଏକୂପଚାରତ୍ତା ।

ଅୟଞ୍ହେତ୍ଥ ସଙ୍ଖେପୋ – ସେନାସନଂ ଖୁଦ୍ଦକଂ ୱା ହୋତୁ ମହନ୍ତଂ ୱା, ଅଞ୍ଞେନ ସଦ୍ଧିଂ ସମ୍ବନ୍ଧଂ ୱା ଅସମ୍ବନ୍ଧଂ ୱା, ଦୀଘଂ ୱା ୱଟ୍ଟଂ ୱା ଚତୁରସ୍ସଂ ୱା, ଏକଭୂମିକଂ ୱା ଅନେକଭୂମିକଂ ୱା, ୟଂ ୟଂ ଏକୂପଚାରଂ, ସବ୍ବତ୍ଥ ସହସେୟ୍ୟାପତ୍ତି ହୋତୀତି । ଏତ୍ଥ ଚ ୟେନ କେନଚି ପଟିଚ୍ଛଦନେନ ସବ୍ବଚ୍ଛନ୍ନେ ସବ୍ବପରିଚ୍ଛନ୍ନେ ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ୟେଭୁୟ୍ୟେନଛନ୍ନେ ୟେଭୁୟ୍ୟେନପରିଚ୍ଛନ୍ନେ ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ସବ୍ବଚ୍ଛନ୍ନେ ୟେଭୁୟ୍ୟେନପରିଚ୍ଛନ୍ନେ ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ସବ୍ବଚ୍ଛନ୍ନେ ଉପଡ୍ଢପରିଚ୍ଛନ୍ନେ ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ୟେଭୁୟ୍ୟେନଛନ୍ନେ ଉପଡ୍ଢପରିଚ୍ଛନ୍ନେ ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ସବ୍ବପରିଚ୍ଛନ୍ନେ ୟେଭୁୟ୍ୟେନଛନ୍ନେ ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ସବ୍ବପରିଚ୍ଛନ୍ନେ ଉପଡ୍ଢଚ୍ଛନ୍ନେ ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ୟେଭୁୟ୍ୟେନପରିଚ୍ଛନ୍ନେ ଉପଡ୍ଢଚ୍ଛନ୍ନେ ପାଚିତ୍ତିୟନ୍ତି ଅଟ୍ଠ ପାଚିତ୍ତିୟାନି । ଉପଡ୍ଢଚ୍ଛନ୍ନେ ଉପଡ୍ଢପରିଚ୍ଛନ୍ନେ ଦୁକ୍କଟଂ, ସବ୍ବଚ୍ଛନ୍ନେ ଚୂଳକପରିଚ୍ଛନ୍ନେ ଦୁକ୍କଟଂ, ୟେଭୁୟ୍ୟେନଛନ୍ନେ ଚୂଳକପରିଚ୍ଛନ୍ନେ ଦୁକ୍କଟଂ, ସବ୍ବପରିଚ୍ଛନ୍ନେ ଚୂଳକଚ୍ଛନ୍ନେ ଦୁକ୍କଟଂ, ୟେଭୁୟ୍ୟେନପରିଚ୍ଛନ୍ନେ ଚୂଳକଚ୍ଛନ୍ନେ ଦୁକ୍କଟନ୍ତି ପଞ୍ଚ ଦୁକ୍କଟାନି ୱେଦିତବ୍ବାନି । ସବ୍ବଚ୍ଛନ୍ନେ ସବ୍ବଅପରିଚ୍ଛନ୍ନେ, ସବ୍ବପରିଚ୍ଛନ୍ନେ ସବ୍ବଅଚ୍ଛନ୍ନେ, ୟେଭୁୟ୍ୟେନଅଚ୍ଛନ୍ନେ ୟେଭୁୟ୍ୟେନଅପରିଚ୍ଛନ୍ନେ, ଉପଡ୍ଢଚ୍ଛନ୍ନେ ଚୂଳକପରିଚ୍ଛନ୍ନେ, ଉପଡ୍ଢପରିଚ୍ଛନ୍ନେ ଚୂଳକଚ୍ଛନ୍ନେ ଚୂଳକପରିଚ୍ଛନ୍ନେ ଚ ଅନାପତ୍ତି । ମାତୁଗାମେନ ସହ ନିପଜ୍ଜନ୍ତସ୍ସପି ଅୟମେୱ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ । ଅୟଞ୍ହେତ୍ଥ ୱିସେସୋ – ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେନ ସଦ୍ଧିଂ ନିପଜ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ଚତୁତ୍ଥଦିୱସେ ଆପତ୍ତି, ମାତୁଗାମେନ ସଦ୍ଧିଂ ପଠମଦିୱସେତି । ୟକ୍ଖିପେତୀହି ପନ ଦିସ୍ସମାନକରୂପାହି ତିରଚ୍ଛାନଗତିତ୍ଥିୟା ଚ ମେଥୁନଧମ୍ମୱତ୍ଥୁଭୂତାୟ ଏୱ ଦୁକ୍କଟଂ, ସେସାହି ଅନାପତ୍ତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ସହସେୟ୍ୟୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୧୭. ମଞ୍ଚପୀଠାଦିସଙ୍ଘିକସେନାସନେସୁ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୮୨.ୱିହାରେସଙ୍ଘିକେ ସେୟ୍ୟଂ, ସନ୍ଥରିତ୍ୱାନ ପକ୍କମୋତି ସଙ୍ଘିକେ ୱିହାରେ ସେୟ୍ୟଂ ସନ୍ଥରିତ୍ୱାନ ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ୱସିତୁକାମତାୟ ୱିହାରତୋ ପକ୍କମନଂ । ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ –

‘‘ୟୋ ପନ ଭିକ୍ଖୁ ସଙ୍ଘିକେ ୱିହାରେ ସେୟ୍ୟଂ ସନ୍ଥରିତ୍ୱା ୱା ସନ୍ଥରାପେତ୍ୱା ୱା ତଂ ପକ୍କମନ୍ତୋ ନେୱ ଉଦ୍ଧରେୟ୍ୟ ନ ଉଦ୍ଧରାପେୟ୍ୟ ଅନାପୁଚ୍ଛଂ ୱା ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ପାଚିତ୍ତିୟ’’ନ୍ତି (ପାଚି॰ ୧୧୫) –

ୱଚନତୋ ସଙ୍ଘିକେ ୱିହାରେ ସେୟ୍ୟଂ ସୟଂ ସନ୍ଥରିତ୍ୱା ଅଞ୍ଞେନ ୱା ସନ୍ଥରାପେତ୍ୱା ଉଦ୍ଧରଣାଦୀନି ଅକତ୍ୱା ପରିକ୍ଖିତ୍ତସ୍ସ ଆରାମସ୍ସ ପରିକ୍ଖେପଂ, ଅପରିକ୍ଖିତ୍ତସ୍ସ ଉପଚାରଂ ଅତିକ୍କମନ୍ତସ୍ସ ପାଚିତ୍ତିୟଂ ।

ତତ୍ଥ ସେୟ୍ୟା ନାମ ଭିସି ଚିମିଲିକା ଉତ୍ତରତ୍ଥରଣଂ ଭୂମତ୍ଥରଣଂ ତଟ୍ଟିକା ଚମ୍ମଖଣ୍ଡୋ ନିସୀଦନଂ ପଚ୍ଚତ୍ଥରଣଂ ତିଣସନ୍ଥାରୋ ପଣ୍ଣସନ୍ଥାରୋତି ଦସୱିଧା । ତତ୍ଥ ଭିସୀତି ମଞ୍ଚକଭିସି ୱା ପୀଠକଭିସି ୱା । ଚିମିଲିକା ନାମ ସୁଧାଦିପରିକମ୍ମକତାୟ ଭୂମିୟା ୱଣ୍ଣାନୁରକ୍ଖଣତ୍ଥଂ କତା, ତଂ ହେଟ୍ଠା ପତ୍ଥରିତ୍ୱା ଉପରି କଟସାରକଂ ପତ୍ଥରନ୍ତି । ଉତ୍ତରତ୍ଥରଣଂ ନାମ ମଞ୍ଚପୀଠାନଂ ଉପରି ଅତ୍ଥରିତବ୍ବକପଚ୍ଚତ୍ଥରଣଂ । ଭୂମତ୍ଥରଣଂ ନାମ ଭୂମିୟଂ ଅତ୍ଥରିତବ୍ବା କଟସାରକାଦିୱିକତି । ତଟ୍ଟିକା ନାମ ତାଲପଣ୍ଣେହି ୱା ୱାକେହି ୱା କତତଟ୍ଟିକା । ଚମ୍ମଖଣ୍ଡୋ ନାମ ସୀହବ୍ୟଗ୍ଘଦୀପିତରଚ୍ଛଚମ୍ମାଦୀସୁପି ୟଂ କିଞ୍ଚି ଚମ୍ମଂ । ଅଟ୍ଠକଥାସୁ ହି ସେନାସନପରିଭୋଗେ ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଚମ୍ମଂ ନ ଦିସ୍ସତି, ତସ୍ମା ସୀହବ୍ୟଗ୍ଘଚମ୍ମାଦୀନଂ ପରିହରଣେୟେୱ ପଟିକ୍ଖେପୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ନିସୀଦନନ୍ତି ସଦସଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ପଚ୍ଚତ୍ଥରଣନ୍ତି ପାୱାରୋ କୋଜୱୋତି ଏତ୍ତକମେୱ ୱୁତ୍ତଂ । ତିଣସନ୍ଥାରୋତି ୟେସଂ କେସଞ୍ଚି ତିଣାନଂ ସନ୍ଥାରୋ । ଏସ ନୟୋ ପଣ୍ଣସନ୍ଥାରେପି । ଏୱଂ ପନ ଇମଂ ଦସୱିଧଂ ସେୟ୍ୟଂ ସଙ୍ଘିକେ ୱିହାରେ ସନ୍ଥରିତ୍ୱା ୱା ସନ୍ଥରାପେତ୍ୱା ୱା ପକ୍କମନ୍ତେନ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ପକ୍କମିତବ୍ବଂ, ଆପୁଚ୍ଛନ୍ତେନ ଚ ଭିକ୍ଖୁମ୍ହି ସତି ଭିକ୍ଖୁ ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ତସ୍ମିଂ ଅସତି ସାମଣେରୋ, ତସ୍ମିଂ ଅସତି ଆରାମିକୋ, ତସ୍ମିଂ ଅସତି ୟେନ ୱିହାରୋ କାରିତୋ, ସୋ ୱିହାରସାମିକୋ, ତସ୍ସ ୱା କୁଲେ ୟୋ କୋଚି ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ତସ୍ମିମ୍ପି ଅସତି ଚତୂସୁ ପାସାଣେସୁ ମଞ୍ଚଂ ଠପେତ୍ୱା ମଞ୍ଚେ ଅୱସେସମଞ୍ଚପୀଠାନି ଆରୋପେତ୍ୱା ଉପରି ଭିସିଆଦିକଂ ଦସୱିଧମ୍ପି ସେୟ୍ୟଂ ରାସିଂ କତ୍ୱା ଦାରୁଭଣ୍ଡଂ ମତ୍ତିକାଭଣ୍ଡଂ ପଟିସାମେତ୍ୱା ଦ୍ୱାରୱାତପାନାନି ପିଦହିତ୍ୱା ଗମିୟୱତ୍ତଂ ପୂରେତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ପନ ସେନାସନଂ ଓୱସ୍ସତି, ଛଦନତ୍ଥଞ୍ଚ ତିଣଂ ୱା ଇଟ୍ଠକା ୱା ଆନୀତା ହୋନ୍ତି, ସଚେ ଉସ୍ସହତି, ଛାଦେତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ ସକ୍କୋତି, ୟୋ ଓକାସୋ ଅନୋୱସ୍ସକୋ, ତତ୍ଥ ମଞ୍ଚପୀଠାଦୀନି ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ସବ୍ବମ୍ପି ଓୱସ୍ସତି, ଉସ୍ସହନ୍ତେନ ଅନ୍ତୋଗାମେ ଉପାସକାନଂ ଘରେ ଠପେତବ୍ବଂ । ସଚେ ତେପି ‘‘ସଙ୍ଘିକଂ ନାମ, ଭନ୍ତେ, ଭାରିୟଂ, ଅଗ୍ଗିଦାହାଦୀନଂ ଭାୟାମା’’ତି ନ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ତି, ଅବ୍ଭୋକାସେପି ପାସାଣାନଂ ଉପରି ମଞ୍ଚଂ ଠପେତ୍ୱା ସେସଂ ପୁବ୍ବେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ତିଣେହି ଚ ପଣ୍ଣେହି ଚ ପଟିଚ୍ଛାଦେତ୍ୱା ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟଞ୍ହି ତତ୍ଥ ଅଙ୍ଗମତ୍ତମ୍ପି ଅୱସିସ୍ସତି, ତଂ ଅଞ୍ଞେସଂ ତତ୍ଥ ଆଗତଭିକ୍ଖୂନଂ ଉପକାରଂ ଭୱିସ୍ସତୀତି । ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତେନ ପନ ମଞ୍ଚପୀଠକୱାଟଂ ସବ୍ବଂ ଅପନେତ୍ୱା ସଂହରିତ୍ୱା ଚୀୱରୱଂସେ ଲଗ୍ଗେତ୍ୱାୱ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ପଚ୍ଛା ଆଗନ୍ତ୍ୱା ୱସନକଭିକ୍ଖୁନାପି ପୁନ ମଞ୍ଚପୀଠଂ ଠପୟିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତେନ ତଥେୱ କାତବ୍ବଂ । ଅନ୍ତୋକୁଟ୍ଟତୋ ସେୟ୍ୟଂ ବହିକୁଟ୍ଟେ ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ୱସନ୍ତେନ ଗମନକାଲେ ପୁନ ଗହିତଟ୍ଠାନେୟେୱ ପଟିସାମେତବ୍ବଂ । ଉପରିପାସାଦତୋ ଓରୋପେତ୍ୱା ହେଟ୍ଠାପାସାଦେ ୱସନ୍ତସ୍ସପି ଏସେୱ ନୟୋ । ରତ୍ତିଟ୍ଠାନଦିୱାଟ୍ଠାନେସୁ ମଞ୍ଚପୀଠଂ ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ବହିଗମନକାଲେ ପୁନ ଗହିତଟ୍ଠାନେୟେୱ ଠପେତବ୍ବଂ ।

୮୩. ସେନାସନେସୁ ପନ ଅୟଂ ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବାନାପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୱିନିଚ୍ଛୟୋ – ୟା ତାୱ ଭୂମିୟଂ ଦୀଘସାଲା ୱା ପଣ୍ଣସାଲା ୱା ହୋତି, ୟଂ ୱା ରୁକ୍ଖତ୍ଥମ୍ଭେସୁ କତଗେହଂ ଉପଚିକାନଂ ଉଟ୍ଠାନଟ୍ଠାନଂ ହୋତି, ତତୋ ପକ୍କମନ୍ତେନ ତାୱ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାୱ ପକ୍କମିତବ୍ବଂ । ତସ୍ମିଞ୍ହି କତିପୟାନି ଦିୱସାନି ଅଜଗ୍ଗିୟମାନେ ୱମ୍ମିକାୱ ସନ୍ତିଟ୍ଠନ୍ତି । ୟଂ ପନ ପାସାଣପିଟ୍ଠିୟଂ ୱା ପାସାଣତ୍ଥମ୍ଭେସୁ ୱା କତସେନାସନଂ ସିଲୁଚ୍ଚୟଲେଣଂ ୱା ସୁଧାଲିତ୍ତସେନାସନଂ ୱା, ୟତ୍ଥ ୟତ୍ଥ ଉପଚିକାସଙ୍କା ନତ୍ଥି, ତତୋ ପକ୍କମନ୍ତସ୍ସ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାପି ଅନାପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାପି ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଆପୁଚ୍ଛନଂ ପନ ୱତ୍ତଂ । ସଚେ ତାଦିସେପି ସେନାସନେ ଏକେନ ପସ୍ସେନ ଉପଚିକା ଆରୋହନ୍ତି, ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାୱ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ୟୋ ପନ ଆଗନ୍ତୁକୋ ଭିକ୍ଖୁ ସଙ୍ଘିକସେନାସନଂ ଗହେତ୍ୱାୱ ସନ୍ତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅନୁୱତ୍ତନ୍ତୋ ଅତ୍ତନୋ ସେନାସନଂ ଅଗ୍ଗହେତ୍ୱା ୱସତି, ୟାୱ ସୋ ନ ଗଣ୍ହାତି, ତାୱ ତଂ ସେନାସନଂ ପୁରିମଭିକ୍ଖୁସ୍ସେୱ ପଲିବୋଧୋ । ୟଦା ପନ ସୋ ସେନାସନଂ ଗହେତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ଇସ୍ସରିୟେନ ୱସତି, ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଆଗନ୍ତୁକସ୍ସେୱ ପଲିବୋଧୋ । ସଚେ ଉଭୋପି ୱିଭଜିତ୍ୱା ଗଣ୍ହନ୍ତି, ଉଭିନ୍ନମ୍ପି ପଲିବୋଧୋ ।

ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ୱୁତ୍ତଂ – ସଚେ ଦ୍ୱେ ତୟୋ ଏକତୋ ହୁତ୍ୱା ପଞ୍ଞପେନ୍ତି, ଗମନକାଲେ ସବ୍ବେହି ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ । ତେସୁ ଚେ ପଠମଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ‘‘ପଚ୍ଛିମୋ ଜଗ୍ଗିସ୍ସତୀ’’ତି ଆଭୋଗଂ କତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି, ୱଟ୍ଟତି, ପଚ୍ଛିମସ୍ସ ଆଭୋଗେନ ମୁତ୍ତି ନତ୍ଥି । ବହୂ ଏକଂ ପେସେତ୍ୱା ସନ୍ଥରାପେନ୍ତି, ଗମନକାଲେ ସବ୍ବେହି ୱା ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ, ଏକଂ ୱା ପେସେତ୍ୱା ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ । ଅଞ୍ଞତୋ ମଞ୍ଚପୀଠାଦୀନି ଆନେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞତ୍ର ୱସିତ୍ୱା ଗମନକାଲେ ତତ୍ଥେୱ ନେତବ୍ବାନି । ସଚେ ଅଞ୍ଞତୋ ଆନେତ୍ୱା ୱସମାନସ୍ସ ଅଞ୍ଞୋ ୱୁଡ୍ଢତରୋ ଆଗଚ୍ଛତି, ନ ପଟିବାହିତବ୍ବୋ, ‘‘ମୟା, ଭନ୍ତେ, ଅଞ୍ଞାୱାସତୋ ଆନୀତଂ, ପାକତିକଂ କରେୟ୍ୟାଥା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ତେନ ‘‘ଏୱଂ କରିସ୍ସାମୀ’’ତି ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତେ ଇତରସ୍ସ ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏୱଂ ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ହରିତ୍ୱାପି ସଙ୍ଘିକପରିଭୋଗେନ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ହି ନଟ୍ଠଂ ୱା ଜିଣ୍ଣଂ ୱା ଚୋରେହି ୱା ହଟଂ ଗୀୱା ନେୱ ହୋତି, ପୁଗ୍ଗଲିକପରିଭୋଗେନ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ପନ ଗୀୱା ହୋତି । ଅଞ୍ଞସ୍ସ ମଞ୍ଚପୀଠଂ ପନ ସଙ୍ଘିକପରିଭୋଗେନ ୱା ପୁଗ୍ଗଲିକପରିଭୋଗେନ ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ନଟ୍ଠଂ ଗୀୱାୟେୱ । ଅନ୍ତୋୱିହାରେ ସେୟ୍ୟଂ ସନ୍ଥରିତ୍ୱା ‘‘ଅଜ୍ଜେୱ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ପଟିଜଗ୍ଗିସ୍ସାମୀ’’ତି ଏୱଂ ସାପେକ୍ଖୋ ନଦୀପାରଂ ଗାମନ୍ତରଂ ୱା ଗନ୍ତ୍ୱା ୟତ୍ଥସ୍ସ ଗମନଚିତ୍ତଂ ଉପ୍ପନ୍ନଂ, ତତ୍ଥେୱ ଠିତୋ କଞ୍ଚି ପେସେତ୍ୱା ଆପୁଚ୍ଛତି, ନଦୀପୂରରାଜଚୋରାଦୀସୁ ୱା କେନଚି ପଲିବୋଧୋ ହୋତି ଉପଦ୍ଦୁତୋ, ନ ସକ୍କୋତି ପଚ୍ଚାଗନ୍ତୁଂ, ଏୱଂଭୂତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତି ।

ୱିହାରସ୍ସ ଉପଚାରେ ପନ ଉପଟ୍ଠାନସାଲାୟ ୱା ମଣ୍ଡପେ ୱା ରୁକ୍ଖମୂଲେ ୱା ସେୟ୍ୟଂ ସନ୍ଥରିତ୍ୱା ୱା ସନ୍ଥରାପେତ୍ୱା ୱା ତଂ ପକ୍କମନ୍ତୋ ନେୱ ଉଦ୍ଧରତି ନ ଉଦ୍ଧରାପେତି ଅନାପୁଚ୍ଛଂ ୱା ଗଚ୍ଛତି, ଦୁକ୍କଟଂ । ୱୁତ୍ତପ୍ପକାରଞ୍ହି ଦସୱିଧଂ ସେୟ୍ୟଂ ଅନ୍ତୋଗବ୍ଭାଦିମ୍ହି ଗୁତ୍ତଟ୍ଠାନେ ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ୟସ୍ମା ସେୟ୍ୟାପି ସେନାସନମ୍ପି ଉପଚିକାହି ପଲୁଜ୍ଜତି, ୱମ୍ମିକରାସିୟେୱ ହୋତି, ତସ୍ମା ପାଚିତ୍ତିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ବହି ପନ ଉପଟ୍ଠାନସାଲାଦୀସୁ ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ସେୟ୍ୟାମତ୍ତମେୱ ନସ୍ସେୟ୍ୟ ଠାନସ୍ସ ଅଗୁତ୍ତତାୟ, ନ ସେନାସନଂ, ତସ୍ମା ଏତ୍ଥ ଦୁକ୍କଟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ମଞ୍ଚପୀଠଂ ପନ ୟସ୍ମା ନ ସକ୍କା ସହସା ଉପଚିକାହି ଖାୟିତୁଂ, ତସ୍ମା ତଂ ୱିହାରେପି ସନ୍ଥରିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ । ୱିହାରସ୍ସୂପଚାରେ ଉପଟ୍ଠାନସାଲାୟଂ ମଣ୍ଡପେ ରୁକ୍ଖମୂଲେପି ସନ୍ଥରିତ୍ୱା ପକ୍କମନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟମେୱ ।

୮୪. ‘‘ୟୋ ପନ ଭିକ୍ଖୁ ସଙ୍ଘିକଂ ମଞ୍ଚଂ ୱା ପୀଠଂ ୱା ଭିସିଂ ୱା କୋଚ୍ଛଂ ୱା ଅଜ୍ଝୋକାସେ ସନ୍ଥରିତ୍ୱା ୱା ସନ୍ଥରାପେତ୍ୱା ୱା ତଂ ପକ୍କମନ୍ତୋ ନେୱ ଉଦ୍ଧରେୟ୍ୟ ନ ଉଦ୍ଧରାପେୟ୍ୟ ଅନାପୁଚ୍ଛଂ ୱା ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ପାଚିତ୍ତିୟ’’ନ୍ତି (ପାଚି॰ ୧୦୯) ୱଚନତୋ ସଙ୍ଘିକାନି ପନ ମଞ୍ଚପୀଠାଦୀନି ଚତ୍ତାରି ଅଜ୍ଝୋକାସେ ସନ୍ଥରିତ୍ୱା ୱା ସନ୍ଥରାପେତ୍ୱା ୱା ଉଦ୍ଧରଣାଦୀନି ଅକତ୍ୱା ‘‘ଅଜ୍ଜେୱ ଆଗମିସ୍ସାମୀ’’ତି ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସପି ଥାମମଜ୍ଝିମସ୍ସ ପୁରିସସ୍ସ ଲେଡ୍ଡୁପାତାତିକ୍କମେ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ଏତ୍ଥ କୋଚ୍ଛଂ ନାମ ୱାକମୟଂ ୱା ଉସୀରମୟଂ ୱା ମୁଞ୍ଜମୟଂ ୱା ପବ୍ବଜମୟଂ ୱା ହେଟ୍ଠା ଚ ଉପରି ଚ ୱିତ୍ଥତଂ ମଜ୍ଝେ ସଂଖିତ୍ତଂ ପଣୱସଣ୍ଠାନଂ କତ୍ୱା ବଦ୍ଧଂ । ତଂ କିର ମଜ୍ଝେ ସୀହବ୍ୟଗ୍ଘଚମ୍ମପରିକ୍ଖିତ୍ତମ୍ପି କରୋନ୍ତି, ଅକପ୍ପିୟଚମ୍ମଂ ନାମେତ୍ଥ ନତ୍ଥି । ସେନାସନଞ୍ହି ସୋୱଣ୍ଣମୟମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ତସ୍ମା ତଂ ମହଗ୍ଘଂ ହୋତି ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଟ୍ଠ ମାସେ ଅୱସ୍ସିକସଙ୍କେତେ ମଣ୍ଡପେ ୱା ରୁକ୍ଖମୂଲେ ୱା ୟତ୍ଥ କାକା ୱା କୁଲଲା ୱା ନ ଊହଦନ୍ତି, ତତ୍ଥ ସେନାସନଂ ନିକ୍ଖିପିତୁ’’ନ୍ତି (ପାଚି॰ ୧୧୦) ୱଚନତୋ ପନ ୱସ୍ସିକୱସ୍ସାନମାସାତି ଏୱଂ ଅପଞ୍ଞାତେ ଚତ୍ତାରୋ ହେମନ୍ତିକେ, ଚତ୍ତାରୋ ଗିମ୍ହିକେତି ଅଟ୍ଠ ମାସେ ସାଖାମଣ୍ଡପେ ୱା ପଦରମଣ୍ଡପେ ୱା ରୁକ୍ଖମୂଲେ ୱା ନିକ୍ଖିପିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟସ୍ମିଂ ପନ କାକା ୱା କୁଲଲା ୱା ଅଞ୍ଞେ ୱା ସକୁନ୍ତା ଧୁୱନିୱାସେନ କୁଲାୱକେ କତ୍ୱା ୱସନ୍ତି, ତସ୍ସ ରୁକ୍ଖସ୍ସ ମୂଲେ ନ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ‘‘ଅଟ୍ଠ ମାସେ’’ତି ୱଚନତୋ ୟେସୁ ଜନପଦେସୁ ୱସ୍ସକାଲେ ନ ୱସ୍ସତି, ତେସୁ ଚତ୍ତାରୋ ମାସେ ନିକ୍ଖିପିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ‘‘ଅୱସ୍ସିକସଙ୍କେତେ’’ତି ୱଚନତୋ ୟତ୍ଥ ହେମନ୍ତେ ଦେୱୋ ୱସ୍ସତି, ତତ୍ଥ ହେମନ୍ତେପି ଅଜ୍ଝୋକାସେ ନିକ୍ଖିପିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଗିମ୍ହେ ପନ ସବ୍ବତ୍ଥ ୱିଗତୱଲାହକଂ ୱିସୁଦ୍ଧଂ ନତଂ ହୋତି, ଏୱରୂପେ କାଲେ କେନଚିଦେୱ କରଣୀୟେନ ଅଜ୍ଝୋକାସେ ମଞ୍ଚପୀଠଂ ନିକ୍ଖିପିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୮୫. ଅବ୍ଭୋକାସିକେନପି ୱତ୍ତଂ ଜାନିତବ୍ବଂ । ତସ୍ସ ହି ସଚେ ପୁଗ୍ଗଲିକମଞ୍ଚକୋ ଅତ୍ଥି, ତତ୍ଥେୱ ସୟିତବ୍ବଂ । ସଙ୍ଘିକଂ ଗଣ୍ହନ୍ତେନ ୱେତ୍ତେନ ୱା ୱାକେନ ୱା ୱୀତମଞ୍ଚକୋ ଗହେତବ୍ବୋ, ତସ୍ମିଂ ଅସତି ପୁରାଣମଞ୍ଚକୋ ଗହେତବ୍ବୋ, ତସ୍ମିଂ ଅସତି ନୱୱାୟିମୋ ୱା ଓନଦ୍ଧକୋ ୱା ଗହେତବ୍ବୋ । ଗହେତ୍ୱା ପନ ‘‘ଅହଂ ଉକ୍କଟ୍ଠରୁକ୍ଖମୂଲିକୋ ଉକ୍କଟ୍ଠଅବ୍ଭୋକାସିକୋ’’ତି ଚୀୱରକୁଟିମ୍ପି ଅକତ୍ୱା ଅସମୟେ ଅଜ୍ଝୋକାସେ ୱା ରୁକ୍ଖମୂଲେ ୱା ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ଚତୁଗ୍ଗୁଣେନପି ଚୀୱରେନ କତା କୁଟି ଅତେମେନ୍ତଂ ରକ୍ଖିତୁଂ ନ ସକ୍କୋତି, ସତ୍ତାହୱଦ୍ଦଲିକାଦୀନି ଭୱନ୍ତି, ଭିକ୍ଖୁନୋ କାୟାନୁଗତିକତ୍ତା ୱଟ୍ଟତି । ଅରଞ୍ଞେ ପଣ୍ଣକୁଟୀସୁ ୱସନ୍ତାନଂ ସୀଲସମ୍ପଦାୟ ପସନ୍ନଚିତ୍ତା ମନୁସ୍ସା ନୱଂ ମଞ୍ଚପୀଠଂ ଦେନ୍ତି ‘‘ସଙ୍ଘିକପରିଭୋଗେନ ପରିଭୁଞ୍ଜଥା’’ତି, ୱସିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତେହି ସାମନ୍ତୱିହାରେ ସଭାଗଭିକ୍ଖୂନଂ ପେସେତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ସଭାଗାନଂ ଅଭାୱେନ ଅନୋୱସ୍ସକେ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ଅନୋୱସ୍ସକେ ଅସତି ରୁକ୍ଖେ ଲଗ୍ଗେତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ଚେତିୟଙ୍ଗଣେ ସମ୍ମଜ୍ଜନିଂ ଗହେତ୍ୱା ଭୋଜନସାଲଙ୍ଗଣଂ ୱା ଉପୋସଥାଗାରଙ୍ଗଣଂ ୱା ପରିୱେଣଦିୱାଟ୍ଠାନଅଗ୍ଗିସାଲାଦୀସୁ ୱା ଅଞ୍ଞତରଂ ସମ୍ମଜ୍ଜିତ୍ୱା ଧୋୱିତ୍ୱା ପୁନ ସମ୍ମଜ୍ଜନିମାଳକେୟେୱ ଠପେତବ୍ବା । ଉପୋସଥାଗାରାଦୀସୁ ଅଞ୍ଞତରସ୍ମିଂ ଗହେତ୍ୱା ଅୱସେସାନି ସମ୍ମଜ୍ଜନ୍ତସ୍ସପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

ୟୋ ପନ ଭିକ୍ଖାଚାରମଗ୍ଗଂ ସମ୍ମଜ୍ଜନ୍ତୋ ଗନ୍ତୁକାମୋ ହୋତି, ତେନ ସମ୍ମଜ୍ଜିତ୍ୱା ସଚେ ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ସାଲା ଅତ୍ଥି, ତତ୍ଥ ଠପେତବ୍ବା । ସଚେ ନତ୍ଥି, ୱଲାହକାନଂ ଅନୁଟ୍ଠିତଭାୱଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ‘‘ୟାୱାହଂ ଗାମତୋ ନିକ୍ଖମାମି, ତାୱ ନ ୱସ୍ସିସ୍ସତୀ’’ତି ଜାନନ୍ତେନ ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ପୁନ ପଚ୍ଚାଗଚ୍ଛନ୍ତେନ ପାକତିକଟ୍ଠାନେ ଠପେତବ୍ବା । ‘‘ସଚେ ୱସ୍ସିସ୍ସତୀତି ଜାନନ୍ତୋ ଅଜ୍ଝୋକାସେ ଠପେତି, ଦୁକ୍କଟ’’ନ୍ତି ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ସଚେ ପନ ତତ୍ର ତତ୍ରେୱ ସମ୍ମଜ୍ଜନତ୍ଥାୟ ସମ୍ମଜ୍ଜନୀ ନିକ୍ଖିତ୍ତା ହୋତି, ତଂ ତଂ ଠାନଂ ସମ୍ମଜ୍ଜିତ୍ୱା ତତ୍ର ତତ୍ରେୱ ନିକ୍ଖିପିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଆସନସାଲଂ ସମ୍ମଜ୍ଜନ୍ତେନ ୱତ୍ତଂ ଜାନିତବ୍ବଂ । ତତ୍ରିଦଂ ୱତ୍ତଂ – ମଜ୍ଝତୋ ପଟ୍ଠାୟ ପାଦଟ୍ଠାନାଭିମୁଖା ୱାଲିକା ହରିତବ୍ବା, କଚୱରଂ ହତ୍ଥେହି ଗହେତ୍ୱା ବହି ଛଡ୍ଡେତବ୍ବଂ ।

୮୬. ସଚେ ୱୁତ୍ତପ୍ପକାରଂ ଚତୁବ୍ବିଧମ୍ପି ସଙ୍ଘିକଂ ସେନାସନଂ ଅଜ୍ଝୋକାସେ ୱା ରୁକ୍ଖମୂଲେ ୱା ମଣ୍ଡପେ ୱା ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେନ ସନ୍ଥରାପେତି, ୟେନ ସନ୍ଥରାପିତଂ, ତସ୍ସ ପଲିବୋଧୋ । ସଚେ ପନ ଉପସମ୍ପନ୍ନେନ ସନ୍ଥରାପେତି, ୟେନ ସନ୍ଥତଂ, ତସ୍ସ ପଲିବୋଧୋ । ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୧୧) – ଥେରୋ ଭୋଜନସାଲାୟଂ ଭତ୍ତକିଚ୍ଚଂ କତ୍ୱା ଦହରଂ ଆଣାପେତି ‘‘ଗଚ୍ଛ ଦିୱାଟ୍ଠାନେ ମଞ୍ଚପୀଠଂ ପଞ୍ଞପେହୀ’’ତି । ସୋ ତଥା କତ୍ୱା ନିସିନ୍ନୋ, ଥେରୋ ୟଥାରୁଚି ୱିଚରିତ୍ୱା ତତ୍ଥ ଗନ୍ତ୍ୱା ଥୱିକଂ ୱା ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ ୱା ଠପେତି, ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଥେରସ୍ସ ପଲିବୋଧୋ । ନିସୀଦିତ୍ୱା ସୟଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ନେୱ ଉଦ୍ଧରତି ନ ଉଦ୍ଧରାପେତି, ଲେଡ୍ଡୁପାତାତିକ୍କମେ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ସଚେ ପନ ଥେରୋ ତତ୍ଥ ଥୱିକଂ ୱା ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ ୱା ଅଟ୍ଠପେତ୍ୱା ଚଙ୍କମନ୍ତୋୱ ଦହରଂ ‘‘ଗଚ୍ଛ ତ୍ୱ’’ନ୍ତି ଭଣତି, ତେନ ‘‘ଇଦଂ, ଭନ୍ତେ, ମଞ୍ଚପୀଠ’’ନ୍ତି ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ । ସଚେ ଥେରୋ ୱତ୍ତଂ ଜାନାତି, ‘‘ତ୍ୱଂ ଗଚ୍ଛ, ଅହଂ ପାକତିକଂ କରିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ବାଲୋ ହୋତି ଅନୁଗ୍ଗହିତୱତ୍ତୋ, ‘‘ଗଚ୍ଛ, ମା ଇଧ ତିଟ୍ଠ, ନେୱ ନିସୀଦିତୁଂ ନ ନିପଜ୍ଜିତୁଂ ଦେମୀ’’ତି ଦହରଂ ତଜ୍ଜେତିୟେୱ । ଦହରେନ ‘‘ଭନ୍ତେ, ସୁଖଂ ସୟଥା’’ତି କପ୍ପଂ ଲଭିତ୍ୱା ୱନ୍ଦିତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ତସ୍ମିଂ ଗତେ ଥେରସ୍ସେୱ ପଲିବୋଧୋ, ପୁରିମନୟେନେୱ ଚସ୍ସ ଆପତ୍ତି ୱେଦିତବ୍ବା ।

ଅଥ ପନ ଆଣତ୍ତିକ୍ଖଣେୟେୱ ଦହରୋ ‘‘ମୟ୍ହଂ ଭଣ୍ଡେ ଭଣ୍ଡଧୋୱନାଦି କିଞ୍ଚି କରଣୀୟଂ ଅତ୍ଥୀ’’ତି ୱଦତି, ଥେରୋ ପନ ତଂ ‘‘ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛାହୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ଭୋଜନସାଲତୋ ନିକ୍ଖମିତ୍ୱା ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ଗଚ୍ଛତି, ପାଦୁଦ୍ଧାରେନ କାରେତବ୍ବୋ। ସଚେ ତତ୍ଥେୱ ଗନ୍ତ୍ୱା ନିସୀଦତି, ପୁରିମନୟେନେୱ ଚସ୍ସ ଲେଡ୍ଡୁପାତାତିକ୍କମେ ଆପତ୍ତି । ସଚେ ପନ ଥେରୋ ସାମଣେରଂ ଆଣାପେତି, ସାମଣେରେ ତତ୍ଥ ମଞ୍ଚପୀଠଂ ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ନିସିନ୍ନେପି ଭୋଜନସାଲତୋ ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ପାଦୁଦ୍ଧାରେନ କାରେତବ୍ବୋ । ଗନ୍ତ୍ୱା ନିସିନ୍ନୋ ପୁନ ଗମନକାଲେ ଲେଡ୍ଡୁପାତାତିକ୍କମେ ଆପତ୍ତିୟା କାରେତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ଆଣାପେନ୍ତୋ ‘‘ମଞ୍ଚପୀଠଂ ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ତତ୍ଥେୱ ନିସୀଦା’’ତି ଆଣାପେତି, ୟତ୍ରିଚ୍ଛତି, ତତ୍ର ଗନ୍ତ୍ୱା ଆଗନ୍ତୁଂ ଲଭତି । ସୟଂ ପନ ପାକତିକଂ ଅକତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ଲେଡ୍ଡୁପାତାତିକ୍କମେ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ଅନ୍ତରସନ୍ନିପାତେ ମଞ୍ଚପୀଠାଦୀନି ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ନିସିନ୍ନେହି ଗମନକାଲେ ଆରାମିକାନଂ ‘‘ଇଦଂ ପଟିସାମେଥା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ଅୱତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତାନଂ ଲେଡ୍ଡୁପାତାତିକ୍କମେ ଆପତ୍ତି ।

୮୭. ମହାଧମ୍ମସ୍ସୱନଂ ନାମ ହୋତି, ତତ୍ଥ ଉପୋସଥାଗାରତୋପି ଭୋଜନସାଲତୋପି ଆହରିତ୍ୱା ମଞ୍ଚପୀଠାନି ପଞ୍ଞପେନ୍ତି, ଆୱାସିକାନଂୟେୱ ପଲିବୋଧୋ । ସଚେ ଆଗନ୍ତୁକା ‘‘ଇଦଂ ଅମ୍ହାକଂ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ, ଇଦଂ ଆଚରିୟସ୍ସା’’ତି ଗଣ୍ହନ୍ତି, ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ତେସଂ ପଲିବୋଧୋ । ଗମନକାଲେ ପାକତିକଂ ଅକତ୍ୱା ଲେଡ୍ଡୁପାତଂ ଅତିକ୍କମନ୍ତାନଂ ଆପତ୍ତି । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ୟାୱ ଅଞ୍ଞେ ନ ନିସୀଦନ୍ତି, ତାୱ ୟେହି ପଞ୍ଞତ୍ତଂ, ତେସଂ ଭାରୋ, ଅଞ୍ଞେସୁ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ନିସିନ୍ନେସୁ ନିସିନ୍ନକାନଂ ଭାରୋ । ସଚେ ତେ ଅନୁଦ୍ଧରିତ୍ୱା ୱା ଅନୁଦ୍ଧରାପେତ୍ୱା ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଦୁକ୍କଟଂ । କସ୍ମା ? ଅନାଣତ୍ତିୟା ପଞ୍ଞପିତତ୍ତା’’ତି । ଧମ୍ମାସନେ ପଞ୍ଞତ୍ତେ ୟାୱ ଉସ୍ସାରକୋ ୱା ଧମ୍ମକଥିକୋ ୱା ନାଗଚ୍ଛତି, ତାୱ ପଞ୍ଞାପକାନଂ ପଲିବୋଧୋ । ତସ୍ମିଂ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ନିସିନ୍ନେ ତସ୍ସ ପଲିବୋଧୋ । ସକଲଂ ଅହୋରତ୍ତଂ ଧମ୍ମସ୍ସୱନଂ ହୋତି, ଅଞ୍ଞୋ ଉସ୍ସାରକୋ ୱା ଧମ୍ମକଥିକୋ ୱା ଉଟ୍ଠାତି, ଅଞ୍ଞୋ ନିସୀଦତି, ୟୋ ୟୋ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ନିସୀଦତି, ତସ୍ସ ତସ୍ସେୱ ଭାରୋ । ଉଟ୍ଠହନ୍ତେନ ପନ ‘‘ଇଦମାସନଂ ତୁମ୍ହାକଂ ଭାରୋ’’ତି ୱତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେପି ଇତରସ୍ମିଂ ଅନାଗତେ ପଠମଂ ନିସିନ୍ନୋ ଉଟ୍ଠାୟ ଗଚ୍ଛତି, ତସ୍ମିଞ୍ଚ ଅନ୍ତୋଉପଚାରଟ୍ଠେୟେୱ ଇତରୋ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ନିସୀଦତି, ଉଟ୍ଠାୟ ଗତୋ ଆପତ୍ତିୟା ନ କାରେତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ଇତରସ୍ମିଂ ଅନାଗତେୟେୱ ପଠମଂ ନିସିନ୍ନୋ ଉଟ୍ଠାୟାସନା ଲେଡ୍ଡୁପାତଂ ଅତିକ୍କମତି, ଆପତ୍ତିୟା କାରେତବ୍ବୋ । ‘‘ସବ୍ବତ୍ଥ ଲେଡ୍ଡୁପାତାତିକ୍କମେ ପଠମପାଦେ ଦୁକ୍କଟଂ, ଦୁତିୟପାଦେ ପାଚିତ୍ତିୟ’’ନ୍ତି ଅୟଂ ନୟୋ ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତୋତି ।

୮୮. ସଚେ ପନ ୱୁତ୍ତପ୍ପକାରସେନାସନତୋ ଅଞ୍ଞଂ ସଙ୍ଘିକଂ ଚିମିଲିକଂ ୱା ଉତ୍ତରତ୍ଥରଣଂ ୱା ଭୂମତ୍ଥରଣଂ ୱା ତଟ୍ଟିକଂ ୱା ଚମ୍ମଖଣ୍ଡଂ ୱା ପାଦପୁଞ୍ଛନିଂ ୱା ଫଲକପୀଠଂ ୱା ଅଜ୍ଝୋକାସେ ସନ୍ଥରିତ୍ୱା ୱା ସନ୍ଥରାପେତ୍ୱା ୱା ତଂ ପକ୍କମନ୍ତୋ ନେୱ ଉଦ୍ଧରତି ନ ଉଦ୍ଧରାପେତି ଅନାପୁଚ୍ଛଂ ୱା ଗଚ୍ଛତି, ଦୁକ୍କଟଂ । ଆଧାରକଂ ପତ୍ତପିଧାନକଂ ପାଦକଠଲିକଂ ତାଲୱଣ୍ଟଂ ବୀଜନିପତ୍ତକଂ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଦାରୁଭଣ୍ଡଂ ଅନ୍ତମସୋ ପାନୀୟଉଳୁଙ୍କଂ ପାନୀୟସଙ୍ଖଂ ଅଜ୍ଝୋକାସେ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସପି ଦୁକ୍କଟଂ । ଅଜ୍ଝୋକାସେ ରଜନଂ ପଚିତ୍ୱା ରଜନଭାଜନଂ ରଜନଉଳୁଙ୍କୋ ରଜନଦୋଣିକାତି ସବ୍ବଂ ଅଗ୍ଗିସାଲାୟ ପଟିସାମେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅଗ୍ଗିସାଲା ନତ୍ଥି, ଅନୋୱସ୍ସକେ ପବ୍ଭାରେ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ତସ୍ମିମ୍ପି ଅସତି ୟତ୍ଥ ଓଲୋକେନ୍ତା ଭିକ୍ଖୂ ପସ୍ସନ୍ତି, ତାଦିସେ ଠାନେ ଠପେତ୍ୱା ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅଞ୍ଞପୁଗ୍ଗଲିକେ ପନ ମଞ୍ଚପୀଠାଦିସେନାସନେପି ଦୁକ୍କଟମେୱ । ଏତ୍ଥ ପନ ‘‘ୟସ୍ମିଂ ୱିସ୍ସାସଗ୍ଗାହୋ ନ ରୁହତି, ତସ୍ସ ସନ୍ତକେ ଦୁକ୍କଟଂ । ୟସ୍ମିଂ ପନ ୱିସ୍ସାସଗ୍ଗାହୋ ରୁହତି, ତସ୍ସ ସନ୍ତକଂ ଅତ୍ତନୋ ପୁଗ୍ଗଲିକମେୱ ହୋତୀ’’ତି ମହାପଚ୍ଚରିୟାଦୀସୁ ୱୁତ୍ତଂ । ଅତ୍ତନୋ ପୁଗ୍ଗଲିକେ ପନ ଅନାପତ୍ତିୟେୱ । ୟୋ ଭିକ୍ଖୁ ୱା ସାମଣେରୋ ୱା ଆରାମିକୋ ୱା ଲଜ୍ଜୀ ହୋତି, ଅତ୍ତନୋ ପଲିବୋଧଂ ୱିୟ ମଞ୍ଞତି, ତଥାରୂପଂ ଅନାପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସପି ଅନାପତ୍ତି । ୟୋ ପନ ଆତପେ ଓତାପେନ୍ତୋ ‘‘ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଉଦ୍ଧରିସ୍ସାମୀ’’ତି ଗଚ୍ଛତି, ତସ୍ସପି ଅନାପତ୍ତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ମଞ୍ଚପୀଠାଦିସଙ୍ଘିକସେନାସନେସୁ

ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୧୮. କାଲିକୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୮୯.କାଲିକାନିପିଚତ୍ତାରୀତି ଏତ୍ଥ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୫୫-୨୫୬) ୟାୱକାଲିକଂ ୟାମକାଲିକଂ ସତ୍ତାହକାଲିକଂ ୟାୱଜୀୱିକନ୍ତି ଇମାନି ଚତ୍ତାରି କାଲିକାନି ୱେଦିତବ୍ବାନି । ତତ୍ଥ ପୁରେଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଖାଦନୀୟଭୋଜନୀୟଂ ୟାୱ ମଜ୍ଝନ୍ହିକସଙ୍ଖତୋ କାଲୋ, ତାୱ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବତୋ ୟାୱକାଲିକଂ। ସଦ୍ଧିଂ ଅନୁଲୋମପାନେହି ଅଟ୍ଠୱିଧଂ ପାନଂ ୟାୱ ରତ୍ତିୟା ପଚ୍ଛିମୟାମସଙ୍ଖାତୋ ୟାମୋ, ତାୱ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବତୋ ୟାମୋ କାଲୋ ଅସ୍ସାତି ୟାମକାଲିକଂ। ସପ୍ପିଆଦି ପଞ୍ଚୱିଧଂ ଭେସଜ୍ଜଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ସତ୍ତାହଂ ନିଧେତବ୍ବତୋ ସତ୍ତାହୋ କାଲୋ ଅସ୍ସାତି ସତ୍ତାହକାଲିକଂ। ଠପେତ୍ୱା ଉଦକଂ ଅୱସେସଂ ସବ୍ବମ୍ପି ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ୟାୱଜୀୱଂ ପରିହରିତ୍ୱା ସତି ପଚ୍ଚୟେ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବତୋ ୟାୱଜୀୱିକନ୍ତି ୱୁଚ୍ଚତି ।

୯୦. ତତ୍ଥ ୟାୱକାଲିକେସୁ ଭୋଜନୀୟଂ ନାମ ଓଦନୋ କୁମ୍ମାସୋ ସତ୍ତୁ ମଚ୍ଛୋ ମଂସନ୍ତି । ପଞ୍ଚ ଭୋଜନାନି ୟାମକାଲିକଂ ସତ୍ତାହକାଲିକଂ ୟାୱଜୀୱିକଞ୍ଚ ଠପେତ୍ୱା ଅୱସେସଂ ଖାଦନୀୟଂ ନାମ । ଏତ୍ଥ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୪୮-୯) ପନ ୟଂ ତାୱ ସକ୍ଖଲିମୋଦକାଦି ପୁବ୍ବଣ୍ଣାପରଣ୍ଣମୟଂ ଖାଦନୀୟଂ, ତତ୍ଥ ୱତ୍ତବ୍ବମେୱ ନତ୍ଥି । ୟମ୍ପି ୱନମୂଲାଦିପ୍ପଭେଦଂ ଆମିସଗତିକଂ ହୋତି । ସେୟ୍ୟଥିଦଂ – ମୂଲଖାଦନୀୟଂ କନ୍ଦଖାଦନୀୟଂ ମୁଳାଲଖାଦନୀୟଂ ମତ୍ଥକଖାଦନୀୟଂ ଖନ୍ଧଖାଦନୀୟଂ ତଚଖାଦନୀୟଂ ପତ୍ତଖାଦନୀୟଂ ପୁପ୍ଫଖାଦନୀୟଂ ଫଲଖାଦନୀୟଂ ଅଟ୍ଠିଖାଦନୀୟଂ ପିଟ୍ଠଖାଦନୀୟଂ ନିୟ୍ୟାସଖାଦନୀୟନ୍ତି, ଇଦମ୍ପି ଖାଦନୀୟସଙ୍ଖ୍ୟମେୱ ଗଚ୍ଛତି ।

ତତ୍ଥ ପନ ଆମିସଗତିକସଲ୍ଲକ୍ଖଣତ୍ଥଂ ଇଦଂ ମୁଖମତ୍ତନିଦସ୍ସନଂ – ମୂଲଖାଦନୀୟେ ତାୱ ମୂଲକମୂଲଂ ଖାରକମୂଲଂ ଚଚ୍ଚୁମୂଲଂ ତମ୍ବକମୂଲଂ ତଣ୍ଡୁଲେୟ୍ୟକମୂଲଂ ୱତ୍ଥୁଲେୟ୍ୟକମୂଲଂ ୱଜକଲିମୂଲଂ ଜଜ୍ଝରିମୂଲନ୍ତି ଏୱମାଦୀନି ସୂପେୟ୍ୟପଣ୍ଣମୂଲାନି ଆମିସଗତିକାନି । ଏତ୍ଥ ଚ ୱଜକଲିମୂଲେ ଜରଟ୍ଠଂ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଛଡ୍ଡେନ୍ତି, ତଂ ୟାୱଜୀୱିକଂ ହୋତି । ଅଞ୍ଞମ୍ପି ଏୱରୂପଂ ଏତେନେୱ ନୟେନ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ମୂଲକଖାରକଜଜ୍ଝରିମୂଲାନଂ ପନ ଜରଟ୍ଠାନିପି ଆମିସଗତିକାନେୱାତି ୱୁତ୍ତଂ । ୟାନି ପନ ପାଳିୟଂ –

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ମୂଲାନି ଭେସଜ୍ଜାନି ହଲିଦ୍ଦିଂ ସିଙ୍ଗିୱେରଂ ୱଚଂ ୱଚତ୍ତଂ ଅତିୱିସଂ କଟୁକରୋହିଣିଂ ଉସୀରଂ ଭଦ୍ଦମୁତ୍ତକଂ, ୟାନି ୱା ପନଞ୍ଞାନିପି ଅତ୍ଥି ମୂଲାନି ଭେସଜ୍ଜାନି ନେୱ ଖାଦନୀୟେ ଖାଦନୀୟତ୍ଥଂ ଫରନ୍ତି, ନ ଭୋଜନୀୟେ ଭୋଜନୀୟତ୍ଥଂ ଫରନ୍ତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୬୩) –

ୱୁତ୍ତାନି, ତାନି ୟାୱଜୀୱିକାନି । ତେସଂ ଚୂଳପଞ୍ଚମୂଲଂ ମହାପଞ୍ଚମୂଲନ୍ତିଆଦିନା ନୟେନ ଗଣିୟମାନାନଂ ଗଣନାୟ ଅନ୍ତୋ ନତ୍ଥି, ଖାଦନୀୟତ୍ଥଞ୍ଚ ଭୋଜନୀୟତ୍ଥଞ୍ଚ ଅଫରଣଭାୱୋୟେୱ ପନେତେସଂ ଲକ୍ଖଣଂ । ତସ୍ମା ୟଂ କିଞ୍ଚି ମୂଲଂ ତେସୁ ତେସୁ ଜନପଦେସୁ ପକତିଆହାରୱସେନ ମନୁସ୍ସାନଂ ଖାଦନୀୟତ୍ଥଂ ଭୋଜନୀୟତ୍ଥଞ୍ଚ ଫରତି, ତଂ ୟାୱକାଲିକଂ, ଇତରଂ ୟାୱଜୀୱିକନ୍ତି ୱେଦିତବ୍ବଂ। ସୁବହୁଂ ୱତ୍ୱାପି ହି ଇମସ୍ମିଂୟେୱ ଲକ୍ଖଣେ ଠାତବ୍ବଂ । ନାମସଞ୍ଞାସୁ ପନ ୱୁଚ୍ଚମାନାସୁ ତଂ ତଂ ନାମଂ ଅଜାନନ୍ତାନଂ ସମ୍ମୋହୋୟେୱ ହୋତି, ତସ୍ମା ନାମସଞ୍ଞାୟ ଆଦରଂ ଅକତ୍ୱା ଲକ୍ଖଣମେୱ ଦସ୍ସିତଂ । ୟଥା ଚ ମୂଲେ, ଏୱଂ କନ୍ଦାଦୀସୁପି ଲକ୍ଖଣଂ ଦସ୍ସୟିସ୍ସାମ, ତସ୍ସେୱ ୱସେନ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ୟଞ୍ଚ ତଂ ପାଳିୟଂ ହଲିଦ୍ଦାଦି ଅଟ୍ଠୱିଧଂ ୱୁତ୍ତଂ, ତସ୍ସ ଖନ୍ଧତଚପୁପ୍ଫଫଲାଦି ସବ୍ବଂ ୟାୱଜୀୱିକନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ ।

କନ୍ଦଖାଦନୀୟେ ଦୁୱିଧୋ କନ୍ଦୋ ଦୀଘୋ ଚ ଭିସକିଂସୁକକନ୍ଦାଦି, ୱଟ୍ଟୋ ଚ ଉପ୍ପଲକସେରୁକକନ୍ଦାଦି, ୟଂ ଗଣ୍ଠୀତିପି ୱଦନ୍ତି । ତତ୍ଥ ସବ୍ବେସଂ କନ୍ଦାନଂ ଜିଣ୍ଣଜରଟ୍ଠଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ଛଲ୍ଲି ଚ ସୁଖୁମମୂଲାନି ଚ ୟାୱଜୀୱିକାନି, ତରୁଣୋ ପନ ସୁଖଖାଦନୀୟୋ ସାଲକଲ୍ୟାଣିପୋତକକନ୍ଦୋ କିଂସୁକପୋତକକନ୍ଦୋ ଅମ୍ବାଟକକନ୍ଦୋ କେତକକନ୍ଦୋ ମାଲୁୱକନ୍ଦୋ ଭିସସଙ୍ଖାତୋ ପଦୁମପୁଣ୍ଡରୀକକନ୍ଦୋ ପିଣ୍ଡାଲୁମସାଲୁଆଦୟୋ ଚ ଖୀରୱଲ୍ଲିକନ୍ଦୋ ଆଲୁୱକନ୍ଦୋ ସିଗ୍ଗୁକନ୍ଦୋ ତାଲକନ୍ଦୋ ନୀଲୁପ୍ପଲରତ୍ତୁପ୍ପଲକୁମୁଦସୋଗନ୍ଧିକାନଂ କନ୍ଦା କଦଲିକନ୍ଦୋ ୱେଳୁକନ୍ଦୋ କସେରୁକକନ୍ଦୋତି ଏୱମାଦୟୋ ତେସୁ ତେସୁ ଜନପଦେସୁ ପକତିଆହାରୱସେନ ମନୁସ୍ସାନଂ ଖାଦନୀୟତ୍ଥଞ୍ଚ ଭୋଜନୀୟତ୍ଥଞ୍ଚ ଫରଣକକନ୍ଦା ୟାୱକାଲିକା । ଖୀରୱଲ୍ଲିକନ୍ଦୋ ଅଧୋତୋ ୟାୱଜୀୱିକୋ, ଧୋତୋ ୟାୱକାଲିକୋ । ଖୀରକାକୋଲିଜୀୱିକଉସଭକଲସୁଣାଦିକନ୍ଦା ପନ ୟାୱଜୀୱିକା । ତେ ପାଳିୟଂ ‘‘ୟାନି ୱା ପନଞ୍ଞାନିପି ଅତ୍ଥି ମୂଲାନି ଭେସଜ୍ଜାନୀ’’ତି ଏୱଂ (ମହାୱ॰ ୨୬୩) ମୂଲଭେସଜ୍ଜସଙ୍ଗହେନେୱ ସଙ୍ଗହିତା ।

ମୁଳାଲଖାଦନୀୟେ ପଦୁମମୁଳାଲଂ ପୁଣ୍ଡରୀକମୁଳାଲଂ ମୂଲସଦିସଂୟେୱ । ଏରକମୁଳାଲଂ କନ୍ଦୁଲମୁଳାଲନ୍ତି ଏୱମାଦି ତେସୁ ତେସୁ ଜନପଦେସୁ ପକତିଆହାରୱସେନ ମନୁସ୍ସାନଂ ଖାଦନୀୟତ୍ଥଂ ଭୋଜନୀୟତ୍ଥଞ୍ଚ ଫରଣକମୁଳାଲଂ ୟାୱକାଲିକଂ, ହଲିଦ୍ଦିସିଙ୍ଗିୱେରମକଚିଚତୁରସ୍ସୱଲ୍ଲିକେତକତାଲହିନ୍ତାଲକୁନ୍ତାଲନାଳିକେରପୂଗରୁକ୍ଖାଦିମୁଳାଲଂ ପନ ୟାୱଜୀୱିକଂ । ତଂ ସବ୍ବମ୍ପି ପାଳିୟଂ ‘‘ୟାନି ୱା ପନଞ୍ଞାନିପି ଅତ୍ଥି ମୂଲାନି ଭେସଜ୍ଜାନୀ’’ତି ଏୱଂ ମୂଲଭେସଜ୍ଜସଙ୍ଗହେନେୱ ସଙ୍ଗହିତଂ ।

ମତ୍ଥକଖାଦନୀୟେ ତାଲହିନ୍ତାଲକୁନ୍ତାଲକେତକନାଳିକେରପୂଗରୁକ୍ଖଖଜ୍ଜୂରିୱେତ୍ତଏରକକଦଲୀନଂ କଳୀରସଙ୍ଖାତା ମତ୍ଥକା, ୱେଣୁକଳୀରୋ ନଳକଳୀରୋ ଉଚ୍ଛୁକଳୀରୋ ମୂଲକକଳୀରୋ ସାସପକଳୀରୋ ସତାୱରିକଳୀରୋ ସତ୍ତନ୍ନଂ ଧଞ୍ଞାନଂ କଳୀରାତି ଏୱମାଦି ତେସୁ ତେସୁ ଜନପଦେସୁ ପକତିଆହାରୱସେନ ମନୁସ୍ସାନଂ ଖାଦନୀୟତ୍ଥଂ ଭୋଜନୀୟତ୍ଥଞ୍ଚ ଫରଣକୋ ରୁକ୍ଖୱଲ୍ଲିଆଦୀନଂ ମତ୍ଥକୋ ୟାୱକାଲିକୋ, ହଲିଦ୍ଦିସିଙ୍ଗିୱେରୱଚମକଚିଲସୁଣାନଂ କଳୀରା, ତାଲହିନ୍ତାଲକୁନ୍ତାଲନାଳିକେରକଳୀରାନଞ୍ଚ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ପାତିତୋ ଜରଟ୍ଠବୁନ୍ଦୋ ୟାୱଜୀୱିକୋ ।

ଖନ୍ଧଖାଦନୀୟେ ଅନ୍ତୋପଥୱୀଗତୋ ସାଲକଲ୍ୟାଣୀଖନ୍ଧୋ ଉଚ୍ଛୁଖନ୍ଧୋ ନୀଲୁପ୍ପଲରତ୍ତୁପ୍ପଲକୁମୁଦସୋଗନ୍ଧିକାନଂ ଦଣ୍ଡକଖନ୍ଧାତି ଏୱମାଦି ତେସୁ ତେସୁ ଜନପଦେସୁ ପକତିଆହାରୱସେନ ମନୁସ୍ସାନଂ ଖାଦନୀୟତ୍ଥଂ ଭୋଜନୀୟତ୍ଥଞ୍ଚ ଫରଣକୋ ଖନ୍ଧୋ ୟାୱକାଲିକୋ, ଉପ୍ପଲଜାତୀନଂ ପଣ୍ଣଦଣ୍ଡକୋ ପଦୁମଜାତୀନଂ ସବ୍ବୋପି ଦଣ୍ଡକୋ କରୱିନ୍ଦଦଣ୍ଡାଦୟୋ ଚ ଅୱସେସସବ୍ବଖନ୍ଧା ୟାୱଜୀୱିକା ।

ତଚଖାଦନୀୟେ ଉଚ୍ଛୁତଚୋୱ ଏକୋ ୟାୱକାଲିକୋ, ସୋପି ସରସୋ, ସେସୋ ସବ୍ବୋ ୟାୱଜୀୱିକୋ । ତେସଂ ପନ ମତ୍ଥକଖନ୍ଧତଚାନଂ ତିଣ୍ଣମ୍ପି ପାଳିୟଂ କସାୱଭେସଜ୍ଜେନ ସଙ୍ଗହୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ –

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, କସାୱାନି ଭେସଜ୍ଜାନି ନିମ୍ବକସାୱଂ କୁଟଜକସାୱଂ ପଟୋଲକସାୱଂ ଫଗ୍ଗୱକସାୱଂ ନତ୍ତମାଲକସାୱଂ, ୟାନି ୱା ପନଞ୍ଞାନିପି ଅତ୍ଥି କସାୱାନି ଭେସଜ୍ଜାନି ନେୱ ଖାଦନୀୟେ ଖାଦନୀୟତ୍ଥଂ ଫରନ୍ତି, ନ ଭୋଜନୀୟେ ଭୋଜନୀୟତ୍ଥଂ ଫରନ୍ତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୬୩) ।

ଏତ୍ଥ ହି ଏତେସମ୍ପି ସଙ୍ଗହୋ ସିଜ୍ଝତି । ୱୁତ୍ତକସାୱାନି ଚ ସବ୍ବକପ୍ପିୟାନୀତି ୱେଦିତବ୍ବାନି ।

ପତ୍ତଖାଦନୀୟେ ମୂଲକଂ ଖାରକୋ ଚଚ୍ଚୁ ତମ୍ବକୋ ତଣ୍ଡୁଲେୟ୍ୟକୋ ପପୁନ୍ନାଗୋ ୱତ୍ଥୁଲେୟ୍ୟକୋ ୱଜକଲି ଜଜ୍ଝରି ସେଲ୍ଲୁ ସିଗ୍ଗୁ କାସମଦ୍ଦକୋ ଉମ୍ମାଚୀନମୁଗ୍ଗୋ ମାସୋ ରାଜମାସୋ ଠପେତ୍ୱା ମହାନିପ୍ଫାୱଂ ଅୱସେସନିପ୍ଫାୱୋ ଅଗ୍ଗିମନ୍ଥୋ ସୁନିସନ୍ନକୋ ସେତୱରଣୋ ନାଳିକା ଭୂମିୟଂ ଜାତଲୋଣୀତି ଏତେସଂ ପତ୍ତାନି, ଅଞ୍ଞାନି ଚ ଏୱରୂପାନି ତେସୁ ତେସୁ ଜନପଦେସୁ ପକତିଆହାରୱସେନ ମନୁସ୍ସାନଂ ଖାଦନୀୟତ୍ଥଞ୍ଚ ଭୋଜନୀୟତ୍ଥଞ୍ଚ ଫରଣକାନି ପତ୍ତାନି ଏକଂସେନ ୟାୱକାଲିକାନି, ୟା ପନଞ୍ଞା ମହାନଖପିଟ୍ଠିମତ୍ତପଣ୍ଣା ଲୋଣିରୁକ୍ଖେ ଚ ଗଚ୍ଛେ ଚ ଆରୋହତି, ତସ୍ସା ପତ୍ତଂ ୟାୱଜୀୱିକଂ । ବ୍ରହ୍ମିପତ୍ତଞ୍ଚ ୟାୱକାଲିକନ୍ତି ଦୀପୱାସିନୋ ୱଦନ୍ତି । ଅମ୍ବପଲ୍ଲୱଂ ୟାୱକାଲିକଂ, ଅସୋକପଲ୍ଲୱଂ ପନ ୟାୱଜୀୱିକଂ । ୟାନି ଚଞ୍ଞାନି ପାଳିୟଂ –

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଣ୍ଣାନି ଭେସଜ୍ଜାନି ନିମ୍ବପଣ୍ଣଂ କୁଟଜପଣ୍ଣଂ ପଟୋଲପଣ୍ଣଂ ସୁଲସିପଣ୍ଣଂ କପ୍ପାସପଣ୍ଣଂ, ୟାନି ୱା ପନଞ୍ଞାନିପି ଅତ୍ଥି ପଣ୍ଣାନି ଭେସଜ୍ଜାନି ନେୱ ଖାଦନୀୟେ ଖାଦନୀୟତ୍ଥଂ ଫରନ୍ତି, ନ ଭୋଜନୀୟେ ଭୋଜନୀୟତ୍ଥଂ ଫରନ୍ତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୬୩) –

ୱୁତ୍ତାନି, ତାନି ୟାୱଜୀୱିକାନି । ନ କେୱଲଞ୍ଚ ପଣ୍ଣାନି, ତେସଂ ପୁପ୍ଫଫଲାନିପି । ୟାୱଜୀୱିକପଣ୍ଣାନଂ ପନ ଫଗ୍ଗୱପଣ୍ଣଂ ଅଜ୍ଜୁକପଣ୍ଣଂ ଫଣିଜ୍ଜକପଣ୍ଣଂ ତମ୍ବୂଲପଣ୍ଣଂ ପଦୁମିନିପଣ୍ଣନ୍ତି ଏୱଂ ଗଣନୱସେନ ଅନ୍ତୋ ନତ୍ଥି ।

ପୁପ୍ଫଖାଦନୀୟେ ମୂଲକପୁପ୍ଫଂ ଖାରକପୁପ୍ଫଂ ଚଚ୍ଚୁପୁପ୍ଫଂ ତମ୍ବକପୁପ୍ଫଂ ୱଜକଲିପୁପ୍ଫଂ ଜଜ୍ଝରିପୁପ୍ଫଂ ଚୂଳନିପ୍ଫାୱପୁପ୍ଫଂ ମହାନିପ୍ଫାୱପୁପ୍ଫଂ କସେରୁକପୁପ୍ଫଂ ନାଳିକେରତାଲକେତକାନଂ ତରୁଣପୁପ୍ଫାନି ସେତୱରଣପୁପ୍ଫଂ ସିଗ୍ଗୁପୁପ୍ଫଂ ଉପ୍ପଲପଦୁମଜାତିକାନଂ ପୁପ୍ଫାନଂ କଣ୍ଣିକାମତ୍ତଂ ଅଗନ୍ଧିପୁପ୍ଫଂ କରୀରପୁପ୍ଫଂ ଜୀୱନ୍ତୀ ପୁପ୍ଫନ୍ତି ଏୱମାଦି ତେସୁ ତେସୁ ଜନପଦେସୁ ପକତିଆହାରୱସେନ ମନୁସ୍ସାନଂ ଖାଦନୀୟତ୍ଥଂ ଭୋଜନୀୟତ୍ଥଞ୍ଚ ଫରଣପୁପ୍ଫଂ ୟାୱକାଲିକଂ, ଅସୋକବକୁଲକୁୟ୍ୟକପୁନ୍ନାଗଚମ୍ପକଜାତିକରୱୀରକଣିକାରକୁନ୍ଦନୱମାଲିକମଲ୍ଲିକାଦୀନଂ ପନ ପୁପ୍ଫଂ ୟାୱଜୀୱିକଂ, ତସ୍ସ ଗଣନାୟ ଅନ୍ତୋ ନତ୍ଥି । ପାଳିୟଂ ପନସ୍ସ କସାୱଭେସଜ୍ଜେନ ସଙ୍ଗହୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ ।

ଫଲଖାଦନୀୟେ ପନସଲବୁଜତାଲନାଳିକେରଅମ୍ବଜମ୍ବୁଅମ୍ବାଟକତିନ୍ତିଣିକମାତୁଲୁଙ୍ଗକପିତ୍ଥଲାବୁକୁମ୍ଭଣ୍ଡପୁସ୍ସଫଲତିମ୍ବରୂସକତିପୁସୱାତିଙ୍ଗଣଚୋଚମୋଚମଧୁକାଦୀନଂ ଫଲାନି, ୟାନି ଲୋକେ ତେସୁ ତେସୁ ଜନପଦେସୁ ପକତିଆହାରୱସେନ ମନୁସ୍ସାନଂ ଖାଦନୀୟତ୍ଥଂ ଭୋଜନୀୟତ୍ଥଞ୍ଚ ଫରନ୍ତି, ସବ୍ବାନି ତାନି ୟାୱକାଲିକାନି, ନାମଗଣନୱସେନ ତେସଂ ନ ସକ୍କା ପରିୟନ୍ତଂ ଦସ୍ସେତୁଂ । ୟାନି ପନ ପାଳିୟଂ –

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଫଲାନି ଭେସଜ୍ଜାନି ବିଲଙ୍ଗଂ ପିପ୍ପଲିଂ ମରୀଚଂ ହରୀତକଂ ୱିଭୀତକଂ ଆମଲକଂ ଗୋଟ୍ଠଫଲଂ, ୟାନି ୱା ପନଞ୍ଞାନିପି ଅତ୍ଥି ଫଲାନି ଭେସଜ୍ଜାନି ନେୱ ଖାଦନୀୟେ ଖାଦନୀୟତ୍ଥଂ ଫରନ୍ତି, ନ ଭୋଜନୀୟେ ଭୋଜନୀୟତ୍ଥଂ ଫରନ୍ତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୬୩) –

ୱୁତ୍ତାନି, ତାନି ୟାୱଜୀୱିକାନି । ତେସମ୍ପି ଅପରିପକ୍କାନି ଅଚ୍ଛିୱବିମ୍ବୱରଣକେତକକାସ୍ମରୀଆଦୀନଂ ଫଲାନି ଜାତିଫଲଂ କଟୁକଫଲଂ ଏଳା ତକ୍କୋଲନ୍ତି ଏୱଂ ନାମୱସେନ ନ ସକ୍କା ପରିୟନ୍ତଂ ଦସ୍ସେତୁଂ ।

ଅଟ୍ଠିଖାଦନୀୟେ ଲବୁଜଟ୍ଠି ପନସଟ୍ଠି ଅମ୍ବାଟକଟ୍ଠି ସାଲଟ୍ଠି ଖଜ୍ଜୂରୀକେତକତିମ୍ବରୂସକାନଂ ତରୁଣଫଲଟ୍ଠି ତିନ୍ତିଣିକଟ୍ଠି ବିମ୍ବଫଲଟ୍ଠି ଉପ୍ପଲପଦୁମଜାତୀନଂ ପୋକ୍ଖରଟ୍ଠୀତି ଏୱମାଦୀନି ତେସୁ ତେସୁ ଜନପଦେସୁ ମନୁସ୍ସାନଂ ପକତିଆହାରୱସେନ ଖାଦନୀୟତ୍ଥଂ ଭୋଜନୀୟତ୍ଥଞ୍ଚ ଫରଣକାନି ଅଟ୍ଠୀନି ୟାୱକାଲିକାନି, ମଧୁକଟ୍ଠି ପୁନ୍ନାଗଟ୍ଠି ହରୀତକାଦୀନଂ ଅଟ୍ଠୀନି ସିଦ୍ଧତ୍ଥକଟ୍ଠି ରାଜିକଟ୍ଠୀତି ଏୱମାଦୀନି ଅଟ୍ଠୀନି ୟାୱଜୀୱିକାନି । ତେସଂ ପାଳିୟଂ ଫଲଭେସଜ୍ଜେନେୱ ସଙ୍ଗହୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ ।

ପିଟ୍ଠଖାଦନୀୟେ ସତ୍ତନ୍ନଂ ତାୱ ଧଞ୍ଞାନଂ ଧଞ୍ଞାନୁଲୋମାନଂ ଅପରଣ୍ଣାନଞ୍ଚ ପିଟ୍ଠଂ ପନସପିଟ୍ଠଂ ଲବୁଜପିଟ୍ଠଂ ଅମ୍ବାଟକପିଟ୍ଠଂ ସାଲପିଟ୍ଠଂ ଧୋତକତାଲପିଟ୍ଠଂ ଖୀରୱଲ୍ଲିପିଟ୍ଠଞ୍ଚାତି ଏୱମାଦୀନି ତେସୁ ତେସୁ ଜନପଦେସୁ ପକତିଆହାରୱସେନ ମନୁସ୍ସାନଂ ଖାଦନୀୟତ୍ଥଂ ଭୋଜନୀୟତ୍ଥଞ୍ଚ ଫରଣକାନି ପିଟ୍ଠାନି ୟାୱକାଲିକାନି, ଅଧୋତକଂ ତାଲପିଟ୍ଠଂ ଖୀରୱଲ୍ଲିପିଟ୍ଠଂ ଅସ୍ସଗନ୍ଧାଦିପିଟ୍ଠାନି ଚ ୟାୱଜୀୱିକାନି । ତେସଂ ପାଳିୟଂ କସାୱେହି ମୂଲଫଲେହି ଚ ସଙ୍ଗହୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ ।

ନିୟ୍ୟାସଖାଦନୀୟେ – ଏକୋ ଉଚ୍ଛୁନିୟ୍ୟାସୋୱ ସତ୍ତାହକାଲିକୋ, ସେସା –

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଜତୂନି ଭେସଜ୍ଜାନି ହିଙ୍ଗୁଂ ହିଙ୍ଗୁଜତୁଂ ହିଙ୍ଗୁସିପାଟିକଂ ତକଂ ତକପତ୍ତିଂ ତକପଣ୍ଣିଂ ସଜ୍ଜୁଲସଂ, ୟାନି ୱା ପନଞ୍ଞାନିପି ଅତ୍ଥି ଜତୂନି ଭେସଜ୍ଜାନୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୬୩) –

ଏୱଂ ପାଳିୟଂ ୱୁତ୍ତା ନିୟ୍ୟାସା ୟାୱଜୀୱିକା । ତତ୍ଥ ୟେୱାପନକୱସେନ ସଙ୍ଗହିତାନଂ ଅମ୍ବନିୟ୍ୟାସୋ କଣିକାରନିୟ୍ୟାସୋତି ଏୱଂ ନାମୱସେନ ନ ସକ୍କା ପରିୟନ୍ତଂ ଦସ୍ସେତୁଂ । ଏୱଂ ଇମେସୁ ମୂଲଖାଦନୀୟାଦୀସୁ ୟଂ କିଞ୍ଚି ୟାୱକାଲିକଂ, ସବ୍ବମ୍ପି ଇମସ୍ମିଂ ଅତ୍ଥେ ଅୱସେସଂ ଖାଦନୀୟଂ ନାମାତି ସଙ୍ଗହିତଂ ।

୯୧. ୟାମକାଲିକେସୁ ପନ ଅଟ୍ଠ ପାନାନି ନାମ ଅମ୍ବପାନଂ ଜମ୍ବୁପାନଂ ଚୋଚପାନଂ ମୋଚପାନଂ ମଧୁକପାନଂ ମୁଦ୍ଦିକପାନଂ ସାଲୂକପାନଂ ଫାରୁସକପାନନ୍ତି ଇମାନି ଅଟ୍ଠ ପାନାନି । ତତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୦୦) ଅମ୍ବପାନନ୍ତି ଆମେହି ୱା ପକ୍କେହି ୱା ଅମ୍ବେହି କତପାନଂ । ତତ୍ଥ ଆମେହି କରୋନ୍ତେନ ଅମ୍ବତରୁଣାନି ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ଉଦକେ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଆତପେ ଆଦିଚ୍ଚପାକେନ ପଚିତ୍ୱା ପରିସ୍ସାୱେତ୍ୱା ତଦହୁପଟିଗ୍ଗହିତକେହି ମଧୁସକ୍କାରକପ୍ପୂରାଦୀହି ୟୋଜେତ୍ୱା କାତବ୍ବଂ, ଏୱଂ କତଂ ପୁରେଭତ୍ତମେୱ କପ୍ପତି । ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେହି କତଂ ଲଭିତ୍ୱା ପନ ପୁରେଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ପୁରେଭତ୍ତଂ ସାମିସପରିଭୋଗେନପି ୱଟ୍ଟତି, ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ନିରାମିସପରିଭୋଗେନ ୟାୱ ଅରୁଣୁଗ୍ଗମନା ୱଟ୍ଟତି । ଏସ ନୟୋ ସବ୍ବପାନେସୁ । ଜମ୍ବୁପାନନ୍ତି ଜମ୍ବୁଫଲେହି କତପାନଂ । ଚୋଚପାନନ୍ତି ଅଟ୍ଠିକକଦଲିଫଲେହି କତପାନଂ । ମୋଚପାନନ୍ତି ଅନଟ୍ଠିକେହି କଦଲିଫଲେହି କତପାନଂ । ମଧୁକପାନନ୍ତି ମଧୁକାନଂ ଜାତିରସେନ କତପାନଂ । ତଂ ପନ ଉଦକସମ୍ଭିନ୍ନଂ ୱଟ୍ଟତି, ସୁଦ୍ଧଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ମୁଦ୍ଦିକପାନନ୍ତି ମୁଦ୍ଦିକା ଉଦକେ ମଦ୍ଦିତ୍ୱା ଅମ୍ବପାନଂ ୱିୟ କତପାନଂ । ସାଲୂକପାନନ୍ତି ରତ୍ତୁପ୍ପଲନୀଲୁପ୍ପଲାଦୀନଂ ସାଲୂକେ ମଦ୍ଦିତ୍ୱା କତପାନଂ । ଫାରୁସକପାନନ୍ତି ଫାରୁସକଫଲେହି ଅମ୍ବପାନଂ ୱିୟ କତପାନଂ । ଇମାନି ଅଟ୍ଠ ପାନାନି ସୀତାନିପି ଆଦିଚ୍ଚପାକାନିପି ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ଅଗ୍ଗିପାକାନି ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି ।

ଅୱସେସାନି ୱେତ୍ତତିନ୍ତିଣିକମାତୁଲୁଙ୍ଗକପିତ୍ଥକୋସମ୍ବକରମନ୍ଦାଦିଖୁଦ୍ଦକଫଲପାନାନି ଅଟ୍ଠପାନଗଅକାନେୱ । ତାନି କିଞ୍ଚାପି ପାଳିୟଂ ନ ୱୁତ୍ତାନି, ଅଥ ଖୋ କପ୍ପିୟଂ ଅନୁଲୋମେନ୍ତି, ତସ୍ମା କପ୍ପନ୍ତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସବ୍ବଂ ଫଲରସଂ ଠପେତ୍ୱା ଧଞ୍ଞଫଲରସ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୦୦) ୱୁତ୍ତତ୍ତା ଠପେତ୍ୱା ସାନୁଲୋମଧଞ୍ଞଫଲରସଂ ଅଞ୍ଞଂ ଫଲପାନଂ ନାମ ଅକପ୍ପିୟଂ ନତ୍ଥି, ସବ୍ବଂ ୟାମକାଲିକମେୱ । ତତ୍ଥ ସାନୁଲୋମଧଞ୍ଞଫଲରସୋ ନାମ ସତ୍ତନ୍ନଞ୍ଚେୱ ଧଞ୍ଞାନଂ ତାଲନାଳିକେରପନସଲବୁଜଅଲାବୁକୁମ୍ଭଣ୍ଡପୁସ୍ସଫଲତିପୁସଏଳାଲୁକାତି ନୱନ୍ନଞ୍ଚ ମହାଫଲାନଂ ସବ୍ବେସଞ୍ଚ ପୁବ୍ବଣ୍ଣାପରଣ୍ଣାନଂ ଅନୁଲୋମଧଞ୍ଞାନଂ ରସୋ ୟାୱକାଲିକୋ, ତସ୍ମା ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସବ୍ବଂ ପତ୍ତରସଂ ଠପେତ୍ୱା ଡାକରସ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୩୦୦) ୱୁତ୍ତତ୍ତା ପକ୍କଡାକରସଂ ଠପେତ୍ୱା ୟାୱକାଲିକପତ୍ତାନମ୍ପି ସୀତୋଦକେନ ମଦ୍ଦିତ୍ୱା କତରସୋ ୱା ଆଦିଚ୍ଚପାକୋ ୱା ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସବ୍ବଂ ପୁପ୍ଫରସଂ ଠପେତ୍ୱା ମଧୁକପୁପ୍ଫରସ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତତ୍ତା ମଧୁକପୁପ୍ଫରସଂ ଠପେତ୍ୱା ସବ୍ବୋପି ପୁପ୍ଫରସୋ ୱଟ୍ଟତି ।

୯୨. ସତ୍ତାହକାଲିକଂ ନାମ ସପ୍ପି ନୱନୀତଂ ତେଲଂ ମଧୁ ଫାଣିତନ୍ତି ଇମାନି ପଞ୍ଚ ଭେସଜ୍ଜାନି । ତତ୍ଥ ସପ୍ପି ନାମ ଗୋସପ୍ପି ୱା ଅଜିକାସପ୍ପି ୱା ମହିଂସସପ୍ପି ୱା ୟେସଂ ମଂସଂ କପ୍ପତି, ତେସଂ ସପ୍ପି । ନୱନୀତଂ ନାମ ତେସଂୟେୱ ନୱନୀତଂ । ତେଲଂ ନାମ ତିଲତେଲଂ ସାସପତେଲଂ ମଧୁକତେଲଂ ଏରଣ୍ଡତେଲଂ ୱସାତେଲଂ । ମଧୁ ନାମ ମକ୍ଖିକାମଧୁ । ଫାଣିତଂ ନାମ ଉଚ୍ଛୁମ୍ହା ନିବ୍ବତ୍ତଂ (ପଚି॰ ୨୬୦) । ୟାୱଜୀୱିକଂ ପନ ହେଟ୍ଠା ୟାୱକାଲିକେ ମୂଲଖାଦନୀୟାଦୀସୁ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

୯୩. ତତ୍ଥ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୫୬) ଅରୁଣୋଦୟେ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ୟାୱକାଲିକଂ ସତକ୍ଖତ୍ତୁମ୍ପି ନିଦହିତ୍ୱା ୟାୱ କାଲୋ ନାତିକ୍କମତି, ତାୱ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ୟାମକାଲିକଂ ଏକଂ ଅହୋରତ୍ତଂ, ସତ୍ତାହକାଲିକଂ ସତ୍ତରତ୍ତଂ, ଇତରଂ ସତି ପଚ୍ଚୟେ ୟାୱଜୀୱମ୍ପି ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଏକରତ୍ତଂ ୱୀତିନାମିତଂ ପନ ୟଂ କିଞ୍ଚି ୟାୱକାଲିକଂ ୱା ୟାମକାଲିକଂ ୱା ଅଜ୍ଝୋହରିତୁକାମତାୟ ଗଣ୍ହନ୍ତସ୍ସ ପଟିଗ୍ଗହଣେ ତାୱ ଦୁକ୍କଟଂ, ଅଜ୍ଝୋହରତୋ ପନ ଏକମେକସ୍ମିଂ ଅଜ୍ଝୋହାରେ ସନ୍ନିଧିପଚ୍ଚୟା ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ସଚେପି ପତ୍ତୋ ଦୁଦ୍ଧୋତୋ ହୋତି, ୟଂ ଅଙ୍ଗୁଲିୟା ଘଂସନ୍ତସ୍ସ ଲେଖା ପଞ୍ଞାୟତି, ଗଣ୍ଠିକପତ୍ତସ୍ସ ୱା ଗଣ୍ଠିକନ୍ତରେ ସ୍ନେହୋ ପୱିଟ୍ଠୋ ହୋତି, ସୋ ଉଣ୍ହେ ଓତାପେନ୍ତସ୍ସ ପଗ୍ଘରତି, ଉଣ୍ହୟାଗୁୟା ୱା ଗହିତାୟ ସନ୍ଦିସ୍ସତି, ତାଦିସେ ପତ୍ତେପି ପୁନଦିୱସେ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ତସ୍ମା ପତ୍ତଂ ଧୋୱିତ୍ୱା ପୁନ ତତ୍ଥ ଅଚ୍ଛୋଦକଂ ୱା ଆସିଞ୍ଚିତ୍ୱା ଅଙ୍ଗୁଲିୟା ୱା ଘଂସିତ୍ୱା ନିସ୍ନେହଭାୱୋ ଜାନିତବ୍ବୋ । ସଚେ ହି ଉଦକେ ୱା ସ୍ନେହଭାୱୋ, ପତ୍ତେ ୱା ଅଙ୍ଗୁଲିଲେଖା ପଞ୍ଞାୟତି, ଦୁଦ୍ଧୋତୋ ହୋତି, ତେଲୱଣ୍ଣପତ୍ତେ ପନ ଅଙ୍ଗୁଲିଲେଖା ପଞ୍ଞାୟତି, ସା ଅବ୍ବୋହାରିକା । ୟମ୍ପି ଭିକ୍ଖୂ ନିରପେକ୍ଖା ସାମଣେରାନଂ ପରିଚ୍ଚଜନ୍ତି, ତଞ୍ଚେ ସାମଣେରା ନିଦହିତ୍ୱା ଦେନ୍ତି, ସବ୍ବଂ ୱଟ୍ଟତି । ସୟଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଅପରିଚ୍ଚତ୍ତମେୱ ହି ଦୁତିୟଦିୱସେ ନ ୱଟ୍ଟତି । ତତୋ ହି ଏକସିତ୍ଥମ୍ପି ଅଜ୍ଝୋହରତୋ ପାଚିତ୍ତିୟମେୱ । ଅକପ୍ପିୟମଂସେସୁ ମନୁସ୍ସମଂସେ ଥୁଲ୍ଲଚ୍ଚୟେନ ସଦ୍ଧିଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ଅୱସେସେସୁ ଦୁକ୍କଟେନ ସଦ୍ଧିଂ ।

ୟାମକାଲିକଂ ସତି ପଚ୍ଚୟେ ଅଜ୍ଝୋହରତୋ ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ଆହାରତ୍ଥାୟ ଅଜ୍ଝୋହରତୋ ଦୁକ୍କଟେନ ସଦ୍ଧିଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ସଚେ ପୱାରିତୋ ହୁତ୍ୱା ଅନତିରିତ୍ତକତଂ ଅଜ୍ଝୋହରତି, ପକତିଆମିସେ ଦ୍ୱେ ପାଚିତ୍ତିୟାନି, ମନୁସ୍ସମଂସେ ଥୁଲ୍ଲଚ୍ଚୟେନ ସଦ୍ଧିଂ ଦ୍ୱେ, ସେସଅକପ୍ପିୟମଂସେ ଦୁକ୍କଟେନ ସଦ୍ଧିଂ । ୟାମକାଲିକଂ ସତି ପଚ୍ଚୟେ ସାମିସେନ ମୁଖେନ ଅଜ୍ଝୋହରତୋ ଦ୍ୱେ, ନିରାମିସେନ ଏକମେୱ । ଆହାରତ୍ଥାୟ ଅଜ୍ଝୋହରତୋ ୱିକପ୍ପଦ୍ୱୟେପି ଦୁକ୍କଟଂ ୱଡ୍ଢତି । ସଚେ ୱିକାଲେ ଅଜ୍ଝୋହରତି, ପକତିଭୋଜନେ ସନ୍ନିଧିପଚ୍ଚୟା ଚ ୱିକାଲଭୋଜନପଚ୍ଚୟା ଚ ଦ୍ୱେ ପାଚିତ୍ତିୟାନି, ଅକପ୍ପିୟମଂସେ ଥୁଲ୍ଲଚ୍ଚୟଂ ଦୁକ୍କଟଞ୍ଚ ୱଡ୍ଢତି । ୟାମକାଲିକେ ୱିକାଲପଚ୍ଚୟା ଅନାପତ୍ତି । ଅନତିରିତ୍ତପଚ୍ଚୟା ପନ ୱିକାଲେ ସବ୍ବୱିକପ୍ପେସୁ ଅନାପତ୍ତି ।

ସତ୍ତାହକାଲିକଂ ପନ ୟାୱଜୀୱିକଞ୍ଚ ଆହାରତ୍ଥାୟ ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହତୋ ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହନପଚ୍ଚୟା ତାୱ ଦୁକ୍କଟଂ, ଅଜ୍ଝୋହରତୋ ପନ ସଚେ ନିରାମିସଂ ହୋତି, ଅଜ୍ଝୋହାରେ ଦୁକ୍କଟଂ । ଅଥ ଆମିସସଂସଟ୍ଠଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଠପିତଂ ହୋତି, ୟଥାୱତ୍ଥୁକଂ ପାଚିତ୍ତିୟମେୱ ।

୯୪. ସତ୍ତାହକାଲିକେସୁ ପନ ସପ୍ପିଆଦୀସୁ ଅୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୬୨୨) – ସପ୍ପି ତାୱ ପୁରେଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ତଦହୁପୁରେଭତ୍ତଂ ସାମିସମ୍ପି ନିରାମିସମ୍ପି ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ପଚ୍ଛାଭତ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ସତ୍ତାହଂ ନିରାମିସଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେ ସଚେ ଏକଭାଜନେ ଠପିତଂ, ଏକଂ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ । ସଚେ ବହୂସୁ, ୱତ୍ଥୁଗଣନାୟ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟାନି । ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ନିରାମିସମେୱ ୱଟ୍ଟତି, ପୁରେଭତ୍ତଂ ୱା ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ୱା ଉଗ୍ଗହିତକଂ କତ୍ୱା ନିକ୍ଖିତ୍ତଂ ଅଜ୍ଝୋହରିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଅବ୍ଭଞ୍ଜନାଦୀସୁ ଉପନେତବ୍ବଂ । ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେପି ଅନାପତ୍ତି ଅନଜ୍ଝୋହରଣୀୟତଂ ଆପନ୍ନତ୍ତା । ସଚେ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନୋ ପୁରେଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହିତନୱନୀତେନ ସପ୍ପିଂ କତ୍ୱା ଦେତି, ପୁରେଭତ୍ତଂ ସାମିସମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ସଚେ ସୟଂ କରୋତି, ସତ୍ତାହମ୍ପି ନିରାମିସମେୱ ୱଟ୍ଟତି । ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହିତନୱନୀତେନ ୟେନ କେନଚି କତସପ୍ପି ସତ୍ତାହମ୍ପି ନିରାମିସମେୱ ୱଟ୍ଟତି, ଉଗ୍ଗହିତକେନ କତେ ପୁବ୍ବେ ୱୁତ୍ତସୁଦ୍ଧସପ୍ପିନୟେନେୱ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ପୁରେଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହିତଖୀରେନ ୱା ଦଧିନା ୱା କତସପ୍ପି ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେନ କତଂ ସାମିସମ୍ପି ତଦହୁପୁରେଭତ୍ତଂ ୱଟ୍ଟତି, ସୟଂକତଂ ନିରାମିସମେୱ ୱଟ୍ଟତି ।

୯୫.ନୱନୀତଂ ତାପେନ୍ତସ୍ସ ହି ସାମଂପାକୋ ନ ହୋତି, ସାମଂପକ୍କେନ ପନ ତେନ ସଦ୍ଧିଂ ଆମିସଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ପଚ୍ଛାଭତ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଚ ନ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେପି ଅନାପତ୍ତି ସୱତ୍ଥୁକସ୍ସ ପଟିଗ୍ଗହିତତ୍ତା । ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହିତକେହି କତଂ ପନ ଅବ୍ଭଞ୍ଜନାଦୀସୁ ଉପନେତବ୍ବଂ । ପୁରେଭତ୍ତମ୍ପି ଚ ଉଗ୍ଗହିତକେହି କତଂ, ଉଭୟେସମ୍ପି ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେ ଅନାପତ୍ତି । ଏସ ନୟୋ ଅକପ୍ପିୟମଂସସପ୍ପିମ୍ହି । ଅୟଂ ପନ ୱିସେସୋ – ୟତ୍ଥ ପାଳିୟଂ ଆଗତସପ୍ପିନା ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ, ତତ୍ଥ ଇମିନା ଦୁକ୍କଟଂ । ଅନ୍ଧକଟ୍ଠକଥାୟଂ କାରଣପତିରୂପକଂ ୱତ୍ୱା ମନୁସ୍ସସପ୍ପି ଚ ନୱନୀତଞ୍ଚ ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ତଂ ଦୁପ୍ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଂ ସବ୍ବଅଟ୍ଠକଥାସୁ ଅନୁଞ୍ଞାତତ୍ତା । ପରତୋ ଚସ୍ସ ୱିନିଚ୍ଛୟୋପି ଆଗଚ୍ଛିସ୍ସତି । ପାଳିୟଂ ଆଗତନୱନୀତମ୍ପି ପୁରେଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ତଦହୁପୁରେଭତ୍ତଂ ସାମିସମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ପଚ୍ଛାଭତ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ନିରାମିସମେୱ । ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେ ନାନାଭାଜନେସୁ ଠପିତେ ଭାଜନଗଣନାୟ, ଏକଭାଜନେପି ଅମିସ୍ସେତ୍ୱା ପିଣ୍ଡପିଣ୍ଡୱସେନ ଠପିତେ ପିଣ୍ଡଗଣନାୟ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟାନି । ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ସପ୍ପିନୟେନ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ଏତ୍ଥ ପନ ଦଧିଗୁଳିକାୟୋପି ତକ୍କବିନ୍ଦୂନିପି ହୋନ୍ତି, ତସ୍ମା ଧୋତଂ ୱଟ୍ଟତୀତି ଉପଡ୍ଢତ୍ଥେରା ଆହଂସୁ । ମହାସିୱତ୍ଥେରୋ ପନ ‘‘ଭଗୱତା ଅନୁଞ୍ଞାତକାଲତୋ ପଟ୍ଠାୟ ତକ୍କତୋ ଉଦ୍ଧଟମତ୍ତମେୱ ଖାଦିଂସୂ’’ତି ଆହ । ତସ୍ମା ନୱନୀତଂ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତେନ ଧୋୱିତ୍ୱା ଦଧିତକ୍କମକ୍ଖିକାକିପିଲ୍ଲିକାଦୀନି ଅପନେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ପଚିତ୍ୱା ସପ୍ପିଂ କତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁକାମେନ ଅଧୋତମ୍ପି ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟଂ ତତ୍ଥ ଦଧିଗତଂ ୱା ତକ୍କଗତଂ ୱା, ତଂ ଖୟଂ ଗମିସ୍ସତି । ଏତ୍ତାୱତା ହି ସୱତ୍ଥୁକପଟିଗ୍ଗହିତଂ ନାମ ନ ହୋତୀତି ଅୟମେତ୍ଥ ଅଧିପ୍ପାୟୋ । ଆମିସେନ ସଦ୍ଧିଂ ପକ୍କତ୍ତା ପନ ତସ୍ମିମ୍ପି କୁକ୍କୁଚ୍ଚାୟନ୍ତି କୁକ୍କୁଚ୍ଚକା । ଇଦାନି ଉଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଠପିତନୱନୀତେ ଚ ପୁରେଭତ୍ତଂ ଖୀରଦଧୀନି ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା କତନୱନୀତେ ଚ ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ତାନି ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା କତନୱନୀତେ ଚ ଉଗ୍ଗହିତକେହି କତନୱନୀତେ ଚ ଅକପ୍ପିୟମଂସନୱନୀତେ ଚ ସବ୍ବୋ ଆପତ୍ତାନାପତ୍ତିପରିଭୋଗାପରିଭୋଗନୟୋ ସପ୍ପିମ୍ହି ୱୁତ୍ତକ୍କମେନେୱ ଗହେତବ୍ବୋ । ତେଲଭିକ୍ଖାୟ ପୱିଟ୍ଠାନଂ ପନ ଭିକ୍ଖୂନଂ ତତ୍ଥେୱ ସପ୍ପିମ୍ପି ନୱନୀତମ୍ପି ପକ୍କତେଲମ୍ପି ଅପକ୍କତେଲମ୍ପି ଆକିରନ୍ତି । ତତ୍ଥ ତକ୍କଦଧିବିନ୍ଦୂନିପି ଭତ୍ତସିତ୍ଥାନିପି ତଣ୍ଡୁଲକଣାପି ମକ୍ଖିକାଦୟୋପି ହୋନ୍ତି, ଆଦିଚ୍ଚପାକଂ କତ୍ୱା ପରିସ୍ସାୱେତ୍ୱା ଗହିତଂ ସତ୍ତାହକାଲିକଂ ହୋତି । ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଚ ଠପିତଭେସଜ୍ଜେହି ସଦ୍ଧିଂ ପଚିତ୍ୱା ନତ୍ଥୁପାନମ୍ପି କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ୱଦ୍ଦଲିସମୟେ ଲଜ୍ଜୀ ସାମଣେରୋ ୟଥା ତତ୍ଥ ପତିତତଣ୍ଡୁଲକଣାଦୟୋ ନ ପଚ୍ଚନ୍ତି, ଏୱଂ ଅଗ୍ଗିମ୍ହି ୱିଲୀୟାପେତ୍ୱା ପରିସ୍ସାୱେତ୍ୱା ପୁନ ପଚିତ୍ୱା ଦେତି, ପୁରିମନୟେନେୱ ସତ୍ତାହଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୯୬.ତେଲେସୁ ତିଲତେଲଂ ତାୱ ପୁରେଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ପୁରେଭତ୍ତଂ ସାମିସମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ପଚ୍ଛାଭତ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ନିରାମିସମେୱ ୱଟ୍ଟତି । ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେ ତସ୍ସ ଭାଜନଗଣନାୟ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଭାୱୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ସତ୍ତାହଂ ନିରାମିସମେୱ ୱଟ୍ଟତି, ଉଗ୍ଗହିତକଂ କତ୍ୱା ନିକ୍ଖିତ୍ତଂ ଅଜ୍ଝୋହରିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ସୀସମକ୍ଖନାଦୀସୁ ଉପନେତବ୍ବଂ, ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେପି ଅନାପତ୍ତି । ପୁରେଭତ୍ତଂ ତିଲେ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା କତତେଲଂ ପୁରେଭତ୍ତଂ ସାମିସମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ପଚ୍ଛାଭତ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଅନଜ୍ଝୋହରଣୀୟଂ ହୋତି, ସୀସମକ୍ଖନାଦୀସୁ ଉପନେତବ୍ବଂ, ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେପି ଅନାପତ୍ତି । ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ତିଲେ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା କତତେଲଂ ଅନଜ୍ଝୋହରଣୀୟମେୱ ସୱତ୍ଥୁକପଟିଗ୍ଗହିତତ୍ତା । ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେପି ଅନାପତ୍ତି, ସୀସମକ୍ଖନାଦୀସୁ ଉପନେତବ୍ବଂ । ପୁରେଭତ୍ତଂ ୱା ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ୱା ଉଗ୍ଗହିତକତିଲେହି କତତେଲେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ପୁରେଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହିତତିଲେ ଭଜ୍ଜିତ୍ୱା ୱା ତିଲପିଟ୍ଠଂ ୱା ସେଦେତ୍ୱା ଉଣ୍ହୋଦକେନ ୱା ତେମେତ୍ୱା କତତେଲଂ ସଚେ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେନ କତଂ, ପୁରେଭତ୍ତଂ ସାମିସମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ଅତ୍ତନା କତଂ ନିବ୍ବଟ୍ଟିତତ୍ତା ପୁରେଭତ୍ତଂ ନିରାମିସଂ ୱଟ୍ଟତି, ସାମଂପକ୍କତ୍ତା ସାମିସଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସୱତ୍ଥୁକପଟିଗ୍ଗହିତତ୍ତା ପନ ପଚ୍ଛାଭତ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଉଭୟମ୍ପି ଅନଜ୍ଝୋହରଣୀୟଂ, ସୀସମକ୍ଖନାଦୀସୁ ଉପନେତବ୍ବଂ, ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେପି ଅନାପତ୍ତି । ୟଦି ପନ ଅପ୍ପଂ ଉଣ୍ହୋଦକଂ ହୋତି ଅବ୍ଭୁକ୍କିରଣମତ୍ତଂ, ଅବ୍ବୋହାରିକଂ ହୋତି ସାମଂପାକଗଣନଂ ନ ଗଚ୍ଛତି । ସାସପତେଲାଦୀସୁପି ଅୱତ୍ଥୁକପଟିଗ୍ଗହିତେସୁ ଅୱତ୍ଥୁକତିଲତେଲେ ୱୁତ୍ତସଦିସୋୱ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ।

ସଚେ ପନ ପୁରେଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହିତାନଂ ସାସପାଦୀନଂ ଚୁଣ୍ଣେହି ଆଦିଚ୍ଚପାକେନ ସକ୍କା ତେଲଂ କାତୁଂ, ତଂ ପୁରେଭତ୍ତଂ ସାମିସମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ପଚ୍ଛାଭତ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ନିରାମିସମେୱ ୱଟ୍ଟତି, ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ । ୟସ୍ମା ପନ ସାସପମଧୁକଚୁଣ୍ଣାନି ସେଦେତ୍ୱା ଏରଣ୍ଡକଟ୍ଠୀନି ଚ ଭଜ୍ଜିତ୍ୱା ଏୱ ତେଲଂ କରୋନ୍ତି, ତସ୍ମା ଏତେସଂ ତେଲଂ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେହି କତଂ ପୁରେଭତ୍ତଂ ସାମିସମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ୱତ୍ଥୂନଂ ୟାୱଜୀୱିକତ୍ତା ପନ ସୱତ୍ଥୁକପଟିଗ୍ଗହଣେ ଦୋସୋ ନତ୍ଥି । ଅତ୍ତନା କତଂ ସତ୍ତାହଂ ନିରାମିସପରିଭୋଗେନେୱ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଉଗ୍ଗହିତକେହି କତଂ ଅନଜ୍ଝୋହରଣୀୟଂ, ବାହିରପରିଭୋଗେ ୱଟ୍ଟତି, ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେପି ଅନାପତ୍ତି । ତେଲକରଣତ୍ଥାୟ ସାସପମଧୁକଏରଣ୍ଡକଟ୍ଠୀନି ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା କତତେଲଂ ସତ୍ତାହକାଲିକଂ, ଦୁତିୟଦିୱସେ କତଂ ଛାହଂ ୱଟ୍ଟତି, ତତିୟଦିୱସେ କତଂ ପଞ୍ଚାହଂ ୱଟ୍ଟତି, ଚତୁତ୍ଥ, ପଞ୍ଚମ, ଛଟ୍ଠ, ସତ୍ତମଦିୱସେ କତଂ ତଦହେୱ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ୟାୱ ଅରୁଣସ୍ସ ଉଗ୍ଗମନା ତିଟ୍ଠତି, ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ, ଅଟ୍ଠମଦିୱସେ କତଂ ଅନଜ୍ଝୋହରଣୀୟଂ, ଅନିସ୍ସଗ୍ଗିୟତ୍ତା ପନ ବାହିରପରିଭୋଗେ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେପି ନ କରୋତି, ତେଲତ୍ଥାୟ ଗହିତସାସପାଦୀନଂ ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେ ଦୁକ୍କଟମେୱ । ପାଳିୟଂ ପନ ଅନାଗତାନି ଅଞ୍ଞାନିପି ନାଳିକେରନିମ୍ବକୋସମ୍ବକରମନ୍ଦାଦୀନଂ ତେଲାନି ଅତ୍ଥି, ତାନି ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ସତ୍ତାହଂ ଅତିକ୍କାମୟତୋ ଦୁକ୍କଟଂ ହୋତି । ଅୟମେତେସୁ ୱିସେସୋ – ସେସଂ ୟାୱକାଲିକୱତ୍ଥୁଂ ୟାୱଜୀୱିକୱତ୍ଥୁଞ୍ଚ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ସାମଂପାକସୱତ୍ଥୁକପୁରେଭତ୍ତପଚ୍ଛାଭତ୍ତପଟିଗ୍ଗହିତଉଗ୍ଗହିତୱତ୍ଥୁୱିଧାନଂ ସବ୍ବଂ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

ୱସାତେଲଂ ନାମ ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚ ୱସାନି ଅଚ୍ଛୱସଂ ମଚ୍ଛୱସଂ ସୁସୁକାୱସଂ ସୂକରୱସଂ ଗଦ୍ରଭୱସ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୨୬୨) ଏୱଂ ଅନୁଞ୍ଞାତୱସାନଂ ତେଲଂ । ଏତ୍ଥ ଚ ‘‘ଅଚ୍ଛୱସ’’ନ୍ତି ୱଚନେନ ଠପେତ୍ୱା ମନୁସ୍ସୱସଂ ସବ୍ବେସଂ ଅକପ୍ପିୟମଂସାନଂ ୱସା ଅନୁଞ୍ଞାତା । ମଚ୍ଛଗ୍ଗହଣେନ ଚ ସୁସୁକାପି ଗହିତା ହୋନ୍ତି, ୱାଳମଚ୍ଛତ୍ତା ପନ ୱିସୁଂ ୱୁତ୍ତଂ । ମଚ୍ଛାଦିଗ୍ଗହଣେନ ଚେତ୍ଥ ସବ୍ବେସମ୍ପି କପ୍ପିୟମଂସାନଂ ୱସା ଅନୁଞ୍ଞାତା । ମଂସେସୁ ହି ଦସ ମନୁସ୍ସହତ୍ଥିଅସ୍ସସୁନଖଅହିସୀହବ୍ୟଗ୍ଘଦୀପିଅଚ୍ଛତରଚ୍ଛାନଂ ମଂସାନି ଅକପ୍ପିୟାନି, ୱସାସୁ ଏକା ମନୁସ୍ସୱସା । ଖୀରାଦୀସୁ ଅକପ୍ପିୟଂ ନାମ ନତ୍ଥି । ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେହି କତଂ ନିବ୍ବଟ୍ଟିତଂ ୱସାତେଲଂ ପୁରେଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ପୁରେଭତ୍ତଂ ସାମିସମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ପଚ୍ଛାଭତ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ସତ୍ତାହଂ ନିରାମିସମେୱ ୱଟ୍ଟତି । ୟଂ ପନ ତତ୍ଥ ସୁଖୁମରଜସଦିସଂ ମଂସଂ ୱା ନ୍ହାରୁ ୱା ଅଟ୍ଠି ୱା ଲୋହିତଂ ୱା ହୋତି, ତଂ ଅବ୍ବୋହାରିକଂ । ସଚେ ପନ ୱସଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ସୟଂ କରୋତି, ପୁରେଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ପଚିତ୍ୱା ପରିସ୍ସାୱେତ୍ୱା ସତ୍ତାହଂ ନିରାମିସପରିଭୋଗେନ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ନିରାମିସପରିଭୋଗଞ୍ହି ସନ୍ଧାୟ ଇଦଂ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘କାଲେ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ କାଲେ ନିପ୍ପକ୍କଂ କାଲେ ସଂସଟ୍ଠଂ ତେଲପରିଭୋଗେନ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୨୬୨) । ତତ୍ରାପି ଅବ୍ବୋହାରିକଂ ଅବ୍ବୋହାରିକମେୱ, ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ପନ ପଟିଗ୍ଗହେତୁଂ ୱା କାତୁଂ ୱା ନ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ –

‘‘ୱିକାଲେ ଚେ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ୱିକାଲେ ନିପ୍ପକ୍କଂ ୱିକାଲେ ସଂସଟ୍ଠଂ, ତଂ ଚେ ପରିଭୁଞ୍ଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ତିଣ୍ଣଂ ଦୁକ୍କଟାନଂ । କାଲେ ଚେ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ୱିକାଲେ ନିପ୍ପକ୍କଂ ୱିକାଲେ ସଂସଟ୍ଠଂ, ତଂ ଚେ ପରିଭୁଞ୍ଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ଦୁକ୍କଟାନଂ । କାଲେ ଚେ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଟିଗ୍ଗହିତଂ କାଲେ ନିପ୍ପକ୍କଂ ୱିକାଲେ ସଂସଟ୍ଠଂ, ତଂ ଚେ ପରିଭୁଞ୍ଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ। କାଲେ ଚେ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଟିଗ୍ଗହିତଂ କାଲେ ନିପ୍ପକ୍କଂ କାଲେ ସଂସଟ୍ଠଂ, ତଂ ଚେ ପରିଭୁଞ୍ଜେୟ୍ୟ, ଅନାପତ୍ତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୬୨) ।

ଉପତିସ୍ସତ୍ଥେରଂ ପନ ଅନ୍ତେୱାସିକା ପୁଚ୍ଛିଂସୁ ‘‘ଭନ୍ତେ, ସପ୍ପିନୱନୀତୱସାନି ଏକତୋ ପଚିତ୍ୱା ନିବ୍ବଟ୍ଟିତାନି ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତୀ’’ତି ? ‘‘ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ଆୱୁସୋ’’ତି । ଥେରୋ କିରେତ୍ଥ ପକ୍କତେଲକସଟେ ୱିୟ କୁକ୍କୁଚ୍ଚାୟତି । ତତୋ ନଂ ଉତ୍ତରି ପୁଚ୍ଛିଂସୁ ‘‘ଭନ୍ତେ, ନୱନୀତେ ଦଧିଗୁଳିକା ୱା ତକ୍କବିନ୍ଦୁ ୱା ହୋତି, ଏତଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ? ‘‘ଏତମ୍ପି, ଆୱୁସୋ, ନ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି । ତତୋ ନଂ ଆହଂସୁ ‘‘ଭନ୍ତେ, ଏକତୋ ପଚିତ୍ୱା ଏକତୋ ସଂସଟ୍ଠାନି ତେଜୱନ୍ତାନି ହୋନ୍ତି, ରୋଗଂ ନିଗ୍ଗଣ୍ହନ୍ତୀ’’ତି । ‘‘ସାଧାୱୁସୋ’’ତି ଥେରୋ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛି । ମହାସୁମତ୍ଥେରୋ ପନାହ ‘‘କପ୍ପିୟମଂସୱସାୱ ସାମିସପରିଭୋଗେ ୱଟ୍ଟତି, ଇତରା ନିରାମିସପରିଭୋଗେ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି । ମହାପଦୁମତ୍ଥେରୋ ପନ ‘‘ଇଦଂ କି’’ନ୍ତି ପଟିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ‘‘ନନୁ ୱାତାବାଧିକା ଭିକ୍ଖୂ ପଞ୍ଚମୂଲକସାୱୟାଗୁୟଂ ଅଚ୍ଛସୂକରତେଲାଦୀନି ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ୟାଗୁଂ ପିୱନ୍ତି, ସା ତେଜୁସ୍ସଦତ୍ତା ରୋଗଂ ନିଗ୍ଗଣ୍ହାତୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ‘‘ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ଆହ ।

୯୭.ମଧୁ ନାମ ମଧୁକରୀହି ମଧୁମକ୍ଖିକାହି ଖୁଦ୍ଦକମକ୍ଖିକାହି ଭମରମକ୍ଖିକାହି ଚ କତଂ ମଧୁ । ତଂ ପୁରେଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ପୁରେଭତ୍ତଂ ସାମିସପରିଭୋଗମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ପଚ୍ଛାଭତ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ସତ୍ତାହଂ ନିରାମିସପରିଭୋଗମେୱ ୱଟ୍ଟତି, ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ । ସଚେ ସିଲେସସଦିସଂ ମହାମଧୁଂ ଖଣ୍ଡଂ କତ୍ୱା ଠପିତଂ, ଇତରଂ ୱା ନାନାଭାଜନେସୁ, ୱତ୍ଥୁଗଣନାୟ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟାନି । ସଚେ ଏକମେୱ ଖଣ୍ଡଂ, ଏକଭାଜନେ ୱା ଇତରଂ, ଏକମେୱ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ । ଉଗ୍ଗହିତକଂ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବଂ, ଅରୁମକ୍ଖନାଦୀସୁ ଉପନେତବ୍ବଂ । ମଧୁପଟଲଂ ୱା ମଧୁସିତ୍ଥକଂ ୱା ସଚେ ମଧୁନା ଅମକ୍ଖିତଂ ପରିସୁଦ୍ଧଂ, ୟାୱଜୀୱିକଂ, ମଧୁମକ୍ଖିତଂ ପନ ମଧୁଗତିକମେୱ । ଚୀରିକା ନାମ ସପକ୍ଖା ଦୀଘମକ୍ଖିକା ତୁମ୍ବଳନାମିକା ଚ ଅଟ୍ଠିପକ୍ଖିକା କାଳମହାଭମରା ହୋନ୍ତି, ତେସଂ ଆସୟେସୁ ନିୟ୍ୟାସସଦିସଂ ମଧୁ ହୋତି, ତଂ ୟାୱଜୀୱିକଂ ।

୯୮.ଫାଣିତଂ ନାମ ଉଚ୍ଛୁରସଂ ଉପାଦାୟ ଅପକ୍କା ୱା ଅୱତ୍ଥୁକପକ୍କା ୱା ସବ୍ବାପି ଅୱତ୍ଥୁକା ଉଚ୍ଛୁୱିକତି । ତଂ ଫାଣିତଂ ପୁରେଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ପୁରେଭତ୍ତଂ ସାମିସମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ପଚ୍ଛାଭତ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ସତ୍ତାହଂ ନିରାମିସମେୱ ୱଟ୍ଟତି, ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେ ୱତ୍ଥୁଗଣନାୟ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ । ବହୂ ପିଣ୍ଡା ଚୁଣ୍ଣେ କତ୍ୱା ଏକଭାଜନେ ପକ୍ଖିତ୍ତା ହୋନ୍ତି ଘନସନ୍ନିୱେସା, ଏକମେୱ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ । ଉଗ୍ଗହିତକଂ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବଂ, ଘରଧୂପନାଦୀସୁ ଉପନେତବ୍ବଂ । ପୁରେଭତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହିତେନ ଅପରିସ୍ସାୱିତଉଚ୍ଛୁରସେନ କତଫାଣିତଂ ସଚେ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେନ କତଂ, ସାମିସମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ସୟଂକତଂ ନିରାମିସମେୱ ୱଟ୍ଟତି, ପଚ୍ଛାଭତ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ପନ ସୱତ୍ଥୁକପଟିଗ୍ଗହିତତ୍ତା ଅନଜ୍ଝୋହରଣୀୟଂ, ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେପି ଅନାପତ୍ତି । ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ଅପରିସ୍ସାୱିତପଟିଗ୍ଗହିତେନ କତମ୍ପି ଅନଜ୍ଝୋହରଣୀୟମେୱ, ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେପି ଅନାପତ୍ତି । ଏସ ନୟୋ ଉଚ୍ଛୁଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା କତଫାଣିତେପି । ପୁରେଭତ୍ତଂ ପନ ପରିସ୍ସାୱିତପଟିଗ୍ଗହିତେନ କତଂ ସଚେ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେନ କତଂ, ପୁରେଭତ୍ତଂ ସାମିସମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ପଚ୍ଛାଭତ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ସତ୍ତାହଂ ନିରାମିସମେୱ । ସୟଂକତଂ ପୁରେଭତ୍ତମ୍ପି ନିରାମିସମେୱ, ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ପରିସ୍ସାୱିତପଟିଗ୍ଗହିତେନ କତଂ ପନ ନିରାମିସମେୱ ସତ୍ତାହଂ ୱଟ୍ଟତି । ଉଗ୍ଗହିତକତଂ ୱୁତ୍ତନୟମେୱ । ‘‘ଝାମଉଚ୍ଛୁଫାଣିତଂ ୱା କୋଟ୍ଟିତଉଚ୍ଛୁଫାଣିତଂ ୱା ପୁରେଭତ୍ତମେୱ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ମହାଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ‘‘ଏତଂ ସୱତ୍ଥୁକପକ୍କଂ ୱଟ୍ଟତି, ନୋ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ପୁଚ୍ଛଂ କତ୍ୱା ‘‘ଉଚ୍ଛୁଫାଣିତଂ ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ନୋ ୱଟ୍ଟନକଂ ନାମ ନତ୍ଥୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ, ତଂ ୟୁତ୍ତଂ । ସୀତୋଦକେନ କତଂ ମଧୁକପୁପ୍ଫଫାଣିତଂ ପୁରେଭତ୍ତଂ ସାମିସମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ପଚ୍ଛାଭତ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ସତ୍ତାହଂ ନିରାମିସମେୱ ୱଟ୍ଟତି, ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେ ୱତ୍ଥୁଗଣନାୟ ଦୁକ୍କଟଂ, ଖୀରଂ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା କତଂ ମଧୁକଫାଣିତଂ ୟାୱକାଲିକଂ । ଖଣ୍ଡସକ୍ଖରଂ ପନ ଖୀରଜଲ୍ଲିକଂ ଅପନେତ୍ୱା ସୋଧେନ୍ତି, ତସ୍ମା ୱଟ୍ଟତି ।

୯୯. ମଧୁକପୁପ୍ଫଂ ପନ ପୁରେଭତ୍ତମ୍ପି ଅଲ୍ଲଂ ୱଟ୍ଟତି । ଭଜ୍ଜିତମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ଭଜ୍ଜିତ୍ୱା ତିଲାଦୀହି ମିସ୍ସଂ ୱା ଅମିସ୍ସଂ ୱା କତ୍ୱା କୋଟ୍ଟିତଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟଦି ପନ ତଂ ଗହେତ୍ୱା ମେରୟତ୍ଥାୟ ୟୋଜେନ୍ତି, ୟୋଜିତଂ ବୀଜତୋ ପଟ୍ଠାୟ ନ ୱଟ୍ଟତି । କଦଲୀଖଜ୍ଜୂରୀଅମ୍ବଲବୁଜପନସଚିଞ୍ଚାଦୀନଂ ସବ୍ବେସଂ ୟାୱକାଲିକଫଲାନଂ ଫାଣିତଂ ୟାୱକାଲିକମେୱ । ମରିଚପକ୍କେହି ଫାଣିତଂ କରୋନ୍ତି, ତଂ ୟାୱଜୀୱିକଂ । ଏୱଂ ୟଥାୱୁତ୍ତାନି ସତ୍ତାହକାଲିକାନି ସପ୍ପିଆଦୀନି ପଞ୍ଚ ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚ ଭେସଜ୍ଜାନୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୬୦) ଭେସଜ୍ଜନାମେନ ଅନୁଞ୍ଞାତତ୍ତା ଭେସଜ୍ଜକିଚ୍ଚଂ କରୋନ୍ତୁ ୱା ମା ୱା, ଆହାରତ୍ଥଂ ଫରିତୁଂ ସମତ୍ଥାନିପି ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ତଦହୁପୁରେଭତ୍ତଂ ୟଥାସୁଖଂ, ପଚ୍ଛାଭତ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ସତି ପଚ୍ଚୟେ ୱୁତ୍ତନୟେନ ସତ୍ତାହଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବାନି, ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେ ପନ ଭେସଜ୍ଜସିକ୍ଖାପଦେନ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ସଚେପି ସାସପମତ୍ତଂ ହୋତି, ସକିଂ ୱା ଅଙ୍ଗୁଲିୟା ଗହେତ୍ୱା ଜିୱ୍ହାୟ ସାୟନମତ୍ତଂ, ନିସ୍ସଜ୍ଜିତବ୍ବମେୱ ପାଚିତ୍ତିୟଞ୍ଚ ଦେସେତବ୍ବଂ । ନିସ୍ସଟ୍ଠଂ ପଟିଲଭିତ୍ୱା ନ ଅଜ୍ଝୋହରିତବ୍ବଂ, ନ କାୟିକେନ ପରିଭୋଗେନ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, କାୟୋ ୱା କାୟେ ଅରୁ ୱା ନ ମକ୍ଖେତବ୍ବଂ । ତେହି ମକ୍ଖିତାନି କାସାୱକତ୍ତରୟଟ୍ଠିଉପାହନପାଦକଠଲିକମଞ୍ଚପୀଠାଦୀନିପି ଅପରିଭୋଗାନି । ‘‘ଦ୍ୱାରୱାତପାନକୱାଟେସୁପି ହତ୍ଥେନ ଗହଣଟ୍ଠାନଂ ନ ମକ୍ଖେତବ୍ବ’’ନ୍ତି ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ‘‘କସାୱେ ପନ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଦ୍ୱାରୱାତପାନକୱାଟାନି ମକ୍ଖେତବ୍ବାନୀ’’ତି ମହାଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ପଦୀପେ ୱା କାଳୱଣ୍ଣେ ୱା ଉପନେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅଞ୍ଞେନ ପନ ଭିକ୍ଖୁନା କାୟିକେନ ପରିଭୋଗେନ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ନ ଅଜ୍ଝୋହରିତବ୍ବଂ । ‘‘ଅନାପତ୍ତି ଅନ୍ତୋସତ୍ତାହଂ ଅଧିଟ୍ଠେତୀ’’ତି (ପାରା॰ ୬୨୫) ୱଚନତୋ ପନ ସତ୍ତାହବ୍ଭନ୍ତରେ ସପ୍ପିଞ୍ଚ ତେଲଞ୍ଚ ୱସଞ୍ଚ ମୁଦ୍ଧନି ତେଲଂ ୱା ଅବ୍ଭଞ୍ଜନଂ ୱା ମଧୁଂ ଅରୁମକ୍ଖନଂ ଫାଣିତଂ ଘରଧୂପନଂ ଅଧିଟ୍ଠେତି ଅନାପତ୍ତି, ନେୱ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ହୋତି । ସଚେ ଅଧିଟ୍ଠିତତେଲଂ ଅନଧିଟ୍ଠିତତେଲଭାଜନେ ଆକିରିତୁକାମୋ ହୋତି, ଭାଜନେ ଚେ ସୁଖୁମଂ ଛିଦ୍ଦଂ, ପୱିଟ୍ଠଂ ପୱିଟ୍ଠଂ ତେଲଂ ପୁରାଣତେଲେନ ଅଜ୍ଝୋତ୍ଥରୀୟତି, ପୁନ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବଂ । ଅଥ ମହାମୁଖଂ ହୋତି, ସହସାୱ ବହୁ ତେଲଂ ପୱିସିତ୍ୱା ପୁରାଣତେଲଂ ଅଜ୍ଝୋତ୍ଥରତି, ପୁନ ଅଧିଟ୍ଠାନକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ଅଧିଟ୍ଠିତଗତିକମେୱ ହି ତଂ ହୋତି । ଏତେନ ନୟେନ ଅଧିଟ୍ଠିତତେଲଭାଜନେ ଅନଧିଟ୍ଠିତତେଲଆକିରଣମ୍ପି ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ପନ ସତ୍ତାହାତିକ୍କନ୍ତଂ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନସ୍ସ ପରିଚ୍ଚଜିତ୍ୱା ଦେତି, ପୁନ ତେନ ଅତ୍ତନୋ ସନ୍ତକଂ କତ୍ୱା ଦିନ୍ନଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ହି ସୋ ଅଭିସଙ୍ଖରିତ୍ୱା ୱା ଅନଭିସଙ୍ଖରିତ୍ୱା ୱା ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ନତ୍ଥୁକମ୍ମତ୍ଥଂ ଦଦେୟ୍ୟ, ଗହେତ୍ୱା ନତ୍ଥୁକମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ । ସଚେ ବାଲୋ ହୋତି, ଦାତୁଂ ନ ଜାନାତି, ଅଞ୍ଞେନ ଭିକ୍ଖୁନା ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଅତ୍ଥି ତେ ସାମଣେର ତେଲ’’ନ୍ତି ? ‘‘ଆମ, ଭନ୍ତେ, ଅତ୍ଥୀ’’ତି । ଆହର ଥେରସ୍ସ ଭେସଜ୍ଜଂ କରିସ୍ସାମାତି । ଏୱମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ସନ୍ତକଂ ଏକେନ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ଅୱିଭତ୍ତଂ ହୋତି, ସତ୍ତାହାତିକ୍କମେ ଦ୍ୱିନ୍ନମ୍ପି ଅନାପତ୍ତି, ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ପନ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ୟେନ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ, ସୋ ଇତରଂ ଭଣତି ‘‘ଆୱୁସୋ, ଇମଂ ତେଲଂ ସତ୍ତାହମତ୍ତଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି, ସୋ ଚ ପରିଭୋଗଂ ନ କରୋତି, କସ୍ସ ଆପତ୍ତି ? ନ କସ୍ସଚି । କସ୍ମା ? ୟେନ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ, ତେନ ୱିସ୍ସଜ୍ଜିତତ୍ତା, ଇତରସ୍ସ ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହିତତ୍ତା ।

୧୦୦. ଇମେସୁ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୦୫) ପନ ଚତୂସୁ କାଲିକେସୁ ୟାୱକାଲିକଂ ୟାମକାଲିକନ୍ତି ଇଦମେୱ ଦ୍ୱୟଂ ଅନ୍ତୋୱୁତ୍ଥକଞ୍ଚେୱ ସନ୍ନିଧିକାରକଞ୍ଚ ହୋତି, ସତ୍ତାହକାଲିକଞ୍ଚ ୟାୱଜୀୱିକଞ୍ଚ ଅକପ୍ପିୟକୁଟିୟଂ ନିକ୍ଖିପିତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ସନ୍ନିଧିମ୍ପି ନ ଜନେତି । ୟାୱକାଲିକଂ ପନ ଅତ୍ତନା ସଦ୍ଧିଂ ସମ୍ଭିନ୍ନରସାନି ତୀଣିପି ୟାମକାଲିକାଦୀନି ଅତ୍ତନୋ ସଭାୱଂ ଉପନେତି । ୟାମକାଲିକଂ ଦ୍ୱେପି ସତ୍ତାହକାଲିକାଦୀନି ଅତ୍ତନୋ ସଭାୱଂ ଉପନେତି, ସତ୍ତାହକାଲିକମ୍ପି ଅତ୍ତନା ସଦ୍ଧିଂ ସଂସଟ୍ଠଂ ୟାୱଜୀୱିକଂ ଅତ୍ତନୋ ସଭାୱଞ୍ଞେୱ ଉପନେତି, ତସ୍ମା ୟାୱକାଲିକେନ ତଦହୁପଟିଗ୍ଗହିତେନ ସଦ୍ଧିଂ ସଂସଟ୍ଠଂ ସମ୍ଭିନ୍ନରସଂ ସେସକାଲିକତ୍ତୟଂ ତଦହୁପୁରେଭତ୍ତମେୱ ୱଟ୍ଟତି । ୟାମକାଲିକେନ ସଂସଟ୍ଠଂ ପନ ଇତରଦ୍ୱୟଂ ତଦହୁପଟିଗ୍ଗହିତଂ ୟାୱ ଅରୁଣୁଗ୍ଗମନା ୱଟ୍ଟତି । ସତ୍ତାହକାଲିକେନ ପନ ତଦହୁପଟିଗ୍ଗହିତେନ ସଦ୍ଧିଂ ସଂସଟ୍ଠଂ ତଦହୁପଟିଗ୍ଗହିତଂ ୱା ପୁରେପଟିଗ୍ଗହିତଂ ୱା ୟାୱଜୀୱିକଂ ସତ୍ତାହଂ କପ୍ପତି । ଦ୍ୱୀହପଟିଗ୍ଗହିତେନ ଛାହଂ । ତୀହପଟିଗ୍ଗହିତେନ ପଞ୍ଚାହଂ…ପେ॰… ସତ୍ତାହପଟିଗ୍ଗହିତେନ ତଦହେୱ କପ୍ପତୀତି ୱେଦିତବ୍ବଂ । କାଲୟାମସତ୍ତାହାତିକ୍କମେସୁ ଚେତ୍ଥ ୱିକାଲଭୋଜନସନ୍ନିଧିଭେସଜ୍ଜସିକ୍ଖାପଦାନଂ ୱସେନ ଆପତ୍ତିୟୋ ୱେଦିତବ୍ବା ।

ସଚେ ପନ ଏକତୋ ପଟିଗ୍ଗହିତାନିପି ଚତ୍ତାରି କାଲିକାନି ସମ୍ଭିନ୍ନରସାନି ନ ହୋନ୍ତି, ତସ୍ସ ତସ୍ସେୱ କାଲସ୍ସ ୱସେନ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ସଚେ ହି ଛଲ୍ଲିମ୍ପି ଅନପନେତ୍ୱା ସକଲେନେୱ ନାଳିକେରଫଲେନ ସଦ୍ଧିଂ ଅମ୍ବପାନାଦିପାନକଂ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ହୋତି, ନାଳିକେରଂ ଅପନେତ୍ୱା ତଂ ୱିକାଲେପି କପ୍ପତି । ଉପରି ସପ୍ପିପିଣ୍ଡଂ ଠପେତ୍ୱା ସୀତଲପାୟାସଂ ଦେନ୍ତି, ୟଂ ପାୟାସେନ ଅସଂସଟ୍ଠଂ ସପ୍ପି, ତଂ ଅପନେତ୍ୱା ସତ୍ତାହଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଥଦ୍ଧମଧୁଫାଣିତାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ତକ୍କୋଲଜାତିଫଲାଦୀହି ଅଲଙ୍କରିତ୍ୱା ପିଣ୍ଡପାତଂ ଦେନ୍ତି, ତାନି ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ଧୋୱିତ୍ୱା ୟାୱଜୀୱଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବାନି । ୟାଗୁୟଂ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଦିନ୍ନସିଙ୍ଗିୱେରାଦୀସୁପି ତେଲାଦୀସୁ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଦିନ୍ନଲଟ୍ଠିମଧୁକାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଏୱଂ ୟଂ ୟଂ ଅସମ୍ଭିନ୍ନରସଂ ହୋତି, ତଂ ତଂ ଏକତୋ ପଟିଗ୍ଗହିତମ୍ପି ୟଥା ସୁଦ୍ଧଂ ହୋତି, ତଥା ଧୋୱିତ୍ୱା ତଚ୍ଛେତ୍ୱା ୱା ତସ୍ସ ତସ୍ସ କାଲସ୍ସ ୱସେନ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ସମ୍ଭିନ୍ନରସଂ ହୋତି ସଂସଟ୍ଠଂ, ନ ୱଟ୍ଟତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

କାଲିକୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୧୯. କପ୍ପିୟଭୂମିୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୧୦୧.କପ୍ପିୟାଚତୁଭୂମିୟୋତି ଏତ୍ଥ ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଚତସ୍ସୋ କପ୍ପିୟଭୂମିୟୋ ଉସ୍ସାୱନନ୍ତିକଂ ଗୋନିସାଦିକଂ ଗହପତିଂ ସମ୍ମୁତି’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୨୯୫) ୱଚନତୋ ଉସ୍ସାୱନନ୍ତିକା ଗୋନିସାଦିକା ଗହପତି ସମ୍ମୁତୀତି ଇମା ଚତସ୍ସୋ କପ୍ପିୟଭୂମିୟୋ ୱେଦିତବ୍ବା । ତତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୯୫) ଉସ୍ସାୱନନ୍ତିକା ତାୱ ଏୱଂ କାତବ୍ବା – ୟୋ ଥମ୍ଭାନଂ ୱା ଉପରି ଭିତ୍ତିପାଦେ ୱା ନିଖନିତ୍ୱା ୱିହାରୋ କରୀୟତି, ତସ୍ସ ହେଟ୍ଠା ଥମ୍ଭପଟିଚ୍ଛକା ପାସାଣା ଭୂମିଗତିକା ଏୱ । ପଠମତ୍ଥମ୍ଭଂ ପନ ପଠମଭିତ୍ତିପାଦଂ ୱା ପତିଟ୍ଠାପେନ୍ତେହି ବହୂହି ସମ୍ପରିୱାରେତ୍ୱା ‘‘କପ୍ପିୟକୁଟିଂ କରୋମ, କପ୍ପିୟକୁଟିଂ କରୋମା’’ତି ୱାଚଂ ନିଚ୍ଛାରେନ୍ତେହି ମନୁସ୍ସେସୁ ଉକ୍ଖିପିତ୍ୱା ପତିଟ୍ଠାପେନ୍ତେସୁ ଆମସିତ୍ୱା ୱା ସୟଂ ଉକ୍ଖିପିତ୍ୱା ୱା ଥମ୍ଭୋ ୱା ଭିତ୍ତିପାଦୋ ୱା ପତିଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ । କୁରୁନ୍ଦିମହାପଚ୍ଚରୀସୁ ପନ ‘‘କପ୍ପିୟକୁଟି କପ୍ପିୟକୁଟୀତି ୱତ୍ୱା ପତିଟ୍ଠାପେତବ୍ବ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ । ଅନ୍ଧକଟ୍ଠକଥାୟଂ ‘‘ସଙ୍ଘସ୍ସ କପ୍ପିୟକୁଟିଂ ଅଧିଟ୍ଠାମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ, ତଂ ପନ ଅୱତ୍ୱାପି ଅଟ୍ଠକଥାସୁ ୱୁତ୍ତନୟେନ ୱୁତ୍ତେ ଦୋସୋ ନତ୍ଥି । ଇଦଂ ପନେତ୍ଥ ସାଧାରଣଲକ୍ଖଣଂ ‘‘ଥମ୍ଭପତିଟ୍ଠାପନଞ୍ଚ ୱଚନପରିୟୋସାନଞ୍ଚ ସମକାଲଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି । ସଚେ ହି ଅନିଟ୍ଠିତେ ୱଚନେ ଥମ୍ଭୋ ପତିଟ୍ଠାତି, ଅପ୍ପତିଟ୍ଠିତେ ୱା ତସ୍ମିଂ ୱଚନଂ ନିଟ୍ଠାତି, ଅକତା ହୋତି କପ୍ପିୟକୁଟି । ତେନେୱ ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ବହୂହି ସମ୍ପରିୱାରେତ୍ୱା ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ଅୱସ୍ସଞ୍ହି ଏତ୍ଥ ଏକସ୍ସପି ୱଚନନିଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ଥମ୍ଭପତିଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ଏକତୋ ଭୱିସ୍ସତୀ’’ତି । ଇଟ୍ଠକାସିଲାମତ୍ତିକାକୁଟ୍ଟକାସୁ ପନ କୁଟୀସୁ ହେଟ୍ଠା ଚୟଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ୱା ଅବନ୍ଧିତ୍ୱା ୱା କରୋନ୍ତୁ, ୟତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଭିତ୍ତିଂ ଉଟ୍ଠାପେତୁକାମା ହୋନ୍ତି, ତଂ ସବ୍ବପଠମଂ ଇଟ୍ଠକଂ ୱା ସିଲଂ ୱା ମତ୍ତିକାପିଣ୍ଡଂ ୱା ଗହେତ୍ୱା ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ କପ୍ପିୟକୁଟି କାତବ୍ବା, ଇଟ୍ଠକାଦୟୋ ଭିତ୍ତିୟଂ ପଠମିଟ୍ଠକାଦୀନଂ ହେଟ୍ଠା ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ଥମ୍ଭା ପନ ଉପରି ଉଗ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତସ୍ମା ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ଅନ୍ଧକଟ୍ଠକଥାୟଂ ‘‘ଥମ୍ଭେହି କରିୟମାନେ ଚତୂସୁ କୋଣେସୁ ଚତ୍ତାରୋ ଥମ୍ଭା, ଇଟ୍ଠକାଦିକୁଟ୍ଟେ ଚତୂସୁ କୋଣେସୁ ଦ୍ୱେ ତିସ୍ସୋ ଇଟ୍ଠକା ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବା’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ତଥା ପନ ଅକତାୟପି ଦୋସୋ ନତ୍ଥି, ଅଟ୍ଠକଥାସୁ ହି ୱୁତ୍ତମେୱ ପମାଣଂ ।

ଗୋନିସାଦିକା ଦୁୱିଧା ଆରାମଗୋନିସାଦିକା ୱିହାରଗୋନିସାଦିକାତି । ତାସୁ ୟତ୍ଥ ନେୱ ଆରାମୋ, ନ ସେନାସନାନି ପରିକ୍ଖିତ୍ତାନି ହୋନ୍ତି, ଅୟଂ ଆରାମଗୋନିସାଦିକା ନାମ । ୟତ୍ଥ ସେନାସନାନି ସବ୍ବାନି ୱା ଏକଚ୍ଚାନି ୱା ପରିକ୍ଖିତ୍ତାନି, ଆରାମୋ ଅପରିକ୍ଖିତ୍ତୋ, ଅୟଂ ୱିହାରଗୋନିସାଦିକା ନାମ । ଇତି ଉଭୟତ୍ରାପି ଆରାମସ୍ସ ଅପରିକ୍ଖିତ୍ତଭାୱୋୟେୱ ପମାଣଂ । ‘‘ଆରାମୋ ପନ ଉପଡ୍ଢପରିକ୍ଖିତ୍ତୋପି ବହୁତରଂ ପରିକ୍ଖିତ୍ତୋପି ପରିକ୍ଖିତ୍ତୋୟେୱ ନାମା’’ତି କୁରୁନ୍ଦିମହାପଚ୍ଚରୀସୁ ୱୁତ୍ତଂ, ଏତ୍ଥ କପ୍ପିୟକୁଟିଂ ଲଦ୍ଧୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ଗହପତୀତି ମନୁସ୍ସା ଆୱାସଂ କତ୍ୱା ‘‘କପ୍ପିୟକୁଟିଂ ଦେମ, ପରିଭୁଞ୍ଜଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ଏସା ଗହପତି ନାମ, ‘‘କପ୍ପିୟକୁଟିଂ କାତୁଂ ଦେମା’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ଅନ୍ଧକଟ୍ଠକଥାୟଂ ପନ ‘‘ୟସ୍ମା ଭିକ୍ଖୁଂ ଠପେତ୍ୱା ସେସସହଧମ୍ମିକାନଂ ସବ୍ବେସଞ୍ଚ ଦେୱମନୁସ୍ସାନଂ ହତ୍ଥତୋ ପଟିଗ୍ଗହୋ ଚ ସନ୍ନିଧି ଚ ଅନ୍ତୋୱୁତ୍ଥଞ୍ଚ ତେସଂ ସନ୍ତକଂ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ୱଟ୍ଟତି, ତସ୍ମା ତେସଂ ଗେହାନି ୱା ତେହି ଦିନ୍ନକପ୍ପିୟକୁଟି ୱା ଗହପତୀତି ୱୁଚ୍ଚତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ, ପୁନପି ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ୱିହାରଂ ଠପେତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁନୁପସ୍ସୟୋ ୱା ଆରାମିକାନଂ ୱା ତିତ୍ଥିୟାନଂ ୱା ଦେୱତାନଂ ୱା ନାଗାନଂ ୱା ଅପି ବ୍ରହ୍ମାନଂ ୱିମାନଂ କପ୍ପିୟକୁଟି ହୋତୀ’’ତି, ତଂ ସୁୱୁତ୍ତଂ । ସଙ୍ଘସନ୍ତକମେୱ ହି ଭିକ୍ଖୁସନ୍ତକଂ ୱା ଗେହଂ ଗହପତିକୁଟିକା ନ ହୋତି ।

ସମ୍ମୁତି ନାମ ଞତ୍ତିଦୁତିୟକମ୍ମୱାଚାୟ ସାୱେତ୍ୱା ସମ୍ମତା । ଏୱଞ୍ଚ ପନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବା, ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପଟିବଲେନ ସଙ୍ଘୋ ଞାପେତବ୍ବୋ –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ । ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ୱିହାରଂ କପ୍ପିୟଭୂମିଂ ସମ୍ମନ୍ନେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ । ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ୱିହାରଂ କପ୍ପିୟଭୂମିଂ ସମ୍ମନ୍ନତି । ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ୱିହାରସ୍ସ କପ୍ପିୟଭୂମିୟା ସମ୍ମୁତି, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ସମ୍ମତୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ୱିହାରୋ କପ୍ପିୟଭୂମି ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୯୫) ।

କମ୍ମୱାଚଂ ଅୱତ୍ୱା ଅପଲୋକନକମ୍ମୱସେନ ସାୱେତ୍ୱା କତାପି ସମ୍ମତା ଏୱ ।

୧୦୨. ୟଂ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୯୫) ଇମାସୁ ଚତୂସୁ କପ୍ପିୟଭୂମୀସୁ ୱୁତ୍ତଂ ଆମିସଂ, ତଂ ସବ୍ବଂ ଅନ୍ତୋୱୁତ୍ଥସଙ୍ଖ୍ୟଂ ନ ଗଚ୍ଛତି । ଭିକ୍ଖୂନଞ୍ଚ ଭିକ୍ଖୁନୀନଞ୍ଚ ଅନ୍ତୋୱୁତ୍ଥଅନ୍ତୋପକ୍କମୋଚନତ୍ଥଞ୍ହି କପ୍ପିୟକୁଟିୟୋ ଅନୁଞ୍ଞାତା । ୟଂ ପନ ଅକପ୍ପିୟଭୂମିୟଂ ସହସେୟ୍ୟପ୍ପହୋନକେ ଗେହେ ୱୁତ୍ତଂ ସଙ୍ଘିକଂ ୱା ପୁଗ୍ଗଲିକଂ ୱା ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନିୟା ୱା ସନ୍ତକଂ ଏକରତ୍ତମ୍ପି ଠପିତଂ, ତଂ ଅନ୍ତୋୱୁତ୍ଥଂ, ତତ୍ଥ ପକ୍କଞ୍ଚ ଅନ୍ତୋପକ୍କଂ ନାମ ହୋତି, ଏତଂ ନ କପ୍ପତି । ସତ୍ତାହକାଲିକଂ ପନ ୟାୱଜୀୱିକଞ୍ଚ ୱଟ୍ଟତି ।

ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ – ସାମଣେରୋ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ତଣ୍ଡୁଲାଦିକଂ ଆମିସଂ ଆହରିତ୍ୱା କପ୍ପିୟକୁଟିୟଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ପୁନଦିୱସେ ପଚିତ୍ୱା ଦେତି, ଅନ୍ତୋୱୁତ୍ଥଂ ନ ହୋତି । ତତ୍ଥ ଅକପ୍ପିୟକୁଟିୟଂ ନିକ୍ଖିତ୍ତସପ୍ପିଆଦୀସୁ କିଞ୍ଚି ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଦେତି । ମୁଖସନ୍ନିଧି ନାମ ହୋତି । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ‘‘ଅନ୍ତୋୱୁତ୍ଥଂ ହୋତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ତତ୍ଥ ନାମମତ୍ତମେୱ ନାନାକରଣଂ, ଭିକ୍ଖୁ ଅକପ୍ପିୟକୁଟିୟଂ ଠପିତସପ୍ପିଞ୍ଚ ୟାୱଜୀୱିକପଣ୍ଣଞ୍ଚ ଏକତୋ ପଚିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜତି, ସତ୍ତାହଂ ନିରାମିସଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଆମିସସଂସଟ୍ଠଂ କତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜତି, ଅନ୍ତୋୱୁତ୍ଥଞ୍ଚେୱ ସାମଂପକ୍କଞ୍ଚ ହୋତି । ଏତେନୁପାୟେନ ସବ୍ବସଂସଗ୍ଗା ୱେଦିତବ୍ବା । ୟଂ କିଞ୍ଚି ଆମିସଂ ଭିକ୍ଖୁନୋ ପଚିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେପିସ୍ସ ଉଣ୍ହୟାଗୁୟା ସୁଲସିପଣ୍ଣାନି ୱା ସିଙ୍ଗିୱେରଂ ୱା ଲୋଣଂ ୱା ପକ୍ଖିପନ୍ତି, ତମ୍ପି ଚାଲେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ୟାଗୁଂ ନିବ୍ବାପେମୀ’’ତି ପନ ଚାଲେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଉତ୍ତଣ୍ଡୁଲଭତ୍ତଂ ଲଭିତ୍ୱା ପିଦହିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ମନୁସ୍ସା ପିଦହିତ୍ୱା ଦେନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଭତ୍ତଂ ମା ନିବ୍ବାୟତୂ’’ତି ପିଦହିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଖୀରତକ୍କାଦୀସୁ ପନ ସକିଂ କୁଥିତେସୁ ଅଗ୍ଗିଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ପୁନପାକସ୍ସ ଅନୁଞ୍ଞାତତ୍ତା ।

ଇମା ପନ କପ୍ପିୟକୁଟିୟୋ କଦା ଜହିତୱତ୍ଥୁକା ହୋନ୍ତି ? ଉସ୍ସାୱନନ୍ତିକା ତାୱ ୟା ଥମ୍ଭାନଂ ଉପରି ଭିତ୍ତିପାଦେ ୱା ନିଖନିତ୍ୱା କତା, ସା ସବ୍ବେସୁ ଥମ୍ଭେସୁ ଚ ଭିତ୍ତିପାଦେସୁ ଚ ଅପନୀତେସୁ ଜହିତୱତ୍ଥୁକା ହୋତି । ସଚେ ପନ ଥମ୍ଭେ ୱା ଭିତ୍ତିପାଦେ ୱା ପରିୱତ୍ତେନ୍ତି, ୟୋ ୟୋ ଠିତୋ, ତତ୍ଥ ତତ୍ଥ ପତିଟ୍ଠାତି, ସବ୍ବେସୁପି ପରିୱତ୍ତିତେସୁ ଅଜହିତୱତ୍ଥୁକାୱ ହୋତି । ଇଟ୍ଠକାଦୀହି କତା ଚୟସ୍ସ ଉପରି ଭିତ୍ତିଅତ୍ଥାୟ ଠପିତଂ ଇଟ୍ଠକଂ ୱା ସିଲଂ ୱା ମତ୍ତିକାପିଣ୍ଡଂ ୱା ଆଦିଂ କତ୍ୱା ୱିନାସିତକାଲେ ଜହିତୱତ୍ଥୁକାୱ ହୋତି । ୟେହି ପନ ଇଟ୍ଠକାଦୀହି ଅଧିଟ୍ଠିତା, ତେସୁ ଅପନୀତେସୁପି ତଦଞ୍ଞେସୁ ପତିଟ୍ଠାତୀତି ଅଜହିତୱତ୍ଥୁକାୱ ହୋତି । ଗୋନିସାଦିକା ପାକାରାଦୀହି ପରିକ୍ଖେପେ କତେ ଜହିତୱତ୍ଥୁକାୱ ହୋତି । ପୁନ ତସ୍ମିଂ ଆରାମେ କପ୍ପିୟକୁଟିଂ ଲଦ୍ଧୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ପୁନପି ପାକାରାଦୟୋ ତତ୍ଥ ତତ୍ଥ ଖଣ୍ଡା ହୋନ୍ତି, ତତୋ ତତୋ ଗାୱୋ ପୱିସନ୍ତି, ପୁନ କପ୍ପିୟକୁଟି ହୋତି । ଇତରା ପନ ଦ୍ୱେ ଗୋପାନସୀମତ୍ତଂ ଠପେତ୍ୱା ସବ୍ବସ୍ମିଂ ଛଦନେ ୱିନଟ୍ଠେ ଜହିତୱତ୍ଥୁକାୱ ହୋନ୍ତି । ସଚେ ଗୋପାନସୀନଂ ଉପରି ଏକମ୍ପି ପକ୍ଖପାସକମଣ୍ଡଲଂ ଅତ୍ଥି, ରକ୍ଖତି ।

୧୦୩. ୟତ୍ର ପନିମା ଚତସ୍ସୋପି କପ୍ପିୟଭୂମିୟୋ ନତ୍ଥି, ତତ୍ଥ କିଂ କାତବ୍ବନ୍ତି ? ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନସ୍ସ ଦତ୍ୱା ତସ୍ସ ସନ୍ତକଂ କତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ତତ୍ରିଦଂ ୱତ୍ଥୁ – କରୱିକତିସ୍ସତ୍ଥେରୋ କିର ୱିନୟଧରପାମୋକ୍ଖୋ ମହାସୀୱତ୍ଥେରସ୍ସ ସନ୍ତିକଂ ଅଗମାସି । ସୋ ଦୀପାଲୋକେନ ସପ୍ପିକୁମ୍ଭଂ ପସ୍ସିତ୍ୱା ‘‘ଭନ୍ତେ, କିମେତ’’ନ୍ତି ପୁଚ୍ଛି । ଥେରୋ ‘‘ଆୱୁସୋ, ଗାମତୋ ସପ୍ପିକୁମ୍ଭୋ ଆଭତୋ ଲୂଖଦିୱସେ ସପ୍ପିନା ଭୁଞ୍ଜନତ୍ଥାୟା’’ତି ଆହ । ତତୋ ନଂ ତିସ୍ସତ୍ଥେରୋ ‘‘ନ ୱଟ୍ଟତି, ଭନ୍ତେ’’ତି ଆହ । ଥେରୋ ପୁନଦିୱସେ ପମୁଖେ ନିକ୍ଖିପାପେସି । ତିସ୍ସତ୍ଥେରୋ ପୁନ ଏକଦିୱସଂ ଆଗତୋ ତଂ ଦିସ୍ୱା ତଥେୱ ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ‘‘ଭନ୍ତେ, ସହସେୟ୍ୟପ୍ପହୋନକଟ୍ଠାନେ ଠପେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ଆହ । ଥେରୋ ପୁନଦିୱସେ ବହି ନୀହରାପେତ୍ୱା ନିକ୍ଖିପାପେସି, ତଂ ଚୋରା ହରିଂସୁ । ସୋ ପୁନ ଏକଦିୱସଂ ଆଗତଂ ତିସ୍ସତ୍ଥେରମାହ ‘‘ଆୱୁସୋ, ତୟା ‘ନ ୱଟ୍ଟତୀ’ତି ୱୁତ୍ତେ ସୋ କୁମ୍ଭୋ ବହି ନିକ୍ଖିତ୍ତୋ ଚୋରେହି ହଟୋ’’ତି । ତତୋ ନଂ ତିସ୍ସତ୍ଥେରୋ ଆହ ‘‘ନନୁ, ଭନ୍ତେ, ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନସ୍ସ ଦାତବ୍ବୋ ଅସ୍ସ, ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନସ୍ସ ହି ଦତ୍ୱା ତସ୍ସ ସନ୍ତକଂ କତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

କପ୍ପିୟଭୂମିୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୨୦. ପଟିଗ୍ଗହଣୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୧୦୪.ଖାଦନୀୟାଦିପଟିଗ୍ଗାହୋତି ଅଜ୍ଝୋହରିତବ୍ବସ୍ସ ୟସ୍ସ କସ୍ସଚି ଖାଦନୀୟସ୍ସ ୱା ଭୋଜନୀୟସ୍ସ ୱା ପଟିଗ୍ଗହଣଂ । ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ – ପଞ୍ଚହି ଅଙ୍ଗେହି ପଟିଗ୍ଗହଣଂ ରୁହତି, ଥାମମଜ୍ଝିମସ୍ସ ପୁରିସସ୍ସ ଉଚ୍ଚାରଣମତ୍ତଂ ହୋତି, ହତ୍ଥପାସୋ ପଞ୍ଞାୟତି, ଅଭିହାରୋ ପଞ୍ଞାୟତି, ଦେୱୋ ୱା ମନୁସ୍ସୋ ୱା ତିରଚ୍ଛାନଗତୋ ୱା କାୟେନ କାୟପଟିବଦ୍ଧେନ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟେନ ୱା ଦେତି, ତଞ୍ଚେ ଭିକ୍ଖୁ କାୟେନ ୱା କାୟପଟିବଦ୍ଧେନ ୱା ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହାତି । ଏୱଂ ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ପଟିଗ୍ଗହଣଂ ରୁହତି ।

ତତ୍ଥ ଠିତନିସିନ୍ନନିପନ୍ନାନଂ ୱସେନ ଏୱଂ ହତ୍ଥପାସୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ – ସଚେ ଭିକ୍ଖୁ ନିସିନ୍ନୋ ହୋତି, ଆସନସ୍ସ ପଚ୍ଛିମନ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ, ସଚେ ଠିତୋ, ପଣ୍ହିଅନ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ, ସଚେ ନିପନ୍ନୋ, ୟେନ ପସ୍ସେନ ନିପନ୍ନୋ, ତସ୍ସ ପାରିମନ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ, ଦାୟକସ୍ସ ନିସିନ୍ନସ୍ସ ୱା ଠିତସ୍ସ ୱା ନିପନ୍ନସ୍ସ ୱା ଠପେତ୍ୱା ପସାରିତହତ୍ଥଂ ୟଂ ଆସନ୍ନତରଂ ଅଙ୍ଗଂ, ତସ୍ସ ଓରିମନ୍ତେନ ପରିଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଅଡ୍ଢତେୟ୍ୟହତ୍ଥୋ ହତ୍ଥପାସୋ ନାମ ।

ସଚେ ପନ ଦାୟକପଟିଗ୍ଗାହକେସୁ ଏକୋ ଆକାସେ ହୋତି, ଏକୋ ଭୂମିୟଂ, ଭୂମଟ୍ଠସ୍ସ ଚ ସୀସେନ, ଆକାସଟ୍ଠସ୍ସ ଚ ଠପେତ୍ୱା ଦାତୁଂ ୱା ଗହେତୁଂ ୱା ପସାରିତହତ୍ଥଂ ୟଂ ଆସନ୍ନତରଂ ଅଙ୍ଗଂ, ତସ୍ସ ଓରିମନ୍ତେନ ହତ୍ଥପାସପମାଣଂ ପରିଚ୍ଛିନ୍ଦିତବ୍ବଂ । ସଚେପି ଏକୋ କୂପେ ହୋତି, ଏକୋ କୂପତଟେ, ଏକୋ ୱା ପନ ରୁକ୍ଖେ, ଏକୋ ପଥୱିୟଂ, ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ହତ୍ଥପାସପମାଣଂ ପରିଚ୍ଛିନ୍ଦିତବ୍ବଂ । ଏୱରୂପେ ହତ୍ଥପାସେ ଠତ୍ୱା ସଚେପି ପକ୍ଖୀ ମୁଖତୁଣ୍ଡକେନ ୱା ହତ୍ଥୀ ୱା ସୋଣ୍ଡାୟ ଗହେତ୍ୱା ପୁପ୍ଫଂ ୱା ଫଲଂ ୱା ଦେତି, ପଟିଗ୍ଗହଣଂ ରୁହତି । ସଚେ ପନ ଅଡ୍ଢଟ୍ଠମରତନସ୍ସପି ହତ୍ଥିନୋ ଖନ୍ଧେ ନିସିନ୍ନୋ ତେନ ସୋଣ୍ଡାୟ ଦୀୟମାନଂ ଗଣ୍ହାତି, ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ହତ୍ଥାଦୀସୁ ୟେନ କେନଚି ସରୀରାୱୟୱେନ ଅନ୍ତମସୋ ପାଦଙ୍ଗୁଲିୟାପି ଦୀୟମାନଂ କାୟେନ ଦିନ୍ନଂ ନାମ ହୋତି । ପଟିଗ୍ଗହଣେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ୟେନ କେନଚି ହି ସରୀରାୱୟୱେନ ଗହିତଂ କାୟେନ ଗହିତମେୱ ହୋତି । ସଚେପି ନତ୍ଥୁକରଣିୟଂ ଦୀୟମାନଂ ନାସାପୁଟେନ ଅକଲ୍ଲକୋ ୱା ମୁଖେନ ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହାତି, ଆଭୋଗମେୱ ହେତ୍ଥ ପମାଣଂ ।

୧୦୫. କଟଚ୍ଛୁଆଦୀସୁ ପନ ୟେନ କେନଚି ଉପକରଣେନ ଦିନ୍ନଂ କାୟପଟିବଦ୍ଧେନ ଦିନ୍ନଂ ନାମ ହୋତି । ପଟିଗ୍ଗହଣେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ୟେନ କେନଚି ହି ସରୀରସମ୍ବଦ୍ଧେନ ପତ୍ତଥାଲକାଦିନା ଗହିତଂ କାୟପଟିବଦ୍ଧେନ ଗହିତମେୱ ହୋତି । କାୟତୋ ପନ କାୟପଟିବଦ୍ଧତୋ ଚ ମୋଚେତ୍ୱା ହତ୍ଥପାସେ ଠିତସ୍ସ କାୟେ ୱା କାୟପଟିବଦ୍ଧେ ୱା ପାତିୟମାନମ୍ପି ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟେନ ପୟୋଗେନ ଦିନ୍ନଂ ନାମ ହୋତି । ଏକୋ ବହୂନି ଭତ୍ତବ୍ୟଞ୍ଜନଭାଜନାନି ସୀସେ କତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ସନ୍ତିକଂ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଠିତକୋୱ ‘‘ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦତି, ନ ତାୱ ଅଭିହାରୋ ପଞ୍ଞାୟତି, ତସ୍ମା ନ ଗହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ଈସକମ୍ପି ଓନମତି, ଭିକ୍ଖୁନା ହତ୍ଥଂ ପସାରେତ୍ୱା ହେଟ୍ଠିମଭାଜନଂ ଏକଦେସେନପି ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତବ୍ବଂ । ଏତ୍ତାୱତା ସବ୍ବଭାଜନାନି ପଟିଗ୍ଗହିତାନି ହୋନ୍ତି । ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଓରୋପେତ୍ୱା ଉଗ୍ଘାଟେତ୍ୱା ୱା ୟଂ ଇଚ୍ଛତି, ତଂ ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଭତ୍ତପଚ୍ଛିଆଦିମ୍ହି ପନ ଏକଭାଜନେ ୱତ୍ତବ୍ବମେୱ ନତ୍ଥି ।

କାଜେନ ଭତ୍ତଂ ହରନ୍ତୋପି ସଚେ କାଜଂ ଓନମେତ୍ୱା ଦେତି, ୱଟ୍ଟତି । ତିଂସହତ୍ଥୋ ୱେଣୁ ହୋତି, ଏକସ୍ମିଂ ଅନ୍ତେ ଗୁଳକୁମ୍ଭୋ ବଦ୍ଧୋ, ଏକସ୍ମିଂ ସପ୍ପିକୁମ୍ଭୋ, ତଞ୍ଚେ ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହାତି, ସବ୍ବଂ ପଟିଗ୍ଗହିତମେୱ । ଉଚ୍ଛୁୟନ୍ତଦୋଣିତୋ ପଗ୍ଘରନ୍ତମେୱ ‘‘ରସଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦତି, ଅଭିହାରୋ ନ ପଞ୍ଞାୟତୀତି ନ ଗହେତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ କସଟଂ ଛଡ୍ଡେତ୍ୱା ହତ୍ଥେନ ଉସ୍ସିଞ୍ଚିତ୍ୱା ଦେତି, ୱଟ୍ଟତି । ବହୂ ପତ୍ତା ମଞ୍ଚେ ୱା ପୀଠେ ୱା କଟସାରେ ୱା ଦୋଣିୟଂ ୱା ଫଲକେ ୱା ଠପିତା ହୋନ୍ତି, ୟତ୍ଥ ଠିତସ୍ସ ଦାୟକୋ ହତ୍ଥପାସେ ହୋତି, ତତ୍ଥ ଠତ୍ୱା ପଟିଗ୍ଗହଣସଞ୍ଞାୟ ମଞ୍ଚାଦୀନି ଅଙ୍ଗୁଲିୟାପି ଫୁସିତ୍ୱା ଠିତେନ ୱା ନିସିନ୍ନେନ ୱା ନିପନ୍ନେନ ୱା ୟଂ ତେସୁ ପତ୍ତେସୁ ଦୀୟତି, ତଂ ସବ୍ବଂ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ହୋତି । ସଚେପି ‘‘ପଟିଗ୍ଗହେସ୍ସାମୀ’’ତି ମଞ୍ଚାଦୀନି ଅଭିରୁହିତ୍ୱା ନିସୀଦତି, ୱଟ୍ଟତିୟେୱ ।

ପଥୱିୟଂ ପନ ସଚେପି କୁଚ୍ଛିୟା କୁଚ୍ଛିଂ ଆହଚ୍ଚ ଠିତା ହୋନ୍ତି, ୟଂ ୟଂ ଅଙ୍ଗୁଲିୟା ୱା ସୂଚିୟା ୱା ଫୁସିତ୍ୱା ନିସିନ୍ନୋ ହୋତି, ତତ୍ଥ ତତ୍ଥ ଦୀୟମାନମେୱ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ହୋତି । ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ମହାକଟସାରହତ୍ଥତ୍ଥରଣାଦୀସୁ ଠପିତପତ୍ତେ ପଟିଗ୍ଗହଣଂ ନ ରୁହତୀତି ୱୁତ୍ତଂ, ତଂ ହତ୍ଥପାସାତିକ୍କମଂ ସନ୍ଧାୟ ୱୁତ୍ତନ୍ତି ୱେଦିତବ୍ବଂ, ହତ୍ଥପାସେ ପନ ସତି ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ୱଟ୍ଟତି ଅଞ୍ଞତ୍ର ତତ୍ଥଜାତକା । ତତ୍ଥଜାତକେ ପନ ପଦୁମିନିପଣ୍ଣେ ୱା କିଂସୁକପଣ୍ଣାଦିମ୍ହି ୱା ନ ୱଟ୍ଟତି । ନ ହି ତଂ କାୟପଟିବଦ୍ଧସଙ୍ଖ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛତି । ୟଥା ଚ ତତ୍ଥଜାତକେ, ଏୱଂ ଖାଣୁକେ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ଠପିତମଞ୍ଚାଦିମ୍ହି ଅସଂହାରିମେ ଫଲକେ ୱା ପାସାଣେ ୱା ନ ରୁହତିୟେୱ । ତେପି ହି ତତ୍ଥଜାତକସଙ୍ଖ୍ୟୁପଗା ହୋନ୍ତି । ଭୂମିୟଂ ଅତ୍ଥତେସୁ ସୁଖୁମେସୁ ତିନ୍ତିଣିକାଦିପଣ୍ଣେସୁ ପଟିଗ୍ଗହଣଂ ନ ରୁହତି । ନ ହି ତାନି ସନ୍ଧାରେତୁଂ ସମତ୍ଥାନୀତି । ମହନ୍ତେସୁ ପନ ପଦୁମିନିପଣ୍ଣାଦୀସୁ ରୁହତି । ସଚେ ହତ୍ଥପାସଂ ଅତିକ୍କମ୍ମଠିତୋ ଦୀଘଦଣ୍ଡକେନ ଉଳୁଙ୍କେନ ଦେତି, ‘‘ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଦେହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ୱଚନଂ ଅସୁତ୍ୱା ୱା ଅନାଦିୟିତ୍ୱା ୱା ପତ୍ତେ ଆକିରତିୟେୱ, ପୁନ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ । ଦୂରେ ଠତ୍ୱା ଭତ୍ତପିଣ୍ଡଂ ଖିପନ୍ତେପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

୧୦୬. ସଚେ ପତ୍ତଥୱିକତୋ ନୀହରିୟମାନେ ପତ୍ତେ ରଜନଚୁଣ୍ଣାନି ହୋନ୍ତି, ସତି ଉଦକେ ଧୋୱିତବ୍ବୋ, ଅସତି ରଜନଚୁଣ୍ଣଂ ପୁଞ୍ଛିତ୍ୱା ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ୱା ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତବ୍ବଂ । ସଚେ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରନ୍ତସ୍ସ ପତ୍ତେ ରଜଂ ପତତି, ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଭିକ୍ଖା ଗଣ୍ହିତବ୍ବା, ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଗଣ୍ହତୋ ୱିନୟଦୁକ୍କଟଂ, ତଂ ପନ ପୁନ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜତୋ ଅନାପତ୍ତି । ସଚେ ପନ ‘‘ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଦେଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ୱଚନଂ ଅସୁତ୍ୱା ୱା ଅନାଦିୟିତ୍ୱା ୱା ଭିକ୍ଖଂ ଦେନ୍ତିୟେୱ, ୱିନୟଦୁକ୍କଟଂ ନତ୍ଥି, ପୁନ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞା ଭିକ୍ଖା ଗହେତବ୍ବା । ସଚେ ମହାୱାତୋ ତତୋ ତତୋ ରଜଂ ପାତେତି, ନ ସକ୍କା ହୋତି ଭିକ୍ଖଂ ଗହେତୁଂ, ‘‘ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନସ୍ସ ଦସ୍ସାମୀ’’ତି ସୁଦ୍ଧଚିତ୍ତେନ ଆଭୋଗଂ କତ୍ୱା ଗଣ୍ହିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏୱଂ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତ୍ୱା ୱିହାରଂ ୱା ଆସନସାଲଂ ୱା ଗନ୍ତ୍ୱା ତଂ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନସ୍ସ ଦତ୍ୱା ପୁନ ତେନ ଦିନ୍ନଂ ୱା ତସ୍ସ ୱିସ୍ସାସେନ ୱା ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଭିକ୍ଖାଚାରେ ସରଜଂ ପତ୍ତଂ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଦେତି, ସୋ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଇମଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଭିକ୍ଖଂ ୱା ଗଣ୍ହେୟ୍ୟାସି ପରିଭୁଞ୍ଜେୟ୍ୟାସି ୱା’’ତି, ତେନ ତଥା କାତବ୍ବଂ । ସଚେ ରଜଂ ଉପରି ଉପ୍ପିଲୱତି, କଞ୍ଜିକଂ ପୱାହେତ୍ୱା ସେସଂ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅନ୍ତୋପୱିଟ୍ଠଂ ହୋତି, ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ । ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେ ଅସତି ହତ୍ଥତୋ ଅମୋଚେନ୍ତେନେୱ ୟତ୍ଥ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନୋ ଅତ୍ଥି, ତତ୍ଥ ନେତ୍ୱା ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ । ସୁକ୍ଖଭତ୍ତେ ପତିତରଜଂ ଅପନେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଅତିସୁଖୁମଂ ହୋତି, ଉପରି ଭତ୍ତେନ ସଦ୍ଧିଂ ଅପନେତବ୍ବଂ, ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ୱା ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ୟାଗୁଂ ୱା ସୂପଂ ୱା ପୁରତୋ ଠପେତ୍ୱା ଆଲୁଳେନ୍ତାନଂ ଭାଜନତୋ ଫୁସିତାନି ଉଗ୍ଗନ୍ତ୍ୱା ପତ୍ତେ ପତନ୍ତି, ପତ୍ତୋ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ ।

୧୦୭. ଉଳୁଙ୍କେନ ଆହରିତ୍ୱା ଦେନ୍ତାନଂ ପଠମତରଂ ଉଳୁଙ୍କତୋ ଥେୱା ପତ୍ତେ ପତନ୍ତି, ସୁପତିତା, ଅଭିହଟତ୍ତା ଦୋସୋ ନତ୍ଥି । ସଚେପି ଚରୁକେନ ଭତ୍ତେ ଆକିରିୟମାନେ ଚରୁକତୋ ମସି ୱା ଛାରିକା ୱା ପତତି, ଅଭିହଟତ୍ତା ନେୱତ୍ଥି ଦୋସୋ । ଅନନ୍ତରସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦୀୟମାନଂ ପତ୍ତତୋ ଉପ୍ପତିତ୍ୱା ଇତରସ୍ସ ପତ୍ତେ ପତତି, ସୁପତିତଂ । ପଟିଗ୍ଗହିତମେୱ ହି ତଂ ହୋତି । ସଚେ ଜଜ୍ଝରିସାଖାଦିଂ ଫାଲେତ୍ୱା ଏକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦେନ୍ତାନଂ ସାଖତୋ ଫୁସିତାନି ଅଞ୍ଞସ୍ସ ପତ୍ତେ ପତନ୍ତି, ପତ୍ତୋ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ, ୟସ୍ସ ପତ୍ତସ୍ସ ଉପରି ଫାଲେନ୍ତି, ତସ୍ସ ପତ୍ତେ ପତିତେସୁ ଦାତୁକାମତାୟ ଅଭିହଟତ୍ତା ଦୋସୋ ନତ୍ଥି । ପାୟାସସ୍ସ ପୂରେତ୍ୱା ପତ୍ତଂ ଦେନ୍ତି, ଉଣ୍ହତ୍ତା ହେଟ୍ଠା ଗହେତୁଂ ନ ସକ୍କୋତି, ମୁଖୱଟ୍ଟିୟାପି ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ତଥାପି ନ ସକ୍କୋତି, ଆଧାରକେନ ଗହେତବ୍ବୋ । ଆସନସାଲାୟ ପତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ନିସିନ୍ନୋ ଭିକ୍ଖୁ ନିଦ୍ଦଂ ଓକ୍କନ୍ତୋ ହୋତି, ନେୱ ଆହରିୟମାନଂ, ନ ଦୀୟମାନଂ ଜାନାତି, ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ହୋତି । ସଚେ ପନ ଆଭୋଗଂ କତ୍ୱା ନିସିନ୍ନୋ ହୋତି, ୱଟ୍ଟତି । ସଚେପି ସୋ ହତ୍ଥେନ ଆଧାରକଂ ମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ପାଦେନ ପେଲ୍ଲେତ୍ୱା ନିଦ୍ଦାୟତି, ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ପାଦେନ ଆଧାରକଂ ଅକ୍କମିତ୍ୱା ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହନ୍ତସ୍ସ ପନ ଜାଗରନ୍ତସ୍ସପି ଅନାଦରପଟିଗ୍ଗହଣଂ ହୋତି, ତସ୍ମା ନ କତ୍ତବ୍ବଂ । କେଚି ‘‘ଏୱଂ ଆଧାରକେନ ପଟିଗ୍ଗହଣଂ କାୟପଟିବଦ୍ଧପଟିବଦ୍ଧେନ ପଟିଗ୍ଗହଣଂ ନାମ ହୋତି, ତସ୍ମା ନ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱଦନ୍ତି, ତଂ ୱଚନମତ୍ତମେୱ, ଅତ୍ଥତୋ ପନ ସବ୍ବମ୍ପେତଂ କାୟପଟିବଦ୍ଧମେୱ ହୋତି । କାୟସଂସଗ୍ଗେପି ଚେସ ନୟୋ ଦସ୍ସିତୋ । ୟମ୍ପି ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଦୀୟମାନଂ ପତତି, ତମ୍ପି ସାମଂ ଗହେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ତତ୍ରିଦଂ ସୁତ୍ତଂ –

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ୟଂ ଦୀୟମାନଂ ପତତି, ତଂ ସାମଂ ଗହେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ, ପରିଚ୍ଚତ୍ତଂ ତଂ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଦାୟକେହୀ’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୭୩) ।

ଇଦଞ୍ଚ ପନ ସୁତ୍ତଂ ନେୟ୍ୟତ୍ଥଂ, ତସ୍ମା ଏୱମେତ୍ଥ ଅଧିପ୍ପାୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ – ୟଂ ଦୀୟମାନଂ ଦାୟକସ୍ସ ହତ୍ଥତୋ ପରିଗଳିତ୍ୱା ସୁଦ୍ଧାୟ ୱା ଭୂମିୟା ପଦୁମିନିପଣ୍ଣେ ୱା ୱତ୍ଥକଟସାରକାଦୀସୁ ୱା ପତତି, ତଂ ସାମଂ ଗହେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟଂ ପନ ସରଜାୟ ଭୂମିୟଂ ପତତି, ତଂ ରଜଂ ପୁଞ୍ଛିତ୍ୱା ୱା ଧୋୱିତ୍ୱା ୱା ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ସଚେ ପୱଟ୍ଟନ୍ତଂ ଅଞ୍ଞସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସନ୍ତିକଂ ଗଚ୍ଛତି, ତେନ ଆହରାପେତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ୱଦତି ‘‘ତ୍ୱଂୟେୱ ଖାଦା’’ତି, ତସ୍ସପି ଖାଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଅନାଣତ୍ତେନ ପନ ତେନ ନ ଗହେତବ୍ବଂ । ‘‘ଅନାଣତ୍ତେନପି ଇତରସ୍ସ ଦସ୍ସାମୀତି ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । କସ୍ମା ପନେତଂ ଇତରସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଗହେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତୀତି ? ଭଗୱତା ଅନନୁଞ୍ଞାତତ୍ତା । ଭଗୱତା ହି ‘‘ସାମଂ ଗହେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁ’’ନ୍ତି ୱଦନ୍ତେନ ୟସ୍ସେୱ ତଂ ଦୀୟମାନଂ ପତତି, ତସ୍ସ ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହିତକମ୍ପି ତଂ ଗହେତ୍ୱା ପରିଭୋଗୋ ଅନୁଞ୍ଞାତୋ । ‘‘ପରିଚ୍ଚତ୍ତଂ ତଂ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଦାୟକେହୀ’’ତି ୱଚନେନ ପନେତ୍ଥ ପରସନ୍ତକଭାୱୋ ଦୀପିତୋ, ତସ୍ମା ଅଞ୍ଞସ୍ସ ସାମଂ ଗହେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ତସ୍ସ ପନ ଆଣତ୍ତିୟା ୱଟ୍ଟତୀତି ଅୟଂ କିରେତ୍ଥ ଅଧିପ୍ପାୟୋ । ୟସ୍ମା ଚ ଏତଂ ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହିତକତ୍ତା ଅନୁଞ୍ଞାତଂ, ତସ୍ମା ୟଥାଠିତଂୟେୱ ଅନାମସିତ୍ୱା କେନଚି ପିଦହିତ୍ୱା ଠପିତଂ ଦୁତିୟଦିୱସେପି ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ସନ୍ନିଧିପଚ୍ଚୟା ଅନାପତ୍ତି, ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ପନ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ତଂ ଦିୱସଂୟେୱ ହି ତସ୍ସ ସାମଂ ଗହେତ୍ୱା ପରିଭୋଗୋ ଅନୁଞ୍ଞାତୋ, ନ ତତୋ ପରନ୍ତି ଅୟମ୍ପି କିରେତ୍ଥ ଅଧିପ୍ପାୟୋ ।

୧୦୮. ଇଦାନି ଅବ୍ବୋହାରିକନୟୋ ୱୁଚ୍ଚତି । ଭୁଞ୍ଜନ୍ତାନଞ୍ହି ଦନ୍ତା ଖୀୟନ୍ତି, ନଖା ଖୀୟନ୍ତି, ପତ୍ତସ୍ସ ୱଣ୍ଣୋ ଖୀୟତି, ସବ୍ବଂ ଅବ୍ବୋହାରିକଂ । ସତ୍ଥକେନ ଉଚ୍ଛୁଆଦୀସୁ ଫାଲିତେସୁ ମଲଂ ପଞ୍ଞାୟତି, ଏତଂ ନୱସମୁଟ୍ଠିତଂ ନାମ, ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ସତ୍ଥକଂ ଧୋୱିତ୍ୱା ଫାଲିତେସୁ ମଲଂ ନ ପଞ୍ଞାୟତି, ଲୋହଗନ୍ଧମତ୍ତଂ ହୋତି, ତଂ ଅବ୍ବୋହାରିକଂ । ୟମ୍ପି ସତ୍ଥକଂ ଗହେତ୍ୱା ପରିହରନ୍ତି, ତେନ ଫାଲିତେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ନ ହି ତଂ ପରିଭୋଗତ୍ଥାୟ ପରିହରନ୍ତୀତି । ମୂଲଭେସଜ୍ଜାଦୀନି ପିସନ୍ତାନଂ ୱା କୋଟ୍ଟେନ୍ତାନଂ ୱା ନିସଦନିସଦପୋତକଉଦୁକ୍ଖଲମୁସଲାଦୀନି ଖୀୟନ୍ତି, ପରିହରଣକୱାସିଂ ତାପେତ୍ୱା ଭେସଜ୍ଜତ୍ଥାୟ ତକ୍କେ ୱା ଖୀରେ ୱା ପକ୍ଖିପନ୍ତି, ତତ୍ଥ ନୀଲିକା ପଞ୍ଞାୟତି, ସତ୍ଥକେ ୱୁତ୍ତସଦିସୋୱ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ । ଆମକତକ୍କାଦୀସୁ ପନ ସୟଂ ନ ପକ୍ଖିପିତବ୍ବା, ପକ୍ଖିପତି ଚେ, ସାମଂପାକତୋ ନ ମୁଚ୍ଚତି । ଦେୱେ ୱସ୍ସନ୍ତେ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରନ୍ତସ୍ସ ସରୀରତୋ ୱା ଚୀୱରତୋ ୱା କିଲିଟ୍ଠଉଦକଂ ପତ୍ତେ ପତତି, ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ । ରୁକ୍ଖମୂଲାଦୀସୁ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ପତିତେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ସଚେ ପନ ସତ୍ତାହଂ ୱସ୍ସନ୍ତେ ଦେୱେ ସୁଦ୍ଧଂ ଉଦକଂ ହୋତି, ଅବ୍ଭୋକାସତୋ ୱା ପତତି, ୱଟ୍ଟତି ।

୧୦୯. ସାମଣେରସ୍ସ ଓଦନଂ ଦେନ୍ତେନ ତସ୍ସ ପତ୍ତଗତଂ ଅଚ୍ଛୁପନ୍ତେନେୱ ଦାତବ୍ବୋ, ପତ୍ତୋ ୱାସ୍ସ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ । ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହିତେ ଓଦନଂ ଛୁପିତ୍ୱା ପୁନ ଅତ୍ତନୋ ପତ୍ତେ ଓଦନଂ ଗଣ୍ହନ୍ତସ୍ସ ଉଗ୍ଗହିତକୋ ହୋତି । ସଚେ ପନ ଦାତୁକାମୋ ହୁତ୍ୱା ‘‘ଆହର, ସାମଣେର, ପତ୍ତଂ, ଓଦନଂ ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି ୱଦତି, ଇତରୋ ‘‘ଅଲଂ ମୟ୍ହ’’ନ୍ତି ପଟିକ୍ଖିପତି, ପୁନ ‘‘ତୱେତଂ ମୟା ପରିଚ୍ଚତ୍ତ’’ନ୍ତି ଚ ୱୁତ୍ତେ ‘‘ନ ମୟ୍ହଂ ଏତେନତ୍ଥୋ’’ତି ୱଦତି, ସତକ୍ଖତ୍ତୁମ୍ପି ପରିଚ୍ଚଜତୁ, ୟାୱ ଅତ୍ତନୋ ହତ୍ଥଗତଂ, ତାୱ ପଟିଗ୍ଗହିତମେୱ ହୋତି । ସଚେ ପନ ଆଧାରକେ ଠିତଂ ନିରପେକ୍ଖୋ ‘‘ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି ୱଦତି, ପୁନ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ । ସାପେକ୍ଖୋ ଆଧାରକେ ପତ୍ତଂ ଠପେତ୍ୱା ‘‘ଏତ୍ତୋ ପୂୱଂ ୱା ଭତ୍ତଂ ୱା ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି ସାମଣେରଂ ୱଦତି, ସାମଣେରୋ ହତ୍ଥଂ ଧୋୱିତ୍ୱା ସଚେପି ସତକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଗହେତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ପତ୍ତଗତଂ ଅଫୁସନ୍ତୋୱ ଅତ୍ତନୋ ପତ୍ତେ ପକ୍ଖିପତି, ପୁନ ପଟିଗ୍ଗହଣକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ୟଦି ପନ ଅତ୍ତନୋ ପତ୍ତଗତଂ ଫୁସିତ୍ୱା ତତୋ ଗଣ୍ହାତି, ସାମଣେରସନ୍ତକେନ ସଂସଟ୍ଠଂ ହୋତି, ପୁନ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ । କେଚି ପନ ‘‘ସଚେପି ଗୟ୍ହମାନଂ ଛିଜ୍ଜିତ୍ୱା ତତ୍ଥ ପତତି, ପୁନ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବ’’ନ୍ତି ୱଦନ୍ତି । ତଂ ‘‘ଏକଂ ଭତ୍ତପିଣ୍ଡଂ ଗଣ୍ହ, ଏକଂ ପୂୱଂ ଗଣ୍ହ, ଇମସ୍ସ ଗୁଳପିଣ୍ଡସ୍ସ ଏତ୍ତକଂ ପଦେସଂ ଗଣ୍ହା’’ତି ଏୱଂ ପରିଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ୱୁତ୍ତେ ୱେଦିତବ୍ବଂ, ଇଧ ପନ ପରିଚ୍ଛେଦୋ ନତ୍ଥି, ତସ୍ମା ୟଂ ସାମଣେରସ୍ସ ପତ୍ତେ ପତତି, ତଦେୱ ପଟିଗ୍ଗହଣଂ ୱିଜହତି, ହତ୍ଥଗତଂ ପନ ୟାୱ ସାମଣେରୋ ୱା ‘‘ଅଲ’’ନ୍ତି ନ ଓରମତି, ଭିକ୍ଖୁ ୱା ନ ୱାରେତି, ତାୱ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସେୱ ସନ୍ତକଂ, ତସ୍ମା ପଟିଗ୍ଗହଣଂ ନ ୱିଜହତି । ସଚେ ଅତ୍ତନୋ ୱା ଭିକ୍ଖୂନଂ ୱା ୟାଗୁପଚନକଭାଜନେ କେସଞ୍ଚି ଅତ୍ଥାୟ ଭତ୍ତଂ ପକ୍ଖିପତି, ‘‘ସାମଣେର, ଭାଜନସ୍ସ ଉପରି ହତ୍ଥଂ କରୋହୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ତସ୍ସ ହତ୍ଥେ ପକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ତସ୍ସ ହତ୍ଥତୋ ଭାଜନେ ପତିତଞ୍ହି ଦୁତିୟଦିୱସେ ଭାଜନସ୍ସ ଅକପ୍ପିୟଭାୱଂ ନ କରୋତି ପରିଚ୍ଚତ୍ତତ୍ତା । ସଚେ ଏୱଂ ଅକତ୍ୱା ପକ୍ଖିପତି, ପତ୍ତମିୱ ଭାଜନଂ ନିରାମିସଂ କତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

୧୧୦. ଦାୟକା ୟାଗୁକୁଟଂ ଠପେତ୍ୱା ଗତା, ତଂ ଦହରସାମଣେରୋ ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହାପେତୁଂ ନ ସକ୍କୋତି, ଭିକ୍ଖୁ ପତ୍ତଂ ଉପନାମେତି, ସାମଣେରୋ କୁଟସ୍ସ ଗୀୱଂ ପତ୍ତସ୍ସ ମୁଖୱଟ୍ଟିୟଂ ଠପେତ୍ୱା ଆୱଜ୍ଜେତି, ପତ୍ତଗତା ୟାଗୁ ପଟିଗ୍ଗହିତାୱ ହୋତି । ଅଥ ୱା ଭିକ୍ଖୁ ଭୂମିୟଂ ହତ୍ଥଂ ଠପେତି, ସାମଣେରୋ ପୱଟ୍ଟେତ୍ୱା ହତ୍ଥଂ ଆରୋପେତି, ୱଟ୍ଟତି । ପୂୱପଚ୍ଛିଭତ୍ତପଚ୍ଛିଉଚ୍ଛୁଭାରାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ସଚେ ପଟିଗ୍ଗହଣୂପଗଂ ଭାରଂ ଦ୍ୱେ ତୟୋ ସାମଣେରା ଦେନ୍ତି, ଏକେନ ୱା ବଲୱତା ଉକ୍ଖିତ୍ତଂ ଦ୍ୱେ ତୟୋ ଭିକ୍ଖୂ ଗଣ୍ହନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । ମଞ୍ଚସ୍ସ ୱା ପୀଠସ୍ସ ୱା ପାଦେ ତେଲଘଟଂ ୱା ଫାଣିତଘଟଂ ୱା ଲଗ୍ଗେନ୍ତି, ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ମଞ୍ଚେପି ପୀଠେପି ନିସୀଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଉଗ୍ଗହିତକଂ ନାମ ନ ହୋତି ।

ନାଗଦନ୍ତକେ ୱା ଅଙ୍କୁସକେ ୱା ଦ୍ୱେ ତେଲଘଟା ଲଗ୍ଗିତା ହୋନ୍ତି ଉପରି ପଟିଗ୍ଗହିତକୋ, ହେଟ୍ଠା ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହିତକୋ । ଉପରିମଂ ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ହେଟ୍ଠା ପଟିଗ୍ଗହିତକୋ, ଉପରି ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହିତକୋ, ଉପରିମଂ ଗହେତ୍ୱା ଇତରଂ ଗଣ୍ହତୋ ଉପରିମୋ ଉଗ୍ଗହିତକୋ ହୋତି । ହେଟ୍ଠାମଞ୍ଚେ ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହିତକଂ ତେଲଥାଲକଂ ହୋତି, ତଞ୍ଚେ ସମ୍ମଜ୍ଜନ୍ତୋ ସମ୍ମୁଞ୍ଜନିୟା ଘଟ୍ଟେତି, ଉଗ୍ଗହିତକଂ ନ ହୋତି, ‘‘ପଟିଗ୍ଗହିତକଂ ଗଣ୍ହିସ୍ସାମୀ’’ତି ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହିତକଂ ଗହେତ୍ୱା ଞତ୍ୱା ପୁନ ଠପେତି, ଉଗ୍ଗହିତକଂ ନ ହୋତି, ବହି ନୀହରିତ୍ୱା ସଞ୍ଜାନାତି, ବହି ଅଟ୍ଠପେତ୍ୱା ହରିତ୍ୱା ତତ୍ଥେୱ ଠପେତବ୍ବଂ, ନତ୍ଥି ଦୋସୋ । ସଚେ ପନ ପୁବ୍ବେ ୱିୱରିତ୍ୱା ଠପିତଂ, ନ ପିଦହିତବ୍ବଂ । ୟଥା ପୁବ୍ବେ ଠିତଂ, ତଥେୱ ଠପେତବ୍ବଂ । ସଚେ ବହି ଠପେତି, ପୁନ ନ ଛୁପିତବ୍ବଂ ।

୧୧୧. ପଟିଗ୍ଗହିତକେ ତେଲାଦିମ୍ହି କଣ୍ଣିକା ଉଟ୍ଠେତି, ସିଙ୍ଗିୱେରାଦିମ୍ହି ଘନଚୁଣ୍ଣଂ, ତଂସମୁଟ୍ଠାନମେୱ ନାମ ତଂ, ପୁନ ପଟିଗ୍ଗହଣକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ତାଲଂ ୱା ନାଳିକେରଂ ୱା ଆରୁଳ୍ହୋ ୟୋତ୍ତେନ ଫଲପିଣ୍ଡିଂ ଓତାରେତ୍ୱା ଉପରି ଠିତୋୱ ‘‘ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦତି, ନ ଗହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅଞ୍ଞୋ ଭୂମିୟଂ ଠିତୋ ୟୋତ୍ତପାସକେ ଗହେତ୍ୱା ଉକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଦେତି, ୱଟ୍ଟତି । ସଫଲଂ ମହାସାଖଂ କପ୍ପିୟଂ କାରେତ୍ୱା ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହାତି, ଫଲାନି ପଟିଗ୍ଗହିତାନେୱ ହୋନ୍ତି, ୟଥାସୁଖଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅନ୍ତୋୱତିୟଂ ଠତ୍ୱା ୱତିଂ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଉଚ୍ଛୁଂ ୱା ତିମ୍ବରୂସକଂ ୱା ଦେନ୍ତି, ହତ୍ଥପାସେ ସତି ୱଟ୍ଟତି । ଦଣ୍ଡକେସୁ ଅପହରିତ୍ୱା ନିଗ୍ଗତଂ ଗଣ୍ହନ୍ତସ୍ସ ୱଟ୍ଟତି, ପହରିତ୍ୱା ନିଗ୍ଗତେ ଅଟ୍ଠକଥାସୁ ଦୋସୋ ନ ଦସ୍ସିତୋ । ମୟଂ ପନ ‘‘ୟଂ ଠାନଂ ପହଟଂ, ତତୋ ସୟଂପତିତମିୱ ହୋତୀ’’ତି ତକ୍କୟାମ, ତମ୍ପି ଠତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତେ ୟୁଜ୍ଜତି ସୁଙ୍କଘାତତୋ ପୱଟ୍ଟେତ୍ୱା ବହିପତିତଭଣ୍ଡଂ ୱିୟ । ୱତିଂ ୱା ପାକାରଂ ୱା ଲଙ୍ଘାପେତ୍ୱା ଦେନ୍ତି, ସଚେ ପନ ଅପୁଥୁଲୋ ପାକାରୋ, ଅନ୍ତୋପାକାରେ ବହିପାକାରେ ଚ ଠିତସ୍ସ ହତ୍ଥପାସୋ ପହୋତି, ହତ୍ଥସତମ୍ପି ଉଦ୍ଧଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ସମ୍ପତ୍ତଂ ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ଭିକ୍ଖୁ ଗିଲାନଂ ସାମଣେରଂ ଖନ୍ଧେନ ୱହତି, ସୋ ଫଲାଫଲଂ ଦିସ୍ୱା ଗହେତ୍ୱା ଖନ୍ଧେ ନିସିନ୍ନୋୱ ଦେତି, ୱଟ୍ଟତି । ଅପରୋ ଭିକ୍ଖୁଂ ୱହନ୍ତୋ ଖନ୍ଧେ ନିସିନ୍ନସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦେତି, ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ଭିକ୍ଖୁ ଫଲିନିଂ ସାଖଂ ଛାୟତ୍ଥାୟ ଗହେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି, ଫଲାନି ଖାଦିତୁଂ ଚିତ୍ତେ ଉପ୍ପନ୍ନେ ପଟିଗ୍ଗହାପେତ୍ୱା ଖାଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ମଚ୍ଛିକୱାରଣତ୍ଥଂ କପ୍ପିୟଂ କାରେତ୍ୱା ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହାତି, ଖାଦିତୁକାମୋ ଚେ ହୋତି, ମୂଲପଟିଗ୍ଗହଣମେୱ ୱଟ୍ଟତି, ଖାଦନ୍ତସ୍ସ ନତ୍ଥି ଦୋସୋ । ଭିକ୍ଖୁ ପଟିଗ୍ଗହଣାରହଂ ଭଣ୍ଡଂ ମନୁସ୍ସାନଂ ୟାନେ ଠପେତ୍ୱା ମଗ୍ଗଂ ଗଚ୍ଛତି, ୟାନଂ କଦ୍ଦମେ ଲଗ୍ଗତି, ଦହରୋ ଚକ୍କଂ ଗହେତ୍ୱା ଉକ୍ଖିପତି, ୱଟ୍ଟତି, ଉଗ୍ଗହିତକଂ ନାମ ନ ହୋତି । ନାୱାୟ ଠପେତ୍ୱା ନାୱଂ ଅରିତ୍ତେନ ୱା ପାଜେତି, ହତ୍ଥେନ ୱା କଡ୍ଢତି, ୱଟ୍ଟତି । ଉଳୁମ୍ପେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଚାଟିୟଂ ୱା କୁଣ୍ଡକେ ୱା ଠପେତ୍ୱାପି ତଂ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେନ ଗାହାପେତ୍ୱା ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନଂ ବାହାୟଂ ଗହେତ୍ୱା ତରିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ତସ୍ମିମ୍ପି ଅସତି ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନଂ ଗାହାପେତ୍ୱା ତଂ ବାହାୟଂ ଗହେତ୍ୱା ତରିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ଉପାସକା ଗମିକଭିକ୍ଖୂନଂ ପାଥେୟ୍ୟତଣ୍ଡୁଲେ ଦେନ୍ତି, ସାମଣେରା ଭିକ୍ଖୂନଂ ତଣ୍ଡୁଲେ ଗହେତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ତଣ୍ଡୁଲେ ଗହେତୁଂ ନ ସକ୍କୋନ୍ତି, ଭିକ୍ଖୂ ତେସଂ ତଣ୍ଡୁଲେ ଗଣ୍ହନ୍ତି, ସାମଣେରା ଅତ୍ତନା ଗହିତତଣ୍ଡୁଲେସୁ ଖୀଣେସୁ ଇତରେହି ତଣ୍ଡୁଲେହି ୟାଗୁଂ ପଚିତ୍ୱା ସବ୍ବେସଂ ପତ୍ତାନି ପଟିପାଟିୟା ଠପେତ୍ୱା ୟାଗୁଂ ଆକିରନ୍ତି, ପଣ୍ଡିତୋ ସାମଣେରୋ ଅତ୍ତନୋ ପତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ଥେରସ୍ସ ଦେତି, ଥେରସ୍ସ ପତ୍ତଂ ଦୁତିୟତ୍ଥେରସ୍ସାତି ଏୱଂ ସବ୍ବାନିପି ପରିୱତ୍ତେତି, ସବ୍ବେହି ସାମଣେରସ୍ସ ସନ୍ତକଂ ଭୁତ୍ତଂ ହୋତି, ୱଟ୍ଟତି । ସଚେପି ସାମଣେରୋ ଅପଣ୍ଡିତୋ ହୋତି, ଅତ୍ତନୋ ପତ୍ତେ ୟାଗୁଂ ସୟମେୱ ପାତୁଂ ଆରଭତି, ‘‘ଆୱୁସୋ, ତୁୟ୍ହଂ ୟାଗୁଂ ମୟ୍ହଂ ଦେହୀ’’ତି ଥେରେହି ପଟିପାଟିୟା ୟାଚିତ୍ୱାପି ପିୱିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ସବ୍ବେହି ସାମଣେରସ୍ସ ସନ୍ତକମେୱ ଭୁତ୍ତଂ ହୋତି, ନେୱ ଉଗ୍ଗହିତପଚ୍ଚୟା, ନ ସନ୍ନିଧିପଚ୍ଚୟା ୱଜ୍ଜଂ ଫୁସନ୍ତି । ଏତ୍ଥ ପନ ମାତାପିତୂନଂ ତେଲାଦୀନି, ଛାୟାଦୀନଂ ଅତ୍ଥାୟ ସାଖାଦୀନି ଚ ହରନ୍ତାନଂ ଇମେସଞ୍ଚ ୱିସେସୋ ନ ଦିସ୍ସତି, ତସ୍ମା କାରଣଂ ଉପପରିକ୍ଖିତବ୍ବଂ ।

୧୧୨. ସାମଣେରୋ ଭତ୍ତଂ ପଚିତୁକାମୋ ତଣ୍ଡୁଲେ ଧୋୱିତ୍ୱା ନିଚ୍ଚାଲେତୁଂ ନ ସକ୍କୋତି, ଭିକ୍ଖୁନା ତଣ୍ଡୁଲେ ଚ ଭାଜନଞ୍ଚ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ତଣ୍ଡୁଲେ ଧୋୱିତ୍ୱା ନିଚ୍ଚାଲେତ୍ୱା ଭାଜନଂ ଉଦ୍ଧନଂ ଆରୋପେତବ୍ବଂ, ଅଗ୍ଗି ନ କାତବ୍ବୋ, ପକ୍କକାଲେ ୱିୱରିତ୍ୱା ପକ୍କଭାୱୋ ଜାନିତବ୍ବୋ । ସଚେ ଦୁପ୍ପକ୍କଂ ହୋତି, ପାକତ୍ଥାୟ ପିଦହିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ରଜସ୍ସ ୱା ଛାରିକାୟ ୱା ଅପତନତ୍ଥାୟ ୱଟ୍ଟତି, ପକ୍କକାଲେ ଓରୋପିତୁଂ ଭୁଞ୍ଜିତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ପୁନ ପଟିଗ୍ଗହଣକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ସାମଣେରୋ ପଟିବଲୋ ପଚିତୁଂ, ଖଣୋ ପନସ୍ସ ନତ୍ଥି କତ୍ଥଚି ଗନ୍ତୁକାମୋ, ଭିକ୍ଖୁନା ସତଣ୍ଡୁଲୋଦକଂ ଭାଜନଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଉଦ୍ଧନଂ ଆରୋପେତ୍ୱା ‘‘ଅଗ୍ଗିଂ ଜାଲେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ତତୋ ପରଂ ପୁରିମନୟେନେୱ ସବ୍ବଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଭିକ୍ଖୁ ୟାଗୁଅତ୍ଥାୟ ସୁଦ୍ଧଭାଜନଂ ଆରୋପେତ୍ୱା ଉଦକଂ ତାପେତି, ୱଟ୍ଟତି । ତତ୍ତେ ଉଦକେ ସାମଣେରୋ ତଣ୍ଡୁଲେ ପକ୍ଖିପତି, ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଭିକ୍ଖୁନା ଅଗ୍ଗି ନ କାତବ୍ବୋ, ପକ୍କୟାଗୁଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ପାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସାମଣେରୋ ୟାଗୁଂ ପଚତି, ହତ୍ଥକୁକ୍କୁଚ୍ଚକୋ ଭିକ୍ଖୁ କୀଳନ୍ତୋ ଭାଜନଂ ଆମସତି, ପିଧାନଂ ଆମସତି, ଉଗ୍ଗତଂ ଫେଣଂ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ପହରତି, ତସ୍ସେୱ ପାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଦୁରୁପଚିଣ୍ଣଂ ନାମ ହୋତି । ସଚେ ପନ ଦବ୍ବିଂ ୱା ଉଳୁଙ୍କଂ ୱା ଗହେତ୍ୱା ଅନୁକ୍ଖିପନ୍ତୋ ଆଲୋଳେତି, ସବ୍ବେସଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ସାମଂପାକଞ୍ଚେୱ ହୋତି ଦୁରୁପଚିଣ୍ଣଞ୍ଚ । ସଚେ ଉକ୍ଖିପତି, ଉଗ୍ଗହିତକମ୍ପି ହୋତି ।

୧୧୩. ଭିକ୍ଖୁନା ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତ୍ୱା ଆଧାରକେ ପତ୍ତୋ ଠପିତୋ ହୋତି । ତତ୍ର ଚେ ଅଞ୍ଞୋ ଲୋଲଭିକ୍ଖୁ କୀଳନ୍ତୋ ପତ୍ତଂ ଆମସତି, ପତ୍ତପିଧାନଂ ଆମସତି, ତସ୍ସେୱ ତତୋ ଲଦ୍ଧଭତ୍ତଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ନ ପତ୍ତଂ ଉକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଠପେତି, ସବ୍ବେସଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ତତ୍ଥଜାତକଫଲିନିସାଖାୟ ୱା ୱଲ୍ଲିୟା ୱା ଗହେତ୍ୱା ଚାଲେତି, ତସ୍ସେୱ ତତୋ ଲଦ୍ଧଫଲଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଦୁରୁପଚିଣ୍ଣଦୁକ୍କଟଞ୍ଚ ଆପଜ୍ଜତି । ‘‘ଫଲରୁକ୍ଖଂ ପନ ଅପସ୍ସୟିତୁଂ ୱା ତତ୍ଥ କଣ୍ଟକଂ ୱା ବନ୍ଧିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଦୁରୁପଚିଣ୍ଣଂ ନ ହୋତୀ’’ତି ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ। ଅରଞ୍ଞେ ପତିତଂ ପନ ଅମ୍ବଫଲାଦିଂ ଦିସ୍ୱା ‘‘ସାମଣେରସ୍ସ ଦସ୍ସାମୀ’’ତି ଆହରିତ୍ୱା ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସୀହୱିଘାସାଦିଂ ଦିସ୍ୱାପି ‘‘ସାମଣେରସ୍ସ ଦସ୍ସାମୀ’’ତି ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ୱା ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ୱା ଆହରିତ୍ୱା ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ସକ୍କୋତି ୱିତକ୍କଂ ସୋଧେତୁଂ, ତତୋ ଲଦ୍ଧଂ ଖାଦିତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ନେୱ ଆମକମଂସପଟିଗ୍ଗହଣପଚ୍ଚୟା, ନ ଉଗ୍ଗହିତକପଚ୍ଚୟା ୱଜ୍ଜଂ ଫୁସତି । ମାତାପିତୂନଂ ଅତ୍ଥାୟ ତେଲାଦୀନି ଗହେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତୋ ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ବ୍ୟାଧି ଉପ୍ପଜ୍ଜତି, ତତୋ ୟଂ ଇଚ୍ଛତି, ତଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ମୂଲେପି ପଟିଗ୍ଗହିତଂ ହୋତି, ପୁନ ପଟିଗ୍ଗହଣକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ମାତାପିତୂନଂ ତଣ୍ଡୁଲେ ଆହରିତ୍ୱା ଦେତି, ତେ ତତୋୟେୱ ୟାଗୁଆଦୀନି ସମ୍ପାଦେତ୍ୱା ତସ୍ସ ଦେନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି, ସନ୍ନିଧିପଚ୍ଚୟା ଉଗ୍ଗହିତପଚ୍ଚୟା ୱା ଦୋସୋ ନତ୍ଥି ।

୧୧୪. ଭିକ୍ଖୁ ପିଦହିତ୍ୱା ଉଦକଂ ତାପେତି, ୟାୱ ପରିକ୍ଖୟା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନେତ୍ଥ ଛାରିକା ପତତି, ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ । ଦୀଘସଣ୍ଡାସେନ ଥାଲକଂ ଗହେତ୍ୱା ତେଲଂ ପଚନ୍ତସ୍ସ ଛାରିକା ପତତି, ହତ୍ଥେନ ଅମୁଞ୍ଚନ୍ତେନେୱ ପଚିତ୍ୱା ଓତାରେତ୍ୱା ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅଙ୍ଗାରାପି ଦାରୂନିପି ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଠପିତାନି, ମୂଲପଟିଗ୍ଗହଣମେୱ ୱଟ୍ଟତି । ଭିକ୍ଖୁ ଉଚ୍ଛୁଂ ଖାଦତି, ସାମଣେରୋ ‘‘ମୟ୍ହମ୍ପି ଦେଥା’’ତି ୱଦତି, ‘‘ଇତୋ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଗଣ୍ହା’’ତି ୱୁତ୍ତୋ ଗଣ୍ହାତି, ଅୱସେସେ ପୁନ ପଟିଗ୍ଗହଣକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ଗୁଳପିଣ୍ଡଂ ଖାଦନ୍ତସ୍ସପି ଏସେୱ ନୟୋ । ୱୁତ୍ତୋକାସତୋ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଗହିତାୱସେସଞ୍ହି ଅଜହିତପଟିଗ୍ଗହଣମେୱ ହୋତି । ଭିକ୍ଖୁ ଗୁଳଂ ଭାଜେନ୍ତୋ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା କୋଟ୍ଠାସେ କରୋତି, ଭିକ୍ଖୂପି ସାମଣେରାପି ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଏକଗ୍ଗହଣେନେୱ ଏକମେକଂ କୋଟ୍ଠାସଂ ଗଣ୍ହନ୍ତି, ଗହିତାୱସେସଂ ପଟିଗ୍ଗହିତମେୱ ହୋତି । ସଚେ ଲୋଲସାମଣେରୋ ଗଣ୍ହିତ୍ୱା ଗଣ୍ହିତ୍ୱା ପୁନ ଠପେତି, ତସ୍ସ ଗହିତାୱସେସଂ ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହିତକମେୱ ହୋତି ।

ଭିକ୍ଖୁ ଧୂମୱଟ୍ଟିଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଧୂମଂ ପିୱତି, ମୁଖଞ୍ଚ କଣ୍ଠୋ ଚ ମନୋସିଲାୟ ଲିତ୍ତୋ ୱିୟ ହୋତି, ୟାୱକାଲିକଂ ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ୟାୱକାଲିକେନ ୟାୱଜୀୱିକସଂସଗ୍ଗେ ଦୋସୋ ନତ୍ଥି । ପତ୍ତଂ ୱା ରଜନଂ ୱା ପଚନ୍ତସ୍ସ କଣ୍ଣନାସଚ୍ଛିଦ୍ଦେହି ଧୂମୋ ପୱିସତି, ବ୍ୟାଧିପଚ୍ଚୟା ପୁପ୍ଫଂ ୱା ଫଲଂ ୱା ଉପସିଙ୍ଘତି, ଅବ୍ବୋହାରିକତ୍ତା ୱଟ୍ଟତି । ଭତ୍ତୁଗ୍ଗାରୋ ତାଲୁଂ ଆହଚ୍ଚ ଅନ୍ତୋୟେୱ ପୱିସତି, ଅୱିସୟତ୍ତା ୱଟ୍ଟତି, ମୁଖଂ ପୱିଟ୍ଠଂ ପନ ଅଜ୍ଝୋହରତୋ ୱିକାଲେ ଆପତ୍ତି । ଦନ୍ତନ୍ତରେ ଲଗ୍ଗସ୍ସ ଆମିସସ୍ସ ରସୋ ପୱିସତି, ଆପତ୍ତିୟେୱ । ସଚେ ସୁଖୁମଂ ଆମିସଂ ହୋତି, ରସୋ ନ ପଞ୍ଞାୟତି, ଅବ୍ବୋହାରିକପକ୍ଖଂ ଭଜତି । ଉପକଟ୍ଠେ କାଲେ ନିରୁଦକଟ୍ଠାନେ ଭତ୍ତଂ ଭୁଞ୍ଜିତ୍ୱା କକ୍ଖାରେତ୍ୱା ଦ୍ୱେ ତୟୋ ଖେଳପିଣ୍ଡେ ପାତେତ୍ୱା ଉଦକଟ୍ଠାନଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ମୁଖଂ ୱିକ୍ଖାଲେତବ୍ବଂ । ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଠପିତସିଙ୍ଗିୱେରାଦୀନଂ ଅଙ୍କୁରା ନିକ୍ଖମନ୍ତି, ପୁନ ପଟିଗ୍ଗହଣକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ଲୋଣେ ଅସତି ସମୁଦ୍ଦୋଦକେନ ଲୋଣକିଚ୍ଚଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଠପିତଲୋଣୋଦକଂ ଲୋଣଂ ହୋତି, ଲୋଣଂ ୱା ଉଦକଂ ହୋତି, ରସୋ ୱା ଫାଣିତଂ ହୋତି, ଫାଣିତଂ ୱା ରସୋ ହୋତି, ମୂଲପଟିଗ୍ଗହଣମେୱ ୱଟ୍ଟତି ।

ହିମକରକା ଉଦକଗତିକା ଏୱ । ପାରିହାରିକେନ କତକଟ୍ଠିନା ଉଦକଂ ପସାଦେନ୍ତି, ତଂ ଅବ୍ବୋହାରିକଂ, ଆମିସେନ ସଦ୍ଧିଂ ୱଟ୍ଟତି । ଆମିସଗତିକେହି କପିତ୍ଥଫଲାଦୀହି ପସାଦିତଂ ପୁରେଭତ୍ତମେୱ ୱଟ୍ଟତି । ପୋକ୍ଖରଣୀଆଦୀସୁ ଉଦକଂ ବହଲଂ ହୋତି, ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ମୁଖେ ହତ୍ଥେ ଚ ଲଗ୍ଗତି, ନ ୱଟ୍ଟତି, ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଖେତ୍ତେସୁ କସିତଟ୍ଠାନେ ବହଲଂ ଉଦକଂ ହୋତି, ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ସନ୍ଦିତ୍ୱା କନ୍ଦରାଦୀନି ପୱିସିତ୍ୱା ନଦିଂ ପୂରେତି, ୱଟ୍ଟତି । କକୁଧସୋବ୍ଭାଦୟୋ ହୋନ୍ତି ରୁକ୍ଖତୋ ପତିତେହି ପୁପ୍ଫେହି ସଞ୍ଛନ୍ନୋଦକା । ସଚେ ପୁପ୍ଫରସୋ ନ ପଞ୍ଞାୟତି, ପଟିଗ୍ଗହଣକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ପରିତ୍ତଂ ଉଦକଂ ହୋତି, ରସୋ ପଞ୍ଞାୟତି, ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ । ପବ୍ବତକନ୍ଦରାଦୀସୁ କାଳୱଣ୍ଣପଣ୍ଣଚ୍ଛନ୍ନଉଦକେପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

ପାନୀୟଘଟେ ସରେଣୁକାନି ୱା ସୱଣ୍ଟଖୀରାନି ୱା ପୁପ୍ଫାନି ପକ୍ଖିତ୍ତାନି ହୋନ୍ତି, ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ, ପୁପ୍ଫାନି ୱା ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ପକ୍ଖିପିତବ୍ବାନି । ପାଟଲିମଲ୍ଲିକା ପକ୍ଖିତ୍ତା ହୋନ୍ତି, ୱାସମତ୍ତଂ ତିଟ୍ଠତି, ତଂ ଅବ୍ବୋହାରିକଂ । ଦୁଭିୟଦିୱସେପି ଆମିସେନ ସଦ୍ଧିଂ ୱଟ୍ଟତି । ଭିକ୍ଖୁନା ଠପିତପୁପ୍ଫୱାସିତକପାନୀୟତୋ ସାମଣେରୋ ପାନୀୟଂ ଗହେତ୍ୱା ପୀତାୱସେସକଂ ତତ୍ଥେୱ ଆକିରତି, ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ । ପଦୁମସରାଦୀସୁ ଉଦକଂ ସନ୍ଥରିତ୍ୱା ଠିତଂ ପୁପ୍ଫରେଣୁଂ ଘଟେନ ୱିକ୍ଖମ୍ଭେତ୍ୱା ଉଦକଂ ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । କପ୍ପିୟଂ କାରାପେତ୍ୱା ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଠପିତଂ ଦନ୍ତକଟ୍ଠଂ ହୋତି, ସଚେ ତସ୍ସ ରସଂ ପିୱିତୁକାମୋ, ମୂଲପଟିଗ୍ଗହଣମେୱ ୱଟ୍ଟତି, ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଠପିତଂ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ । ଅଜାନନ୍ତସ୍ସ ରସେ ପୱିଟ୍ଠେପି ଆପତ୍ତିୟେୱ । ଅଚିତ୍ତକଞ୍ହି ଇଦଂ ସିକ୍ଖାପଦଂ ।

୧୧୫. ମହାଭୂତେସୁ କିଂ ୱଟ୍ଟତି, କିଂ ନ ୱଟ୍ଟତୀତି ? ଖୀରଂ ତାୱ ୱଟ୍ଟତି, କପ୍ପିୟମଂସଖୀରଂ ୱା ହୋତୁ ଅକପ୍ପିୟମଂସଖୀରଂ ୱା, ପିୱନ୍ତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତି । ଅସ୍ସୁ ଖେଳୋ ସିଙ୍ଘାଣିକା ମୁତ୍ତଂ କରୀସଂ ସେମ୍ହଂ ଦନ୍ତମଲଂ ଅକ୍ଖିଗୂଥକୋ କଣ୍ଣଗୂଥକୋ ସରୀରେ ଉଟ୍ଠିତଲୋଣନ୍ତି ଇଦଂ ସବ୍ବଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟଂ ପନେତ୍ଥ ଠାନତୋ ଚୱିତ୍ୱା ପତ୍ତେ ୱା ହତ୍ଥେ ୱା ପତତି, ତଂ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ, ଅଙ୍ଗଲଗ୍ଗଂ ପଟିଗ୍ଗହିତକମେୱ । ଉଣ୍ହପାୟାସଂ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ସେଦୋ ଅଙ୍ଗୁଲିଅନୁସାରେନ ଏକାବଦ୍ଧୋୱ ହୁତ୍ୱା ପାୟାସେ ସନ୍ତିଟ୍ଠତି, ପିଣ୍ଡାୟ ୱା ଚରନ୍ତସ୍ସ ହତ୍ଥତୋ ପତ୍ତସ୍ସ ମୁଖୱଟ୍ଟିତୋ ୱା ପତ୍ତତଲଂ ଓରୋହତି, ଏତ୍ଥ ପଟିଗ୍ଗହଣକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି, ଝାମମହାଭୂତେ ଇଦଂ ନାମ ନ ୱଟ୍ଟତୀତି ନତ୍ଥି, ଦୁଜ୍ଝାପିତଂ ପନ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସୁଜ୍ଝାପିତଂ ପନ ମନୁସ୍ସଟ୍ଠିମ୍ପି ଚୁଣ୍ଣଂ କତ୍ୱା ଲେହେ ଉପନେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଚତ୍ତାରି ମହାୱିକଟାନି ଅସତି କପ୍ପିୟକାରକେ ସାମଂ ଗହେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ଏତ୍ଥ ଚ ଦୁବ୍ବଚୋପି ଅସମତ୍ଥୋପି କପ୍ପିୟକାରକୋ ଅସନ୍ତପକ୍ଖେୟେୱ ତିଟ୍ଠତି । ଛାରିକାୟ ଅସତି ସୁକ୍ଖଦାରୁଂ ଝାପେତ୍ୱା ଛାରିକା ଗହେତବ୍ବା । ସୁକ୍ଖଦାରୁମ୍ହି ଅସତି ଅଲ୍ଲଦାରୁଂ ରୁକ୍ଖତୋ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱାପି କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଇଦଂ ପନ ଚତୁବ୍ବିଧମ୍ପି ମହାୱିକଟଂ କାଲୋଦିସ୍ସଂ ନାମ, ସପ୍ପଦଟ୍ଠକ୍ଖଣେୟେୱ ୱଟ୍ଟତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ପଟିଗ୍ଗହଣୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୨୧. ପୱାରଣାୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୧୧୬.ପଟିକ୍ଖେପପୱାରଣାତି ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ଭୋଜନାନଂ ଅଞ୍ଞତରଂ ଭୁଞ୍ଜମାନେନ ୟସ୍ସ କସ୍ସଚି ଅଭିହଟଭୋଜନସ୍ସ ପଟିକ୍ଖେପସଙ୍ଖାତା ପୱାରଣା । ସା ଚ ନ କେୱଲଂ ପଟିକ୍ଖେପମତ୍ତେନ ହୋତି, ଅଥ ଖୋ ପଞ୍ଚଙ୍ଗୱସେନ । ତତ୍ରିମାନି ପଞ୍ଚଙ୍ଗାନି – ଅସନଂ, ଭୋଜନଂ, ଦାୟକସ୍ସ ହତ୍ଥପାସେ ଠାନଂ, ଅଭିହାରୋ, ଅଭିହଟସ୍ସ ପଟିକ୍ଖେପୋତି । ତତ୍ଥ ଅସନନ୍ତି ୱିପ୍ପକତଭୋଜନଂ, ଭୁଞ୍ଜମାନୋ ଚେସ ପୁଗ୍ଗଲୋ ହୋତୀତି ଅତ୍ଥୋ । ଭୋଜନନ୍ତି ପୱାରଣପ୍ପହୋନକଂ ଭୋଜନଂ, ଓଦନାଦୀନଞ୍ଚ ଅଞ୍ଞତରଂ ପଟିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ ଭୋଜନଂ ହୋତୀତି ଅତ୍ଥୋ । ଦାୟକସ୍ସ ହତ୍ଥପାସେ ଠାନନ୍ତି ପୱାରଣପ୍ପହୋନକଂ ଭୋଜନଂ ଗଣ୍ହିତ୍ୱା ଦାୟକସ୍ସ ଅଡ୍ଢତେୟ୍ୟହତ୍ଥପ୍ପମାଣେ ଓକାସେ ଅୱଟ୍ଠାନଂ । ଅଭିହାରୋତି ହତ୍ଥପାସେ ଠିତସ୍ସ ଦାୟକସ୍ସ କାୟେନ ଅଭିହାରୋ । ଅଭିହଟସ୍ସ ପଟିକ୍ଖେପୋତି ଏୱଂ ଅଭିହଟସ୍ସ କାୟେନ ୱା ୱାଚାୟ ୱା ପଟିକ୍ଖେପୋ । ଇତି ଇମେସଂ ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ଅଙ୍ଗାନଂ ୱସେନ ପୱାରଣା ହୋତି । ୱୁତ୍ତମ୍ପି ଚେତଂ –

‘‘ପଞ୍ଚହି, ଉପାଲି, ଆକାରେହି ପୱାରଣା ପଞ୍ଞାୟତି, ଅସନଂ ପଞ୍ଞାୟତି, ଭୋଜନଂ ପଞ୍ଞାୟତି, ହତ୍ଥପାସେ ଠିତୋ, ଅଭିହରତି, ପଟିକ୍ଖେପୋ ପଞ୍ଞାୟତୀ’’ତି (ପରି॰ ୪୨୮) ।

୧୧୭. ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୩୮-୯) – ‘‘ଅସନ’’ନ୍ତିଆଦୀସୁ ତାୱ ୟଂ ଅସ୍ନାତି, ୟଞ୍ଚ ଭୋଜନଂ ହତ୍ଥପାସେ ଠିତେନ ଅଭିହଟଂ ପଟିକ୍ଖିପତି, ତଂ ଓଦନୋ କୁମ୍ମାସୋ ସତ୍ତୁ ମଚ୍ଛୋ ମଂସନ୍ତି ଇମେସଂ ଅଞ୍ଞତରମେୱ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ତତ୍ଥ ଓଦନୋ ନାମ ସାଲି ୱୀହି ୟୱୋ ଗୋଧୁମୋ କଙ୍ଗୁ ୱରକୋ କୁଦ୍ରୂସକୋତି ସତ୍ତନ୍ନଂ ଧଞ୍ଞାନଂ ତଣ୍ଡୁଲେହି ନିବ୍ବତ୍ତୋ । ତତ୍ର ସାଲୀତି ଅନ୍ତମସୋ ନୀୱାରଂ ଉପାଦାୟ ସବ୍ବାପି ସାଲିଜାତି । ୱୀହୀତି ସବ୍ବାପି ୱୀହିଜାତି । ୟୱଗୋଧୁମେସୁ ଭେଦୋ ନତ୍ଥି । କଙ୍ଗୂତି ସେତରତ୍ତକାଳଭେଦା ସବ୍ବାପି କଙ୍ଗୁଜାତି । ୱରକୋତି ଅନ୍ତମସୋ ୱରକଚୋରକଂ ଉପାଦାୟ ସବ୍ବାପି ସେତୱଣ୍ଣା ୱରକଜାତି । କୁଦ୍ରୂସକୋତି କାଳକୁଦ୍ରୂସକୋ ଚେୱ ସାମାକାଦିଭେଦା ଚ ସବ୍ବାପି ତିଣଧଞ୍ଞଜାତି । ନୀୱାରୱରକଚୋରକା ଚେତ୍ଥ ଧଞ୍ଞାନୁଲୋମାତି ୱଦନ୍ତି, ଧଞ୍ଞାନି ହୋନ୍ତୁ ଧଞ୍ଞାନୁଲୋମାନି ୱା, ଏତେସଂ ୱୁତ୍ତପ୍ପଭେଦାନଂ ସତ୍ତନ୍ନଂ ଧଞ୍ଞାନଂ ତଣ୍ଡୁଲେ ଗହେତ୍ୱା ‘‘ଭତ୍ତଂ ପଚିସ୍ସାମା’’ତି ୱା ‘‘ୟାଗୁଂ ପଚିସ୍ସାମା’’ତି ୱା ‘‘ଅମ୍ବିଲପାୟାସାଦୀସୁ ଅଞ୍ଞତରଂ ପଚିସ୍ସାମା’’ତି ୱା ୟଂ କିଞ୍ଚି ସନ୍ଧାୟ ପଚନ୍ତୁ, ସଚେ ଉଣ୍ହଂ ସୀତଲଂ ୱା ଭୁଞ୍ଜନ୍ତାନଂ ଭୋଜନକାଲେ ଗହିତଗହିତଟ୍ଠାନେ ଓଧି ପଞ୍ଞାୟତି, ଓଦନସଙ୍ଗହମେୱ ଗଚ୍ଛତି, ପୱାରଣଂ ଜନେତି । ସଚେ ଓଧି ନ ପଞ୍ଞାୟତି, ୟାଗୁସଙ୍ଗହଂ ଗଚ୍ଛତି, ପୱାରଣଂ ନ ଜନେତି ।

ୟୋପି ପାୟାସୋ ୱା ପଣ୍ଣଫଲକଳୀରମିସ୍ସକା ଅମ୍ବିଲୟାଗୁ ୱା ଉଦ୍ଧନତୋ ଓତାରିତମତ୍ତା ଅବ୍ଭୁଣ୍ହା ହୋତି ଆୱଜ୍ଜିତ୍ୱା ପିୱିତୁଂ ସକ୍କା, ହତ୍ଥେନ ଗହିତୋକାସେପି ଓଧିଂ ନ ଦସ୍ସେତି, ପୱାରଣଂ ନ ଜନେତି । ସଚେ ପନ ଉସୁମାୟ ୱିଗତାୟ ସୀତଲଭୂତା ଘନଭାୱଂ ଗଚ୍ଛତି, ଓଧିଂ ଦସ୍ସେତି, ପୁନ ପୱାରଣଂ ଜନେତି, ପୁବ୍ବେ ତନୁଭାୱୋ ନ ରକ୍ଖତି । ସଚେପି ଦଧିତକ୍କାଦୀନି ଆରୋପେତ୍ୱା ବହୂ ପଣ୍ଣଫଲକଳୀରେ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ମୁଟ୍ଠିମତ୍ତାପି ତଣ୍ଡୁଲା ପକ୍ଖିତ୍ତା ହୋନ୍ତି, ଭୋଜନକାଲେ ଚେ ଓଧି ପଞ୍ଞାୟତି, ପୱାରଣଂ ଜନେତି । ଅୟାଗୁକେ ନିମନ୍ତନେ ‘‘ୟାଗୁଂ ଦସ୍ସାମା’’ତି ଭତ୍ତେ ଉଦକକଞ୍ଜିକଖୀରାଦୀନି ଆକିରିତ୍ୱା ‘‘ୟାଗୁଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ଦେନ୍ତି । କିଞ୍ଚାପି ତନୁକୋ ହୋତି, ପୱାରଣଂ ଜନେତିୟେୱ । ସଚେ ପନ ପକ୍କୁଥିତେସୁ ଉଦକାଦୀସୁ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ପଚିତ୍ୱା ଦେନ୍ତି, ୟାଗୁସଙ୍ଗହମେୱ ଗଚ୍ଛତି । ୟାଗୁସଙ୍ଗହଂ ଗତେପି ତସ୍ମିଂ ୱା ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ୱା ୟତ୍ଥ ମଚ୍ଛମଂସଂ ପକ୍ଖିପନ୍ତି, ସଚେ ସାସପମତ୍ତମ୍ପି ମଚ୍ଛମଂସଖଣ୍ଡଂ ୱା ନ୍ହାରୁ ୱା ପଞ୍ଞାୟତି, ପୱାରଣଂ ଜନେତି, ସୁଦ୍ଧରସକୋ ପନ ରସକୟାଗୁ ୱା ନ ଜନେତି । ଠପେତ୍ୱା ୱୁତ୍ତଧଞ୍ଞତଣ୍ଡୁଲେ ଅଞ୍ଞେହି ୱେଣୁତଣ୍ଡୁଲାଦୀହି ୱା କଣ୍ଡମୂଲଫଲେହି ୱା ୟେହି କେହିଚି କତଂ ଭତ୍ତମ୍ପି ପୱାରଣଂ ନ ଜନେତି, ପଗେୱ ଘନୟାଗୁ । ସଚେ ପନେତ୍ଥ ମଚ୍ଛମଂସଂ ପକ୍ଖିପନ୍ତି, ଜନେତି । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ‘‘ପୁପ୍ଫିଅତ୍ଥାୟ ଭତ୍ତମ୍ପି ପୱାରଣଂ ଜନେତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ପୁପ୍ଫିଅତ୍ଥାୟ ଭତ୍ତଂ ନାମ ପୁପ୍ଫିଖଜ୍ଜକତ୍ଥାୟ କୁଥିତୁଦକେ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ସେଦିତତଣ୍ଡୁଲା ୱୁଚ୍ଚନ୍ତି । ସଚେ ପନ ତେ ତଣ୍ଡୁଲେ ସୁକ୍ଖାପେତ୍ୱା ଖାଦନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି, ନେୱ ସତ୍ତୁସଙ୍ଖ୍ୟଂ, ନ ଭତ୍ତସଙ୍ଖ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି । ପୁନ ତେହି କତଭତ୍ତଂ ପୱାରେତିୟେୱ । ତେ ତଣ୍ଡୁଲେ ସପ୍ପିତେଲାଦୀସୁ ୱା ପଚନ୍ତି, ପୂୱଂ ୱା କରୋନ୍ତି, ନ ପୱାରେନ୍ତି । ପୁଥୁକା ୱା ତାହି କତସତ୍ତୁଭତ୍ତାଦୀନି ୱା ନ ପୱାରେନ୍ତି ।

କୁମ୍ମାସୋ ନାମ ୟୱେହି କତକୁମ୍ମାସୋ । ଅଞ୍ଞେହି ପନ ମୁଗ୍ଗାଦୀହି କତକୁମ୍ମାସୋ ପୱାରଣଂ ନ ଜନେତି ।

ସତ୍ତୁ ନାମ ସାଲିୱୀହିୟୱେହି କତସତ୍ତୁ । କଙ୍ଗୁୱରକକୁଦ୍ରୂସକସୀସାନିପି ଭଜ୍ଜିତ୍ୱା ଈସକଂ କୋଟ୍ଟେତ୍ୱା ଥୁସେ ପଲାପେତ୍ୱା ପୁନ ଦଳ୍ହଂ କୋଟ୍ଟେତ୍ୱା ଚୁଣ୍ଣଂ କରୋନ୍ତି । ସଚେପି ତଂ ଅଲ୍ଲତ୍ତା ଏକବଦ୍ଧଂ ହୋତି, ସତ୍ତୁସଙ୍ଗହମେୱ ଗଚ୍ଛତି । ଖରପାକଭଜ୍ଜିତାନଂ ୱୀହୀନଂ ତଣ୍ଡୁଲେ କୋଟ୍ଟେତ୍ୱା ଦେନ୍ତି, ତମ୍ପି ଚୁଣ୍ଣଂ ସତ୍ତୁସଙ୍ଗହମେୱ ଗଚ୍ଛତି । ସମପାକଭଜ୍ଜିତାନଂ ପନ ୱୀହୀନଂ ୱା ୱୀହିପଲାସାନଂ ୱା ତଣ୍ଡୁଲା ଭଜ୍ଜିତତଣ୍ଡୁଲା ଏୱ ୱା ନ ପୱାରେନ୍ତି । ତେସଂ ପନ ତଣ୍ଡୁଲାନଂ ଚୁଣ୍ଣଂ ପୱାରେତି, ଖରପାକଭଜ୍ଜିତାନଂ ୱୀହୀନଂ କୁଣ୍ଡକମ୍ପି ପୱାରେତି । ସମପାକଭଜ୍ଜିତାନଂ ପନ ଆତପସୁକ୍ଖାନଂ ୱା କୁଣ୍ଡକଂ ନ ପୱାରେତି । ଲାଜା ୱା ତେହି କତଭତ୍ତସତ୍ତୁଆଦୀନି ୱା ନ ପୱାରେନ୍ତି, ଭଜ୍ଜିତପିଟ୍ଠଂ ୱା ୟଂ କିଞ୍ଚି ସୁଦ୍ଧଖଜ୍ଜକଂ ୱା ନ ପୱାରେତି । ମଚ୍ଛମଂସପୂରିତଖଜ୍ଜକଂ ପନ ସତ୍ତୁମୋଦକୋ ୱା ପୱାରେତି । ମଚ୍ଛୋ ମଂସଞ୍ଚ ପାକଟମେୱ ।

ଅୟଂ ପନ ୱିସେସୋ – ସଚେ ୟାଗୁଂ ପିୱନ୍ତସ୍ସ ୟାଗୁସିତ୍ଥମତ୍ତାନେୱ ଦ୍ୱେ ମଚ୍ଛଖଣ୍ଡାନି ୱା ମଂସଖଣ୍ଡାନି ୱା ଏକଭାଜନେ ୱା ନାନାଭାଜନେ ୱା ଦେନ୍ତି, ତାନି ଚେ ଅଖାଦନ୍ତୋ ଅଞ୍ଞଂ ୟଂ କିଞ୍ଚି ପୱାରଣପ୍ପହୋନକଂ ପଟିକ୍ଖିପତି, ନ ପୱାରେତି । ତତୋ ଏକଂ ଖାଦିତଂ, ଏକଂ ହତ୍ଥେ ୱା ପତ୍ତେ ୱା ହୋତି, ସୋ ଚେ ଅଞ୍ଞଂ ପଟିକ୍ଖିପତି, ପୱାରେତି । ଦ୍ୱେପି ଖାଦିତାନି ହୋନ୍ତି, ମୁଖେ ସାସପମତ୍ତମ୍ପି ଅୱସିଟ୍ଠଂ ନତ୍ଥି, ସଚେପି ଅଞ୍ଞଂ ପଟିକ୍ଖିପତି, ନ ପୱାରେତି । କପ୍ପିୟମଂସଂ ଖାଦନ୍ତୋ କପ୍ପିୟମଂସଂ ପଟିକ୍ଖିପତି, ପୱାରେତି । କପ୍ପିୟମଂସଂ ଖାଦନ୍ତୋ ଅକପ୍ପିୟମଂସଂ ପଟିକ୍ଖିପତି, ନ ପୱାରେତି । କସ୍ମା ? ଅୱତ୍ଥୁତାୟ । ୟଞ୍ହି ଭିକ୍ଖୁନୋ ଖାଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ତଂୟେୱ ପଟିକ୍ଖିପତୋ ପୱାରଣା ହୋତି । ଇଦଂ ପନ ଜାନନ୍ତୋ ଅକପ୍ପିୟତ୍ତା ପଟିକ୍ଖିପତି, ଅଜାନନ୍ତୋପି ପଟିକ୍ଖିପିତବ୍ବଟ୍ଠାନେ ଠିତମେୱ ପଟିକ୍ଖିପତି ନାମ, ତସ୍ମା ନ ପୱାରେତି । ସଚେ ପନ ଅକପ୍ପିୟମଂସଂ ଖାଦନ୍ତୋ କପ୍ପିୟମଂସଂ ପଟିକ୍ଖିପତି, ପୱାରେତି । କସ୍ମା ? ୱତ୍ଥୁତାୟ । ୟଞ୍ହି ତେନ ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ତଂ ପୱାରଣାୟ ୱତ୍ଥୁ, ୟଂ ପନ ଖାଦତି, ତଂ କିଞ୍ଚାପି ପଟିକ୍ଖିପିତବ୍ବଟ୍ଠାନେ ଠିତଂ, ଖାଦିୟମାନଂ ପନ ମଂସଭାୱଂ ନ ଜହତି, ତସ୍ମା ପୱାରେତି । ଅକପ୍ପିୟମଂସଂ ୱା ଖାଦନ୍ତୋ ଅକପ୍ପିୟମଂସଂ ପଟିକ୍ଖିପତି, ପୁରିମନୟେନେୱ ନ ପୱାରେତି । କପ୍ପିୟମଂସଂ ୱା ଅକପ୍ପିୟମଂସଂ ୱା ଖାଦନ୍ତୋ ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ଭୋଜନାନଂ ୟଂ କିଞ୍ଚି କପ୍ପିୟଭୋଜନଂ ପଟିକ୍ଖିପତି, ପୱାରେତି । କୁଲଦୂସକୱେଜ୍ଜକମ୍ମଉତ୍ତରିମନୁସ୍ସଧମ୍ମାରୋଚନସାଦିତରୂପିୟାଦୀହି ନିବ୍ବତ୍ତଂ ବୁଦ୍ଧପଟିକୁଟ୍ଠଂ ଅନେସନାୟ ଉପ୍ପନ୍ନଂ ଅକପ୍ପିୟଭୋଜନଂ ପଟିକ୍ଖିପତି, ନ ପୱାରେତି । କପ୍ପିୟଭୋଜନଂ ୱା ଅକପ୍ପିୟଭୋଜନଂ ପଟିକ୍ଖିପତି, ନ ପୱାରେତି । କପ୍ପିୟଭୋଜନଂ ୱା ଅକପ୍ପିୟଭୋଜନଂ ୱା ଭୁଞ୍ଜନ୍ତୋପି କପ୍ପିୟଭୋଜନଂ ପଟିକ୍ଖିପତି, ପୱାରେତି । ଅକପ୍ପିୟଭୋଜନଂ ପଟିକ୍ଖିପତି, ନ ପୱାରେତୀତି ସବ୍ବତ୍ଥ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ କାରଣଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

୧୧୮. ଏୱଂ ‘‘ଅସନ’’ନ୍ତିଆଦୀସୁ ୟଞ୍ଚ ଅସ୍ନାତି, ୟଞ୍ଚ ଭୋଜନଂ ହତ୍ଥପାସେ ଠିତେନ ଅଭିହଟଂ ପଟିକ୍ଖିପନ୍ତୋ ପୱାରଣଂ ଆପଜ୍ଜତି, ତଂ ଉତ୍ୱା ଇଦାନି ୟଥା ଆପଜ୍ଜତି, ତସ୍ସ ଜାନନତ୍ଥଂ ଅୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ – ଅସନଂ ଭୋଜନନ୍ତି ଏତ୍ଥ ତାୱ ୟେନ ଏକସିତ୍ଥମ୍ପି ଅଜ୍ଝୋହଟଂ ହୋତି ସୋ ସଚେ ପତ୍ତମୁଖହତ୍ଥାନଂ ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ପଞ୍ଚସୁ ଭୋଜନେସୁ ଏକସ୍ମିମ୍ପି ସତି ଅଞ୍ଞଂ ପଞ୍ଚସୁ ଭୋଜନେସୁ ଏକମ୍ପି ପଟିକ୍ଖିପତି, ପୱାରେତି । କତ୍ଥଚି ଭୋଜନଂ ନତ୍ଥି, ଆମିସଗନ୍ଧମତ୍ତଂ ପଞ୍ଞାୟତି, ନ ପୱାରେତି । ମୁଖେ ଚ ହତ୍ଥେ ଚ ଭୋଜନଂ ନତ୍ଥି, ପତ୍ତେ ଅତ୍ଥି, ତସ୍ମିଂ ପନ ଆସନେ ଅଭୁଞ୍ଜିତୁକାମୋ, ୱିହାରଂ ୱା ପୱିସିତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତୁକାମୋ, ଅଞ୍ଞସ୍ସ ୱା ଦାତୁକାମୋ ତସ୍ମିଂ ଚେ ଅନ୍ତରେ ଭୋଜନଂ ପଟିକ୍ଖିପତି, ନ ପୱାରେତି । କସ୍ମା ? ୱିପ୍ପକତଭୋଜନଭାୱସ୍ସ ଉପଚ୍ଛିନ୍ନତ୍ତା । ‘‘ୟୋପି ଅଞ୍ଞତ୍ର ଗନ୍ତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତୁକାମୋ ମୁଖେ ଭତ୍ତଂ ଗିଲିତ୍ୱା ସେସଂ ଆଦାୟ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ଅଞ୍ଞଂ ଭୋଜନଂ ପଟିକ୍ଖିପତି, ତସ୍ସପି ପୱାରଣା ନ ହୋତୀ’’ତି ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ୟଥା ଚ ପତ୍ତେ, ଏୱଂ ହତ୍ଥେପି । ମୁଖେପି ୱା ୱିଜ୍ଜମାନଂ ଭୋଜନଂ ସଚେ ଅନଜ୍ଝୋହରିତୁକାମୋ ହୋତି, ତସ୍ମିଞ୍ଚ ଖଣେ ଅଞ୍ଞଂ ପଟିକ୍ଖିପତି, ନ ପୱାରେତି । ଏକସ୍ମିଞ୍ହି ପଦେ ୱୁତ୍ତଂ ଲକ୍ଖଣଂ ସବ୍ବତ୍ଥ ୱେଦିତବ୍ବଂ ହୋତି । ଅପିଚ କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ଏସ ନୟୋ ଦସ୍ସିତୋୟେୱ । ୱୁତ୍ତଞ୍ହି ତତ୍ଥ ‘‘ମୁଖେ ଭତ୍ତଂ ଗିଲିତଂ, ହତ୍ଥେ ଭତ୍ତଂ ୱିଘାସାଦସ୍ସ ଦାତୁକାମୋ, ପତ୍ତେ ଭତ୍ତଂ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଦାତୁକାମୋ, ସଚେ ତସ୍ମିଂ ଖଣେ ପଟିକ୍ଖିପତି, ନ ପୱାରେତୀ’’ତି ।

ହତ୍ଥପାସେ ଠିତୋତି ଏତ୍ଥ ପନ ସଚେ ଭିକ୍ଖୁ ନିସିନ୍ନୋ ହୋତି, ଆସନସ୍ସ ପଚ୍ଛିମନ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ, ସଚେ ଠିତୋ, ପଣ୍ହିଅନ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ, ସଚେ ନିପନ୍ନୋ, ୟେନ ପସ୍ସେନ ନିପନ୍ନୋ, ତସ୍ସ ପାରିମନ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ, ଦାୟକସ୍ସ ନିସିନ୍ନସ୍ସ ୱା ଠିତସ୍ସ ୱା ନିପନ୍ନସ୍ସ ୱା ଠପେତ୍ୱା ପସାରିତହତ୍ଥଂ ୟଂ ଆସନ୍ନତରଂ ଅଙ୍ଗଂ, ତସ୍ସ ଓରିମନ୍ତେନ ପରିଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଅଡ୍ଢତେୟ୍ୟହତ୍ଥୋ ‘‘ହତ୍ଥପାସୋ’’ତି ୱେଦିତବ୍ବୋ । ତସ୍ମିଂ ଠତ୍ୱା ଅଭିହଟଂ ପଟିକ୍ଖିପନ୍ତସ୍ସେୱ ପୱାରଣା ହୋତି, ନ ତତୋ ପରଂ ।

ଅଭିହରତୀତି ହତ୍ଥପାସବ୍ଭନ୍ତରେ ଠିତୋ ଗହଣତ୍ଥଂ ଉପନାମେତି । ସଚେ ପନ ଅନନ୍ତରନିସିନ୍ନୋପି ଭିକ୍ଖୁ ହତ୍ଥେ ୱା ଊରୂସୁ ୱା ଆଧାରକେ ୱା ଠିତଂ ପତ୍ତଂ ଅନଭିହରିତ୍ୱା ‘‘ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି ୱଦତି, ତଂ ପଟିକ୍ଖିପତୋ ପୱାରଣା ନତ୍ଥି । ଭତ୍ତପଚ୍ଛିଂ ଆନେତ୍ୱା ପୁରତୋ ଭୂମିୟଂ ଠପେତ୍ୱା ‘‘ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଈସକଂ ପନ ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ୱା ଅପନାମେତ୍ୱା ୱା ‘‘ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପଟିକ୍ଖିପତୋ ପୱାରଣା ହୋତି । ଥେରାସନେ ନିସିନ୍ନୋ ଥେରୋ ଦୂରେ ନିସିନ୍ନସ୍ସ ଦହରଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ପତ୍ତଂ ପେସେତ୍ୱା ‘‘ଇତୋ ଓଦନଂ ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି ୱଦତି, ଗଣ୍ହିତ୍ୱା ପନ ଗତୋ ତୁଣ୍ହୀ ତିଟ୍ଠତି, ଦହରୋ ‘‘ଅଲଂ ମୟ୍ହ’’ନ୍ତି ପଟିକ୍ଖିପତି, ନ ପୱାରେତି । କସ୍ମା ? ଥେରସ୍ସ ଦୂରଭାୱତୋ ଦୂତସ୍ସ ଚ ଅନଭିହରଣତୋ । ସଚେ ପନ ଗହେତ୍ୱା ଆଗତୋ ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ଇଦଂ ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହା’’ତି ୱଦତି, ତଂ ପଟିକ୍ଖିପତୋ ପୱାରଣା ହୋତି । ପରିୱେସନାୟଏକୋ ଏକେନ ହତ୍ଥେନ ଓଦନପଚ୍ଛିଂ, ଏକେନ କଟଚ୍ଛୁଂ ଗହେତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁଂ ପରିୱିସତି, ତତ୍ର ଚେ ଅଞ୍ଞୋ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ‘‘ଅହଂ ପଚ୍ଛିଂ ଧାରେସ୍ସାମି, ତ୍ୱଂ ଓଦନଂ ଦେହୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ଗହିତମତ୍ତମେୱ କରୋତି, ପରିୱେସକୋ ଏୱ ପନ ତଂ ଧାରେତି, ତସ୍ମା ସା ଅଭିହଟାୱ ହୋତି, ତତୋ ଦାତୁକାମତାୟ ଗଣ୍ହନ୍ତଂ ପଟିକ୍ଖିପନ୍ତସ୍ସ ପୱାରଣା ହୋତି । ସଚେ ପନ ପରିୱେସକେନ ଫୁଟ୍ଠମତ୍ତାୱ ହୋତି, ଇତରୋୱ ନଂ ଧାରେତି, ତତୋ ଦାତୁକାମତାୟ ଗଣ୍ହନ୍ତଂ ପଟିକ୍ଖିପନ୍ତସ୍ସ ପୱାରଣା ନ ହୋତି, କଟଚ୍ଛୁନା ଉଦ୍ଧଟଭତ୍ତେ ପନ ହୋତି । କଟଚ୍ଛୁନା ଅଭିହାରୋୟେୱ ହି ତସ୍ସ ଅଭିହାରୋ । ‘‘ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ସମଭାରେପି ପଟିକ୍ଖିପନ୍ତୋ ପୱାରେତିୟେୱା’’ତି ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ଅନନ୍ତରସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଭତ୍ତେ ଦୀୟମାନେ ଇତରୋ ପତ୍ତଂ ହତ୍ଥେନ ପିଦହତି, ପୱାରଣା ନତ୍ଥି । କସ୍ମା ? ଅଞ୍ଞସ୍ସ ଅଭିହଟେ ପଟିକ୍ଖିତ୍ତତ୍ତା ।

ପଟିକ୍ଖେପୋ ପଞ୍ଞାୟତୀତି ଏତ୍ଥ ୱାଚାୟ ଅଭିହଟଂ ପଟିକ୍ଖିପତୋ ପୱାରଣା ନତ୍ଥି, କାୟେନ ଅଭିହଟଂ ପନ ୟେନ କେନଚି ଆକାରେନ କାୟେନ ୱା ୱାଚାୟ ୱା ପଟିକ୍ଖିପନ୍ତସ୍ସ ପୱାରଣା ହୋତୀତି ୱେଦିତବ୍ବୋ । ତତ୍ର କାୟେନ ପଟିକ୍ଖେପୋ ନାମ ଅଙ୍ଗୁଲିଂ ୱା ହତ୍ଥଂ ୱା ମକ୍ଖିକାବୀଜନିଂ ୱା ଚୀୱରକଣ୍ଣଂ ୱା ଚାଲେତି, ଭମୁକାୟ ୱା ଆକାରଂ କରୋତି, କୁଦ୍ଧୋ ୱା ଓଲୋକେତି । ୱାଚାୟ ପଟିକ୍ଖେପୋ ନାମ ‘‘ଅଲ’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ନ ଗଣ୍ହାମୀ’’ତି ୱା ‘‘ମା ଆକିରା’’ତି ୱା ‘‘ଅପଗଚ୍ଛା’’ତି ୱା ୱଦତି । ଏୱଂ ୟେନ କେନଚି ଆକାରେନ କାୟେନ ୱା ୱାଚାୟ ୱା ପଟିକ୍ଖିତ୍ତେ ପୱାରଣା ହୋତି ।

୧୧୯. ଏକୋ ଅଭିହଟେ ଭତ୍ତେ ପୱାରଣାୟ ଭୀତୋ ହତ୍ଥେ ଅପନେତ୍ୱା ପୁନପ୍ପୁନଂ ପତ୍ତେ ଓଦନଂ ଆକିରନ୍ତଂ ‘‘ଆକିର ଆକିର, କୋଟ୍ଟେତ୍ୱା କୋଟ୍ଟେତ୍ୱା ପୂରେହୀ’’ତି ୱଦତି, ଏତ୍ଥ କଥନ୍ତି ? ମହାସୁମତ୍ଥେରୋ ତାୱ ‘‘ଅନାକିରଣତ୍ଥାୟ ୱୁତ୍ତତ୍ତା ପୱାରଣା ହୋତୀ’’ତି ଆହ । ମହାପଦୁମତ୍ଥେରୋ ପନ ‘‘ଆକିର ପୂରେହୀତି ୱଦନ୍ତସ୍ସ ନାମ କସ୍ସଚି ପୱାରଣା ଅତ୍ଥୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ‘‘ନ ପୱାରେତୀ’’ତି ଆହ ।

ଅପରୋ ଭତ୍ତଂ ଅଭିହରନ୍ତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ‘‘କିଂ, ଆୱୁସୋ, ଇତୋପି କିଞ୍ଚି ଗଣ୍ହିସ୍ସସି, ଦମ୍ମି ତେ କିଞ୍ଚୀ’’ତି ଆହ, ତତ୍ରାପି ‘‘ଏୱଂ ନାଗମିସ୍ସତୀତି ୱୁତ୍ତତ୍ତା ପୱାରଣା ହୋତୀ’’ତି ମହାସୁମତ୍ଥେରୋ ଆହ । ମହାପଦୁମତ୍ଥେରୋ ପନ ‘‘ଗଣ୍ହିସ୍ସସୀତି ୱଦନ୍ତସ୍ସ ନାମ କସ୍ସଚି ପୱାରଣା ଅତ୍ଥୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ‘‘ନ ପୱାରେତୀ’’ତି ଆହ ।

ଏକୋ ସମଂସକଂ ରସଂ ଅଭିହରିତ୍ୱା ‘‘ରସଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦତି, ତଂ ସୁତ୍ୱା ପଟିକ୍ଖିପତୋ ପୱାରଣା ନତ୍ଥି । ‘‘ମଚ୍ଛମଂସରସ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତେ ପଟିକ୍ଖିପତୋ ପୱାରଣା ହୋତି, ‘‘ଇଦଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ହୋତିୟେୱ । ମଂସଂ ୱିସୁଂ କତ୍ୱା ‘‘ମଂସରସଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦତି, ‘‘ତତ୍ଥ ଚେ ସାସପମତ୍ତମ୍ପି ମଂସଖଣ୍ଡଂ ଅତ୍ଥି, ତଂ ପଟିକ୍ଖିପତୋ ପୱାରଣା ହୋତି । ସଚେ ପନ ପରିସ୍ସାୱିତୋ ହୋତି, ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ଅଭୟତ୍ଥେରୋ ଆହ ।

ମଂସରସେନ ଆପୁଚ୍ଛନ୍ତଂ ମହାଥେରୋ ‘‘ମୁହୁତ୍ତଂ ଆଗମେହୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ‘‘ଥାଲକଂ, ଆୱୁସୋ, ଆହରା’’ତି ଆହ, ଏତ୍ଥ କଥନ୍ତି ? ମହାସୁମତ୍ଥେରୋ ତାୱ ‘‘ଅଭିହାରକସ୍ସ ଗମନଂ ଉପଚ୍ଛିନ୍ନଂ, ତସ୍ମା ପୱାରେତୀ’’ତି ଆହ । ମହାପଦୁମତ୍ଥେରୋ ପନ ‘‘ଅୟଂ କୁହିଂ ଗଚ୍ଛତି, କୀଦିସଂ ଏତସ୍ସ ଗମନଂ, ଗଣ୍ହନ୍ତସ୍ସପି ନାମ କସ୍ସଚି ପୱାରଣା ଅତ୍ଥୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ‘‘ନ ପୱାରେତୀ’’ତି ଆହ ।

କଳୀରପନସାଦୀହି ମିସ୍ସେତ୍ୱା ମଂସଂ ପଚନ୍ତି, ତଂ ଗହେତ୍ୱା ‘‘କଳୀରସୂପଂ ଗଣ୍ହଥ, ପନସବ୍ୟଞ୍ଜନଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ଏୱମ୍ପି ନ ପୱାରେତି । କସ୍ମା ? ଅପୱାରଣାରହସ୍ସ ନାମେନ ୱୁତ୍ତତ୍ତା । ସଚେ ପନ ‘‘ମଚ୍ଛସୂପଂ ମଂସସୂପ’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ଇଦଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱା ୱଦନ୍ତି, ପୱାରେତି, ମଂସକରମ୍ବକୋ ନାମ ହୋତି । ତଂ ଦାତୁକାମୋପି ‘‘କରମ୍ବକଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦତି, ୱଟ୍ଟତି, ନ ପୱାରେତି, ‘‘ମଂସକରମ୍ବକ’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ଇଦ’’ନ୍ତି ୱା ୱୁତ୍ତେ ପନ ପୱାରେତି । ଏସ ନୟୋ ସବ୍ବେସୁ ମଚ୍ଛମଂସମିସ୍ସକେସୁ ।

୧୨୦. ‘‘ୟୋ ପନ ନିମନ୍ତନେ ଭୁଞ୍ଜମାନୋ ମଂସଂ ଅଭିହଟଂ ‘ଉଦ୍ଦିସ୍ସକତ’ନ୍ତି ମଞ୍ଞମାନୋ ପଟିକ୍ଖିପତି, ପୱାରିତୋୱ ହୋତୀ’’ତି ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ମିସ୍ସକକଥା ପନ କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ସୁଟ୍ଠୁ ୱୁତ୍ତା । ଏୱଞ୍ହି ତତ୍ଥ ୱୁତ୍ତଂ – ପିଣ୍ଡଚାରିକୋ ଭିକ୍ଖୁ ଭତ୍ତମିସ୍ସକଂ ୟାଗୁଂ ଆହରିତ୍ୱା ‘‘ୟାଗୁଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦତି, ନ ପୱାରେତି, ‘‘ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପୱାରେତି । କସ୍ମା ? ୟେନାପୁଚ୍ଛିତୋ, ତସ୍ସ ଅତ୍ଥିତାୟ । ଅୟମେତ୍ଥ ଅଧିପ୍ପାୟୋ – ‘‘ୟାଗୁମିସ୍ସକଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦତି, ତତ୍ର ଚେ ୟାଗୁ ବହୁତରା ୱା ହୋତି ସମସମା ୱା, ନ ପୱାରେତି । ୟାଗୁ ମନ୍ଦା, ଭତ୍ତଂ ବହୁତରଂ, ପୱାରେତି । ଇଦଞ୍ଚ ସବ୍ବଅଟ୍ଠକଥାସୁ ୱୁତ୍ତତ୍ତା ନ ସକ୍କା ପଟିକ୍ଖିପିତୁଂ, କାରଣଂ ପନେତ୍ଥ ଦୁଦ୍ଦସଂ । ‘‘ଭତ୍ତମିସ୍ସକଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦତି, ଭତ୍ତଂ ବହୁତରଂ ୱା ସମଂ ୱା ଅପ୍ପତରଂ ୱା ହୋତି, ପୱାରେତିୟେୱ। ଭତ୍ତଂ ୱା ୟାଗୁଂ ୱା ଅନାମସିତ୍ୱା ‘‘ମିସ୍ସକଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦତି, ତତ୍ର ଚେ ଭତ୍ତଂ ବହୁତରଂ ୱା ସମକଂ ୱା ହୋତି, ପୱାରେତି, ଅପ୍ପତରଂ ନ ପୱାରେତି, ଇଦଞ୍ଚ କରମ୍ବକେନ ନ ସମାନେତବ୍ବଂ । କରମ୍ବକୋ ହି ମଂସମିସ୍ସକୋପି ହୋତି ଅମଂସମିସ୍ସକୋପି, ତସ୍ମା କରମ୍ବକନ୍ତି ୱୁତ୍ତେ ପୱାରଣା ନତ୍ଥି, ଇଦଂ ପନ ଭତ୍ତମିସ୍ସକମେୱ । ଏତ୍ଥ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ପୱାରଣା ହୋତି । ବହୁରସେ ଭତ୍ତେ ରସଂ, ବହୁଖୀରେ ଖୀରଂ, ବହୁସପ୍ପିମ୍ହି ଚ ପାୟାସେ ସପ୍ପିଂ ଗଣ୍ହଥାତି ୱିସୁଂ କତ୍ୱା ଦେତି, ତଂ ପଟିକ୍ଖିପତୋ ପୱାରଣା ନତ୍ଥି ।

ୟୋ ପନ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ପୱାରେତି, ସୋ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋୱ ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ଲଭତି । କଦ୍ଦମଂ ୱା ଉଦକଂ ୱା ପତ୍ୱା ଠିତେନ ଅତିରିତ୍ତଂ କାରେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅନ୍ତରା ନଦୀ ପୂରା ହୋତି, ନଦୀତୀରେ ଗୁମ୍ବଂ ଅନୁପରିୟାୟନ୍ତେନ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଅଥ ନାୱା ୱା ସେତୁ ୱା ଅତ୍ଥି, ତଂ ଅଭିରୁହିତ୍ୱାପି ଚଙ୍କମନ୍ତେନେୱ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ଗମନଂ ନ ଉପଚ୍ଛିନ୍ଦିତବ୍ବଂ । ୟାନେ ୱା ହତ୍ଥିଅସ୍ସପିଟ୍ଠେ ୱା ଚନ୍ଦମଣ୍ଡଲେ ୱା ସୂରିୟମଣ୍ଡଲେ ୱା ନିସୀଦିତ୍ୱା ପୱାରିତେନ ୟାୱ ମଜ୍ଝନ୍ହିକଂ, ତାୱ ତେସୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତେସୁପି ନିସିନ୍ନେନେୱ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ୟୋ ଠିତୋ ପୱାରେତି, ଠିତେନେୱ, ୟୋ ନିସିନ୍ନୋ ପୱାରେତି, ନିସିନ୍ନେନେୱ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ତଂ ତଂ ଇରିୟାପଥଂ ୱିକୋପେନ୍ତେନ ଅତିରିତ୍ତଂ କାରେତବ୍ବଂ । ୟୋ ଉକ୍କୁଟିକୋ ନିସୀଦିତ୍ୱା ପୱାରେତି, ତେନ ଉକ୍କୁଟିକେନେୱ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ତସ୍ସ ପନ ହେଟ୍ଠା ପଲାଲପୀଠଂ ୱା କିଞ୍ଚି ୱା ନିସୀଦନକଂ ଦାତବ୍ବଂ । ପୀଠକେ ନିସୀଦିତ୍ୱା ପୱାରିତେନ ଆସନଂ ଅଚାଲେତ୍ୱାୱ ଚତସ୍ସୋ ଦିସା ପରିୱତ୍ତନ୍ତେନ ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ଲବ୍ଭତି । ମଞ୍ଚେ ନିସୀଦିତ୍ୱା ପୱାରିତେନ ଇତୋ ୱା ଏତ୍ତୋ ୱା ସଞ୍ଚରିତୁଂ ନ ଲବ୍ଭତି । ସଚେ ପନ ନଂ ସହ ମଞ୍ଚେନ ଉକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଅଞ୍ଞତ୍ର ନେନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । ନିପଜ୍ଜିତ୍ୱା ପୱାରିତେନ ନିପନ୍ନେନେୱ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ପରିୱତ୍ତନ୍ତେନ ୟେନ ପସ୍ସେନ ନିପନ୍ନୋ, ତସ୍ସ ଠାନଂ ନାତିକ୍କମେତବ୍ବଂ ।

୧୨୧. ପୱାରିତେନ ପନ କିଂକାତବ୍ବନ୍ତି ? ୟେନ ଇରିୟାପଥେନ ପୱାରିତୋ ହୋତି, ତଂ ୱିକୋପେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞେନ ଇରିୟାପଥେନ ଚେ ଭୁଞ୍ଜତି, ଅତିରିତ୍ତଂ କାରାପେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଅନତିରିତ୍ତଂ ପନ ୟଂ କିଞ୍ଚି ୟାୱକାଲିକସଙ୍ଗହିତଂ ଖାଦନୀୟଂ ୱା ଭୋଜନୀୟଂ ୱା ଖାଦତି ୱା ଭୁଞ୍ଜତି ୱା, ଅଜ୍ଝୋହାରେ ଅଜ୍ଝୋହାରେ ପାଚିତ୍ତିୟଂ ।

ତତ୍ଥ ଅନତିରିତ୍ତଂ ନାମ ନାତିରିତ୍ତଂ, ନ ଅଧିକନ୍ତି ଅତ୍ଥୋ । ତଂ ପନ ୟସ୍ମା କପ୍ପିୟକତାଦୀହି ସତ୍ତହି ୱିନୟକମ୍ମାକାରେହି ଅକତଂ ୱା ଗିଲାନସ୍ସ ଅନଧିକଂ ୱା ହୋତି, ତସ୍ମା ପଦଭାଜନେ ୱୁତ୍ତଂ –

‘‘ଅନତିରିତ୍ତଂ ନାମ ଅକପ୍ପିୟକତଂ ହୋତି, ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହିତକତଂ ହୋତି, ଅନୁଚ୍ଚାରିତକତଂ ହୋତି, ଅହତ୍ଥପାସେ କତଂ ହୋତି, ଅଭୁତ୍ତାୱିନା କତଂ ହୋତି, ଭୁତ୍ତାୱିନା ଚ ପୱାରିତେନ ଆସନା ୱୁଟ୍ଠିତେନ କତଂ ହୋତି, ‘ଅଲମେତଂ ସବ୍ବ’ନ୍ତି ଅୱୁତ୍ତଂ ହୋତି, ନ ଗିଲାନାତିରିତ୍ତଂ ହୋତି, ଏତଂ ଅନତିରିତ୍ତଂ ନାମା’’ତି (ପାଚି॰ ୨୩୯) ।

ତତ୍ଥ ଅକପ୍ପିୟକତନ୍ତି ୟଂ ତତ୍ଥ ଫଲଂ ୱା କନ୍ଦମୂଲାଦିଂ ୱା ପଞ୍ଚହି ସମଣକପ୍ପେହି କପ୍ପିୟଂ ଅକତଂ, ୟଞ୍ଚ ଅକପ୍ପିୟମଂସଂ ୱା ଅକପ୍ପିୟଭୋଜନଂ ୱା, ଏତଂ ଅକପ୍ପିୟଂ ନାମ । ତଂ ଅକପ୍ପିୟଂ ‘‘ଅଲମେତଂ ସବ୍ବ’’ନ୍ତି ଏୱଂ ଅତିରିତ୍ତଂ କତମ୍ପି ‘‘ଅକପ୍ପିୟକତ’’ନ୍ତି ୱେଦିତବ୍ବଂ । ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହିତକତନ୍ତି ଭିକ୍ଖୁନା ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହିତଂୟେୱ ପୁରିମନୟେନ ଅତିରିତ୍ତଂ କତଂ । ଅନୁଚ୍ଚାରିତକତନ୍ତି କପ୍ପିୟଂ କାରେତୁଂ ଆଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଈସକମ୍ପି ଅନୁକ୍ଖିତ୍ତଂ ୱା ଅନପନାମିତଂ ୱା କତଂ । ଅହତ୍ଥପାସେ କତନ୍ତି କପ୍ପିୟଂ କାରେତୁଂ ଆଗତସ୍ସ ହତ୍ଥପାସତୋ ବହି ଠିତେନ କତଂ । ଅଭୁତ୍ତାୱିନା କତନ୍ତି ୟୋ ‘‘ଅଲମେତଂ ସବ୍ବ’’ନ୍ତି ଅତିରିତ୍ତଂ କରୋତି, ତେନ ପୱାରଣପ୍ପହୋନକଭୋଜନଂ ଅଭୁତ୍ତେନ କତଂ । ଭୁତ୍ତାୱିନା ପୱାରିତେନ ଆସନା ୱୁଟ୍ଠିତେନ କତନ୍ତି ଇଦଂ ଉତ୍ତାନମେୱ । ‘‘ଅଲମେତଂ ସବ୍ବ’’ନ୍ତି ଅୱୁତ୍ତନ୍ତି ୱଚୀଭେଦଂ କତ୍ୱା ଏୱଂ ଅୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ଇତି ଇମେହି ସତ୍ତହି ୱିନୟକମ୍ମାକାରେହି ୟଂ ଅତିରିତ୍ତଂ କପ୍ପିୟଂ ଅକତଂ, ୟଞ୍ଚ ନ ଗିଲାନାତିରିତ୍ତଂ, ତଦୁଭୟମ୍ପି ‘‘ଅନତିରିତ୍ତ’’ନ୍ତି ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

୧୨୨. ଅତିରିତ୍ତଂ ପନ ତସ୍ସେୱ ପଟିପକ୍ଖନୟେନ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ତେନେୱ ୱୁତ୍ତଂ ପଦଭାଜନେ –

‘‘ଅତିରିତ୍ତଂ ନାମ କପ୍ପିୟକତଂ ହୋତି, ପଟିଗ୍ଗହିତକତଂ ହୋତି, ଉଚ୍ଚାରିତକତଂ ହୋତି, ହତ୍ଥପାସେ କତଂ ହୋତି, ଭୁତ୍ତାୱିନା କତଂ ହୋତି, ଭୁତ୍ତାୱିନା ପୱାରିତେନ ଆସନା ଅୱୁଟ୍ଠିତେନ କତଂ ହୋତି, ‘ଅଲମେତଂ ସବ୍ବ’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି, ଗିଲାନାତିରିତ୍ତଂ ହୋତି, ଏତଂ ଅତିରିତ୍ତଂ ନାମା’’ତି (ପାଚି॰ ୨୩୯) ।

ଅପିଚେତ୍ଥ ଭୁତ୍ତାୱିନା କତଂ ହୋତୀତି ଅନନ୍ତରନିସିନ୍ନସ୍ସ ସଭାଗସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ପତ୍ତତୋ ଏକମ୍ପି ସିତ୍ଥଂ ୱା ମଂସହୀରଂ ୱା ଖାଦିତ୍ୱା କତମ୍ପି ‘‘ଭୁତ୍ତାୱିନାୱ କତଂ ହୋତୀ’’ତି ୱେଦିତବ୍ବଂ । ଆସନା ଅୱୁଟ୍ଠିତେନାତି ଏତ୍ଥ ପନ ଅସମ୍ମୋହତ୍ଥଂ ଅୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ – ଦ୍ୱେ ଭିକ୍ଖୂ ପାତୋୟେୱ ଭୁଞ୍ଜମାନା ପୱାରିତା ହୋନ୍ତି, ଏକେନ ତତ୍ଥେୱ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ଇତରେନ ନିଚ୍ଚଭତ୍ତଂ ୱା ସଲାକଭତ୍ତଂ ୱା ଆନେତ୍ୱା ଉପଡ୍ଢଂ ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ପତ୍ତେ ଆକିରିତ୍ୱା ହତ୍ଥଂ ଧୋୱିତ୍ୱା ସେସଂ ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା କପ୍ପିୟଂ କାରାପେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । କସ୍ମା ? ୟଞ୍ହି ତସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଲଗ୍ଗଂ, ତଂ ଅକପ୍ପିୟଂ ହୋତି । ସଚେ ପନ ପଠମଂ ନିସିନ୍ନୋ ଭିକ୍ଖୁ ସୟମେୱ ତସ୍ସ ପତ୍ତତୋ ହତ୍ଥେନ ଗଣ୍ହାତି, ହତ୍ଥଧୋୱନକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ସଚେ ପନ ଏୱଂ ‘କପ୍ପିୟଂ କାରେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ପୁନ କିଞ୍ଚି ବ୍ୟଞ୍ଜନଂ ୱା ଖାଦନୀୟଂ ୱା ପତ୍ତେ ଆକିର’ନ୍ତି ୟେନ ପଠମଂ କପ୍ପିୟଂ କତଂ ହୋତି, ସୋ ପୁନ କାତୁଂ ନ ଲଭତି । ୟେନ ଅକତଂ, ତେନ କାତବ୍ବଂ, ୟଞ୍ଚ ଅକତଂ, ତଂ କାତବ୍ବଂ । ୟେନ ଅକତନ୍ତି ଅଞ୍ଞେନ ଭିକ୍ଖୁନା ୟେନ ପଠମଂ ନ କତଂ, ତେନ କାତବ୍ବଂ । ୟଞ୍ଚ ଅକତନ୍ତି ୟେନ ପଠମଂ କପ୍ପିୟଂ କତଂ, ତେନପି ୟଂ ଅକତଂ, ତଂ କାତବ୍ବଂ । ପଠମଭାଜନେ ପନ କାତୁଂ ନ ଲବ୍ଭତି । ତତ୍ଥ ହି କରିୟମାନେ ପଠମଂ କତେନ ସଦ୍ଧିଂ କତଂ ହୋତି, ତସ୍ମା ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ଭାଜନେ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀତି ଅଧିପ୍ପାୟୋ । ଏୱଂ କତଂ ପନ ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପଠମଂ କତେନ ସଦ୍ଧିଂ ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

କପ୍ପିୟଂ କରୋନ୍ତେନ ଚ ନ କେୱଲଂ ପତ୍ତେୟେୱ, କୁଣ୍ଡେପି ପଚ୍ଛିୟମ୍ପି ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ପୁରତୋ ଠପେତ୍ୱା ଓନାମିତଭାଜନେ କାତବ୍ବଂ । ତଂ ସଚେ ଭିକ୍ଖୁସତଂ ପୱାରିତଂ ହୋତି, ସବ୍ବେସଂ ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଅପ୍ପୱାରିତାନମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ୟେନ ପନ କପ୍ପିୟଂ କତଂ, ତସ୍ସ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେପି ପୱାରେତ୍ୱା ପିଣ୍ଡାୟ ପୱିଟ୍ଠଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ପତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ଅୱସ୍ସଂ ଭୁଞ୍ଜନକେ ମଙ୍ଗଲନିମନ୍ତନେ ନିସୀଦାପେନ୍ତି, ଅତିରିତ୍ତଂ କାରାପେତ୍ୱାୱ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ସଚେ ତତ୍ଥ ଅଞ୍ଞୋ ଭିକ୍ଖୁ ନତ୍ଥି, ଆସନସାଲଂ ୱା ୱିହାରଂ ୱା ପତ୍ତଂ ପେସେତ୍ୱା କାରେତବ୍ବଂ, କପ୍ପିୟଂ କରୋନ୍ତେନ ପନ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଠିତଂ ନ କାତବ୍ବଂ । ସଚେ ଆସନସାଲାୟଂ ଅବ୍ୟତ୍ତୋ ଭିକ୍ଖୁ ହୋତି, ସୟଂ ଗନ୍ତ୍ୱା କପ୍ପିୟଂ କାରାପେତ୍ୱା ଆନେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

ଗିଲାନାତିରିତ୍ତନ୍ତି ଏତ୍ଥ ନ କେୱଲଂ ୟଂ ଗିଲାନସ୍ସ ଭୁତ୍ତାୱସେସଂ ହୋତି, ତଂ ଗିଲାନାତିରିତ୍ତଂ, ଅଥ ଖୋ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଗିଲାନଂ ଉଦ୍ଦିସ୍ସ ‘‘ଅଜ୍ଜ ୱା ୟଦା ୱା ଇଚ୍ଛତି, ତଦା ଖାଦିସ୍ସତୀ’’ତି ଆହଟଂ, ତଂ ସବ୍ବଂ ଗିଲାନାତିରିତ୍ତନ୍ତି ୱେଦିତବ୍ବଂ । ୟାମକାଲିକଂ ପନ ସତ୍ତାହକାଲିକଂ ୟାୱଜୀୱିକଂ ୱା ୟଂ କିଞ୍ଚି ଅନତିରିତ୍ତଂ ଆହାରତ୍ଥାୟ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ଅଜ୍ଝୋହାରେ ଅଜ୍ଝୋହାରେ ଦୁକ୍କଟଂ । ସଚେ ପନ ୟାମକାଲିକାଦୀନି ଆମିସସଂସଟ୍ଠାନି ହୋନ୍ତି, ଆହାରତ୍ଥାୟପି ଅନାହାରତ୍ଥାୟପି ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଅଜ୍ଝୋହରନ୍ତସ୍ସ ପାଚିତ୍ତିୟମେୱ, ଅସଂସଟ୍ଠାନି ପନ ସତି ପଚ୍ଚୟେ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ପୱାରଣାୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୨୨. ପବ୍ବଜ୍ଜାୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୧୨୩.ପବ୍ବଜ୍ଜାତି ଏତ୍ଥ ପନ ପବ୍ବଜ୍ଜାପେକ୍ଖଂ କୁଲପୁତ୍ତଂ ପବ୍ବାଜେନ୍ତେନ ୟେ ପାଳିୟଂ ‘‘ନ ଭିକ୍ଖୱେ ପଞ୍ଚହି ଆବାଧେହି ଫୁଟ୍ଠୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ’’ତିଆଦିନା (ମହାୱ॰ ୮୯) ପଟିକ୍ଖିତ୍ତା ପୁଗ୍ଗଲା, ତେ ୱଜ୍ଜେତ୍ୱା ପବ୍ବଜ୍ଜାଦୋସୱିରହିତୋ ପୁଗ୍ଗଲୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୮୮) – କୁଟ୍ଠଂ ଗଣ୍ଡୋ କିଲାସୋ ସୋସୋ ଅପମାରୋତି ଇମେହି ପଞ୍ଚହି ଆବାଧେହି ଫୁଟ୍ଠୋ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ, ପବ୍ବାଜେନ୍ତୋ ପନ ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜତି ‘‘ୟୋ ପବ୍ବାଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି ୱୁତ୍ତତ୍ତା । ତତ୍ଥ କୁଟ୍ଠନ୍ତି ରତ୍ତକୁଟ୍ଠଂ ୱା ହୋତୁ କାଳକୁଟ୍ଠଂ ୱା, ୟଂ କିଞ୍ଚି କିଟିଭଦଦ୍ଦଉକଚ୍ଛୁଆଦିପ୍ପଭେଦମ୍ପି ସବ୍ବଂ କୁଟ୍ଠମେୱାତି ୱୁତ୍ତଂ । ତଞ୍ଚେ ନଖପିଟ୍ଠିପ୍ପମାଣମ୍ପି ୱଡ୍ଢନକପକ୍ଖେ ଠିତଂ ହୋତି, ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ନିୱାସନପାୱୁରଣେହି ପକତିପଟିଚ୍ଛନ୍ନଟ୍ଠାନେ ନଖପିଟ୍ଠିପ୍ପମାଣଂ ଅୱଡ୍ଢନକପକ୍ଖେ ଠିତଂ ହୋତି, ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ମୁଖେ ପନ ହତ୍ଥପାଦପିଟ୍ଠୀସୁ ୱା ସଚେପି ଅୱଡ୍ଢନକପକ୍ଖେ ଠିତଂ, ନଖପିଟ୍ଠିତୋ ଚ ଖୁଦ୍ଦକତରମ୍ପି ନ ୱଟ୍ଟତିୟେୱା’’ତି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ତିକିଚ୍ଛାପେତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେନ୍ତେନପି ପକତିୱଣ୍ଣେ ଜାତେୟେୱ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ, ଗୋଧାପିଟ୍ଠିସଦିସଚୁଣ୍ଣଓକିରଣସରୀରମ୍ପି ପବ୍ବାଜେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

ଗଣ୍ଡୋତି ମେଦଗଣ୍ଡୋ ୱା ହୋତୁ ଅଞ୍ଞୋ ୱା, ୟୋ କୋଚି କୋଲଟ୍ଠିମତ୍ତକୋପି ଚେ ୱଡ୍ଢନକପକ୍ଖେ ଠିତୋ ଗଣ୍ଡୋ ହୋତି, ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଟ୍ଠାନେ ପନ କୋଲଟ୍ଠିମତ୍ତେ ଅୱଡ୍ଢନକପକ୍ଖେ ଠିତେ ୱଟ୍ଟତି, ମୁଖାଦିକେ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଟ୍ଠାନେ ଅୱଡ୍ଢନକପକ୍ଖେ ଠିତେପି ନ ୱଟ୍ଟତି । ତିକିଚ୍ଛାପେତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେନ୍ତେନପି ସରୀରଂ ସଚ୍ଛୱିଂ କାରାପେତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ଉଣ୍ଣିଗଣ୍ଡା ନାମ ହୋନ୍ତି ଗୋଥନକା ୱିୟ ଅଙ୍ଗୁଲିକା ୱିୟ ଚ ତତ୍ଥ ତତ୍ଥ ଲମ୍ବନ୍ତି, ଏତେପି ଗଣ୍ଡାୟେୱ, ତେସୁ ସତି ପବ୍ବାଜେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଦହରକାଲେ ଖୀରପୀଳକା ୟୋବ୍ବନ୍ନକାଲେ ଚ ମୁଖେ ଖରପୀଳକା ନାମ ହୋନ୍ତି, ମହଲ୍ଲକକାଲେ ନସ୍ସନ୍ତି, ନ ତା ଗଣ୍ଡସଙ୍ଖ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତାସୁ ସତି ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅଞ୍ଞା ପନ ସରୀରେ ଖରପୀଳକା ନାମ, ଅପରା ପଦୁମକଣ୍ଣିକା ନାମ ହୋନ୍ତି, ଅଞ୍ଞା ସାସପବୀଜକା ନାମ ସାସପମତ୍ତାୟେୱ ସକଲସରୀରଂ ଫରନ୍ତି, ସବ୍ବା କୁଟ୍ଠଜାତିକାୱ, ତାସୁ ସତି ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ ।

କିଲାସୋତି ନ ଭିଜ୍ଜନକଂ ନ ପଗ୍ଘରଣକଂ ପଦୁମପୁଣ୍ଡରୀକପତ୍ତୱଣ୍ଣଂ କୁଟ୍ଠଂ । ୟେନ ଗୁନ୍ନଂ ୱିୟ ସବଲଂ ସରୀରଂ ହୋତି, ତସ୍ମିଂ କୁଟ୍ଠେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ସୋସୋତି ସୋସବ୍ୟାଧି । ତସ୍ମିଂ ସତି ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ଅପମାରୋତି ପିତ୍ତୁମ୍ମାଦୋ ୱା ୟକ୍ଖୁମ୍ମାଦୋ ୱା । ତତ୍ଥ ପୁବ୍ବୱେରିକେନ ଅମନୁସ୍ସେନ ଗହିତୋ ଦୁତ୍ତିକିଚ୍ଛୋ ହୋତି, ଅପ୍ପମତ୍ତକେପି ପନ ଅପମାରେ ସତି ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ ।

୧୨୪. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ରାଜଭଟୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ, ୟୋ ପବ୍ବାଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୯୦) ୱଚନତୋ ରାଜଭଟୋପି ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ଏତ୍ଥ ଚ ଅମଚ୍ଚୋ ୱା ହୋତୁ ମହାମତ୍ତୋ ୱା ସେୱକୋ ୱା କିଞ୍ଚି ଠାନନ୍ତରଂ ପତ୍ତୋ ୱା ଅପ୍ପତ୍ତୋ ୱା, ୟୋ କୋଚି ରଞ୍ଞୋ ଭତ୍ତୱେତନଭଟୋ, ସବ୍ବୋ ରାଜଭଟୋତି ସଙ୍ଖ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛତି, ସୋ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ତସ୍ସ ପନ ପୁତ୍ତନତ୍ତଭାତୁକା ୟେ ରାଜତୋ ଭତ୍ତୱେତନଂ ନ ଗଣ୍ହନ୍ତି, ତେ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟୋ ପନ ରାଜତୋ ଲଦ୍ଧଂ ନିବଦ୍ଧଭୋଗଂ ୱା ମାସସଂୱଚ୍ଛରପରିବ୍ବୟଂ ୱା ରଞ୍ଞୋୟେୱ ନିୟ୍ୟାଦେତି, ପୁତ୍ତଭାତୁକେ ୱା ତଂ ଠାନଂ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛାପେତ୍ୱା ରାଜାନଂ ‘‘ନ ଦାନାହଂ ଦେୱସ୍ସ ଭଟୋ’’ତି ଆପୁଚ୍ଛତି, ୟେନ ୱା ୟଂକାରଣା ୱେତନଂ ଗହିତଂ, ତଂ କମ୍ମଂ କତଂ ହୋତି, ୟୋ ୱା ‘‘ପବ୍ବଜସ୍ସୂ’’ତି ରଞ୍ଞା ଅନୁଞ୍ଞାତୋ ହୋତି, ତମ୍ପି ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୧୨୫. ଚୋରୋପି ଧଜବନ୍ଧୋ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଧଜବନ୍ଧୋ ଚୋରୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ, ୟୋ ପବ୍ବାଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୯୧) ୱୁତ୍ତତ୍ତା । ତତ୍ଥ ଧଜଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ୱିୟ ୱିଚରତୀତି ଧଜବନ୍ଧୋ, ମୂଲଦେୱାଦୟୋ ୱିୟ ଲୋକେ ପାକଟୋତି ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ତସ୍ମା ୟୋ ଗାମଘାତଂ ୱା ପନ୍ଥଦୁହନଂ ୱା ନଗରେ ସନ୍ଧିଚ୍ଛେଦାଦିକମ୍ମଂ ୱା କରୋନ୍ତୋ ୱିଚରତି, ପଞ୍ଞାୟତି ଚ ‘‘ଅସୁକୋ ନାମ ଇଦଂ ଇଦଂ କରୋତୀ’’ତି, ସୋ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ୟୋ ପନ ରାଜପୁତ୍ତୋ ରଜ୍ଜଂ ପତ୍ଥେନ୍ତୋ ଗାମଘାତାଦୀନି କରୋତି, ସୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ରାଜାନୋ ହି ତସ୍ମିଂ ପବ୍ବଜିତେ ତୁସ୍ସନ୍ତି, ସଚେ ପନ ନ ତୁସ୍ସନ୍ତି, ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ପୁବ୍ବେ ମହାଜନେ ପାକଟୋ ଚୋରୋ ପଚ୍ଛା ଚୋରକମ୍ମଂ ପହାୟ ପଞ୍ଚ ସୀଲାନି ସମାଦିୟତି, ତଞ୍ଚେ ମନୁସ୍ସା ଏୱଂ ଜାନନ୍ତି, ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ୟେ ପନ ଅମ୍ବଲବୁଜାଦିଚୋରକା ସନ୍ଧିଚ୍ଛେଦାଦିଚୋରା ଏୱ ୱା ଅଦିସ୍ସମାନା ଥେୟ୍ୟଂ କରୋନ୍ତି, ପଚ୍ଛାପି ‘‘ଇମିନା ନାମ ଇଦଂ କତ’’ନ୍ତି ନ ପଞ୍ଞାୟନ୍ତି, ତେପି ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୧୨୬. କାରଭେଦକୋ ପନ ଚୋରୋ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, କାରଭେଦକୋ ଚୋରୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ, ୟୋ ପବ୍ବାଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୯୨) ୱୁତ୍ତତ୍ତା । ତତ୍ଥ କାରୋ ୱୁଚ୍ଚତି ବନ୍ଧନାଗାରଂ । ଇଧ ପନ ଅନ୍ଦୁବନ୍ଧନଂ ୱା ହୋତୁ ସଙ୍ଖଲିକବନ୍ଧନଂ ୱା ରଜ୍ଜୁବନ୍ଧନଂ ୱା ଗାମବନ୍ଧନଂ ୱା ନିଗମବନ୍ଧନଂ ୱା ନଗରବନ୍ଧନଂ ୱା ପୁରିସଗୁତ୍ତି ୱା ଜନପଦବନ୍ଧନଂ ୱା ଦୀପବନ୍ଧନଂ ୱା, ୟୋ ଏତେସୁ ୟଂ କିଞ୍ଚି ବନ୍ଧନଂ ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ୱା ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ୱା ମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ୱା ୱିୱରିତ୍ୱା ୱା ଅପସ୍ସମାନାନଂ ୱା ପଲାୟତି, ସୋ କାରଭେଦକୋତି ସଙ୍ଖ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛତି । ତସ୍ମା ଈଦିସୋ କାରଭେଦକୋ ଚୋରୋ ଦୀପବନ୍ଧନଂ ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ଦୀପନ୍ତରଂ ଗତୋପି ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ୟୋ ପନ ନ ଚୋରୋ, କେୱଲଂ ହତ୍ଥକମ୍ମଂ ଅକରୋନ୍ତୋ ‘‘ଏୱଂ ନୋ ଅପଲାୟନ୍ତୋ କରିସ୍ସତୀ’’ତି ରାଜୟୁତ୍ତାଦୀହି ବଦ୍ଧୋ, ସୋ କାରଂ ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ପଲାତୋପି ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ୟୋ ପନ ଗାମନିଗମପଟ୍ଟନାଦୀନି କେଣିୟା ଗହେତ୍ୱା ତଂ ଅସମ୍ପାଦେନ୍ତୋ ବନ୍ଧନାଗାରଂ ପୱେସିତୋ ହୋତି, ସୋପି ପଲାୟିତ୍ୱା ଆଗତୋ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ୟୋପି କସିକମ୍ମାଦୀହି ଧନଂ ସମ୍ପାଦେତ୍ୱା ଜୀୱନ୍ତୋ ‘‘ନିଧାନଂ ଇମିନା ଲଦ୍ଧ’’ନ୍ତି ପେସୁଞ୍ଞଂ ଉପସଂହରିତ୍ୱା କେନଚି ବନ୍ଧାପିତୋ ହୋତି, ତଂ ତତ୍ଥେୱ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ପଲାୟିତ୍ୱା ଗତଂ ପନ ଗତଟ୍ଠାନେ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୧୨୭. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଲିଖିତକୋ ଚୋରୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ, ୟୋ ପବ୍ବାଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୯୩) ୱଚନତୋ ପନ ଲିଖିତକୋ ଚୋରୋ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ତତ୍ଥ ଲିଖିତକୋ ନାମ ୟୋ କୋଚି ଚୋରିକଂ ୱା ଅଞ୍ଞଂ ୱା ଗରୁଂ ରାଜାପରାଧଂ କତ୍ୱା ପଲାତୋ, ରାଜା ଚ ନଂ ପଣ୍ଣେ ୱା ପୋତ୍ଥକେ ୱା ‘‘ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ୟତ୍ଥ ଦିସ୍ସତି, ତତ୍ଥ ଗହେତ୍ୱା ମାରେତବ୍ବୋ’’ତି ୱା ‘‘ହତ୍ଥପାଦାଦୀନି ଅସ୍ସ ଛିନ୍ଦିତବ୍ବାନୀ’’ତି ୱା ‘‘ଏତ୍ତକଂ ନାମ ଦଣ୍ଡଂ ଆହରାପେତବ୍ବୋ’’ତି ୱା ଲିଖାପେତି, ଅୟଂ ଲିଖିତକୋ ନାମ, ସୋ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ ।

୧୨୮. କସାହତୋ କତଦଣ୍ଡକମ୍ମୋପି ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, କସାହତୋ କତଦଣ୍ଡକମ୍ମୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ, ୟୋ ପବ୍ବାଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୯୪) ୱଚନତୋ । ଏତ୍ଥ ପନ ୟୋ ୱଚନପେସନାଦୀନି ଅକରୋନ୍ତୋ ହଞ୍ଞତି, ନ ସୋ କତଦଣ୍ଡକମ୍ମୋ । ୟୋ ପନ କେଣିୟା ୱା ଅଞ୍ଞଥା ୱା କିଞ୍ଚି ଗହେତ୍ୱା ଖାଦିତ୍ୱା ପୁନ ଦାତୁଂ ଅସକ୍କୋନ୍ତୋ ‘‘ଅୟମେୱ ତେ ଦଣ୍ଡୋ ହୋତୂ’’ତି କସାହି ହଞ୍ଞତି, ଅୟମେୱ କସାହତୋ କତଦଣ୍ଡକମ୍ମୋ। ସୋ ଚ କସାହି ୱା ହତୋ ହୋତୁ ଅଡ୍ଢଦଣ୍ଡକାଦୀନଂ ୱା ଅଞ୍ଞତରେନ, ୟାୱ ଅଲ୍ଲୱଣୋ ହୋତି, ନ ତାୱ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ, ୱଣେ ପନ ପାକତିକେ କତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ଜାଣୂହି ୱା କପ୍ପରେହି ୱା ନାଳିକେରପାସାଣାଦୀହି ୱା ଘାତେତ୍ୱା ମୁତ୍ତୋ ହୋତି, ସରୀରେ ଚସ୍ସ ଗଣ୍ଠିୟୋ ପଞ୍ଞାୟନ୍ତି, ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ, ଫାସୁକଂ କତ୍ୱା ଏୱ ଗଣ୍ଠୀସୁ ସନ୍ନିସିନ୍ନାସୁ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ ।

୧୨୯. ଲକ୍ଖଣାହତୋ ପନ କତଦଣ୍ଡକମ୍ମୋ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଲକ୍ଖଣହତୋ କତଦଣ୍ଡକମ୍ମୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ, ୟୋ ପବ୍ବାଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୯୫) ୱଚନତୋ । ଏତ୍ଥପି କତଦଣ୍ଡକମ୍ମଭାୱୋ ପୁରିମନୟେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ୟସ୍ସ ପନ ନଲାଟେ ୱା ଊରୁଆଦୀସୁ ୱା ତତ୍ତେନ ଲୋହେନ ଲକ୍ଖଣଂ ଆହତଂ ହୋତି, ସୋ ସଚେ ଭୁଜିସ୍ସୋ, ୟାୱ ଅଲ୍ଲୱଣୋ ହୋତି, ତାୱ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ସଚେପିସ୍ସ ୱଣା ରୁଳ୍ହା ହୋନ୍ତି ଛୱିୟା ସମପରିଚ୍ଛେଦା, ଲକ୍ଖଣଂ ନ ପଞ୍ଞାୟତି, ତିମଣ୍ଡଲଂ ନିୱତ୍ଥସ୍ସ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗେ କତେ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନୋକାସେ ଚେ ହୋତି, ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନୋକାସେ ଚେ, ନ ୱଟ୍ଟତି ।

୧୩୦. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଇଣାୟିକୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ, ୟୋ ପବ୍ବାଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୯୬) ୱଚନତୋ ଇଣାୟିକୋପି ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ତତ୍ଥ ଇଣାୟିକୋ ନାମ ୟସ୍ସ ପିତିପିତାମହେହି ୱା ଇଣଂ ଗହିତଂ ହୋତି, ସୟଂ ୱା ଇଣଂ ଗହିତଂ ହୋତି, ୟଂ ୱା ଆଠପେତ୍ୱା ମାତାପିତୂହି କିଞ୍ଚି ଗହିତଂ ହୋତି, ସୋ ତଂ ଇଣଂ ପରେସଂ ଧାରେତୀତି ଇଣାୟିକୋ । ୟଂ ପନ ଅଞ୍ଞେ ଞାତକା ଆଠପେତ୍ୱା କିଞ୍ଚି ଗଣ୍ହନ୍ତି, ସୋ ନ ଇଣାୟିକୋ । ନ ହି ତେ ତଂ ଆଠପେତୁଂ ଇସ୍ସରା, ତସ୍ମା ତଂ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଇତରଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନସ୍ସ ଞାତିସାଲୋହିତା ‘‘ମୟଂ ଦସ୍ସାମ, ପବ୍ବାଜେଥ ନ’’ନ୍ତି ଇଣଂ ଅତ୍ତନୋ ଭାରଂ କରୋନ୍ତି, ଅଞ୍ଞୋ ୱା କୋଚି ତସ୍ସ ଆଚାରସମ୍ପତ୍ତିଂ ଦିସ୍ୱା ‘‘ପବ୍ବାଜେଥ ନଂ, ଅହଂ ଇଣଂ ଦସ୍ସାମୀ’’ତି ୱଦତି, ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ତେସୁ ଅସତି ଭିକ୍ଖୁନା ତଥାରୂପସ୍ସ ଉପଟ୍ଠାକସ୍ସପି ଆରୋଚେତବ୍ବଂ ‘‘ସହେତୁକୋ ସତ୍ତୋ ଇଣପଲିବୋଧେନ ନ ପବ୍ବଜତୀ’’ତି । ସଚେ ସୋ ପଟିପଜ୍ଜତି, ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ସଚେପି ଅତ୍ତନୋ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ଅତ୍ଥି, ‘‘ଏତଂ ଦସ୍ସାମୀ’’ତି ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ନେୱ ଞାତକାଦୟୋ ପଟିପଜ୍ଜନ୍ତି, ନ ଅତ୍ତନୋ ଧନଂ ଅତ୍ଥି, ‘‘ପବ୍ବାଜେତ୍ୱା ଭିକ୍ଖାୟ ଚରିତ୍ୱା ମୋଚେସ୍ସାମୀ’’ତି ପବ୍ବାଜେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପବ୍ବାଜେତି, ଦୁକ୍କଟଂ । ପଲାତୋପି ଆନେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବୋ । ନୋ ଚେ ଦେତି, ସବ୍ବଂ ଇଣଂ ଗୀୱା ହୋତି । ଅଜାନିତ୍ୱା ପବ୍ବାଜୟତୋ ଅନାପତ୍ତି, ପସ୍ସନ୍ତେନ ପନ ଆନେତ୍ୱା ଇଣସାମିକାନଂ ଦସ୍ସେତବ୍ବୋ, ଅପସ୍ସନ୍ତସ୍ସ ଗୀୱା ନ ହୋତି ।

ସଚେ ଇଣାୟିକୋ ଅଞ୍ଞଂ ଦେସଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ପୁଚ୍ଛିୟମାନୋପି ‘‘ନାହଂ କସ୍ସଚି କିଞ୍ଚି ଧାରେମୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ପବ୍ବଜତି, ଇଣସାମିକୋ ଚ ତଂ ପରିୟେସନ୍ତୋ ତତ୍ଥ ଗଚ୍ଛତି, ଦହରୋ ତଂ ଦିସ୍ୱା ପଲାୟତି, ସୋ ଥେରଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ‘‘ଅୟଂ, ଭନ୍ତେ, କେନ ପବ୍ବାଜିତୋ, ମମ ଏତ୍ତକଂ ନାମ ଧନଂ ଗହେତ୍ୱା ପଲାତୋ’’ତି ୱଦତି, ଥେରେନ ୱତ୍ତବ୍ବଂ ‘‘ମୟା, ଉପାସକ, ‘ଅଣଣୋ ଅହ’ନ୍ତି ୱଦନ୍ତୋ ପବ୍ବାଜିତୋ, କିଂ ଦାନି କରୋମି, ପସ୍ସ ମେ ପତ୍ତଚୀୱର’’ନ୍ତି । ଅୟଂ ତତ୍ଥ ସାମୀଚି । ପଲାତେ ପନ ଗୀୱା ନ ହୋତି । ସଚେ ପନ ନଂ ଥେରସ୍ସ ସମ୍ମୁଖାୱ ଦିସ୍ୱା ‘‘ଅୟଂ ମମ ଇଣାୟିକୋ’’ତି ୱଦତି, ‘‘ତୱ ଇଣାୟିକଂ ତ୍ୱମେୱ ଜାନାହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ, ଏୱମ୍ପି ଗୀୱା ନ ହୋତି । ସଚେପି ସୋ ‘‘ପବ୍ବଜିତୋ ଅୟଂ ଦାନି କୁହିଂ ଗମିସ୍ସତୀ’’ତି ୱଦତି, ଥେରେନ ‘‘ତ୍ୱଂୟେୱ ଜାନାହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ଏୱମ୍ପିସ୍ସ ପଲାତେ ଗୀୱା ନ ହୋତି । ସଚେ ପନ ଥେରୋ ‘‘କୁହିଂ ଦାନି ଅୟଂ ଗମିସ୍ସତି, ଇଧେୱ ଅଚ୍ଛତୂ’’ତି ୱଦତି, ସୋ ଚେ ପଲାୟତି, ଗୀୱା ହୋତି । ସଚେ ସୋ ସହେତୁକୋ ସତ୍ତୋ ହୋତି ୱତ୍ତସମ୍ପନ୍ନୋ, ଥେରେନ ‘‘ଈଦିସୋ ଅୟ’’ନ୍ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଇଣସାମିକୋ ଚେ ‘‘ସାଧୂ’’ତି ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତି, ଇଚ୍ଚେତଂ କୁସଲଂ, ‘‘ଉପଡ୍ଢୁପଡ୍ଢଂ ଦେଥା’’ତି ୱଦତି, ଦାତବ୍ବଂ । ଅପରେନ ସମୟେନ ଅତିଆରାଧକୋ ହୋତି, ‘‘ସବ୍ବଂ ଦେଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ଦାତବ୍ବମେୱ । ସଚେ ପନ ଉଦ୍ଦେସପରିପୁଚ୍ଛାଦୀସୁ କୁସଲୋ ହୋତି ବହୂପକାରୋ ଭିକ୍ଖୂନଂ, ଭିକ୍ଖାଚାରୱତ୍ତେନ ପରିୟେସିତ୍ୱାପି ଇଣଂ ଦାତବ୍ବମେୱ ।

୧୩୧. ଦାସୋପି ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଦାସୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ, ୟୋ ପବ୍ବାଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୯୭) ୱଚନତୋ । ତତ୍ଥ ଚତ୍ତାରୋ ଦାସା ଅନ୍ତୋଜାତୋ ଧନକ୍କୀତୋ କରମରାନୀତୋ ସାମଂ ଦାସବ୍ୟଂ ଉପଗତୋତି । ତତ୍ଥ ଅନ୍ତୋଜାତୋ ନାମ ଜାତିୟା ଦାସୋ ଘରଦାସିୟା ପୁତ୍ତୋ । ଧନକ୍କୀତୋ ନାମ ମାତାପିତୂନଂ ସନ୍ତିକା ପୁତ୍ତୋ ୱା ସାମିକାନଂ ସନ୍ତିକା ଦାସୋ ୱା ଧନଂ ଦତ୍ୱା ଦାସଚାରିତ୍ତଂ ଆରୋପେତ୍ୱା କୀତୋ । ଏତେ ଦ୍ୱେପି ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବା । ପବ୍ବାଜେନ୍ତେନ ତତ୍ଥ ତତ୍ଥ ଚାରିତ୍ତୱସେନ ଅଦାସେ କତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେତବ୍ବା । କରମରାନୀତୋ ନାମ ତିରୋରଟ୍ଠଂ ୱିଲୋପଂ ୱା କତ୍ୱା ଉପଲାପେତ୍ୱା ୱା ତିରୋରଟ୍ଠତୋ ଭୁଜିସ୍ସମାନୁସକାନି ଆହରନ୍ତି, ଅନ୍ତୋରଟ୍ଠେୟେୱ ୱା କତାପରାଧଂ କିଞ୍ଚି ଗାମଂ ରାଜା ‘‘ୱିଲୁମ୍ପଥା’’ତି ଚ ଆଣାପେତି, ତତୋ ମାନୁସକାନିପି ଆହରନ୍ତି, ତତ୍ଥ ସବ୍ବେ ପୁରିସା ଦାସା, ଇତ୍ଥିୟୋ ଦାସିୟୋ । ଏୱରୂପୋ କରମରାନୀତୋ ଦାସୋ ୟେହି ଆନୀତୋ, ତେସଂ ସନ୍ତିକେ ୱସନ୍ତୋ ୱା ବନ୍ଧନାଗାରେ ବଦ୍ଧୋ ୱା ପୁରିସେହି ରକ୍ଖିୟମାନୋ ୱା ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ, ପଲାୟିତ୍ୱା ପନ ଗତୋ ଗତଟ୍ଠାନେ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ରଞ୍ଞା ତୁଟ୍ଠେନ ‘‘କରମରାନୀତକେ ମୁଞ୍ଚଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ୱା ସବ୍ବସାଧାରଣେନ ୱା ନୟେନ ବନ୍ଧନମୋକ୍ଖେ କତେ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋୱ ।

ସାମଂ ଦାସବ୍ୟଂ ଉପଗତୋ ନାମ ଜୀୱିତହେତୁ ୱା ଆରକ୍ଖହେତୁ ୱା ‘‘ଅହଂ ତେ ଦାସୋ’’ତି ସୟମେୱ ଦାସଭାୱଂ ଉପଗତୋ ରାଜୂନଂ ହତ୍ଥିଅସ୍ସଗୋମହିଂସଗୋପକାଦୟୋ ୱିୟ । ତାଦିସୋ ଦାସୋ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ରଞ୍ଞୋ ୱଣ୍ଣଦାସୀନଂ ପୁତ୍ତା ହୋନ୍ତି ଅମଚ୍ଚପୁତ୍ତସଦିସା, ତେପି ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବା । ଭୁଜିସ୍ସିତ୍ଥିୟୋ ଅସଞ୍ଞତା ୱଣ୍ଣଦାସୀହି ସଦ୍ଧିଂ ୱିଚରନ୍ତି, ତାସଂ ପୁତ୍ତେ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ସୟମେୱ ପଣ୍ଣଂ ଆରୋପେନ୍ତି, ନ ୱଟ୍ଟତି । ଭଟିପୁତ୍ତଗଣାଦୀନଂ ଦାସାପି ତେହି ଅଦିନ୍ନା ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବା । ୱିହାରେସୁ ରାଜୂହି ଆରାମିକଦାସା ନାମ ଦିନ୍ନା ହୋନ୍ତି, ତେପି ପବ୍ବାଜେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଭୁଜିସ୍ସେ କତ୍ୱା ପନ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ‘‘ଅନ୍ତୋଜାତଧନକ୍କୀତକେ ଆନେତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ‘ଆରାମିକେ ଦେମା’ତି ଦେନ୍ତି, ତକ୍କଂ ସୀସେ ଆସିତ୍ତକସଦିସାୱ ହୋନ୍ତି, ତେ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ପନ ‘‘ଆରାମିକଂ ଦେମାତି କପ୍ପିୟୱୋହାରେନ ଦେନ୍ତି, ୟେନ କେନଚି ୱୋହାରେନ ଦିନ୍ନୋ ହୋତୁ, ନେୱ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ଦୁଗ୍ଗତମନୁସ୍ସା ‘‘ସଙ୍ଘଂ ନିସ୍ସାୟ ଜୀୱିସ୍ସାମା’’ତି ୱିହାରେ କପ୍ପିୟକାରକା ହୋନ୍ତି, ଏତେ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟସ୍ସ ମାତାପିତରୋ ଦାସା, ମାତା ଏୱ ୱା ଦାସୀ, ପିତା ଅଦାସୋ, ତଂ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟସ୍ସ ପନ ମାତା ଅଦାସୀ, ପିତା ଦାସୋ, ତଂ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଞାତକା ୱା ଉପଟ୍ଠାକା ୱା ଦାସଂ ଦେନ୍ତି ‘‘ଇମଂ ପବ୍ବାଜେଥ, ତୁମ୍ହାକଂ ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚଂ କରିସ୍ସତୀ’’ତି, ଅତ୍ତନୋ ୱାସ୍ସ ଦାସୋ ଅତ୍ଥି, ଭୁଜିସ୍ସୋ କତୋୱ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ସାମିକା ଦାସଂ ଦେନ୍ତି ‘‘ଇମଂ ପବ୍ବାଜେଥ, ସଚେ ଅଭିରମିସ୍ସତି, ଅଦାସୋ । ୱିବ୍ଭମିସ୍ସତି ଚେ, ଅମ୍ହାକଂ ଦାସୋୱ ଭୱିସ୍ସତୀ’’ତି, ଅୟଂ ତାୱକାଲିକୋ ନାମ, ତଂ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତୀତି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ନିସ୍ସାମିକଦାସୋ ହୋତି, ସୋପି ଭୁଜିସ୍ସୋ କତୋୱ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ଅଜାନନ୍ତୋ ପବ୍ବାଜେତ୍ୱା ଉପସମ୍ପାଦେତ୍ୱା ୱା ପଚ୍ଛା ଜାନନ୍ତି, ଭୁଜିସ୍ସଂ କାତୁମେୱ ୱଟ୍ଟତି ।

ଇମସ୍ସ ଚ ଅତ୍ଥସ୍ସ ପକାସନତ୍ଥଂ ଇଦଂ ୱତ୍ଥୁଂ ୱଦନ୍ତି – ଏକା କିର କୁଲଦାସୀ ଏକେନ ସଦ୍ଧିଂ ଅନୁରାଧପୁରା ପଲାୟିତ୍ୱା ରୋହଣେ ୱସମାନା ପୁତ୍ତଂ ପଟିଲଭି, ସୋ ପବ୍ବଜିତ୍ୱା ଉପସମ୍ପନ୍ନକାଲେ ଲଜ୍ଜୀ କୁକ୍କୁଚ୍ଚକୋ ଅହୋସି । ଅଥେକଦିୱସଂ ମାତରଂ ପୁଚ୍ଛି ‘‘କିଂ ଉପାସିକେ ତୁମ୍ହାକଂ ଭାତା ୱା ଭଗିନୀ ୱା ନତ୍ଥି, ନ କିଞ୍ଚି ଞାତକଂ ପସ୍ସାମୀ’’ତି । ତାତ, ଅହଂ ଅନୁରାଧପୁରେ କୁଲଦାସୀ, ତୱ ପିତରା ସଦ୍ଧିଂ ପଲାୟିତ୍ୱା ଇଧ ୱସାମୀତି । ସୀଲୱା ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ଅସୁଦ୍ଧା କିର ମେ ପବ୍ବଜ୍ଜା’’ତି ସଂୱେଗଂ ଲଭିତ୍ୱା ମାତରଂ ତସ୍ସ କୁଲସ୍ସ ନାମଗୋତ୍ତଂ ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଅନୁରାଧପୁରଂ ଆଗମ୍ମ ତସ୍ସ କୁଲସ୍ସ ଘରଦ୍ୱାରେ ଅଟ୍ଠାସି, ‘‘ଅତିଚ୍ଛଥ, ଭନ୍ତେ’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ନାତିକ୍କମି । ତେ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ‘‘କିଂ, ଭନ୍ତେ’’ତି ପୁଚ୍ଛିଂସୁ । ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମା ଦାସୀ ପଲାତା ଅତ୍ଥୀ’’ତି ? ‘‘ଅତ୍ଥି, ଭନ୍ତେ’’ । ଅହଂ ତସ୍ସା ପୁତ୍ତୋ, ସଚେ ମଂ ତୁମ୍ହେ ଅନୁଜାନାଥ, ପବ୍ବଜ୍ଜଂ ଲଭାମି, ତୁମ୍ହେ ମୟ୍ହଂ ସାମିକାତି । ତେ ହଟ୍ଠତୁଟ୍ଠା ହୁତ୍ୱା ‘‘ସୁଦ୍ଧା, ଭନ୍ତେ, ତୁମ୍ହାକଂ ପବ୍ବଜ୍ଜା’’ତି ତଂ ଭୁଜିସ୍ସଂ କତ୍ୱା ମହାୱିହାରେ ୱସାପେସୁଂ ଚତୂହି ପଚ୍ଚୟେହି ପଟିଜଗ୍ଗନ୍ତା । ଥେରୋ ତଂ କୁଲଂ ନିସ୍ସାୟ ୱସମାନୋୟେୱ ଅରହତ୍ତଂ ପାପୁଣୀତି ।

୧୩୨. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ହତ୍ଥଚ୍ଛିନ୍ନୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ନ ପାଦଚ୍ଛିନ୍ନୋ, ନ ହତ୍ଥପାଦଚ୍ଛିନ୍ନୋ, ନ କଣ୍ଣଚ୍ଛିନ୍ନୋ, ନ କଣ୍ଣନାସଚ୍ଛିନ୍ନୋ, ନ ଅଙ୍ଗୁଲିଚ୍ଛିନ୍ନୋ, ନ ଅଳଚ୍ଛିନ୍ନୋ, ନ କଣ୍ଡରଚ୍ଛିନ୍ନୋ, ନ ଫଣହତ୍ଥକୋ, ନ ଖୁଜ୍ଜୋ, ନ ୱାମନୋ ନ ଗଲଗଣ୍ଡୀ, ନ ଲକ୍ଖଣାହତୋ, ନ କସାହତୋ, ନ ଲିଖିତକୋ, ନ ସୀପଦୀ, ନ ପାପରୋଗୀ, ନ ପରିସଦୂସକୋ, ନ କାଣୋ, ନ କୁଣୀ, ନ ଖଞ୍ଜୋ, ନ ପକ୍ଖହତୋ, ନ ଛିନ୍ନିରିୟାପଥୋ, ନ ଜରାଦୁବ୍ବଲୋ, ନ ଅନ୍ଧୋ, ନ ମୂଗୋ, ନ ବଧିରୋ, ନ ଅନ୍ଧମୂଗୋ, ନ ଅନ୍ଧବଧିରୋ, ନ ମୂଗବଧିରୋ, ନ ଅନ୍ଧମୂଗବଧିରୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ, ୟୋ ପବ୍ବାଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୧୯) ୱଚନତୋ ପନ ହତ୍ଥଚ୍ଛିନ୍ନାଦୟୋପି ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବା ।

ତତ୍ଥ ହତ୍ଥଚ୍ଛିନ୍ନୋତି ୟସ୍ସ ହତ୍ଥତଲେ ୱା ମଣିବନ୍ଧେ ୱା କପ୍ପରେ ୱା ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ଏକୋ ୱା ଦ୍ୱେ ୱା ହତ୍ଥା ଛିନ୍ନା ହୋନ୍ତି । ପାଦଚ୍ଛିନ୍ନୋତି ୟସ୍ସ ଅଗ୍ଗପାଦେ ୱା ଗୋପ୍ଫକେସୁ ୱା ଜଙ୍ଘାୟ ୱା ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ଏକୋ ୱା ଦ୍ୱେ ୱା ପାଦା ଛିନ୍ନା ହୋନ୍ତି । ହତ୍ଥପାଦଚ୍ଛିନ୍ନୋତି ୟସ୍ସ ୱୁତ୍ତପ୍ପକାରେନେୱ ଚତୂସୁ ହତ୍ଥପାଦେସୁ ଦ୍ୱେ ୱା ତୟୋ ୱା ସବ୍ବେ ୱା ହତ୍ଥପାଦା ଛିନ୍ନା ହୋନ୍ତି । କଣ୍ଣଚ୍ଛିନ୍ନୋତି ୟସ୍ସ କଣ୍ଣମୂଲେ ୱା କଣ୍ଣସକ୍ଖଲିକାୟ ୱା ଏକୋ ୱା ଦ୍ୱେ ୱା କଣ୍ଣା ଛିନ୍ନା ହୋନ୍ତି । ୟସ୍ସ ପନ କଣ୍ଣାୱଟ୍ଟେ ଛିଜ୍ଜନ୍ତି, ସକ୍କା ଚ ହୋତି ସଙ୍ଘାଟେତୁଂ, ସୋ କଣ୍ଣଂ ସଙ୍ଘାଟେତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ନାସଚ୍ଛିନ୍ନୋତି ୟସ୍ସ ଅଜପଦକେ ୱା ଅଗ୍ଗେ ୱା ଏକପୁଟେ ୱା ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ନାସା ଛିନ୍ନା ହୋତି । ୟସ୍ସ ପନ ନାସିକା ସକ୍କା ହୋତି ସନ୍ଧେତୁଂ, ସୋ ତଂ ଫାସୁକଂ କତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । କଣ୍ଣନାସଚ୍ଛିନ୍ନୋ ଉଭୟୱସେନ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ଅଙ୍ଗୁଲିଚ୍ଛିନ୍ନୋତି ୟସ୍ସ ନଖସେସଂ ଅଦସ୍ସେତ୍ୱା ଏକା ୱା ବହୂ ୱା ଅଙ୍ଗୁଲିୟୋ ଛିନ୍ନା ହୋନ୍ତି । ୟସ୍ସ ପନ ସୁତ୍ତତନ୍ତୁମତ୍ତମ୍ପି ନଖସେସଂ ପଞ୍ଞାୟତି, ତଂ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅଳଚ୍ଛିନ୍ନୋତି ୟସ୍ସ ଚତୂସୁ ଅଙ୍ଗୁଟ୍ଠକେସୁ ଅଙ୍ଗୁଲିୟଂ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ଏକୋ ୱା ବହୂ ୱା ଅଙ୍ଗୁଟ୍ଠକା ଛିନ୍ନା ହୋନ୍ତି । କଣ୍ଡରଚ୍ଛିନ୍ନୋତି ୟସ୍ସ କଣ୍ଡରନାମକା ମହାନ୍ହାରୂ ପୁରତୋ ୱା ପଚ୍ଛତୋ ୱା ଛିନ୍ନା ହୋନ୍ତି, ୟେସୁ ଏକସ୍ସପି ଛିନ୍ନତ୍ତା ଅଗ୍ଗପାଦେନ ୱା ଚଙ୍କମତି, ମୂଲେନ ୱା ଚଙ୍କମତି, ନ ପାଦଂ ପତିଟ୍ଠାପେତୁଂ ସକ୍କୋତି ।

ଫଣହତ୍ଥକୋତି ୟସ୍ସ ୱଗ୍ଗୁଲିପକ୍ଖକା ୱିୟ ଅଙ୍ଗୁଲିୟୋ ସମ୍ବଦ୍ଧା ହୋନ୍ତି, ଏତଂ ପବ୍ବାଜେତୁକାମେନ ଅଙ୍ଗୁଲନ୍ତରିକାୟୋ ଫାଲେତ୍ୱା ସବ୍ବଂ ଅନ୍ତରଚମ୍ମଂ ଅପନେତ୍ୱା ଫାସୁକଂ କତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ୟସ୍ସପି ଛ ଅଙ୍ଗୁଲିୟୋ ହୋନ୍ତି, ତଂ ପବ୍ବାଜେତୁକାମେନ ଅଧିକଂ ଅଙ୍ଗୁଲିଂ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଫାସୁକଂ କତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ଖୁଜ୍ଜୋତି ୟୋ ଉରସ୍ସ ୱା ପିଟ୍ଠିୟା ୱା ପସ୍ସସ୍ସ ୱା ନିକ୍ଖନ୍ତତ୍ତା ଖୁଜ୍ଜସରୀରୋ । ୟସ୍ସ ପନ କିଞ୍ଚି କିଞ୍ଚି ଅଙ୍ଗପଚ୍ଚଙ୍ଗଂ ଈସକଂ ୱଙ୍କଂ, ତଂ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ମହାପୁରିସୋ ଏୱ ହି ବ୍ରହ୍ମୁଜୁଗତ୍ତୋ, ଅୱସେସୋ ସତ୍ତୋ ଅଖୁଜ୍ଜୋ ନାମ ନତ୍ଥି । ୱାମନୋତି ଜଙ୍ଘୱାମନୋ ୱା କଟିୱାମନୋ ୱା ଉଭୟୱାମନୋ ୱା । ଜଙ୍ଘୱାମନସ୍ସ କଟିତୋ ପଟ୍ଠାୟ ହେଟ୍ଠିମକାୟୋ ରସ୍ସୋ ହୋତି, ଉପରିମକାୟୋ ପରିପୁଣ୍ଣୋ । କଟିୱାମନସ୍ସ କଟିତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଉପରିମକାୟୋ ରସ୍ସୋ ହୋତି, ହେଟ୍ଠିମକାୟୋ ପରିପୁଣ୍ଣୋ । ଉଭୟୱାମନସ୍ସ ଉଭୋପି କାୟା ରସ୍ସା ହୋନ୍ତି, ୟେସଂ ରସ୍ସତ୍ତା ଭୂତାନଂ ୱିୟ ପରିୱଟୁମୋ ମହାକୁଚ୍ଛିଘଟସଦିସୋ ଅତ୍ତଭାୱୋ ହୋତି, ତଂ ତିୱିଧମ୍ପି ପବ୍ବାଜେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

ଗଲଗଣ୍ଡୀତି ୟସ୍ସ କୁମ୍ଭଣ୍ଡଂ ୱିୟ ଗଲେ ଗଣ୍ଡୋ ହୋତି । ଦେସନାମତ୍ତମେୱ ଚେତଂ, ୟସ୍ମିଂ କିସ୍ମିଞ୍ଚି ପନ ପଦେସେ ଗଣ୍ଡେ ସତି ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ତତ୍ଥ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହି ଆବାଧେହି ଫୁଟ୍ଠୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ’’ତି (ମହାୱ॰ ୮୯) ଏତ୍ଥ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ଲକ୍ଖଣାହତକସାହତଲିଖିତକେସୁ ୟଂ ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ତଂ ହେଟ୍ଠା ୱୁତ୍ତମେୱ । ସୀପଦୀତି ଭାରପାଦୋ ୱୁଚ୍ଚତି । ୟସ୍ସ ପାଦୋ ଥୂଲୋ ହୋତି ସଞ୍ଜାତପୀଳକୋ ଖରୋ, ସୋ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ୟସ୍ସ ପନ ନ ତାୱ ଖରଭାୱଂ ଗଣ୍ହାତି, ସକ୍କା ହୋତି ଉପନାହଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ଉଦକଆୱାଟେ ପୱେସେତ୍ୱା ଉଦକୱାଲିକାୟ ପୂରେତ୍ୱା ୟଥା ସିରା ପଞ୍ଞାୟନ୍ତି, ଜଙ୍ଘା ଚ ତେଲନାଳିକା ୱିୟ ହୋତି, ଏୱଂ ମିଲାପେତୁଂ, ତସ୍ସ ପାଦଂ ଈଦିସଂ କତ୍ୱା ତଂ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପୁନ ୱଡ୍ଢତି, ଉପସମ୍ପାଦେନ୍ତେନପି ତଥା କତ୍ୱାୱ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବୋ । ପାପରୋଗୀତି ଅରିସଭଗନ୍ଦରପିତ୍ତସେମ୍ହକାସସୋସାଦୀସୁ ୟେନ କେନଚି ରୋଗେନ ନିଚ୍ଚାତୁରୋ ଅତେକିଚ୍ଛରୋଗୋ ଜେଗୁଚ୍ଛୋ ଅମନାପୋ, ଅୟଂ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ ।

୧୩୩.ପରିସଦୂସକୋତି ୟୋ ଅତ୍ତନୋ ୱିରୂପତାୟ ପରିସଂ ଦୂସେତି, ଅତିଦୀଘୋ ୱା ହୋତି ଅଞ୍ଞେସଂ ସୀସପ୍ପମାଣନାଭିପ୍ପଦେସୋ, ଅତିରସ୍ସୋ ୱା ଉଭୟୱାମନଭୂତରୂପଂ ୱିୟ, ଅତିକାଳୋ ୱା ଝାପିତକ୍ଖେତ୍ତେ ଖାଣୁକୋ ୱିୟ, ଅଚ୍ଚୋଦାତୋ ୱା ଦଧିତକ୍କାଦୀହି ପମଜ୍ଜିତତମ୍ବଲୋହୱଣ୍ଣୋ, ଅତିକିସୋ ୱା ମନ୍ଦମଂସଲୋହିତୋ ଅଟ୍ଠିସିରାଚମ୍ମସରୀରୋ ୱିୟ, ଅତିଥୂଲୋ ୱା ଭାରିୟମଂସୋ ମହୋଦରୋ ମହାଭୂତସଦିସୋ, ଅଭିମହନ୍ତସୀସୋ ୱା ପଚ୍ଛିଂ ସୀସେ କତ୍ୱା ଠିତୋ ୱିୟ, ଅତିଖୁଦ୍ଦକସୀସୋ ୱା ସରୀରସ୍ସ ଅନନୁରୂପେନ ଅତିଖୁଦ୍ଦକେନ ସୀସେନ ସମନ୍ନାଗତୋ, କୂଟକୂଟସୀସୋ ୱା ତାଲଫଲପିଣ୍ଡିସଦିସେନ ସୀସେନ ସମନ୍ନାଗତୋ, ସିଖରସୀସୋ ୱା ଉଦ୍ଧଂ ଅନୁପୁବ୍ବତନୁକେନ ସୀସେନ ସମନ୍ନାଗତୋ, ନାଳିସୀସୋ ୱା ମହାୱେଣୁପବ୍ବସଦିସେନ ସୀସେନ ସମନ୍ନାଗତୋ, କପ୍ପସୀସୋ ୱା ପବ୍ଭାରସୀସୋ ୱା ଚତୂସୁ ପସ୍ସେସୁ ୟେନ କେନଚି ପସ୍ସେନ ଓନତେନ ସୀସେନ ସମନ୍ନାଗତୋ, ୱଣସୀସୋ ୱା ପୂତିସୀସୋ ୱା କଣ୍ଣିକକେସୋ ୱା ପାଣକେହି ଖାୟିତକେଦାରେ ସସ୍ସସଦିସେହି ତହିଂ ତହିଂ ଉଟ୍ଠିତେହି କେସେହି ସମନ୍ନାଗତୋ, ନିଲ୍ଲୋମସୀସୋ ୱା ଥୂଲଥଦ୍ଧକେସୋ ୱା ତାଲହୀରସଦିସେହି କେସେହି ସମନ୍ନାଗତୋ, ଜାତିପଲିତେହି ପଣ୍ଡରକେସୋ ୱା ପକତିତମ୍ବକେସୋ ୱା ଆଦିତ୍ତେହି ୱିୟ କେସେହି ସମନ୍ନାଗତୋ, ଆୱଟ୍ଟସୀସୋ ୱା ଗୁନ୍ନଂ ସରୀରେ ଆୱଟ୍ଟସଦିସେହି ଉଦ୍ଧଗ୍ଗେହି କେସାୱଟ୍ଟେହି ସମନ୍ନାଗତୋ, ସୀସଲୋମେହି ସଦ୍ଧିଂ ଏକାବଦ୍ଧଭମୁକଲୋମୋ ୱା ଜାଲବଦ୍ଧେନ ୱିୟ ନଲାଟେନ ସମନ୍ନାଗତୋ ।

ସମ୍ବଦ୍ଧଭମୁକୋ ୱା ନିଲ୍ଲୋମଭମୁକୋ ୱା ମକ୍କଟଭମୁକୋ ୱା ଅତିମହନ୍ତକ୍ଖି ୱା ଅତିଖୁଦ୍ଦକକ୍ଖି ୱା ମହିଂସଚମ୍ମେ ୱାସିକୋଣେନ ପହରିତ୍ୱା କତଛିଦ୍ଦସଦିସେହି ଅକ୍ଖୀହି ସମନ୍ନାଗତୋ, ୱିସମକ୍ଖି ୱା ଏକେନ ମହନ୍ତେନ, ଏକେନ ଖୁଦ୍ଦକେନ ଅକ୍ଖିନା ସମନ୍ନାଗତୋ, ୱିସମଚକ୍କଲୋ ୱା ଏକେନ ଉଦ୍ଧଂ, ଏକେନ ଅଧୋତି ଏୱଂ ୱିସମଜାତେହି ଅକ୍ଖିଚକ୍କେହି ସମନ୍ନାଗତୋ, କେକରୋ ୱା ଗମ୍ଭୀରକ୍ଖି ୱା ୟସ୍ସ ଗମ୍ଭୀରେ ଉଦପାନେ ଉଦକତାରକା ୱିୟ ଅକ୍ଖିତାରକା ପଞ୍ଞାୟନ୍ତି, ନିକ୍ଖନ୍ତକ୍ଖି ୱା ୟସ୍ସ କକ୍କଟସ୍ସେୱ ଅକ୍ଖିତାରକା ନିକ୍ଖନ୍ତା ହୋନ୍ତି, ହତ୍ଥିକଣ୍ଣୋ ୱା ମହନ୍ତାହି କଣ୍ଣସକ୍ଖଲୀହି ସମନ୍ନାଗତୋ, ମୂସିକକଣ୍ଣୋ ୱା ଜତୁକକଣ୍ଣୋ ୱା ଖୁଦ୍ଦକାହି କଣ୍ଣସକ୍ଖଲୀହି ସମନ୍ନାଗତୋ, ଛିଦ୍ଦମତ୍ତକଣ୍ଣୋ ୱା ୟସ୍ସ ୱିନା କଣ୍ଣସକ୍ଖଲୀହି କଣ୍ଣଚ୍ଛିଦ୍ଦମତ୍ତମେୱ ହୋତି, ଅୱିଦ୍ଧକଣ୍ଣୋ ୱା, ୟୋନକଜାତିକୋ ପନ ପରିସଦୂସକୋ ନ ହୋତି, ସଭାୱୋୟେୱ ହି ସୋ ତସ୍ସ । କଣ୍ଣଭଗନ୍ଦରିକୋ ୱା ନିଚ୍ଚପୂତିନା କଣ୍ଣେନ ସମନ୍ନାଗତୋ, ଗଣ୍ଡକଣ୍ଣୋ ୱା ସଦା ପଗ୍ଘରିତପୁବ୍ବେନ କଣ୍ଣେନ ସମନ୍ନାଗତୋ, ଟଙ୍କିତକଣ୍ଣୋ ୱା ଗୋଭତ୍ତନାଳିକାୟ ଅଗ୍ଗସଦିସେହି କଣ୍ଣେହି ସମନ୍ନାଗତୋ, ଅତିପିଙ୍ଗଲକ୍ଖି ୱା, ମଧୁପିଙ୍ଗଲଂ ପନ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ନିପ୍ପଖୁମକ୍ଖି ୱା ଅସ୍ସୁପଗ୍ଘରଣକ୍ଖି ୱା ପୁପ୍ଫିତକ୍ଖି ୱା ଅକ୍ଖିପାକେନ ସମନ୍ନାଗତକ୍ଖି ୱା ।

ଅତିମହନ୍ତନାସିକୋ ୱା ଅତିଖୁଦ୍ଦକନାସିକୋ ୱା ଚିପିଟନାସିକୋ ୱା ମଜ୍ଝେ ଅପ୍ପତିଟ୍ଠହିତ୍ୱା ଏକପସ୍ସେ ଠିତୱଙ୍କନାସିକୋ ୱା ଦୀଘନାସିକୋ ୱା ସୁକତୁଣ୍ଡସଦିସାୟ ଜିୱ୍ହାୟ ଲେହିତୁଂ ସକ୍କୁଣେୟ୍ୟାୟ ନାସିକାୟ ସମନ୍ନାଗତୋ, ନିଚ୍ଚଂ ପଗ୍ଘରିତସିଙ୍ଘାଣିକନାସୋ ୱା, ମହାମୁଖୋ ୱା ୟସ୍ସ ପଟଙ୍ଗମଣ୍ଡୂକସ୍ସେୱ ମୁଖନିମିତ୍ତଂୟେୱ ମହନ୍ତଂ ହୋତି, ମୁଖଂ ପନ ଲାବୁସଦିସଂ ଅତିଖୁଦ୍ଦକଂ, ଭିନ୍ନମୁଖୋ ୱା ୱଙ୍କମୁଖୋ ୱା ମହାଓଟ୍ଠୋ ୱା ଉକ୍ଖଲିମୁଖୱଟ୍ଟିସଦିସେହି ଓଟ୍ଠେହି ସମନ୍ନାଗତୋ, ତନୁକଓଟ୍ଠୋ ୱା ଭେରିଚମ୍ମସଦିସେହି ଦନ୍ତେ ପିଦହିତୁଂ ଅସମତ୍ଥେହି ଓଟ୍ଠେହି ସମନ୍ନାଗତୋ, ମହାଧରୋଟ୍ଠୋ ୱା ତନୁକଉତ୍ତରୋଟ୍ଠୋ ୱା ତନୁକଅଧରୋଟ୍ଠୋ ୱା ମହାଉତ୍ତରୋଟ୍ଠୋ ୱା ଓଟ୍ଠଛିନ୍ନକୋ ୱା ଏଳମୁଖୋ ୱା ଉପ୍ପକ୍କମୁଖୋ ୱା ସଙ୍ଖତୁଣ୍ଡକୋ ୱା ବହି ସେତେହି ଅନ୍ତୋ ଅତିରତ୍ତେହି ଓଟ୍ଠେହି ସମନ୍ନାଗତୋ, ଦୁଗ୍ଗନ୍ଧକୁଣପମୁଖୋ ୱା, ମହାଦନ୍ତୋ ୱା ଅଟ୍ଠକଦନ୍ତସଦିସେହି ଦନ୍ତେହି ସମନ୍ନାଗତୋ, ଅସୁରଦନ୍ତୋ ୱା ହେଟ୍ଠା ୱା ଉପରି ୱା ବହି ନିକ୍ଖନ୍ତଦନ୍ତୋ, ୟସ୍ସ ପନ ସକ୍କା ହୋତି ଓଟ୍ଠେହି ପିଦହିତୁଂ, କଥେନ୍ତସ୍ସେୱ ପଞ୍ଞାୟତି, ନୋ ଅକଥେନ୍ତସ୍ସ, ତଂ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ପୂତିଦନ୍ତୋ ୱା ନିଦ୍ଦନ୍ତୋ ୱା ଅତିଖୁଦ୍ଦକଦନ୍ତୋ ୱା ୟସ୍ସ ପନ ଦନ୍ତନ୍ତରେ କଲନ୍ଦକଦନ୍ତୋ ୱିୟ ସୁଖୁମଦନ୍ତୋ ହୋତି, ତଂ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ମହାହନୁକୋ ୱା ଗୋହନୁସଦିସେନ ହନୁନା ସମନ୍ନାଗତୋ, ଦୀଘହନୁକୋ ୱା ଚିପିଟହନୁକୋ ୱା ଅନ୍ତୋପୱିଟ୍ଠେନ ୱିୟ ଅତିରସ୍ସେନ ହନୁକେନ ସମନ୍ନାଗତୋ, ଭିନ୍ନହନୁକୋ ୱା ୱଙ୍କହନୁକୋ ୱା ନିମ୍ମସ୍ସୁଦାଠିକୋ ୱା ଭିକ୍ଖୁନୀସଦିସମୁଖୋ, ଦୀଘଗଲୋ ୱା ବକଗଲସଦିସେନ ଗଲେନ ସମନ୍ନାଗତୋ, ରସ୍ସଗଲୋ ୱା ଅନ୍ତୋପୱିଟ୍ଠେନ ୱିୟ ଗଲେନ ସମନ୍ନାଗତୋ, ଭିନ୍ନଗଲୋ ୱା ଭଟ୍ଠଅଂସକୂଟୋ ୱା ଅହତ୍ଥୋ ୱା ଏକହତ୍ଥୋ ୱା ଅତିରସ୍ସହତ୍ଥୋ ୱା ଅତିଦୀଘହତ୍ଥୋ ୱା ଭିନ୍ନଉରୋ ୱା ଭିନ୍ନପିଟ୍ଠି ୱା କଚ୍ଛୁଗତ୍ତୋ ୱା କଣ୍ଡୁଗତ୍ତୋ ୱା ଦଦ୍ଦୁଗତ୍ତୋ ୱା ଗୋଧାଗତ୍ତୋ ୱା ୟସ୍ସ ଗୋଧାୟ ୱିୟ ଗତ୍ତତୋ ଚୁଣ୍ଣାନି ପତନ୍ତି । ସବ୍ବଞ୍ଚେତଂ ୱିରୂପକରଣଂ ସନ୍ଧାୟ ୱିତ୍ଥାରିତୱସେନ ୱୁତ୍ତଂ, ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ପନେତ୍ଥ ପଞ୍ଚାବାଧେସୁ ୱୁତ୍ତନୟେନ ୱେଦିତବ୍ବୋ ।

ଭଟ୍ଠକଟିକୋ ୱା ମହାଆନିସଦୋ ୱା ଉଦ୍ଧନକୂଟସଦିସେହି ଆନିସଦମଂସେହି ଅଚ୍ଚୁଗ୍ଗତେହି ସମନ୍ନାଗତୋ, ମହାଊରୁକୋ ୱା ୱାତଣ୍ଡିକୋ ୱା ମହାଜାଣୁକୋ ୱା ସଙ୍ଘଟ୍ଟନଜାଣୁକୋ ୱା ଦୀଘଜଙ୍ଘୋ ୱା ୟଟ୍ଠିସଦିସଜଙ୍ଘୋ, ୱିକଟୋ ୱା ସଙ୍ଘଟ୍ଟୋ ୱା ଉବ୍ବଦ୍ଧପିଣ୍ଡିକୋ ୱା, ସୋ ଦୁୱିଧୋ ହେଟ୍ଠା ଓରୁଳ୍ହାହି ୱା ଉପରି ଆରୁଳ୍ହାହି ୱା ମହତୀହି ଜଙ୍ଘପିଣ୍ଡିକାହି ସମନ୍ନାଗତୋ, ମହାଜଙ୍ଘୋ ୱା ଥୂଲଜଙ୍ଘପିଣ୍ଡିକୋ ୱା ମହାପାଦୋ ୱା ମହାପଣ୍ହି ୱା ପିଟ୍ଠିକପାଦୋ ୱା ପାଦୱେମଜ୍ଝତୋ ଉଟ୍ଠିତଜଙ୍ଘୋ, ୱଙ୍କପାଦୋ ୱା, ସୋ ଦୁୱିଧୋ ଅନ୍ତୋ ୱା ବହି ୱା ପରିୱତ୍ତପାଦୋ, ଗଣ୍ଠିକଙ୍ଗୁଲି ୱା ସିଙ୍ଗିୱେରଫଣସଦିସାହି ଅଙ୍ଗୁଲୀହି ସମନ୍ନାଗତୋ, ଅନ୍ଧନଖୋ ୱା କାଳୱଣ୍ଣେହି ପୂତିନଖେହି ସମନ୍ନାଗତୋ, ସବ୍ବୋପି ଏସ ପରିସଦୂସକୋ । ଏୱରୂପୋ ପରିସଦୂସକୋ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ ।

୧୩୪.କାଣୋତି ପସନ୍ନନ୍ଧୋ ୱା ହୋତୁ ପୁପ୍ଫାଦୀହି ୱା ଉପହତପସାଦୋ, ଦ୍ୱୀହି ୱା ଏକେନ ୱା ଅକ୍ଖିନା ନ ପସ୍ସତି, ସୋ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ଏକକ୍ଖିକାଣୋ ‘‘କାଣୋ’’ତି ୱୁତ୍ତୋ, ଦ୍ୱିଅକ୍ଖିକାଣୋ ଅନ୍ଧେନ ସଙ୍ଗହିତୋ । ମହାଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ଜଚ୍ଚନ୍ଧୋ ‘‘ଅନ୍ଧୋ’’ତି ୱୁତ୍ତୋ । ତସ୍ମା ଉଭୟମ୍ପି ପରିୟାୟେନ ୟୁଜ୍ଜତି । କୁଣୀତି ହତ୍ଥକୁଣୀ ୱା ପାଦକୁଣୀ ୱା ଅଙ୍ଗୁଲିକୁଣୀ ୱା, ୟସ୍ସ ଏତେସୁ ହତ୍ଥାଦୀସୁ ୟଂ କିଞ୍ଚି ୱଙ୍କଂ ପଞ୍ଞାୟତି । ଖଞ୍ଜୋତି ନତଜାଣୁକୋ ୱା ଭିନ୍ନଜଙ୍ଘୋ ୱା ମଜ୍ଝେ ସଂକୁଟିତପାଦତ୍ତା କୁଣ୍ଠପାଦକୋ ୱା ପିଟ୍ଠିପାଦମଜ୍ଝେନ ଚଙ୍କମନ୍ତୋ, ଅଗ୍ଗେ ସଂକୁଟିତପାଦତ୍ତା କୁଣ୍ଠପାଦକୋ ୱା ପିଟ୍ଠିପାଦଗ୍ଗେନ ଚଙ୍କମନ୍ତୋ, ଅଗ୍ଗପାଦେନେୱ ଚଙ୍କମନଖଞ୍ଜୋ ୱା ପଣ୍ହିକାୟ ଚଙ୍କମନଖଞ୍ଜୋ ୱା ପାଦସ୍ସ ବାହିରନ୍ତେନ ଚଙ୍କମନଖଞ୍ଜୋ ୱା ପାଦସ୍ସ ଅବ୍ଭନ୍ତରେନ ଚଙ୍କମନଖଞ୍ଜୋ ୱା ଗୋପ୍ଫକାନଂ ଉପରି ଭଗ୍ଗତ୍ତା ସକଲେନ ପିଟ୍ଠିପାଦେନ ଚଙ୍କମନଖଞ୍ଜୋ ୱା । ସବ୍ବୋପେସ ଖଞ୍ଜୋୟେୱ, ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ ।

ପକ୍ଖହତୋତି ୟସ୍ସ ଏକୋ ହତ୍ଥୋ ୱା ପାଦୋ ୱା ଅଦ୍ଧସରୀରଂ ୱା ସୁଖଂ ନ ୱହତି । ଛିନ୍ନିରିୟାପଥୋତି ପୀଠସପ୍ପୀ ୱୁଚ୍ଚତି । ଜରାଦୁବ୍ବଲୋତି ଜିଣ୍ଣଭାୱେନ ଦୁବ୍ବଲୋ ଅତ୍ତନୋ ଚୀୱରରଜନାଦିକମ୍ମମ୍ପି କାତୁଂ ଅସମତ୍ଥୋ । ୟୋ ପନ ମହଲ୍ଲକୋପି ବଲୱା ହୋତି, ଅତ୍ତାନଂ ପଟିଜଗ୍ଗିତୁଂ ସକ୍କୋତି, ସୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ଅନ୍ଧୋତି ଜଚ୍ଚନ୍ଧୋ ୱୁଚ୍ଚତି । ମୂଗୋତି ୟସ୍ସ ୱଚୀଭେଦୋ ନ ପୱତ୍ତତି, ୟସ୍ସପି ପୱତ୍ତତି, ସରଣଗମନଂ ପନ ପରିପୁଣ୍ଣଂ ଭାସିତୁଂ ନ ସକ୍କୋତି, ତାଦିସଂ ମମ୍ମନମ୍ପି ପବ୍ବାଜେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟୋ ପନ ସରଣଗମନମତ୍ତଂ ପରିପୁଣ୍ଣଂ ଭାସିତୁଂ ସକ୍କୋତି, ତଂ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ବଧିରୋତି ୟୋ ସବ୍ବେନ ସବ୍ବଂ ନ ସୁଣାତି । ୟୋ ପନ ମହାସଦ୍ଦଂ ସୁଣାତି, ତଂ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅନ୍ଧମୂଗାଦୟୋ ଉଭୟଦୋସୱସେନ ୱୁତ୍ତା । ୟେସଞ୍ଚ ପବ୍ବଜ୍ଜା ପଟିକ୍ଖିତ୍ତା, ଉପସମ୍ପଦାପି ତେସଂ ପଟିକ୍ଖିତ୍ତାୱ । ସଚେ ପନ ନେ ସଙ୍ଘୋ ଉପସମ୍ପାଦେତି, ସବ୍ବେପି ସୂପସମ୍ପନ୍ନା, କାରକସଙ୍ଘୋ ପନ ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟା ଚ ଆପତ୍ତିତୋ ନ ମୁଚ୍ଚନ୍ତି ।

୧୩୫. ପଣ୍ଡକୋ ଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନକୋ ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ତିତ୍ଥିୟପକ୍କନ୍ତକୋ ତିରଚ୍ଛାନଗତୋ ମାତୁଘାତକୋ ପିତୁଘାତକୋ ଅରହନ୍ତଘାତକୋ ଲୋହିତୁପ୍ପାଦକୋ ସଙ୍ଘଭେଦକୋ ଭିକ୍ଖୁନୀଦୂସକୋତି ଇମେ ପନ ଏକାଦସ ପୁଗ୍ଗଲା ‘‘ପଣ୍ଡକୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନୋ ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବୋ, ଉପସମ୍ପନ୍ନୋ ନାସେତବ୍ବୋ’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୦୯) ଆଦିୱଚନତୋ ଅଭବ୍ବା, ନେୱ ନେସଂ ପବ୍ବଜ୍ଜା, ନ ଉପସମ୍ପଦା ଚ ରୁହତି, ତସ୍ମା ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବା ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବା, ଜାନିତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେନ୍ତୋ ଉପସମ୍ପାଦେନ୍ତୋ ଚ ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜତି । ଅଜାନିତ୍ୱାପି ପବ୍ବାଜିତା ଉପସମ୍ପାଦିତା ଚ ଜାନିତ୍ୱା ଲିଙ୍ଗନାସନାୟ ନାସେତବ୍ବା ।

ତତ୍ଥ ପଣ୍ଡକୋତି ଆସିତ୍ତପଣ୍ଡକୋ ଉସୂୟପଣ୍ଡକୋ ଓପକ୍କମିକପଣ୍ଡକୋ ପକ୍ଖପଣ୍ଡକୋ ନପୁଂସକପଣ୍ଡକୋତି ପଞ୍ଚ ପଣ୍ଡକା । ତେସୁ ୟସ୍ସ ପରେସଂ ଅଙ୍ଗଜାତଂ ମୁଖେନ ଗହେତ୍ୱା ଅସୁଚିନା ଆସିତ୍ତସ୍ସ ପରିଳାହୋ ୱୂପସମ୍ମତି, ଅୟଂ ଆସିତ୍ତପଣ୍ଡକୋ। ୟସ୍ସ ପରେସଂ ଅଜ୍ଝାଚାରଂ ପସ୍ସତୋ ଉସୂୟାୟ ଉପ୍ପନ୍ନାୟ ପରିଳାହୋ ୱୂପସମ୍ମତି, ଅୟଂ ଉସୂୟପଣ୍ଡକୋ। ୟସ୍ସ ଉପକ୍କମେନ ବୀଜାନି ଅପନୀତାନି, ଅୟଂ ଓପକ୍କମିକପଣ୍ଡକୋ। ଏକଚ୍ଚୋ ପନ ଅକୁସଲୱିପାକାନୁଭାୱେନ କାଳପକ୍ଖେ ପଣ୍ଡକୋ ହୋତି, ଜୁଣ୍ହପକ୍ଖେ ପନସ୍ସ ପରିଳାହୋ ୱୂପସମ୍ମତି, ଅୟଂ ପକ୍ଖପଣ୍ଡକୋ। ୟୋ ପନ ପଟିସନ୍ଧିୟଂୟେୱ ଅଭାୱକୋ ଉପ୍ପନ୍ନୋ, ଅୟଂ ନ ପୁଂସକପଣ୍ଡକୋ। ତେସୁ ଆସିତ୍ତପଣ୍ଡକସ୍ସ ଚ ଉସୂୟପଣ୍ଡକସ୍ସ ଚ ପବ୍ବଜ୍ଜା ନ ୱାରିତା, ଇତରେସଂ ତିଣ୍ଣଂ ୱାରିତା । ‘‘ତେସୁପି ପକ୍ଖପଣ୍ଡକସ୍ସ ୟସ୍ମିଂ ପକ୍ଖେ ପଣ୍ଡକୋ ହୋତି, ତସ୍ମିଂୟେୱସ୍ସ ପକ୍ଖେ ପବ୍ବଜ୍ଜା ୱାରିତା’’ତି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ ।

୧୩୬.ଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନକୋତି (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୧୬) ଇତ୍ଥିନିମିତ୍ତୁପ୍ପାଦନକମ୍ମତୋ ଚ ପୁରିସନିମିତ୍ତୁପ୍ପାଦନକମ୍ମତୋ ଚ ଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନମସ୍ସ ଅତ୍ଥୀତି ଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନକୋ । ସୋ ଦୁୱିଧୋ ହୋତି ଇତ୍ଥିଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନକୋ ପୁରିସଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନକୋତି । ତତ୍ଥ ଇତ୍ଥିଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନକସ୍ସ ଇତ୍ଥିନିମିତ୍ତଂ ପାକଟଂ ହୋତି, ପୁରିସନିମିତ୍ତଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ । ପୁରିସଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନକସ୍ସ ପୁରିସନିମିତ୍ତଂ ପାକଟଂ, ଇତ୍ଥିନିମିତ୍ତଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ । ଇତ୍ଥିଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନକସ୍ସ ଇତ୍ଥୀସୁ ପୁରିସତ୍ତଂ କରୋନ୍ତସ୍ସ ଇତ୍ଥିନିମିତ୍ତଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ ହୋତି, ପୁରିସନିମିତ୍ତଂ ପାକଟଂ । ପୁରିସଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନକସ୍ସ ପୁରିସାନଂ ଇତ୍ଥିଭାୱଂ ଉପଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ପୁରିସନିମିତ୍ତଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ ହୋତି, ଇତ୍ଥିନିମିତ୍ତଂ ପାକଟଂ ହୋତି । ଇତ୍ଥିଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନକୋ ସୟଞ୍ଚ ଗବ୍ଭଂ ଗଣ୍ହାତି, ପରଞ୍ଚ ଗଣ୍ହାପେତି, ପୁରିସଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନକୋ ପନ ସୟଂ ନ ଗଣ୍ହାତି, ପରଂ ପନ ଗଣ୍ହାପେତୀତି ଇଦମେତେସଂ ନାନାକରଣଂ । ଇମସ୍ସ ପନ ଦୁୱିଧସ୍ସପି ଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନକସ୍ସ ନେୱ ପବ୍ବଜ୍ଜା ଅତ୍ଥି, ନ ଉପସମ୍ପଦା ।

୧୩୭.ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋତି ତୟୋ ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକା ଲିଙ୍ଗତ୍ଥେନକୋ ସଂୱାସତ୍ଥେନକୋ ଉଭୟତ୍ଥେନକୋତି। ତତ୍ଥ ୟୋ ସୟଂ ପବ୍ବଜିତ୍ୱା ୱିହାରଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ନ ଭିକ୍ଖୁୱସ୍ସାନି ଗଣେତି, ନ ୟଥାୱୁଡ୍ଢଂ ୱନ୍ଦନଂ ସାଦିୟତି, ନ ଆସନେନ ପଟିବାହତି, ନ ଉପୋସଥପୱାରଣାଦୀସୁ ସନ୍ଦିସ୍ସତି, ଅୟଂ ଲିଙ୍ଗମତ୍ତସ୍ସେୱ ଥେନିତତ୍ତା ଲିଙ୍ଗତ୍ଥେନକୋ ନାମ । ୟୋ ପନ ଭିକ୍ଖୂହି ପବ୍ବାଜିତୋ ସାମଣେରୋ ସମାନୋ ୱିଦେସଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ‘‘ଅହଂ ଦସୱସ୍ସୋ ୱା ୱୀସତିୱସ୍ସୋ ୱା’’ତି ମୁସା ୱତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁୱସ୍ସାନି ଗଣେତି, ୟଥାୱୁଡ୍ଢଂ ୱନ୍ଦନଂ ସାଦିୟତି, ଆସନେନ ପଟିବାହତି, ଉପୋସଥପୱଆରଣାଦୀସୁ ସନ୍ଦିସ୍ସତି, ଅୟଂ ସଂୱାସମତ୍ତସ୍ସେୱ ଥେନିତତ୍ତା ସଂୱାସତ୍ଥେନକୋ ନାମ । ଭିକ୍ଖୁୱସ୍ସଗଣନାଦିକୋ ହି ସବ୍ବୋପି କିରିୟଭେଦୋ ଇମସ୍ମିଂ ଅତ୍ଥେ ‘‘ସଂୱାସୋ’’ତି ୱେଦିତବ୍ବୋ । ସିକ୍ଖଂ ପଚ୍ଚକ୍ଖାୟ ‘‘ନ ମଂ କୋଚି ଜାନାତୀ’’ତି ପୁନ ଏୱଂ ପଟିପଜ୍ଜନ୍ତେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ୟୋ ପନ ସୟଂ ପବ୍ବଜିତ୍ୱା ୱିହାରଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁୱସ୍ସାନି ଗଣେତି, ୟଥାୱୁଡ୍ଢଂ ୱନ୍ଦନଂ ସାଦିୟତି, ଆସନେନ ପଟିବାହତି, ଉପୋସଥପୱାରଣାଦୀସୁ ସନ୍ଦିସ୍ସତି, ଅୟଂ ଲିଙ୍ଗସ୍ସ ଚେୱ ସଂୱାସସ୍ସ ଚ ଥେନିତତ୍ତା ଉଭୟତ୍ଥେନକୋ ନାମ । ଅୟଂ ତିୱିଧୋପି ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନୋ ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବୋ, ଉପସମ୍ପନ୍ନୋ ନାସେତବ୍ବୋ, ପୁନ ପବ୍ବଜ୍ଜଂ ୟାଚନ୍ତୋପି ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ ।

୧୩୮. ଏତ୍ଥ ଚ ଅସମ୍ମୋହତ୍ଥଂ ଇଦଂ ପକିଣ୍ଣକଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ –

‘‘ରାଜଦୁବ୍ଭିକ୍ଖକନ୍ତାର, ରୋଗୱେରିଭୟେନ ୱା ।

ଚୀୱରାହରଣତ୍ଥଂ ୱା, ଲିଙ୍ଗଂ ଆଦିୟତୀଧ ୟୋ ॥

‘‘ସଂୱାସଂ ନାଧିୱାସେତି, ୟାୱ ସୋ ସୁଦ୍ଧମାନସୋ ।

ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ନାମ, ତାୱ ଏସ ନ ୱୁଚ୍ଚତୀ’’ତି ॥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୧୦) ।

ତତ୍ରାୟଂ ୱିତ୍ଥାରନୟୋ – ଇଧେକଚ୍ଚସ୍ସ ରାଜା କୁଦ୍ଧୋ ହୋତି, ସୋ ‘‘ଏୱଂ ମେ ସୋତ୍ଥି ଭୱିସ୍ସତୀ’’ତି ସୟମେୱ ଲିଙ୍ଗଂ ଗହେତ୍ୱା ପଲାୟତି । ତଂ ଦିସ୍ୱା ରଞ୍ଞୋ ଆରୋଚେନ୍ତି, ରାଜା ‘‘ସଚେ ପବ୍ବଜିତୋ, ନ ତଂ ଲବ୍ଭା କିଞ୍ଚି କାତୁ’’ନ୍ତି ତସ୍ମିଂ କୋଧଂ ପଟିୱିନେତି । ସୋ ‘‘ୱୂପସନ୍ତଂ ମେ ରାଜଭୟ’’ନ୍ତି ସଙ୍ଘମଜ୍ଝଂ ଅନୋସରିତ୍ୱାୱ ଗିହିଲିଙ୍ଗଂ ଗହେତ୍ୱା ଆଗତୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ଅଥାପି ‘‘ସାସନଂ ନିସ୍ସାୟ ମୟା ଜୀୱିତଂ ଲଦ୍ଧଂ, ହନ୍ଦ ଦାନି ଅହଂ ପବ୍ବଜାମୀ’’ତି ଉପ୍ପନ୍ନସଂୱେଗୋ ତେନେୱ ଲିଙ୍ଗେନ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଆଗନ୍ତୁକୱତ୍ତଂ ନ ସାଦିୟତି, ଭିକ୍ଖୂହି ପୁଟ୍ଠୋ ୱା ଅପୁଟ୍ଠୋ ୱା ୟଥାଭୂତମତ୍ତାନଂ ଆୱିକତ୍ୱା ପବ୍ବଜ୍ଜଂ ୟାଚତି, ଲିଙ୍ଗଂ ଅପନେତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ସୋ ୱତ୍ତଂ ସାଦିୟତି, ପବ୍ବଜିତାଲୟଂ ଦସ୍ସେତି, ସବ୍ବଂ ପୁବ୍ବେ ୱୁତ୍ତଂ ୱସ୍ସଗଣନାଦିଭେଦଂ ୱିଧିଂ ପଟିପଜ୍ଜତି, ଅୟଂ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ ।

ଇଧ ପନେକଚ୍ଚୋ ଦୁବ୍ଭିକ୍ଖେ ଜୀୱିତୁଂ ଅସକ୍କୋନ୍ତୋ ସୟମେୱ ଲିଙ୍ଗଂ ଗହେତ୍ୱା ସବ୍ବପାସଣ୍ଡିୟଭତ୍ତାନି ଭୁଞ୍ଜନ୍ତୋ ଦୁବ୍ଭିକ୍ଖେ ୱୀତିୱତ୍ତେ ସଙ୍ଘମଜ୍ଝଂ ଅନୋସରିତ୍ୱାୱ ଗିହିଲିଙ୍ଗଂ ଗହେତ୍ୱା ଆଗତୋତି ସବ୍ବଂ ପୁରିମସଦିସମେୱ ।

ଅପରୋ ମହାକନ୍ତାରଂ ନିତ୍ଥରିତୁକାମୋ ହୋତି, ସତ୍ଥୱାହୋ ଚ ପବ୍ବଜିତେ ଗହେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି । ସୋ ‘‘ଏୱଂ ମଂ ସତ୍ଥୱାହୋ ଗହେତ୍ୱା ଗମିସ୍ସତୀ’’ତି ସୟମେୱ ଲିଙ୍ଗଂ ଗହେତ୍ୱା ସତ୍ଥୱାହେନ ସଦ୍ଧିଂ କନ୍ତାରଂ ନିତ୍ଥରିତ୍ୱା ଖେମନ୍ତଂ ପତ୍ୱା ସଙ୍ଘମଜ୍ଝଂ ଅନୋସରିତ୍ୱାୱ ଗିହିଲିଙ୍ଗଂ ଗହେତ୍ୱା ଆଗତୋତି ସବ୍ବଂ ପୁରିମସଦିସମେୱ ।

ଅପରୋ ରୋଗଭୟେ ଉପ୍ପନ୍ନେ ଜୀୱିତୁଂ ଅସକ୍କୋନ୍ତୋ ସୟମେୱ ଲିଙ୍ଗଂ ଗହେତ୍ୱା ସବ୍ବପାସଣ୍ଡିୟଭତ୍ତାନି ଭୁଞ୍ଜନ୍ତୋ ରୋଗଭୟେ ୱୂପସନ୍ତେ ସଙ୍ଘମଜ୍ଝଂ ଅନୋସରିତ୍ୱାୱ ଗିହିଲିଙ୍ଗଂ ଗହେତ୍ୱା ଆଗତୋତି ସବ୍ବଂ ପୁରିମସଦିସମେୱ ।

ଅପରସ୍ସ ଏକୋ ୱେରିକୋ କୁଦ୍ଧୋ ହୋତି, ଘାତେତୁକାମୋ ନଂ ୱିଚରତି । ସୋ ‘‘ଏୱଂ ମେ ସୋତ୍ଥି ଭୱିସ୍ସତୀ’’ତି ସୟମେୱ ଲିଙ୍ଗଂ ଗହେତ୍ୱା ପଲାୟତି । ୱେରିକୋ ‘‘କୁହିଂ ସୋ’’ତି ପରିୟେସନ୍ତୋ ‘‘ପବ୍ବଜିତ୍ୱା ପଲାତୋ’’ତି ସୁତ୍ୱା ‘‘ସଚେ ପବ୍ବଜିତୋ, ନ ତଂ ଲବ୍ଭା କିଞ୍ଚି କାତୁ’’ନ୍ତି ତସ୍ମିଂ କୋଧଂ ପଟିୱିନେତି । ସୋ ‘‘ୱୂପସନ୍ତଂ ମେ ୱେରିଭୟ’’ନ୍ତି ସଙ୍ଘମଜ୍ଝଂ ଅନୋସରିତ୍ୱାୱ ଗିହିଲିଙ୍ଗଂ ଗହେତ୍ୱା ଆଗତୋତି ସବ୍ବଂ ପୁରିମସଦିସମେୱ ।

ଅପରୋ ଞାତିକୁଲଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ସିକ୍ଖଂ ପଚ୍ଚକ୍ଖାୟ ଗିହୀ ହୁତ୍ୱା ‘‘ଇମାନି ଚୀୱରାନି ଇଧ ନସ୍ସିସ୍ସନ୍ତି, ସଚେପି ଇମାନି ଗହେତ୍ୱା ୱିହାରଂ ଗମିସ୍ସାମି, ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ମଂ ‘ଚୋରୋ’ତି ଗହେସ୍ସନ୍ତି, ୟଂନୂନାହଂ କାୟପରିହାରିୟାନି କତ୍ୱା ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ’’ନ୍ତି ଚୀୱରାହରଣତ୍ଥଂ ନିୱାସେତ୍ୱା ଚ ପାରୁପିତ୍ୱା ଚ ୱିହାରଂ ଗଚ୍ଛତି । ତଂ ଦୂରତୋୱ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଦିସ୍ୱା ସାମଣେରା ଚ ଦହରା ଚ ଅବ୍ଭୁଗ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ୱତ୍ତଂ ଦସ୍ସେନ୍ତି । ସୋ ନ ସାଦିୟତି, ୟଥାଭୂତମତ୍ତାନଂ ଆୱିକରୋତି । ସଚେ ଭିକ୍ଖୂ ‘‘ନ ଦାନି ମୟଂ ତଂ ମୁଞ୍ଚିସ୍ସାମା’’ତି ବଲକ୍କାରେନ ପବ୍ବାଜେତୁକାମା ହୋନ୍ତି, କାସାୟାନି ଅପନେତ୍ୱା ପୁନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ‘‘ନୟିମେ ମଂ ହୀନାୟାୱତ୍ତଭାୱଂ ଜାନନ୍ତୀ’’ତି ତଂୟେୱ ଭିକ୍ଖୁଭାୱଂ ପଟିଜାନିତ୍ୱା ସବ୍ବଂ ପୁବ୍ବେ ୱୁତ୍ତଂ ୱସ୍ସଗଣନାଦିଭେଦଂ ୱିଧିଂ ପଟିପଜ୍ଜତି, ଅୟଂ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ ।

ଅପରୋ ମହାସାମଣେରୋ ଞାତିକୁଲଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ଉପ୍ପବ୍ବଜିତ୍ୱା କମ୍ମନ୍ତାନୁଟ୍ଠାନେନ ଉବ୍ବାଳ୍ହୋ ପୁନ ‘‘ଦାନି ଅହଂ ସାମଣେରୋ ଭୱିସ୍ସାମି, ଥେରୋପି ମେ ଉପ୍ପବ୍ବଜିତଭାୱଂ ନ ଜାନାତୀ’’ତି ତଦେୱ ପତ୍ତଚୀୱରଂ ଆଦାୟ ୱିହାରଂ ଗଚ୍ଛତି, ତମତ୍ଥଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ନ ଆରୋଚେତି, ସାମଣେରଭାୱଂ ପଟିଜାନାତି, ଅୟଂ ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋୟେୱ, ପବ୍ବଜ୍ଜଂ ନ ଲଭତି । ସଚେପିସ୍ସ ଲିଙ୍ଗଗ୍ଗହଣକାଲେ ଏୱଂ ହୋତି ‘‘ନାହଂ କସ୍ସଚି ଆରୋଚେସ୍ସାମୀ’’ତି, ୱିହାରଞ୍ଚ ଗତୋ ଆରୋଚେତି, ଗହଣେନେୱ ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ । ଅଥାପିସ୍ସ ଗହଣକାଲେ ‘‘ଆଚିକ୍ଖିସ୍ସାମୀ’’ତି ଚିତ୍ତଂ ଉପ୍ପନ୍ନଂ ହୋତି, ୱିହାରଞ୍ଚ ଗନ୍ତ୍ୱା ‘‘କୁହିଂ ତ୍ୱଂ, ଆୱୁସୋ, ଗତୋ’’ତି ୱୁତ୍ତୋ ‘‘ନ ଦାନି ମଂ ଇମେ ଜାନନ୍ତୀ’’ତି ୱଞ୍ଚେତ୍ୱା ନାଚିକ୍ଖତି, ‘‘ନାଚିକ୍ଖିସ୍ସାମୀ’’ତି ସହ ଧୁରନିକ୍ଖେପେନ ଅୟମ୍ପି ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋୱ । ସଚେ ପନସ୍ସ ଗହଣକାଲେପି ‘‘ଆଚିକ୍ଖିସ୍ସାମୀ’’ତି ହୋତି, ୱିହାରଂ ଗନ୍ତ୍ୱାପି ଆଚିକ୍ଖତି, ଅୟଂ ପୁନ ପବ୍ବଜ୍ଜଂ ଲଭତି ।

ଅପରୋ ଦହରସାମଣେରୋ ମହନ୍ତୋ ୱା ପନ ଅବ୍ୟତ୍ତୋ । ସୋ ପୁରିମନୟେନେୱ ଉପ୍ପବ୍ବଜିତ୍ୱା ଘରେ ୱଚ୍ଛକଗୋରକ୍ଖଣାଦୀନି କମ୍ମାନି କାତୁଂ ନ ଇଚ୍ଛତି । ତମେନଂ ଞାତକା ତାନିୟେୱ କାସାୟାନି ଅଚ୍ଛାଦେତ୍ୱା ଥାଲକଂ ୱା ପତ୍ତଂ ୱା ହତ୍ଥେ ଦତ୍ୱା ‘‘ଗଚ୍ଛ, ସମଣୋୱ ହୋହୀ’’ତି ଘରା ନୀହରନ୍ତି । ସୋ ୱିହାରଂ ଗଚ୍ଛତି, ନେୱ ନଂ ଭିକ୍ଖୂ ଜାନନ୍ତି ‘‘ଅୟଂ ଉପ୍ପବ୍ବଜିତ୍ୱା ପୁନ ସୟମେୱ ପବ୍ବଜିତୋ’’ତି, ନାପି ସୟଂ ଜାନାତି ‘‘ୟୋ ଏୱଂ ପବ୍ବଜତି, ସୋ ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ନାମ ହୋତୀ’’ତି । ସଚେ ପନ ତଂ ପରିପୁଣ୍ଣୱସ୍ସଂ ଉପସମ୍ପାଦେନ୍ତି, ସୂପସମ୍ପନ୍ନୋ । ସଚେ ପନ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନକାଲେୟେୱ ୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟେ ୱତ୍ତମାନେ ସୁଣାତି ‘‘ୟୋ ଏୱଂ ପବ୍ବଜତି, ସୋ ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ନାମ ହୋତୀ’’ତି, ତେନ ‘‘ମୟା ଏୱଂ କତ’’ନ୍ତି ଭିକ୍ଖୂନଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ । ଏୱଂ ପୁନ ପବ୍ବଜ୍ଜଂ ଲଭତି । ସଚେ ପନ ‘‘ଦାନି ନ ମଂ କୋଚି ଜାନାତୀ’’ତି ନାରୋଚେତି, ଧୁରଂ ନିକ୍ଖିତ୍ତମତ୍ତେୟେୱ ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ।

ଭିକ୍ଖୁ ସିକ୍ଖଂ ପଚ୍ଚକ୍ଖାୟ ଲିଙ୍ଗଂ ଅନପନେତ୍ୱା ଦୁସ୍ସୀଲକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ୱା ଅକତ୍ୱା ୱା ପୁନ ସବ୍ବଂ ପୁବ୍ବେ ୱୁତ୍ତଂ ୱସ୍ସଗଣନାଦିଭେଦଂ ୱିଧିଂ ପଟିପଜ୍ଜତି, ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ହୋତି । ସିକ୍ଖଂ ଅପ୍ପଚ୍ଚକ୍ଖାୟ ସଲିଙ୍ଗେ ଠିତୋ ମେଥୁନଂ ପଟିସେୱିତ୍ୱା ୱସ୍ସଗଣନାଦିଭେଦଂ ୱିଧିଂ ଆପଜ୍ଜନ୍ତୋ ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ନ ହୋତି, ପବ୍ବଜ୍ଜାମତ୍ତଂ ଲଭତି । ଅନ୍ଧକଟ୍ଠକଥାୟଂ ପନ ‘‘ଏସୋ ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ, ତଂ ନ ଗହେତବ୍ବଂ ।

ଏକୋ ଭିକ୍ଖୁ କାସାୟେ ସଉସ୍ସାହୋୱ ଓଦାତଂ ନିୱାସେତ୍ୱା ମେଥୁନଂ ପଟିସେୱିତ୍ୱା ପୁନ କାସାୟାନି ନିୱାସେତ୍ୱା ୱସ୍ସଗଣନାଦିଭେଦଂ ୱିଧିଂ ଆପଜ୍ଜତି, ଅୟମ୍ପି ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ନ ହୋତି, ପବ୍ବଜ୍ଜାମତ୍ତଂ ଲଭତି । ସଚେ ପନ କାସାୟେ ଧୁରଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଓଦାତଂ ନିୱାସେତ୍ୱା ମେଥୁନଂ ପଟିସେୱିତ୍ୱା ପୁନ କାସାୟାନି ନିୱାସେତ୍ୱା ୱସ୍ସଗଣନାଦିଭେଦଂ ୱିଧିଂ ଆପଜ୍ଜତି, ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ହୋତି । ସାମଣେରୋ ସଲିଙ୍ଗେ ଠିତୋ ମେଥୁନାଦିଅସ୍ସମଣକରଣଧମ୍ମଂ ଆପଜ୍ଜିତ୍ୱାପିଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ନ ହୋତି । ସଚେପି କାସାୟେ ସଉସ୍ସାହୋୱ କାସାୟାନି ଅପନେତ୍ୱା ମେଥୁନଂ ପଟିସେୱିତ୍ୱା ପୁନ କାସାୟାନି ନିୱାସେତି, ନେୱ ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ହୋତି । ସଚେ ପନ କାସାୟେ ଧୁରଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ନଗ୍ଗୋ ୱା ଓଦାତୱତ୍ଥୋ ୱା ମେଥୁନସେୱନାଦୀହି ଅସ୍ସମଣୋ ହୁତ୍ୱା କାସାୟଂ ନିୱାସେତି, ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ହୋତି ।

ସଚେ ଗିହିଭାୱଂ ପତ୍ଥୟମାନୋ କାସାୟଂ ଓୱଟ୍ଟିକଂ କତ୍ୱା ଅଞ୍ଞେନ ୱା ଆକାରେନ ଗିହିନିୱାସନେନ ନିୱାସେତି ‘‘ସୋଭତି ନୁ ଖୋ ମେ ଗିହିଲିଙ୍ଗଂ, ନ ସୋଭତୀ’’ତି ୱୀମଂସନତ୍ଥଂ, ରକ୍ଖତି ତାୱ । ‘‘ସୋଭତୀ’’ତି ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତ୍ୱା ପନ ପୁନ ଲିଙ୍ଗଂ ସାଦିୟନ୍ତୋ ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ହୋତି । ଓଦାତଂ ନିୱାସେତ୍ୱା ୱୀମଂସନସମ୍ପଟିଚ୍ଛନେସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ସଚେ ପନ ନିୱତ୍ଥକାସାୱସ୍ସ ଉପରି ଓଦାତଂ ନିୱାସେତ୍ୱା ୱୀମଂସତି ୱା ସମ୍ପଟିଚ୍ଛତି ୱା, ରକ୍ଖତିୟେୱ । ଭିକ୍ଖୁନିୟାପି ଏସେୱ ନୟୋ । ସାପି ଗିହିଭାୱଂ ପତ୍ଥୟମାନା ସଚେ କାସାୟଂ ଗିହିନିୱାସନଂ ନିୱାସେତି ‘‘ସୋଭତି ନୁ ଖୋ ମେ ଗିହିଲିଙ୍ଗଂ, ନ ସୋଭତୀ’’ତି ୱୀମଂସନତ୍ଥଂ, ରକ୍ଖତିୟେୱ । ସଚେ ‘‘ସୋଭତୀ’’ତି ସମ୍ପଟିଚ୍ଛତି, ନ ରକ୍ଖତି । ଓଦାତଂ ନିୱାସେତ୍ୱା ୱୀମଂସନସମ୍ପଟିଚ୍ଛନେସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ନିୱତ୍ଥକାସାୟସ୍ସ ପନ ଉପରି ଓଦାତଂ ନିୱାସେତ୍ୱା ୱୀମଂସତୁ ୱା ସମ୍ପଟିଚ୍ଛତୁ ୱା, ରକ୍ଖତିୟେୱ ।

ସଚେ କୋଚି ୱୁଡ୍ଢପବ୍ବଜିତୋ ୱସ୍ସାନି ଅଗଣେତ୍ୱା ପାଳିୟମ୍ପି ଅଟ୍ଠତ୍ୱା ଏକପସ୍ସେନ ଗନ୍ତ୍ୱା ମହାପେଳାଦୀସୁ କଟଚ୍ଛୁନା ଉକ୍ଖିତ୍ତେ ଭତ୍ତପିଣ୍ଡେ ପତ୍ତଂ ଉପନାମେତ୍ୱା ସେନୋ ୱିୟ ମଂସପେସିଂ ଗହେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି, ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ନ ହୋତି, ଭିକ୍ଖୁୱସ୍ସାନି ପନ ଗଣେତ୍ୱା ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ହୋତି । ସୟଂ ସାମଣେରୋୱ ସାମଣେରପଟିପାଟିୟା କୂଟୱସ୍ସାନି ଗଣେତ୍ୱା ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ନ ହୋତି । ଭିକ୍ଖୁ ଭିକ୍ଖୁପଟିପାଟିୟା କୂଟୱସ୍ସାନି ଗଣେତ୍ୱା ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ଭଣ୍ଡଗ୍ଘେନ କାରେତବ୍ବୋ ।

୧୩୯.ତିତ୍ଥିୟପକ୍କନ୍ତକୋତି ତିତ୍ଥିୟେସୁ ପକ୍କନ୍ତୋ ପୱିଟ୍ଠୋତି ତିତ୍ଥିୟପକ୍କନ୍ତକୋ, ସୋପି ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ – ଉପସମ୍ପନ୍ନୋ ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ତିତ୍ଥିୟୋ ଭୱିସ୍ସାମୀ’’ତି ସଲିଙ୍ଗେନେୱ ତେସଂ ଉପସ୍ସୟଂ ଗଚ୍ଛତି, ପଦୱାରେ ପଦୱାରେ ଦୁକ୍କଟଂ, ତେସଂ ଲିଙ୍ଗେ ଆଦିନ୍ନମତ୍ତେ ତିତ୍ଥିୟପକ୍କନ୍ତକୋ ହୋତି । ୟୋପି ସୟମେୱ ‘‘ତିତ୍ଥିୟୋ ଭୱିସ୍ସ’’ନ୍ତି କୁସଚୀରାଦୀନି ନିୱାସେତି, ତିତ୍ଥିୟପକ୍କନ୍ତକୋ ହୋତିୟେୱ । ୟୋ ପନ ନଗ୍ଗୋ ନହାୟନ୍ତୋ ଅତ୍ତାନଂ ଓଲୋକେତ୍ୱା ‘‘ସୋଭତି ମେ ଆଜୀୱକଭାୱୋ, ଆଜୀୱକୋ ଭୱିସ୍ସ’’ନ୍ତି କାସାୟାନି ଅନାଦାୟ ନଗ୍ଗୋ ଆଜୀୱକାନଂ ଉପସ୍ସୟଂ ଗଚ୍ଛତି, ପଦୱାରେ ପଦୱାରେ ଦୁକ୍କଟଂ । ସଚେ ପନସ୍ସ ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ହିରୋତ୍ତପ୍ପଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି, ଦୁକ୍କଟାନି ଦେସେତ୍ୱା ମୁଚ୍ଚତି । ତେସଂ ଉପସ୍ସୟଂ ଗନ୍ତ୍ୱାପି ତେହି ୱା ଓୱଦିତୋ ଅତ୍ତନା ୱା ‘‘ଇମେସଂ ପବ୍ବଜ୍ଜା ଅତିଦୁକ୍ଖା’’ତି ଦିସ୍ୱା ନିୱତ୍ତନ୍ତୋପି ମୁଚ୍ଚତିୟେୱ । ସଚେ ପନ ‘‘କିଂ ତୁମ୍ହାକଂ ପବ୍ବଜ୍ଜାୟ ଉକ୍କଟ୍ଠ’’ନ୍ତି ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ‘‘କେସମସ୍ସୁଲୁଞ୍ଚନାଦୀନୀ’’ତି ୱୁତ୍ତୋ ଏକକେସମ୍ପି ଲୁଞ୍ଚାପେତି, ଉକ୍କୁଟିକପ୍ପଧାନାଦୀନି ୱା ୱତ୍ତାନି ଆଦିୟତି, ମୋରପିଞ୍ଛାଦୀନି ୱା ନିୱାସେତି, ତେସଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଗଣ୍ହାତି, ‘‘ଅୟଂ ପବ୍ବଜ୍ଜା ସେଟ୍ଠା’’ତି ସେଟ୍ଠଭାୱଂ ୱା ଉପଗଚ୍ଛତି, ନ ମୁଚ୍ଚତି, ତିତ୍ଥିୟପକ୍କନ୍ତକୋ ହୋତି । ସଚେ ପନ ‘‘ସୋଭତି ନୁ ଖୋ ମେ ତିତ୍ଥିୟପବ୍ବଜ୍ଜା, ନନୁ ଖୋ ସୋଭତୀ’’ତି ୱୀମଂସନତ୍ଥଂ କୁସଚୀରାଦୀନି ୱା ନିୱାସେତି, ଜଟଂ ୱା ବନ୍ଧତି, ଖାରିକାଜଂ ୱା ଆଦିୟତି, ୟାୱ ନ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛତି ଲଦ୍ଧିଂ, ତାୱ ରକ୍ଖତି, ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତମତ୍ତେ ତିତ୍ଥିୟପକ୍କନ୍ତକୋ ହୋତି । ଅଚ୍ଛିନ୍ନଚୀୱରୋ ପନ କୁସଚୀରାଦୀନି ନିୱାସେନ୍ତୋ ରାଜଭୟାଦୀହି ୱା ତିତ୍ଥିୟଲିଙ୍ଗଂ ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ଲଦ୍ଧିୟା ଅଭାୱେନ ନେୱ ତିତ୍ଥିୟପକ୍କନ୍ତକୋ ହୋତି । ‘‘ଅୟଞ୍ଚ ତିତ୍ଥିୟପକ୍କନ୍ତକୋ ନାମ ଉପସମ୍ପନ୍ନଭିକ୍ଖୁନା କଥିତୋ, ତସ୍ମା ସାମଣେରୋ ସଲିଙ୍ଗେନ ତିତ୍ଥିୟାୟତନଂ ଗତୋପି ପୁନ ପବ୍ବଜ୍ଜଞ୍ଚ ଉପସମ୍ପଦଞ୍ଚ ଲଭତୀ’’ତି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ପୁରିମୋ ପନ ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେନ କଥିତୋ, ତସ୍ମା ଉପସମ୍ପନ୍ନୋ କୂଟୱସ୍ସଂ ଗଣେନ୍ତୋପି ଅସ୍ସମଣୋ ନ ହୋତି । ଲିଙ୍ଗେ ସଉସ୍ସାହୋ ପାରାଜିକଂ ଆପଜ୍ଜିତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁୱସ୍ସାଦୀନି ଗଣ୍ହନ୍ତୋପି ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ନ ହୋତି ।

୧୪୦.ତିରଚ୍ଛାନଗତୋତି ନାଗୋ ୱା ହୋତୁ ସୁପଣ୍ଣମାଣୱକାଦୀନଂ ୱା ଅଞ୍ଞତରୋ ଅନ୍ତମସୋ ସକ୍କଂ ଦେୱରାଜାନଂ ଉପାଦାୟ ୟୋ କୋଚି ଅମନୁସ୍ସଜାତିୟୋ, ସବ୍ବୋୱ ଇମସ୍ମିଂ ଅତ୍ଥେ ‘‘ତିରଚ୍ଛାନଗତୋ’’ତି ୱେଦିତବ୍ବୋ । ସୋ ଚ ନେୱ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବୋ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ, ଉପସମ୍ପନ୍ନୋପି ନାସେତବ୍ବୋ ।

୧୪୧.ମାତୁଘାତକାଦୀସୁ ପନ ୟେନ ମନୁସ୍ସିତ୍ଥିଭୂତା ଜନିକା ମାତା ସୟମ୍ପି ମନୁସ୍ସଜାତିକେନେୱ ସଭା ସଞ୍ଚିଚ୍ଚ ଜୀୱିତା ୱୋରୋପିତା, ଅୟଂ ଆନନ୍ତରିୟେନ ମାତୁଘାତକକମ୍ମେନ ମାତୁଘାତକୋ। ଏତସ୍ସ ପବ୍ବଜ୍ଜା ଚ ଉପସମ୍ପଦା ଚ ପଟିକ୍ଖିତ୍ତା । ୟେନ ପନ ମନୁସ୍ସିତ୍ଥିଭୂତାପି ଅଜନିକା ପୋସାୱନିକା ମାତା ୱା ଚୂଳମାତା ୱା ଜନିକାପି ୱା ନ ମନୁସ୍ସିତ୍ଥିଭୂତା ମାତା ଘାତିତା, ତସ୍ସ ପବ୍ବଜ୍ଜା ନ ୱାରିତା, ନ ଚ ଆନନ୍ତରିକୋ ହୋତି । ୟେନ ସୟଂ ତିରଚ୍ଛାନଭୂତେନ ମନୁସ୍ସିତ୍ଥିଭୂତା ମାତା ଘାତିତା, ସୋପି ଆନନ୍ତରିକୋ ନ ହୋତି, ତିରଚ୍ଛାନଗତତ୍ତା ପନସ୍ସ ପବ୍ବଜ୍ଜା ପଟିକ୍ଖିତ୍ତା । ପିତୁଘାତକେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ସଚେପି ହି ୱେସିୟା ପୁତ୍ତୋ ହୋତି, ‘‘ଅୟଂ ମେ ପିତା’’ତି ନ ଜାନାତି, ୟସ୍ସ ସମ୍ଭୱେନ ନିବ୍ବତ୍ତୋ, ସୋ ଚେ ଅନେନ ଘାତିତୋ, ପିତୁଘାତକୋତ୍ୱେୱ ସଙ୍ଖ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛତି, ଆନନ୍ତରିୟଞ୍ଚ ଫୁସତି ।

ଅରହନ୍ତଘାତକୋପି ମନୁସ୍ସଅରହନ୍ତୱସେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ମନୁସ୍ସଜାତିୟଞ୍ହି ଅନ୍ତମସୋ ଅପବ୍ବଜିତମ୍ପି ଖୀଣାସୱଂ ଦାରକଂ ୱା ଦାରିକଂ ୱା ସଞ୍ଚିଚ୍ଚ ଜୀୱିତା ୱୋରୋପେନ୍ତୋ ଅରହନ୍ତଘାତକୋୱ ହୋତି, ଆନନ୍ତରିୟଞ୍ଚ ଫୁସତି, ପବ୍ବଜ୍ଜା ଚସ୍ସ ୱାରିତା । ଅମନୁସ୍ସଜାତିକଂ ପନ ଅରହନ୍ତଂ ମନୁସ୍ସଜାତିକଂ ୱା ଅୱସେସଂ ଅରିୟପୁଗ୍ଗଲଂ ଘାତେତ୍ୱା ଆନନ୍ତରିକୋ ନ ହୋତି, ପବ୍ବଜ୍ଜାପିସ୍ସ ନ ୱାରିତା, କମ୍ମଂ ପନ ବଲୱଂ ହୋତି । ତିରଚ୍ଛାନୋ ମନୁସ୍ସଅରହନ୍ତମ୍ପି ଘାତେତ୍ୱା ଆନନ୍ତରିକୋ ନ ହୋତି, କମ୍ମଂ ପନ ଭାରିୟନ୍ତି ଅୟମେତ୍ଥ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ।

ୟୋ ପନ ଦେୱଦତ୍ତୋ ୱିୟ ଦୁଟ୍ଠଚିତ୍ତେନ ୱଧକଚିତ୍ତେନ ତଥାଗତସ୍ସ ଜୀୱମାନକସରୀରେ ଖୁଦ୍ଦକମକ୍ଖିକାୟ ପିୱନମତ୍ତମ୍ପି ଲୋହିତଂ ଉପ୍ପାଦେତି, ଅୟଂ ଲୋହିତୁପ୍ପାଦକୋ ନାମ । ଏତସ୍ସ ପବ୍ବଜ୍ଜା ଚ ଉପସମ୍ପଦା ଚ ୱାରିତା । ୟୋ ପନ ରୋଗୱୂପସମତ୍ଥଂ ଜୀୱକୋ ୱିୟ ସତ୍ଥେନ ଫାଲେତ୍ୱା ପୂତିମଂସଲୋହିତଂ ହରିତ୍ୱା ଫାସୁକଂ କରୋତି, ବହୁଂ ସୋ ପୁଞ୍ଞଂ ପସୱତୀତି ।

ୟୋ ଦେୱଦତ୍ତୋ ୱିୟ ସାସନଂ ଉଦ୍ଧମ୍ମଂ ଉବ୍ବିନୟଂ କତ୍ୱା ଚତୁନ୍ନଂ କମ୍ମାନଂ ଅଞ୍ଞତରୱସେନ ସଙ୍ଘଂ ଭିନ୍ଦତି, ଅୟଂ ସଙ୍ଘଭେଦକୋ ନାମ । ଏତସ୍ସ ପବ୍ବଜ୍ଜା ଚ ଉପସମ୍ପଦା ଚ ୱାରିତା ।

ୟୋ ପନ ପକତତ୍ତଂ ଭିକ୍ଖୁନିଂ ତିଣ୍ଣଂ ମଗ୍ଗାନଂ ଅଞ୍ଞତରସ୍ମିଂ ଦୂସେତି, ଅୟଂ ଭିକ୍ଖୁନୀଦୂସକୋ ନାମ । ଏତସ୍ସ ପବ୍ବଜ୍ଜା ଚ ଉପସମ୍ପଦା ଚ ୱାରିତା । ୟୋ ପନ କାୟସଂସଗ୍ଗେନ ସୀଲୱିନାସଂ ପାପେତି, ତସ୍ସ ପବ୍ବଜ୍ଜା ଚ ଉପସମ୍ପଦା ଚ ନ ୱାରିତା । ବଲକ୍କାରେନ ଓଦାତୱତ୍ଥୱସନଂ କତ୍ୱା ଅନିଚ୍ଛମାନଂୟେୱ ଦୂସେନ୍ତୋପି ଭିକ୍ଖୁନୀଦୂସକୋୟେୱ, ବଲକ୍କାରେନ ପନ ଓଦାତୱତ୍ଥୱସନଂ କତ୍ୱା ଇଚ୍ଛମାନଂ ଦୂସେନ୍ତୋ ଭିକ୍ଖୁନୀଦୂସକୋ ନ ହୋତି । କସ୍ମା ? ୟସ୍ମା ଗିହିଭାୱେ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛି ତମତ୍ତେୟେୱ ସା ଅଭିକ୍ଖୁନୀ ହୋତି । ସକିଂସୀଲୱିପନ୍ନଂ ପଚ୍ଛା ଦୂସେନ୍ତୋ ସିକ୍ଖମାନସାମଣେରୀସୁ ଚ ୱିପ୍ପଟିପଜ୍ଜନ୍ତୋ ନେୱ ଭିକ୍ଖୁନୀଦୂସକୋ ହୋତି, ପବ୍ବଜ୍ଜମ୍ପି ଉପସମ୍ପଦମ୍ପି ଲଭତି । ଇତି ଇମେ ଏକାଦସ ଅଭବ୍ବପୁଗ୍ଗଲା ୱେଦିତବ୍ବା ।

୧୪୨.ଊନୱୀସତିୱସ୍ସସ୍ସ ପନ ଉପସମ୍ପଦାୟେୱ ପଟିକ୍ଖିତ୍ତା, ନ ପବ୍ବଜ୍ଜା, ତସ୍ମା ପଟିସନ୍ଧିଗ୍ଗହଣତୋ ପଟ୍ଠାୟ ପରିପୁଣ୍ଣୱୀସତିୱସ୍ସୋ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବୋ । ଗବ୍ଭୱୀସୋପି ହି ପରିପୁଣ୍ଣୱୀସତିୱସ୍ସୋତ୍ୱେୱ ସଙ୍ଖ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛତି । ୟଥାହ ଭଗୱା –

‘‘ୟଂ, ଭିକ୍ଖୱେ, ମାତୁକୁଚ୍ଛିସ୍ମିଂ ପଠମଂ ଚିତ୍ତଂ ଉପ୍ପନ୍ନଂ, ପଠମଂ ୱିଞ୍ଞାଣଂ ପାତୁଭୂତଂ, ତଦୁପାଦାୟ ସାୱସ୍ସ ଜାତି । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଗବ୍ଭୱୀସଂ ଉପସମ୍ପାଦେତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୧୨୪) ।

ତତ୍ଥ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୪୦୪) ୟୋ ଦ୍ୱାଦସ ମାସେ ମାତୁକୁଚ୍ଛିସ୍ମିଂ ୱସିତ୍ୱା ମହାପୱାରଣାୟ ଜାତୋ, ସୋ ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୟାୱ ଏକୂନୱୀସତିମେ ୱସ୍ସେ ମହାପୱାରଣା, ତଂ ଅତିକ୍କମିତ୍ୱା ପାଟିପଦେ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବୋ । ଏତେନୁପାୟେନ ହାୟନୱଡ୍ଢନଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ପୋରାଣକତ୍ଥେରା ପନ ଏକୂନୱୀସତିୱସ୍ସଂ ସାମଣେରଂ ନିକ୍ଖମନୀୟପୁଣ୍ଣମାସିଂ ଅତିକ୍କମ୍ମ ପାଟିପଦଦିୱସେ ଉପସମ୍ପାଦେନ୍ତି । କସ୍ମା ? ଏକସ୍ମିଂ ୱସ୍ସେ ଛ ଚାତୁଦ୍ଦସିକଉପୋସଥା ହୋନ୍ତି, ଇତି ୱୀସତିୟା ୱସ୍ସେସୁ ଚତ୍ତାରୋ ମାସା ପରିହାୟନ୍ତି, ରାଜାନୋ ତତିୟେ ତତିୟେ ଗସ୍ସେ ୱସ୍ସଂ ଉକ୍କଡ୍ଢନ୍ତି, ଇତି ଅଟ୍ଠାରସୱସ୍ସେସୁ ଛ ମାସା ୱଡ୍ଢନ୍ତି, ତତୋ ଉପୋସଥୱସେନ ପରିହୀନେ ଚତ୍ତାରୋ ମାସେ ଅପନେତ୍ୱା ଦ୍ୱେ ମାସା ଅୱସେସା ହୋନ୍ତି, ତେ ଦ୍ୱେ ମାସେ ଗହେତ୍ୱା ୱୀସତି ୱସ୍ସାନି ପରିପୁଣ୍ଣାନି ହୋନ୍ତୀତି ନିକ୍କଙ୍ଖା ହୁତ୍ୱା ନିକ୍ଖମନୀୟପୁଣ୍ଣମାସିଂ ଅତିକ୍କମ୍ମ ପାଟିପଦେ ଉପସମ୍ପାଦେନ୍ତି ।

ଏତ୍ଥ ପନ ୟୋ ପୱାରେତ୍ୱା ୱୀସତିୱସ୍ସୋ ଭୱିସ୍ସତି, ତଂ ସନ୍ଧାୟ ‘‘ଏକୂନୱୀସତିୱସ୍ସ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ । ତସ୍ମା ୟୋ ମାତୁକୁଚ୍ଛିସ୍ମିଂ ଦ୍ୱାଦସ ମାସେ ୱସି, ସୋ ଏକୱୀସତିୱସ୍ସୋ ହୋତି । ୟୋ ସତ୍ତ ମାସେ ୱସି, ସୋ ସତ୍ତମାସାଧିକୱୀସତିୱସ୍ସୋ । ଛମାସଜାତୋ ପନ ନ ଜୀୱତି, ଊନୱୀସତିୱସ୍ସଂ ପନ ‘‘ପରିପୁଣ୍ଣୱୀସତିୱସ୍ସୋ’’ତି ସଞ୍ଞାୟ ଉପସମ୍ପାଦେନ୍ତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତି, ପୁଗ୍ଗଲୋ ପନ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନୋୱ ହୋତି । ସଚେ ପନ ସୋ ଦସୱସ୍ସଚ୍ଚୟେନ ଅଞ୍ଞଂ ଉପସମ୍ପାଦେତି, ତଞ୍ଚେ ମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ଗଣୋ ପୂରତି, ସୂପସମ୍ପନ୍ନୋ । ସୋପି ଚ ୟାୱ ନ ଜାନାତି, ତାୱସ୍ସ ନେୱ ସଗ୍ଗନ୍ତରାୟୋ ନ ମୋକ୍ଖନ୍ତରାୟୋ, ଞତ୍ୱା ପନ ପୁନ ଉପସମ୍ପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

୧୪୩. ଇତି ଇମେହି ପବ୍ବଜ୍ଜାଦୋସେହି ୱିରହିତୋପି ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅନନୁଞ୍ଞାତୋ ମାତାପିତୂହି ପୁତ୍ତୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୦୫) ୱଚନତୋ ମାତାପିତୂହି ଅନନୁଞ୍ଞାତୋ ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ତତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୦୫) ମାତାପିତୂହୀତି ଜନକେ ସନ୍ଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ । ସଚେ ଦ୍ୱେପି ଅତ୍ଥି, ଦ୍ୱେପି ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବା । ସଚେ ପିତା ମତୋ ହୋତି ମାତା ୱା, ୟୋ ଜୀୱତି, ସୋ ଆପୁଚ୍ଛି ତବ୍ବୋ, ପବ୍ବଜିତାପି ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବାୱ । ଆପୁଚ୍ଛନ୍ତେନ ସୟଂ ୱା ଗନ୍ତ୍ୱା ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ, ଅଞ୍ଞୋ ୱା ପେସେତବ୍ବୋ । ସୋ ଏୱ ୱା ପେସେତବ୍ବୋ ‘‘ଗଚ୍ଛ ମାତାପିତରୋ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଏହୀ’’ତି । ସଚେ ‘‘ଅନୁଞ୍ଞାତୋମ୍ହୀ’’ତି ୱଦତି, ସଦ୍ଦହନ୍ତେନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ପିତା ସୟଂ ପବ୍ବଜିତୋ ପୁତ୍ତମ୍ପି ପବ୍ବାଜେତୁକାମୋ ହୋତି, ମାତରଂ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେତୁ । ମାତା ୱା ଧୀତରଂ ପବ୍ବାଜେତୁକାମା ପିତରଂ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାୱ ପବ୍ବାଜେତୁ । ପିତା ପୁତ୍ତଦାରେନ ଅନତ୍ଥିକୋ ପଲାୟି, ମାତା ‘‘ଇମଂ ପବ୍ବଜେଥା’’ତି ପୁତ୍ତଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଦେତି, ‘‘ପିତାସ୍ସ କୁହି’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ଚିତ୍ତକେଳିଂ କୀଳିତୁଂ ପଲାତୋ’’ତି ୱଦତି, ତଂ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ମାତା କେନଚି ପୁରିସେନ ସଦ୍ଧିଂ ପଲାତା ହୋତି, ପିତା ପନ ‘‘ପବ୍ବାଜେଥା’’ତି ୱଦତି, ଏତ୍ଥାପି ଏସେୱ ନୟୋ । ପିତା ୱିପ୍ପୱୁତ୍ଥୋ ହୋତି, ମାତା ପୁତ୍ତଂ ‘‘ପବ୍ବାଜେଥା’’ତି ଅନୁଜାନାତି, ‘‘ପିତାସ୍ସ କୁହି’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘କିଂ ତୁମ୍ହାକଂ ପିତରା, ଅହଂ ଜାନିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱଦତି, ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀତି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ ।

ମାତାପିତରୋ ମତା, ଦାରକୋ ଚୂଳମାତାଦୀନଂ ସନ୍ତିକେ ସଂୱଦ୍ଧୋ, ତସ୍ମିଂ ପବ୍ବାଜିୟମାନେ ଞାତକା କଲହଂ ୱା କରୋନ୍ତି ଖିୟ୍ୟନ୍ତି ୱା, ତସ୍ମା ୱିୱାଦୁପଚ୍ଛେଦନତ୍ଥଂ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ, ଅନାପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେନ୍ତସ୍ସ ପନ ଆପତ୍ତି ନତ୍ଥି । ଦହରକାଲେ ଗହେତ୍ୱା ପୋସକା ମାତାପିତରୋ ନାମ ହୋନ୍ତି, ତେସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ପୁତ୍ତୋ ଅତ୍ତାନଂ ନିସ୍ସାୟ ଜୀୱତି, ନ ମାତାପିତରୋ । ସଚେପି ରାଜା ହୋତି, ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାୱ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ମାତାପିତୂହି ଅନୁଞ୍ଞାତୋ ପବ୍ବଜିତ୍ୱା ପୁନ ୱିବ୍ଭମତି, ସଚେପି ସତକ୍ଖତ୍ତୁଂ ପବ୍ବଜିତ୍ୱା ୱିବ୍ଭମତି, ଆଗତାଗତକାଲେ ପୁନପ୍ପୁନଂ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାୱ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ସଚେପି ଏୱଂ ୱଦନ୍ତି ‘‘ଅୟଂ ୱିବ୍ଭମିତ୍ୱା ଗେହଂ ଆଗତୋ, ଅମ୍ହାକଂ କମ୍ମଂ ନ କରୋତି, ପବ୍ବଜିତ୍ୱା ତୁମ୍ହାକଂ ୱତ୍ତଂ ନ ପୂରେତି, ନତ୍ଥି ଇମସ୍ସ ଆପୁଚ୍ଛନକିଚ୍ଚଂ, ଆଗତାଗତଂ ନଂ ପବ୍ବାଜେୟ୍ୟାଥା’’ତି, ଏୱଂ ନିସ୍ସଟ୍ଠଂ ପୁନ ଅନାପୁଚ୍ଛାପି ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ୟୋପି ଦହରକାଲେୟେୱ ‘‘ଅୟଂ ତୁମ୍ହାକଂ ଦିନ୍ନୋ, ୟଦା ଇଚ୍ଛଥ, ତଦା ପବ୍ବାଜେୟ୍ୟାଥା’’ତି ଏୱଂ ଦିନ୍ନୋ ହୋତି, ସୋପି ଆଗତାଗତୋ ପୁନ ଅନାପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାୱ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ୟଂ ପନ ଦହରକାଲେୟେୱ ‘‘ଇମଂ, ଭନ୍ତେ, ପବ୍ବାଜେୟ୍ୟାଥା’’ତି ଅନୁଜାନିତ୍ୱା ପଚ୍ଛା ୱୁଡ୍ଢିପ୍ପତ୍ତକାଲେ ନାନୁଜାନନ୍ତି, ଅୟଂ ନ ଅନାପୁଚ୍ଛା ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ଏକୋ ମାତାପିତୂହି ସଦ୍ଧିଂ ଭଣ୍ଡିତ୍ୱା ‘‘ପବ୍ବାଜେଥ ମ’’ନ୍ତି ଆଗଚ୍ଛତି, ‘‘ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଏହୀ’’ତି ଚ ୱୁତ୍ତୋ ‘‘ନାହଂ ଗଚ୍ଛାମି, ସଚେ ମଂ ନ ପବ୍ବାଜେଥ, ୱିହାରଂ ୱା ଝାପେମି, ସତ୍ଥେନ ୱା ତୁମ୍ହେ ପହରାମି, ତୁମ୍ହାକଂ ଞାତକାନଂ ୱା ଉପଟ୍ଠାକାନଂ ୱା ଆରାମଚ୍ଛେଦନାଦୀହି ଅନତ୍ଥଂ ଉପ୍ପାଦେମି, ରୁକ୍ଖା ୱା ପତିତ୍ୱା ମରାମି, ଚୋରମଜ୍ଝଂ ୱା ପୱିସାମି, ଦେସନ୍ତରଂ ୱା ଗଚ୍ଛାମୀ’’ତି ୱଦତି, ତଂ ତସ୍ସେୱ ରକ୍ଖଣତ୍ଥାୟ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନସ୍ସ ମାତାପିତରୋ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ‘‘କସ୍ମା ଅମ୍ହାକଂ ପୁତ୍ତଂ ପବ୍ବାଜୟିତ୍ଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ତେସଂ ତମତ୍ଥଂ ଆରୋଚେତ୍ୱା ‘‘ରକ୍ଖଣତ୍ଥାୟ ନଂ ପବ୍ବାଜୟିମ୍ହ, ପଞ୍ଞାୟଥ ତୁମ୍ହେ ପୁତ୍ତେନା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବା । ‘‘ରୁକ୍ଖା ପତିସ୍ସାମୀ’’ତି ଅଭିରୁହିତ୍ୱା ପନ ହତ୍ଥପାଦେ ମୁଞ୍ଚନ୍ତଂ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ ।

ଏକୋ ୱିଦେସଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ପବ୍ବଜ୍ଜଂ ୟାଚତି, ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଚେ ଗତୋ, ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ନୋ ଚେ, ଦହରଭିକ୍ଖୁଂ ପେସେତ୍ୱା ଆପୁଚ୍ଛାପେତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ଅତିଦୂରଞ୍ଚେ ହୋତି, ପବ୍ବାଜେତ୍ୱାପି ଭିକ୍ଖୂହି ସଦ୍ଧିଂ ପେସେତ୍ୱା ଦସ୍ସେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ପନ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ସଚେ ଦୂରଂ ହୋତି, ମଗ୍ଗୋ ଚ ମହାକନ୍ତାରୋ, ‘ଗନ୍ତ୍ୱା ଆପୁଚ୍ଛିସ୍ସାମୀ’ତି ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି । ସଚେ ପନ ମାତାପିତୂନଂ ବହୂ ପୁତ୍ତା ହୋନ୍ତି, ଏୱଞ୍ଚ ୱଦନ୍ତି ‘‘ଭନ୍ତେ, ଏତେସଂ ଦାରକାନଂ ୟଂ ଇଚ୍ଛଥ, ତଂ ପବ୍ବାଜେୟ୍ୟାଥା’’ତି, ଦାରକେ ୱୀମଂସିତ୍ୱା ୟଂ ଇଚ୍ଛତି, ସୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ସଚେପି ସକଲେନ କୁଲେନ ୱା ଗାମେନ ୱା ଅନୁଞ୍ଞାତୋ ହୋତି ‘‘ଭନ୍ତେ, ଇମସ୍ମିଂ କୁଲେ ୱା ଗାମେ ୱା ୟଂ ଇଚ୍ଛଥ, ତଂ ପବ୍ବାଜେୟ୍ୟାଥା’’ତି, ୟଂ ଇଚ୍ଛତି, ସୋ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋତି ।

୧୪୪. ଏୱଂ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୪) ପବ୍ବଜ୍ଜାଦୋସୱିରହିତଂ ମାତାପିତୂହି ଅନୁଞ୍ଞାତଂ ପବ୍ବାଜେନ୍ତେନପି ଚ ସଚେ ଅଚ୍ଛିନ୍ନକେସୋ ହୋତି, ଏକସୀମାୟଞ୍ଚ ଅଞ୍ଞେପି ଭିକ୍ଖୂ ଅତ୍ଥି, କେସଚ୍ଛେଦନତ୍ଥାୟ ଭଣ୍ଡୁକମ୍ମଂ ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ । ତତ୍ରାୟଂ ଆପୁଚ୍ଛନୱିଧି (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୯୮) – ସୀମାପରିୟାପନ୍ନେ ଭିକ୍ଖୂ ସନ୍ନିପାତେତ୍ୱା ପବ୍ବଜ୍ଜାପେକ୍ଖଂ ତତ୍ଥ ନେତ୍ୱା ‘‘ସଙ୍ଘଂ, ଭନ୍ତେ, ଇମସ୍ସ ଦାରକସ୍ସ ଭଣ୍ଡୁକମ୍ମଂ ଆପୁଚ୍ଛାମୀ’’ତି ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱା ଦ୍ୱିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱା ସକିଂ ୱା ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଏତ୍ଥ ଚ ‘‘ଇମସ୍ସ ଦାରକସ୍ସ ଭଣ୍ଡୁକମ୍ମଂ ଆପୁଚ୍ଛାମୀ’’ତିପି ‘‘ଇମସ୍ସ ସମଣକରଣଂ ଆପୁଚ୍ଛାମୀ’’ତିପି ‘‘ଅୟଂ ସମଣୋ ହୋତୁକାମୋ’’ତିପି ‘‘ଅୟଂ ପବ୍ବଜିତୁକାମୋ’’ତିପି ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ସଚେ ସଭାଗଟ୍ଠାନଂ ହୋତି, ଦସ ୱା ୱୀସତି ୱା ତିଂସଂ ୱା ଭିକ୍ଖୂ ୱସନ୍ତୀତି ପରିଚ୍ଛେଦୋ ପଞ୍ଞାୟତି, ତେସଂ ଠିତୋକାସଂ ୱା ନିସିନ୍ନୋକାସଂ ୱା ଗନ୍ତ୍ୱାପି ପୁରିମନୟେନେୱ ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ । ପବ୍ବଜ୍ଜାପେକ୍ଖଂ ୱିନାୱ ଦହରଭିକ୍ଖୂ ୱା ସାମଣେରେ ୱା ପେସେତ୍ୱାପି ‘‘ଏକୋ, ଭନ୍ତେ, ପବ୍ବଜ୍ଜାପେକ୍ଖୋ ଅତ୍ଥି, ତସ୍ସ ଭଣ୍ଡୁକମ୍ମଂ ଆପୁଚ୍ଛାମା’’ତିଆଦିନା ନୟେନ ଆପୁଚ୍ଛାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ କେଚି ଭିକ୍ଖୂ ସେନାସନଂ ୱା ଗୁମ୍ବାଦୀନି ୱା ପୱିସିତ୍ୱା ନିଦ୍ଦାୟନ୍ତି ୱା ସମଣଧମ୍ମଂ ୱା କରୋନ୍ତି, ଆପୁଚ୍ଛକା ଚ ପରିୟେସନ୍ତାପି ଅଦିସ୍ୱା ‘‘ସବ୍ବେ ଆପୁଚ୍ଛିତା ଅମ୍ହେହୀ’’ତି ସଞ୍ଞିନୋ ହୋନ୍ତି, ପବ୍ବଜ୍ଜା ନାମ ଲହୁକକମ୍ମଂ, ତସ୍ମା ପବ୍ବଜିତୋ ସୁପବ୍ବଜିତୋ, ପବ୍ବାଜେନ୍ତସ୍ସପି ଅନାପତ୍ତି ।

ସଚେ ପନ ୱିହାରୋ ମହା ହୋତି ଅନେକଭିକ୍ଖୁସହସ୍ସାୱାସୋ, ସବ୍ବେ ଭିକ୍ଖୂ ସନ୍ନିପାତାପେତୁମ୍ପି ଦୁକ୍କରଂ, ପଗେୱ ପଟିପାଟିୟା ଆପୁଚ୍ଛିତୁଂ, ଖଣ୍ଡସୀମାୟ ୱା ଠତ୍ୱା ନଦୀସମୁଦ୍ଦାଦୀନି ୱା ଗନ୍ତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ୟୋ ପନ ନୱମୁଣ୍ଡୋ ୱା ହୋତି ୱିବ୍ଭନ୍ତକୋ ୱା ନିଗଣ୍ଠାଦୀସୁ ଅଞ୍ଞତରୋ ୱା ଦ୍ୱଙ୍ଗୁଲକେସୋ ୱା ଊନଦ୍ୱଙ୍ଗୁଲକେସୋ ୱା, ତସ୍ସ କେସଚ୍ଛେଦନକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି, ତସ୍ମା ଭଣ୍ଡୁକମ୍ମଂ ଅନାପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାପି ତାଦିସଂ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଦ୍ୱଙ୍ଗୁଲାତିରିତ୍ତକେସୋ ପନ ୟୋ ହୋତି ଅନ୍ତମସୋ ଏକସିଖାମତ୍ତଧରୋପି, ସୋ ଭଣ୍ଡୁକମ୍ମଂ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାୱ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ ।

୧୪୫. ଏୱଂ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେନ୍ତେନ ଚ ପରିପୁଣ୍ଣପତ୍ତଚୀୱରୋୱ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ସଚେ ତସ୍ସ ନତ୍ଥି, ୟାଚିତକେନପି ପତ୍ତଚୀୱରେନ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ସଭାଗଟ୍ଠାନେ ୱିସ୍ସାସେନ ଗହେତ୍ୱାପି ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୧୮) ପନ ଅପକ୍କଂ ପତ୍ତଂ ଚୀୱରୂପଗାନି ଚ ୱତ୍ଥାନି ଗହେତ୍ୱା ଆଗତୋ ହୋତି, ୟାୱ ପତ୍ତୋ ପଚ୍ଚତି, ଚୀୱରାନି ଚ କରୀୟନ୍ତି, ତାୱ ୱିହାରେ ୱସନ୍ତସ୍ସ ଅନାମଟ୍ଠପିଣ୍ଡପାତଂ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଥାଲକେସୁ ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ପୁରେଭତ୍ତଂ ସାମଣେରଭାଗସମକୋ ଆମିସଭାଗୋ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ସେନାସନଗ୍ଗାହୋ ପନ ସଲାକଭତ୍ତଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତନିମନ୍ତନାଦୀନି ଚ ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ପଚ୍ଛାଭତ୍ତମ୍ପି ସାମଣେରଭାଗସମୋ ତେଲତଣ୍ଡୁଲମଧୁଫାଣିତାଦିଭେସଜ୍ଜଭାଗୋ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଗିଲାନୋ ହୋତି, ଭେସଜ୍ଜମସ୍ସ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ସାମଣେରସ୍ସ ୱିୟ ସବ୍ବଂ ପଟିଜଗ୍ଗନକମ୍ମଂ । ଉପସମ୍ପଦାପେକ୍ଖଂ ପନ ୟାଚିତକେନ ପତ୍ତଚୀୱରେନ ଉପସମ୍ପାଦେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ୟାଚିତକେନ ପତ୍ତଚୀୱରେନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବୋ, ୟୋ ଉପସମ୍ପାଦେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୧୮) ୱୁତ୍ତଂ । ତସ୍ମା ସୋ ପରିପୁଣ୍ଣପତ୍ତଚୀୱରୋୟେୱ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବୋ । ସଚେ ତସ୍ସ ନତ୍ଥି, ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟା ଚସ୍ସ ଦାତୁକାମା ହୋନ୍ତି, ଅଞ୍ଞେ ୱା ଭିକ୍ଖୂ ନିରପେକ୍ଖେହି ନିସ୍ସଜ୍ଜିତ୍ୱା ଅଧିଟ୍ଠାନୁପଗଂ ପତ୍ତଚୀୱରଂ ଦାତବ୍ବଂ । ୟାଚିତକେନ ପନ ପତ୍ତେନ ୱା ଚୀୱରେନ ୱା ଉପସମ୍ପାଦେନ୍ତସ୍ସେୱ ଆପତ୍ତି ହୋତି, କମ୍ମଂ ପନ ନ କୁପ୍ପତି ।

୧୪୬. ପରିପୁଣ୍ଣପତ୍ତଚୀୱରଂ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୪) ପବ୍ବାଜେନ୍ତେନପି ସଚେ ଓକାସୋ ହୋତି, ସୟଂ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ । ସଚେ ଉଦ୍ଦେସପରିପୁଚ୍ଛାଦୀହି ବ୍ୟାୱଟୋ ହୋତି, ଓକାସଂ ନ ଲଭତି, ଏକୋ ଦହରଭିକ୍ଖୁ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଏତଂ ପବ୍ବାଜେହୀ’’ତି । ଅୱୁତ୍ତୋପି ଚେ ଦହରଭିକ୍ଖୁ ଉପଜ୍ଝାୟଂ ଉଦ୍ଦିସ୍ସ ପବ୍ବାଜେତି, ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଦହରଭିକ୍ଖୁ ନତ୍ଥି, ସାମଣେରୋପି ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଏତଂ ଖଣ୍ଡସୀମଂ ନେତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେତ୍ୱା କାସାୟାନି ଅଚ୍ଛାଦେତ୍ୱା ଏହୀ’’ତି । ସରଣାନି ପନ ସୟଂ ଦାତବ୍ବାନି । ଏୱଂ ଭିକ୍ଖୁନାୱ ପବ୍ବାଜିତୋ ହୋତି । ପୁରିସଞ୍ହି ଭିକ୍ଖୁତୋ ଅଞ୍ଞୋ ପବ୍ବାଜେତୁଂ ନ ଲଭତି, ମାତୁଗାମଂ ଭିକ୍ଖୁନୀତୋ ଅଞ୍ଞୋ, ସାମଣେରୋ ପନ ସାମଣେରୀ ୱା ଆଣତ୍ତିୟା କାସାୟାନି ଦାତୁଂ ଲଭନ୍ତି, କେସୋରୋପନଂ ୟେନ କେନଚି କତଂ ସୁକତଂ ।

ସଚେ ପନ ଭବ୍ବରୂପୋ ହୋତି ସହେତୁକୋ ଞାତୋ ୟସସ୍ସୀ କୁଲପୁତ୍ତୋ, ଓକାସଂ କତ୍ୱାପି ସୟମେୱ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବୋ, ‘‘ମତ୍ତିକାମୁଟ୍ଠିଂ ଗହେତ୍ୱା ନହାୟିତ୍ୱା ଆଗଚ୍ଛାହୀ’’ତି ଚ ନ ପନ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତବ୍ବୋ। ପବ୍ବଜିତୁକାମାନଞ୍ହି ପଠମଂ ବଲୱଉସ୍ସାହୋ ହୋତି, ପଚ୍ଛା ପନ କାସାୟାନି ଚ କେସହରଣସତ୍ଥକଞ୍ଚ ଦିସ୍ୱା ଉତ୍ରସନ୍ତି, ଏତ୍ତୋୟେୱ ପଲାୟନ୍ତି, ତସ୍ମା ସୟମେୱ ନହାନତିତ୍ଥଂ ନେତ୍ୱା ସଚେ ନାତିଦହରୋ, ‘‘ନହାହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ, କେସା ପନସ୍ସ ସୟମେୱ ମତ୍ତିକଂ ଗହେତ୍ୱା ଧୋୱିତବ୍ବା। ଦହରକୁମାରକୋ ପନ ସୟଂ ଉଦକଂ ଓତରିତ୍ୱା ଗୋମୟମତ୍ତିକାହି ଘଂସିତ୍ୱା ନହାପେତବ୍ବୋ । ସଚେପିସ୍ସ କଚ୍ଛୁ ୱା ପିଳକା ୱା ହୋନ୍ତି, ୟଥା ମାତା ପୁତ୍ତଂ ନ ଜିଗୁଚ୍ଛତି, ଏୱମେୱଂ ଅଜିଗୁଚ୍ଛନ୍ତେନ ସାଧୁକଂ ହତ୍ଥପାଦତୋ ଚ ସୀସତୋ ଚ ପଟ୍ଠାୟ ଘଂସିତ୍ୱା ଘଂସିତ୍ୱା ନହାପେତବ୍ବୋ । କସ୍ମା ? ଏତ୍ତକେନ ହି ଉପକାରେନ କୁଲପୁତ୍ତା ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟେସୁ ଚ ସାସନେ ଚ ବଲୱସିନେହା ତିବ୍ବଗାରୱା ଅନିୱତ୍ତିଧମ୍ମା ହୋନ୍ତି, ଉପ୍ପନ୍ନଂ ଅନଭିରତିଂ ୱିନୋଦେତ୍ୱା ଥେରଭାୱଂ ପାପୁଣନ୍ତି, କତଞ୍ଞୁକତୱେଦିନୋ ହୋନ୍ତି ।

ଏୱଂ ନହାପନକାଲେ ପନ କେସମସ୍ସୁଂ ଓରୋପନକାଲେ ୱା ‘‘ତ୍ୱଂ ଞାତୋ ୟସସ୍ସୀ, ଇଦାନି ମୟଂ ତଂ ନିସ୍ସାୟ ପଚ୍ଚୟେହି ନ କିଲମିସ୍ସାମା’’ତି ନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ, ଅଞ୍ଞାପି ଅନିୟ୍ୟାନିକକଥା ନ ୱତ୍ତବ୍ବା, ଅଥ ଖ୍ୱସ୍ସ ‘‘ଆୱୁସୋ, ସୁଟ୍ଠୁ ଉପଧାରେହି, ସତିଂ ଉପଟ୍ଠାପେହୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ତଚପଞ୍ଚକକମ୍ମଟ୍ଠାନଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ । ଆଚିକ୍ଖନ୍ତେନ ଚ ୱଣ୍ଣସଣ୍ଠାନଗନ୍ଧାସୟୋକାସୱସେନ ଅସୁଚିଜେଗୁଚ୍ଛପଟିକ୍କୂଲଭାୱଂ ନିଜ୍ଜୀୱନିସ୍ସତ୍ତଭାୱଂ ୱା ପାକଟଂ କରୋନ୍ତେନ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ । ସଚେ ହି ସୋ ପୁବ୍ବେ ମଦ୍ଦିତସଙ୍ଖାରୋ ହୋତି ଭାୱିତଭାୱନୋ କଣ୍ଟକୱେଧାପେକ୍ଖୋ ୱିୟ ପରିପକ୍କଗଣ୍ଡୋ ସୂରିୟୁଗ୍ଗମନାପେକ୍ଖଂ ୱିୟ ଚ ପରିଣତପଦୁମଂ, ଅଥସ୍ସ ଆରଦ୍ଧମତ୍ତେ କମ୍ମଟ୍ଠାନଂ ମନସିକାରେ ଇନ୍ଦାସନି ୱିୟ ପବ୍ବତେ କିଲେସପବ୍ବତେ ଚୁଣ୍ଣୟମାନଂୟେୱ ଞାଣଂ ପୱତ୍ତତି, ଖୁରଗ୍ଗେୟେୱ ଅରହତ୍ତଂ ପାପୁଣାତି । ୟେ ହି କେଚି ଖୁରଗ୍ଗେ ଅରହତ୍ତଂ ପତ୍ତା, ସବ୍ବେ ତେ ଏୱରୂପଂ ସୱନଂ ଲଭିତ୍ୱା କଲ୍ୟାଣମିତ୍ତେନ ଆଚରିୟେନ ଦିନ୍ନନୟଂ ନିସ୍ସାୟ, ନୋ ଅନିସ୍ସାୟ । ତସ୍ମାସ୍ସ ଆଦିତୋୱ ଏୱରୂପୀ କଥା କଥେତବ୍ବାତି ।

କେସେସୁ ପନ ଓରୋପିତେସୁ ହଲିଦ୍ଦିଚୁଣ୍ଣେନ ୱା ଗନ୍ଧଚୁଣ୍ଣେନ ୱା ସୀସଞ୍ଚ ସରୀରଞ୍ଚ ଉବ୍ବଟ୍ଟେତ୍ୱା ଗିହିଗନ୍ଧଂ ଅପନେତ୍ୱା କାସାୟାନି ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱା ଦ୍ୱିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱା ସକିଂ ୱା ପଟିଗ୍ଗାହାପେତବ୍ବୋ । ଅଥାପିସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଅଦତ୍ୱା ଆଚରିୟୋ ୱା ଉପଜ୍ଝାୟୋ ୱା ସୟମେୱ ଅଚ୍ଛାଦେତି, ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଅଞ୍ଞଂ ଦହରଂ ୱା ସାମଣେରଂ ୱା ଉପାସକଂ ୱା ଆଣାପେତି ‘‘ଆୱୁସୋ, ଏତାନି କାସାୟାନି ଗହେତ୍ୱା ଏତଂ ଅଚ୍ଛାଦେହୀ’’ତି, ତଞ୍ଞେୱ ୱା ଆଣାପେତି ‘‘ଏତାନି ଗହେତ୍ୱା ଅଚ୍ଛାଦେହୀ’’ତି, ସବ୍ବଂ ତଂ ୱଟ୍ଟତି, ସବ୍ବଂ ତେନ ଭିକ୍ଖୁନାୱ ଦିନ୍ନଂ ହୋତି । ୟଂ ପନ ନିୱାସନଂ ୱା ପାରୁପନଂ ୱା ଅନାଣତ୍ତିୟା ନିୱାସେତି ୱା ପାରୁପତି ୱା, ତଂ ଅପନେତ୍ୱା ପୁନ ଦାତବ୍ବଂ । ଭିକ୍ଖୁନା ହି ସହତ୍ଥେନ ୱା ଆଣତ୍ତିୟା ୱା ଦିନ୍ନମେୱ କାସାୟଂ ୱଟ୍ଟତି, ଅଦିନ୍ନଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେପି ତସ୍ସେୱ ସନ୍ତକଂ ହୋତି, କୋ ପନ ୱାଦୋ ଉପଜ୍ଝାୟମୂଲକେ ।

୧୪୭. ଏୱଂ ପନ ଦିନ୍ନାନି କାସାୟାନି ଅଚ୍ଛାଦାପେତ୍ୱା ଏକଂସଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ କାରାପେତ୍ୱା ୟେ ତତ୍ଥ ସନ୍ନିପତିତା ଭିକ୍ଖୂ, ତେସଂ ପାଦେ ୱନ୍ଦାପେତ୍ୱା ଅଥ ସରଣଗହଣତ୍ଥଂ ଉକ୍କୁଟିକଂ ନିସୀଦାପେତ୍ୱା ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଗ୍ଗଣ୍ହାପେତ୍ୱା ‘‘ଏୱଂ ୱଦେହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ, ‘‘ୟମହଂ ୱଦାମି, ତଂ ୱଦେହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ଅଥସ୍ସ ଉପଜ୍ଝାୟେନ ୱା ଆଚରିୟେନ ୱା ‘‘ବୁଦ୍ଧଂ ସରଣଂ ଗଚ୍ଛାମୀ’’ତିଆଦିନା ନୟେନ ସରଣାନି ଦାତବ୍ବାନି ୟଥାୱୁତ୍ତପଟିପାଟିୟାୱ, ନ ଉପ୍ପଟିପାଟିୟା । ସଚେ ହି ଏକପଦମ୍ପି ଏକକ୍ଖରମ୍ପି ଉପ୍ପଟିପାଟିୟା ଦେତି, ବୁଦ୍ଧଂ ସରଣଂୟେୱ ୱା ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଦତ୍ୱା ପୁନ ଇତରେସୁ ଏକେକଂ ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଦେତି, ଅଦିନ୍ନାନି ହୋନ୍ତି ସରଣାନି ।

ଇମଞ୍ଚ ପନ ସରଣଗମନୁପସମ୍ପଦଂ ପଟିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଅନୁଞ୍ଞାତଉପସମ୍ପଦା ଏକତୋସୁଦ୍ଧିୟା ୱଟ୍ଟତି, ସାମଣେରପବ୍ବଜ୍ଜା ପନ ଉଭତୋସୁଦ୍ଧିୟାୱ ୱଟ୍ଟତି, ନୋ ଏକତୋସୁଦ୍ଧିୟା । ତସ୍ମା ଉପସମ୍ପଦାୟ ସଚେ ଆଚରିୟୋ ଞତ୍ତିଦୋସଞ୍ଚେୱ କମ୍ମୱାଚାଦୋସଞ୍ଚ ୱଜ୍ଜେତ୍ୱା କମ୍ମଂ କରୋତି, ସୁକତଂ ହୋତି । ପବ୍ବଜ୍ଜାୟ ପନ ଇମାନି ତୀଣି ସରଣାନି ବୁ-କାର ଧ-କାରାଦୀନଂ ବ୍ୟଞ୍ଜନାନଂ ଠାନକରଣସମ୍ପଦଂ ଅହାପେନ୍ତେନ ଆଚରିୟେନପି ଅନ୍ତେୱାସିକେନପି ୱତ୍ତବ୍ବାନି । ସଚେ ଆଚରିୟୋ ୱତ୍ତୁଂ ସକ୍କୋତି, ଅନ୍ତେୱାସିକୋ ନ ସକ୍କୋତି, ଅନ୍ତେୱାସିକୋ ୱା ସକ୍କୋତି, ଆଚରିୟୋ ନ ସକ୍କୋତି, ଉଭୋପି ୱା ନ ସକ୍କୋନ୍ତି, ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ଉଭୋପି ସକ୍କୋନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । ଇମାନି ଚ ପନ ଦଦମାନେନ ‘‘ବୁଦ୍ଧଂ ସରଣଂ ଗଚ୍ଛାମୀ’’ତି ଏୱଂ ଏକସମ୍ବନ୍ଧାନି ଅନୁନାସିକନ୍ତାନି ୱା କତ୍ୱା ଦାତବ୍ବାନି, ‘‘ବୁଦ୍ଧମ ସରଣମ ଗଚ୍ଛାମୀ’’ତି ଏୱଂ ୱିଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ମକାରନ୍ତାନି ୱା କତ୍ୱା ଦାତବ୍ବାନି । ଅନ୍ଧକଟ୍ଠକଥାୟଂ ‘‘ନାମଂ ସାୱେତ୍ୱା ‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ବୁଦ୍ଧରକ୍ଖିତୋ ୟାୱଜୀୱଂ ବୁଦ୍ଧଂ ସରଣଂ ଗଚ୍ଛାମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ, ତଂ ଏକଟ୍ଠକଥାୟମ୍ପି ନତ୍ଥି, ପାଳିୟମ୍ପି ନ ୱୁତ୍ତଂ, ତେସଂ ରୁଚିମତ୍ତମେୱ, ତସ୍ମା ନ ଗହେତବ୍ବଂ । ନ ହି ତଥା ଅୱଦନ୍ତସ୍ସ ସରଣଂ କୁପ୍ପତି । ଏତ୍ତାୱତା ଚ ସାମଣେରଭୂମିୟଂ ପତିଟ୍ଠିତୋ ହୋତି ।

୧୪୮. ସଚେ ପନେସ ଗତିମା ହୋତି ପଣ୍ଡିତଜାତିକୋ, ଅଥସ୍ସ ତସ୍ମିଂୟେୱ ଠାନେ ସିକ୍ଖାପଦାନି ଉଦ୍ଦିସିତବ୍ବାନି । କଥଂ ? ୟଥା ଭଗୱତା ଉଦ୍ଦିଟ୍ଠାନି । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ –

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସାମଣେରାନଂ ଦସ ସିକ୍ଖାପଦାନି, ତେସୁ ଚ ସାମଣେରେହି ସିକ୍ଖିତୁଂ । ପାଣାତିପାତା ୱେରମଣି, ଅଦିନ୍ନାଦାନା ୱେରମଣି, ଅବ୍ରହ୍ମଚରିୟା ୱେରମଣି, ମୁସାୱାଦା ୱେରମଣି, ସୁରାମେରୟମଜ୍ଜପମାଦଟ୍ଠାନା ୱେରମଣି, ୱିକାଲଭୋଜନା ୱେରମଣି, ନଚ୍ଚଗୀତୱାଦିତ ୱିସୂକଦସ୍ସନା ୱେରମଣି, ମାଲାଗନ୍ଧ ୱିଲେପନ ଧାରଣ ମଣ୍ଡନ ୱିଭୂସନଟ୍ଠାନା ୱେରମଣି, ଉଚ୍ଚାସୟନମହାସୟନା ୱେରମଣି, ଜାତରୂପରଜତପଟିଗ୍ଗହଣା ୱେରମଣୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୦୬) ।

ଅନ୍ଧକଟ୍ଠକଥାୟଂ ପନ ‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ୟାୱଜୀୱଂ ପାଣାତିପାତା ୱେରମଣିସିକ୍ଖାପଦଂ ସମାଦିୟାମୀ’’ତି ଏୱଂ ସରଣଦାନଂ ୱିୟ ସିକ୍ଖାପଦଦାନମ୍ପି ୱୁତ୍ତଂ, ତଂ ନେୱ ପାଳିୟଂ, ନ ଅଟ୍ଠକଥାସୁ ଅତ୍ଥି, ତସ୍ମା ୟଥାପାଳିୟାୱ ଉଦ୍ଦିସିତବ୍ବାନି । ପବ୍ବଜ୍ଜା ହି ସରଣଗମନେହେୱ ସିଦ୍ଧା, ସିକ୍ଖାପଦାନି ପନ କେୱଲଂ ସିକ୍ଖାପଦପୂରଣତ୍ଥଂ ଜାନିତବ୍ବାନି, ତସ୍ମା ପାଳିୟା ଆଗତନୟେନେୱ ଉଗ୍ଗହେତୁଂ ଅସକ୍କୋନ୍ତସ୍ସ ୟାୟ କାୟଚି ଭାସାୟ ଅତ୍ଥୱସେନପି ଆଚିକ୍ଖିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟାୱ ପନ ଅତ୍ତନା ସିକ୍ଖିତବ୍ବସିକ୍ଖାପଦାନି ନ ଜାନାତି, ସଙ୍ଘାଟିପତ୍ତଚୀୱରଧାରଣଟ୍ଠାନନିସଜ୍ଜାଦୀସୁ ପାନଭୋଜନାଦିୱିଧିମ୍ହି ଚ ନ କୁସଲୋ ହୋତି, ତାୱ ଭୋଜନସାଲଂ ୱା ସଲାକଭାଜନଟ୍ଠାନଂ ୱା ଅଞ୍ଞଂ ୱା ତଥାରୂପଟ୍ଠାନଂ ନ ପେସେତବ୍ବୋ, ସନ୍ତିକାୱଚରୋୟେୱ କାତବ୍ବୋ, ବାଲଦାରକୋ ୱିୟ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବୋ, ସବ୍ବମସ୍ସ କପ୍ପିୟାକପ୍ପିୟଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ, ନିୱାସନପାରୁପନାଦୀସୁ ଅଭିସମାଚାରିକେସୁ ୱିନେତବ୍ବୋ । ତେନପି –

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଦସହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତଂ ସାମଣେରଂ ନାସେତୁଂ । ପାଣାତିପାତୀ ହୋତି, ଅଦିନ୍ନାଦାୟୀ ହୋତି, ଅବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋତି, ମୁସାୱାଦୀ ହୋତି, ମଜ୍ଜପାୟୀ ହୋତି, ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ଅୱଣ୍ଣଂ ଭାସତି, ଧମ୍ମସ୍ସ ଅୱଣ୍ଣଂ ଭାସତି, ସଙ୍ଘସ୍ସ ଅୱଣ୍ଣଂ ଭାସତି, ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠିକୋ ହୋତି, ଭିକ୍ଖୁନୀଦୂସକୋ ହୋତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୦୮) –

ଏୱଂ ୱୁତ୍ତାନି ଦସ ନାସନଙ୍ଗାନି ଆରକା ପରିୱଜ୍ଜେତ୍ୱା ଆଭିସମାଚାରିକଂ ପରିପୂରେନ୍ତେନ ଦସୱିଧେ ସୀଲେ ସାଧୁକଂ ସିକ୍ଖିତବ୍ବଂ ।

୧୪୯. ୟୋ ପନ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୦୮) ପାଣାତିପାତାଦୀସୁ ଦସସୁ ନାସନଙ୍ଗେସୁ ଏକମ୍ପି କମ୍ମଂ କରୋତି, ସୋ ଲିଙ୍ଗନାସନାୟ ନାସେତବ୍ବୋ । ତୀସୁ ହି ନାସନାସୁ ଲିଙ୍ଗନାସନାୟେୱ ଇଧାଧିପ୍ପେତା । ୟଥା ଚ ଭିକ୍ଖୂନଂ ପାଣାତିପାତାଦୀସୁ ତା ତା ଆପତ୍ତିୟୋ ହୋନ୍ତି, ନ ତଥା ସାମଣେରାନଂ । ସାମଣେରୋ ହି କୁନ୍ଥ କିପିଲ୍ଲିକମ୍ପି ମାରେତ୍ୱା ମଙ୍ଗୁଲଣ୍ଡକମ୍ପି ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ନାସେତବ୍ବତଂୟେୱ ପାପୁଣାତି, ତାୱଦେୱସ୍ସ ସରଣଗମନାନି ଚ ଉପଜ୍ଝାୟଗ୍ଗହଣଞ୍ଚ ସେନାସନଗ୍ଗାହୋ ଚ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭନ୍ତି, ସଙ୍ଘଲାଭଂ ନ ଲଭତି, ଲିଙ୍ଗମତ୍ତମେୱ ଏକଂ ଅୱସିଟ୍ଠଂ ହୋତି । ସୋ ସଚେ ଆକିଣ୍ଣଦୋସୋୱ ହୋତି, ଆୟତିଂ ସଂୱରେ ନ ତିଟ୍ଠତି, ନିକ୍କଡ୍ଢିତବ୍ବୋ । ଅଥ ସହସା ୱିରଜ୍ଝିତ୍ୱା ‘‘ଦୁଟ୍ଠୁ ମୟା କତ’’ନ୍ତି ପୁନ ସଂୱରେ ଠାତୁକାମୋ ହୋତି, ଲିଙ୍ଗନାସନକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି, ୟଥାନିୱତ୍ଥପାରୁତସ୍ସେୱ ସରଣାନି ଦାତବ୍ବାନି, ଉପଜ୍ଝାୟୋ ଦାତବ୍ବୋ । ସିକ୍ଖାପଦାନି ପନ ସରଣଗମନେନେୱ ଇଜ୍ଝନ୍ତି । ସାମଣେରାନଞ୍ହି ସରଣଗମନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଉପସମ୍ପଦକମ୍ମୱାଚାସଦିସଂ, ତସ୍ମା ଭିକ୍ଖୂନଂ ୱିୟ ଚତୁପାରିସୁଦ୍ଧିସୀଲଂ ଇମିନାପି ଦସ ସୀଲାନି ସମାଦିନ୍ନାନେୱ ହୋନ୍ତି, ଏୱଂ ସନ୍ତେପି ଦଳ୍ହୀକରଣତ୍ଥଂ ଆୟତିଂ ସଂୱରେ ପତିଟ୍ଠାପନତ୍ଥଂ ପୁନ ଦାତବ୍ବାନି । ସଚେ ପୁରିମିକାୟ ପୁନ ସରଣାନି ଗହିତାନି, ପଚ୍ଛିମିକାୟ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଲଚ୍ଛତି । ସଚେ ପଚ୍ଛିମିକାୟ ଗହିତାନି, ସଙ୍ଘେନ ଅପଲୋକେତ୍ୱା ଲାଭୋ ଦାତବ୍ବୋ । ଅଦିନ୍ନାଦାନେ ତିଣସଲାକମତ୍ତେନପି ୱତ୍ଥୁନା, ଅବ୍ରହ୍ମଚରିୟେ ତୀସୁ ମଗ୍ଗେସୁ ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ୱିପ୍ପଟିପତ୍ତିୟା, ମୁସାୱାଦେ ହସାଧିପ୍ପାୟତାୟପି ମୁସା ଭଣିତେ ଅସ୍ସମଣୋ ହୋତି, ନାସେତବ୍ବତଂ ଆପଜ୍ଜତି, ମଜ୍ଜପାନେ ପନ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅଜାନିତ୍ୱାପି ବୀଜତୋ ପଟ୍ଠାୟ ମଜ୍ଜଂ ପିୱନ୍ତସ୍ସ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ସାମଣେରୋ ଜାନିତ୍ୱା ପିୱନ୍ତୋୱ ସୀଲଭେଦଂ ଆପଜ୍ଜତି, ନ ଅଜାନିତ୍ୱା । ୟାନି ପନସ୍ସ ଇତରାନି ପଞ୍ଚ ସିକ୍ଖାପଦାନି, ଏତେସୁ ଭିନ୍ନେସୁ ନ ନାସେତବ୍ବୋ, ଦଣ୍ଡକମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ । ସିକ୍ଖାପଦେ ପନ ପୁନ ଦିନ୍ନେପି ଅଦିନ୍ନେପି ୱଟ୍ଟତି, ଦଣ୍ଡକମ୍ମେନ ପନ ପୀଳେତ୍ୱା ଆୟତିଂ ସଂୱରେ ଠପନତ୍ଥାୟ ଦାତବ୍ବମେୱ ।

ଅୱଣ୍ଣଭାସନେ ପନ ‘‘ଅରହଂ ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧୋ’’ତିଆଦୀନଂ ପଟିପକ୍ଖୱସେନ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ୱା ‘‘ସ୍ୱାକ୍ଖାତୋ’’ତିଆଦୀନଂ ପଟିପକ୍ଖୱସେନ ଧମ୍ମସ୍ସ ୱା ‘‘ସୁପ୍ପଟିପନ୍ନୋ’’ତିଆଦୀନଂ ପଟିପକ୍ଖୱସେନ ସଙ୍ଘସ୍ସ ୱା ଅୱଣ୍ଣଂ ଭାସନ୍ତୋ ରତନତ୍ତୟଂ ନିନ୍ଦନ୍ତୋ ଗରହନ୍ତୋ ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟାଦୀହି ‘‘ମା ଏୱଂ ଅୱଚା’’ତି ଅୱଣ୍ଣଭାସନେ ଆଦୀନୱଂ ଦସ୍ସେତ୍ୱା ନିୱାରେତବ୍ବୋ । ‘‘ସଚେ ୟାୱତତିୟଂ ୱୁଚ୍ଚମାନୋ ନ ଓରମତି, କଣ୍ଟକନାସନାୟ ନାସେତବ୍ବୋ’’ତି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ମହାଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ପନ ‘‘ସଚେ ଏୱଂ ୱୁଚ୍ଚମାନୋ ତଂ ଲଦ୍ଧିଂ ନିସ୍ସଜ୍ଜତି, ଦଣ୍ଡକମ୍ମଂ କାରେତ୍ୱା ଅଚ୍ଚୟଂ ଦେସାପେତବ୍ବୋ । ସଚେ ନ ନିସ୍ସଜ୍ଜତି, ତଥେୱ ଆଦାୟ ପଗ୍ଗୟ୍ହ ତିଟ୍ଠତି, ଲିଙ୍ଗନାସନାୟ ନାସେତବ୍ବୋ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ, ତଂ ୟୁତ୍ତଂ । ଅୟମେୱ ହି ନାସନା ଇଧାଧିପ୍ପେତାତି । ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠିକେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ସସ୍ସତୁଚ୍ଛେଦାନଞ୍ହି ଅଞ୍ଞତରଦିଟ୍ଠିକୋ ସଚେ ଆଚରିୟାଦୀହି ଓୱଦିୟମାନୋ ନିସ୍ସଜ୍ଜତି, ଦଣ୍ଡକମ୍ମଂ କାରେତ୍ୱା ଅଚ୍ଚୟଂ ଦେସାପେତବ୍ବୋ, ଅପଟିନିସ୍ସଜ୍ଜନ୍ତୋୱ ନାସେତବ୍ବୋ । ଭିକ୍ଖୁନୀଦୂସକୋ ଚେତ୍ଥ କାମଂ ଅବ୍ରହ୍ମଚାରିଗ୍ଗହଣେନ ଗହିତୋୱ, ଅବ୍ରହ୍ମଚାରିଂ ପନ ଆୟତିଂ ସଂୱରେ ଠାତୁକାମଂ ସରଣାନି ଦତ୍ୱା ଉପସମ୍ପାଦେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଭିକ୍ଖୁନୀଦୂସକୋ ଆୟତିଂ ସଂୱରେ ଠାତୁକାମୋପି ପବ୍ବଜ୍ଜମ୍ପି ନ ଲଭତି, ପଗେୱ ଉପସମ୍ପଦନ୍ତି ଏତମତ୍ଥଂ ଦସ୍ସେତୁଂ ‘‘ଭିକ୍ଖୁନୀଦୂସକୋ’’ତି ଇଦଂ ୱିସୁଂ ଦସମଂ ଅଙ୍ଗଂ ୱୁତ୍ତନ୍ତି ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

୧୫୦. ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତସ୍ସ ସାମଣେରସ୍ସ ଦଣ୍ଡକମ୍ମଂ କାତୁଂ । ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅଲାଭାୟ ପରିସକ୍କତି, ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅନତ୍ଥାୟ ପରିସକ୍କତି, ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅୱାସାୟ ପରିସକ୍କତି, ଭିକ୍ଖୂ ଅକ୍କୋସତି, ପରିଭାସତି, ଭିକ୍ଖୂ ଭିକ୍ଖୂହି ଭେଦେତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୦୭) ‘‘ୱଚନତୋ ପନ ଇମାନି ପଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗାନି, ସିକ୍ଖାପଦେସୁ ଚ ପଚ୍ଛିମାନି ୱିକାଲଭୋଜନାଦୀନି ପଞ୍ଚାତି ଦସ ଦଣ୍ଡକମ୍ମୱତ୍ଥୂନି । କିଂପନେତ୍ଥ ଦଣ୍ଡକମ୍ମଂ କତ୍ତବ୍ବ’’ନ୍ତି ? ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ୟତ୍ଥ ୱା ୱସତି, ୟତ୍ଥ ୱା ପଟିକ୍କମତି, ତତ୍ଥ ଆୱରଣଂ କାତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୧୦୭) ୱଚନତୋ ୟତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୦୭) ୱସତି ୱା ପୱିସତି ୱା, ତତ୍ଥ ଆୱରଣଂ କାତବ୍ବଂ ‘‘ମା ଇଧ ପୱିସା’’ତି । ଉଭୟେନପି ଅତ୍ତନୋ ପରିୱେଣଞ୍ଚ ୱସ୍ସଗ୍ଗେନ ପତ୍ତସେନାସନଞ୍ଚ ୱୁତ୍ତଂ । ତସ୍ମା ନ ସବ୍ବୋ ସଙ୍ଘାରାମୋ ଆୱରଣଂ କାତବ୍ବୋ, କରୋନ୍ତୋ ଚ ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜତି ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସବ୍ବୋ ସଙ୍ଘାରାମୋ ଆୱରଣଂ କାତବ୍ବୋ, ୟୋ କରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି ୱୁତ୍ତତ୍ତା । ନ ଚ ମୁଖଦ୍ୱାରିକୋ ଆହାରୋ ଆୱରଣଂ କାତବ୍ବୋ, କରୋନ୍ତୋ ଚ ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜତି ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ମୁଖଦ୍ୱାରିକୋ ଆହାରୋ ଆୱରଣଂ କାତବ୍ବୋ, ୟୋ କରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି ୱୁତ୍ତତ୍ତା । ତସ୍ମା ‘‘ଅଜ୍ଜ ମା ଖାଦ ମା ଭୁଞ୍ଜା’’ତି ୱଦତୋପି ‘‘ଆହାରମ୍ପି ନିୱାରେସ୍ସାମୀ’’ତି ପତ୍ତଚୀୱରଂ ଅନ୍ତୋ ନିକ୍ଖିପତୋପି ସବ୍ବପୟୋଗେସୁ ଦୁକ୍କଟଂ । ଅନାଚାରସ୍ସ ପନ ଦୁବ୍ବଚସାମଣେରସ୍ସ ଦଣ୍ଡକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ୟାଗୁଂ ୱା ଭତ୍ତଂ ୱା ପତ୍ତଚୀୱରଂ ୱା ଦସ୍ସେତ୍ୱା ‘‘ଏତ୍ତକେ ନାମ ଦଣ୍ଡକମ୍ମେ ଆହଟେ ଇଦଂ ଲଚ୍ଛସୀ’’ତି ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଭଗୱତା ହି ଆୱରଣମେୱ ଦଣ୍ଡକମ୍ମଂ ୱୁତ୍ତଂ । ଧମ୍ମସଙ୍ଗାହକତ୍ଥେରେହି ପନ ‘‘ଅପରାଧାନୁରୂପଂ ଉଦକଦାରୁୱାଲିକାଦୀନଂ ଆହରାପନମ୍ପି କାତବ୍ବ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ, ତସ୍ମା ତମ୍ପି କାତବ୍ବଂ, ତଞ୍ଚ ଖୋ ‘‘ଓରମିସ୍ସତି ୱିରମିସ୍ସତୀ’’ତି ଅନୁକମ୍ପାୟ, ନ ‘‘ନସ୍ସିସ୍ସତି ୱିବ୍ଭମିସ୍ସତୀ’’ତିଆଦିନୟପ୍ପୱତ୍ତେନ ପାପଜ୍ଝାସୟେନ । ‘‘ଦଣ୍ଡକମ୍ମଂ କରୋମୀ’’ତି ଚ ଉଣ୍ହପାସାଣେ ୱା ନିପଜ୍ଜାପେତୁଂ ପାସାଣିଟ୍ଠକାଦୀନି ୱା ସୀସେ ନିକ୍ଖିପାପେତୁଂ ଉଦକଂ ୱା ପୱେସେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

ଉପଜ୍ଝାୟଂ ଅନାପୁଚ୍ଛାପି ଦଣ୍ଡକମ୍ମଂ ନ କାରେତବ୍ବଂ ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଉପଜ୍ଝାୟଂ ଅନାପୁଚ୍ଛା ଆୱରଣଂ କାତବ୍ବଂ, ୟୋ କରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୦୮) ୱଚନତୋ । ଏତ୍ଥ ପନ ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ସାମଣେରସ୍ସ ଅୟଂ ନାମ ଅପରାଧୋ, ଦଣ୍ଡକମ୍ମମସ୍ସ କରୋଥା’’ତି ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱୁତ୍ତେ ସଚେ ସୋ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ଦଣ୍ଡକମ୍ମଂ ନ କରୋତି, ସୟଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେପି ଆଦିତୋ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ୱଦତି ‘‘ମୟ୍ହଂ ସାମଣେରାନଂ ଦୋସେ ସତି ତୁମ୍ହେ ଦଣ୍ଡକମ୍ମଂ କରୋଥା’’ତି, କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ୟଥା ଚ ସାମଣେରାନଂ, ଏୱଂ ସଦ୍ଧିୱିହାରିକନ୍ତେୱାସିକାନମ୍ପି ଦଣ୍ଡକମ୍ମଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଅଞ୍ଞେସଂ ପନ ପରିସା ନ ଅପଲାଳେତବ୍ବା, ଅପଲାଳେନ୍ତୋ ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜତି ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଞ୍ଞସ୍ସ ପରିସା ଅପଲାଳେତବ୍ବା, ୟୋ ଅପଲାଳେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୦୮) ୱଚନତୋ। ତସ୍ମା ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ପତ୍ତଂ ଦେମ, ଚୀୱରଂ ଦେମା’’ତି ଅତ୍ତନୋ ଉପଟ୍ଠାନକରଣତ୍ଥଂ ସଙ୍ଗଣ୍ହିତ୍ୱା ସାମଣେରା ୱା ହୋନ୍ତୁ ଉପସମ୍ପନ୍ନା ୱା, ଅନ୍ତମସୋ ଦୁସ୍ସୀଲଭିକ୍ଖୁସ୍ସପି ପରସ୍ସ ପରିସଭୂତେ ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ଗଣ୍ହିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଆଦୀନୱଂ ପନ ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ‘‘ତୟା ନହାୟିତୁଂ ଆଗତେନ ଗୂଥମକ୍ଖନଂ ୱିୟ କତଂ ଦୁସ୍ସୀଲଂ ନିସ୍ସାୟ ୱିହରନ୍ତେନା’’ତି । ସଚେ ସୋ ସୟମେୱ ଜାନିତ୍ୱା ଉପଜ୍ଝଂ ୱା ନିସ୍ସୟଂ ୱା ୟାଚତି, ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ପବ୍ବଜ୍ଜାୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୨୩. ନିସ୍ସୟୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୧୫୧.ନିସ୍ସୟୋତି ଏତ୍ଥ ପନ ଅୟଂ ନିସ୍ସୟୋ ନାମ କେନ ଦାତବ୍ବୋ, କେନ ନ ଦାତବ୍ବୋ, କସ୍ସ ଦାତବ୍ବୋ, କସ୍ସ ନ ଦାତବ୍ବୋ, କଥଂ ଗହିତୋ ହୋତି, କଥଂ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି, ନିସ୍ସାୟ କେନ ୱସିତବ୍ବଂ, କେନ ଚ ନ ୱସିତବ୍ବନ୍ତି ? ତତ୍ଥ କେନ ଦାତବ୍ବୋ, କେନ ନ ଦାତବ୍ବୋତି ଏତ୍ଥ ତାୱ ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପଟିବଲେନ ଦସୱସ୍ସେନ ୱା ଅତିରେକଦସୱସ୍ସେନ ୱା ଉପସମ୍ପାଦେତୁଂ, ନିସ୍ସୟଂ ଦାତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୭୬, ୮୨) ଚ ୱଚନତୋ ୟୋ ବ୍ୟତ୍ତୋ ହୋତି ପଟିବଲୋ ଉପସମ୍ପଦାୟ ଦସୱସ୍ସୋ ୱା ଅତିରେକଦସୱସ୍ସୋ ୱା, ତେନ ଦାତବ୍ବୋ, ଇତରେନ ନ ଦାତବ୍ବୋ । ସଚେ ଦେତି, ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜତି ।

ଏତ୍ଥ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୪୫-୧୪୭) ଚ ‘‘ବ୍ୟତ୍ତୋ’’ତି ଇମିନା ପରିସୁପଟ୍ଠାପକବହୁସ୍ସୁତୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ପରିସୁପଟ୍ଠାପକେନ ହି ସବ୍ବନ୍ତିମେନ ପରିଚ୍ଛେଦେନ ପରିସଂ ଅଭିୱିନୟେ ୱିନେତୁଂ ଦ୍ୱେ ୱିଭଙ୍ଗା ପଗୁଣା ୱାଚୁଗ୍ଗତା କାତବ୍ବା, ଅସକ୍କୋନ୍ତେନ ତୀହି ଜନେହି ସଦ୍ଧିଂ ପରିୱତ୍ତନକ୍ଖମା କାତବ୍ବା, କମ୍ମାକମ୍ମଞ୍ଚ ଖନ୍ଧକୱତ୍ତଞ୍ଚ ଉଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ, ପରିସାୟ ପନ ଅଭିଧମ୍ମେ ୱିନୟନତ୍ଥଂ ସଚେ ମଜ୍ଝିମଭାଣକୋ ହୋତି, ମୂଲପଣ୍ଣାସକୋ ଉଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ, ଦୀଘଭାଣକେନ ମହାୱଗ୍ଗୋ, ସଂୟୁତ୍ତଭାଣକେନ ହେଟ୍ଠିମା ୱା ତୟୋ ୱଗ୍ଗା ମହାୱଗ୍ଗୋ ୱା, ଅଙ୍ଗୁତ୍ତରଭାଣକେନ ହେଟ୍ଠା ୱା ଉପରି ୱା ଉପଡ୍ଢନିକାୟୋ ଉଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ, ଅସକ୍କୋନ୍ତେନ ତିକନିପାତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଉଗ୍ଗହେତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ‘‘ଏକଂ ଗଣ୍ହନ୍ତେନ ଚତୁକ୍କନିପାତଂ ୱା ପଞ୍ଚକନିପାତଂ ୱା ଉଗ୍ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ଜାତକଭାଣକେନ ସାଟ୍ଠକଥଂ ଜାତକଂ ଉଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ, ତତୋ ଓରଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଧମ୍ମପଦମ୍ପି ସହ ୱତ୍ଥୁନା ଉଗ୍ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ତତୋ ତତୋ ସମୁଚ୍ଚୟଂ କତ୍ୱା ମୂଲପଣ୍ଣାସକମତ୍ତଂ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ନ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି କୁରୁନ୍ଦଟ୍ଠକଥାୟଂ ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ଇତରାସୁ ୱିଚାରଣାୟେୱ ନତ୍ଥି । ଅଭିଧମ୍ମେ କିଞ୍ଚି ଗହେତବ୍ବନ୍ତି ନ ୱୁତ୍ତଂ । ୟସ୍ସ ପନ ସାଟ୍ଠକଥମ୍ପି ୱିନୟପିଟକଂ ଅଭିଧମ୍ମପିଟକଞ୍ଚ ପଗୁଣଂ, ସୁତ୍ତନ୍ତେ ଚ ୱୁତ୍ତପ୍ପକାରୋ ଗନ୍ଥୋ ନତ୍ଥି, ପରିସଂ ଉପଟ୍ଠାପେତୁଂ ନ ଲଭତି । ୟେନ ପନ ସୁତ୍ତନ୍ତତୋ ଚ ୱିନୟତୋ ଚ ୱୁତ୍ତପ୍ପମାଣୋ ଗନ୍ଥୋ ଉଗ୍ଗହିତୋ, ଅୟଂ ପରିସୁପଟ୍ଠାକୋ ବହୁସ୍ସୁତୋୱ ହୋତି, ଦିସାପାମୋକ୍ଖୋ ୟେନକାମଂଗମୋ ପରିସଂ ଉପଟ୍ଠାପେତୁଂ ଲଭତି, ଅୟଂ ଇମସ୍ମିଂ ଅତ୍ଥେ ‘‘ବ୍ୟତ୍ତୋ’’ତି ଅଧିପ୍ପେତୋ ।

ୟୋ ପନ ଅନ୍ତେୱାସିନୋ ୱା ସଦ୍ଧିୱିହାରିକସ୍ସ ୱା ଗିଲାନସ୍ସ ସକ୍କୋତି ଉପଟ୍ଠାନାଦୀନି କାତୁଂ, ଅୟଂ ଇଧ ‘‘ପଟିବଲୋ’’ତି ଅଧିପ୍ପେତୋ । ୟଂ ପନ ୱୁତ୍ତଂ –

‘‘ପଞ୍ଚହି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ନ ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ସାମଣେରୋ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ । ନ ଅସେକ୍ଖେନ ସୀଲକ୍ଖନ୍ଧେନ ସମନ୍ନାଗତୋ ହୋତି, ନ ଅସେକ୍ଖେନ ସମାଧିକ୍ଖନ୍ଧେନ ସମନ୍ନାଗତୋ ହୋତି, ନ ଅସେକ୍ଖେନ ପଞ୍ଞାକ୍ଖନ୍ଧେନ ସମନ୍ନାଗତୋ ହୋତି, ନ ଅସେକ୍ଖେନ ୱିମୁତ୍ତିକ୍ଖନ୍ଧେନ ସମନ୍ନାଗତୋ ହୋତି, ନ ଅସେକ୍ଖେନ ୱିମୁତ୍ତିଞାଣଦସ୍ସନକ୍ଖନ୍ଧେନ ସମନ୍ନାଗତୋ ହୋତି । ଇମେହି ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ନ ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ସାମଣେରୋ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ ।

‘‘ଅପରେହିପି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ନ ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ସାମଣେରୋ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ । ଅତ୍ତନା ନ ଅସେକ୍ଖେନ ସୀଲକ୍ଖନ୍ଧେନ ସମନ୍ନାଗତୋ ହୋତି, ନ ପରଂ ଅସେକ୍ଖେ ସୀଲକ୍ଖନ୍ଧେ ସମାଦପେତା । ଅତ୍ତନା ନ ଅସେକ୍ଖେନ ସମାଧିକ୍ଖନ୍ଧେନ ସମନ୍ନାଗତୋ ହୋତି, ନ ପରଂ ଅସେକ୍ଖେ ସମାଧିକ୍ଖନ୍ଧେ ସମାଦପେତା । ଅତ୍ତନା ନ ଅସେକ୍ଖେନ ପଞ୍ଞାକ୍ଖନ୍ଧେନ ସମନ୍ନାଗତୋ ହୋତି, ନ ପରଂ ଅସେକ୍ଖେ ପଞ୍ଞାକ୍ଖନ୍ଧେ ସମାଦପେତା । ଅତ୍ତନା ନ ଅସେକ୍ଖେନ ୱିମୁତ୍ତିକ୍ଖନ୍ଧେନ ସମନ୍ନାଗତୋ ହୋତି, ନ ପରଂ ଅସେକ୍ଖେ ୱିମୁତ୍ତିକ୍ଖନ୍ଧେ ସମାଦପେତା । ଅତ୍ତନା ନ ଅସେକ୍ଖେନ ୱିମୁତ୍ତିଞାଣଦସ୍ସନକ୍ଖନ୍ଧେନ ସମନ୍ନାଗତୋ ହୋତି, ନ ପରଂ ଅସେକ୍ଖେ ୱିମୁତ୍ତିଞାଣଦସ୍ସନକ୍ଖନ୍ଧେ ସମାଦପେତା । ଇମେହି ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ନ ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ସାମଣେରୋ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ ।

‘‘ଅପରେହିପି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ନ ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ସାମଣେରୋ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ । ଅସ୍ସଦ୍ଧୋ ହୋତି, ଅହିରିକୋ ହୋତି, ଅନୋତ୍ତପ୍ପୀ ହୋତି, କୁସୀତୋ ହୋତି, ମୁଟ୍ଠସ୍ସତି ହୋତି । ଇମେହି ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ନ ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ସାମଣେରୋ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ ।

‘‘ଅପରେହିପି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ନ ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ସାମଣେରୋ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ । ଅଧିସୀଲେ ସୀଲୱିପନ୍ନୋ ହୋତି, ଅଜ୍ଝାଚାରେ ଆଚାରୱିପନ୍ନୋ ହୋତି, ଅତିଦିଟ୍ଠିୟା ଦିଟ୍ଠିୱିପନ୍ନୋ ହୋତି, ଅପ୍ପସ୍ସୁତୋ ହୋତି, ଦୁପ୍ପଞ୍ଞୋ ହୋତି । ଇମେହି ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ନ ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ସାମଣେରୋ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ ।

‘‘ଅପରେହିପି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ନ ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ସାମଣେରୋ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ । ନ ପଟିବଲୋ ହୋତି ଅନ୍ତେୱାସିଂ ୱା ସଦ୍ଧିୱିହାରିଂ ୱା ଗିଲାନଂ ଉପଟ୍ଠାତୁଂ ୱା ଉପଟ୍ଠାପେତୁଂ ୱା, ଅନଭିରତଂ ୱୂପକାସେତୁଂ ୱା ୱୂପକାସାପେତୁଂ ୱା, ଉପ୍ପନ୍ନଂ କୁକ୍କୁଚ୍ଚଂ ଧମ୍ମତୋ ୱିନୋଦେତୁଂ, ଆପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତି, ଆପତ୍ତିୟା ୱୁଟ୍ଠାନଂ ନ ଜାନାତି । ଇମେହି ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ନ ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ସାମଣେରୋ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ ।

‘‘ଅପରେହିପି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ନ ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ସାମଣେରୋ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ । ନ ପଟିବଲୋ ହୋତି ଅନ୍ତେୱାସିଂ ୱା ସଦ୍ଧିୱିହାରିଂ ୱା ଆଭିସମାଚାରିକାୟ ସିକ୍ଖାୟ ସିକ୍ଖାପେତୁଂ, ଆଦିବ୍ରହ୍ମଚରିୟକାୟ ସିକ୍ଖାୟ ୱିନେତୁଂ, ଅଭିଧମ୍ମେ ୱିନେତୁଂ, ଅଭିୱିନୟେ ୱିନେତୁଂ, ଉପ୍ପନ୍ନଂ ଦିଟ୍ଠିଗତଂ ଧମ୍ମତୋ ୱିୱେଚେତୁଂ । ଇମେହି ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ନ ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ସାମଣେରୋ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ ।

‘‘ଅପରେହିପି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ନ ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ସାମଣେରୋ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ। ଆପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତି, ଅନାପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତି, ଲହୁକଂ ଆପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତି, ଗରୁକଂ ଆପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତି, ଉଭୟାନି ଖୋ ପନସ୍ସ ପାତିମୋକ୍ଖାନି ୱିତ୍ଥାରେନ ନ ସ୍ୱାଗତାନି ହୋନ୍ତି ନ ସୁୱିଭତ୍ତାନି ନ ସୁପ୍ପୱତ୍ତୀନି ନ ସୁୱିନିଚ୍ଛିତାନି ସୁତ୍ତସୋ ଅନୁବ୍ୟଞ୍ଜନସୋ । ଇମେହି ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ନ ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ସାମଣେରୋ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ ।

‘‘ଅପରେହିପି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ନ ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ସାମଣେରୋ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ । ଆପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତି, ଅନାପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତି, ଲହୁକଂ ଆପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତି, ଗରୁକଂ ଆପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତି, ଊନଦସୱସ୍ସୋ ହୋତି। ଇମେହି ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ନ ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ସାମଣେରୋ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ’’ତିଆଦି (ମହାୱ॰ ୮୪) । ତମ୍ପି –

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପଟିବଲେନ ଦସୱସ୍ସେନ ୱା ଅତିରେକଦସୱସ୍ସେନ ୱା ଉପସମ୍ପାଦେତୁଂ, ନିସ୍ସୟଂ ଦାତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୭୬, ୮୨) ଚ ଏୱଂ ସଙ୍ଖେପତୋ ୱୁତ୍ତସ୍ସେୱ ଉପଜ୍ଝାୟାଚରିୟଲକ୍ଖଣସ୍ସ ୱିତ୍ଥାରଦସ୍ସନତ୍ଥଂ ୱୁତ୍ତଂ ।

ତତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୮୪) କିଞ୍ଚି ଅୟୁତ୍ତୱସେନ ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଂ, କିଞ୍ଚି ଆପତ୍ତିଅଙ୍ଗୱସେନ । ତଥା ହି ‘‘ନ ଅସେକ୍ଖେନ ସୀଲକ୍ଖନ୍ଧେନା’’ତି ଚ ‘‘ଅତ୍ତନା ନ ଅସେକ୍ଖେନା’’ତି ଚ ‘‘ଅସ୍ସଦ୍ଧୋ’’ତି ଚ ଆଦୀସୁ ତୀସୁ ପଞ୍ଚକେସୁ ଅୟୁତ୍ତୱସେନ ପଟିକ୍ଖେପୋ କତୋ, ନ ଆପତ୍ତିଅଙ୍ଗୱସେନ । ୟୋ ହି ଅସେକ୍ଖେହି ସୀଲକ୍ଖନ୍ଧାଦୀହି ଅସମନ୍ନାଗତୋ ପରେ ଚ ତତ୍ଥ ସମାଦପେତୁଂ ଅସକ୍କୋନ୍ତୋ ଅସ୍ସଦ୍ଧିୟାଦିଦୋସୟୁତ୍ତୋୱ ହୁତ୍ୱା ପରିସଂ ପରିହରତି, ତସ୍ସ ପରିସା ସୀଲାଦୀହି ପରିୟାୟତିୟେୱ ନ ୱଡ୍ଢତି, ତସ୍ମା ‘‘ତେନ ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବ’’ନ୍ତିଆଦି ଅୟୁତ୍ତୱସେନ ୱୁତ୍ତଂ, ନ ଆପତ୍ତିଅଙ୍ଗୱସେନ । ନ ହି ଖୀଣାସୱସ୍ସେୱ ଉପଜ୍ଝାଚରିୟଭାୱୋ ଭଗୱତା ଅନୁଞ୍ଞାତୋ, ୟଦି ତସ୍ସେୱ ଅନୁଞ୍ଞାତୋ ଅଭୱିସ୍ସ, ‘‘ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଅନଭିରତି ଉପ୍ପନ୍ନା ହୋତୀ’’ତିଆଦିଂ ନ ୱଦେୟ୍ୟ, ୟସ୍ମା ପନ ଖୀଣାସୱସ୍ସ ପରିସା ସୀଲାଦୀହି ନ ପରିହାୟତି, ତସ୍ମା ‘‘ପଞ୍ଚହି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବ’’ନ୍ତିଆଦି ୱୁତ୍ତଂ ।

ଅଧିସୀଲେସୀଲୱିପନ୍ନୋତିଆଦୀସୁ ପାରାଜିକଞ୍ଚ ସଙ୍ଘାଦିସେସଞ୍ଚ ଆପନ୍ନୋ ଅଧିସୀଲେ ସୀଲୱିପନ୍ନୋ ନାମ । ଇତରେ ପଞ୍ଚାପତ୍ତିକ୍ଖନ୍ଧେ ଆପନ୍ନୋ ଅଜ୍ଝାଚାରେ ଆଚାରୱିପନ୍ନୋ ନାମ । ସମ୍ମାଦିଟ୍ଠିଂ ପହାୟ ଅନ୍ତଗ୍ଗାହିକାୟ ଦିଟ୍ଠିୟା ସମନ୍ନାଗତୋ ଅତିଦିଟ୍ଠିୟା ଦିଟ୍ଠିୱିପନ୍ନୋ ନାମ । ୟତ୍ତକଂ ସୁତଂ ପରିସଂ ପରିହରନ୍ତସ୍ସ ଇଚ୍ଛିତବ୍ବଂ, ତେନ ୱିରହିତତ୍ତା ଅପ୍ପସ୍ସୁତୋ। ୟଂ ତେନ ଜାନିତବ୍ବଂ ଆପତ୍ତାଦି, ତସ୍ସ ଅଜାନନତୋ ଦୁପ୍ପଞ୍ଞୋ। ଇମସ୍ମିଂ ପଞ୍ଚକେ ପୁରିମାନି ତୀଣି ପଦାନି ଅୟୁତ୍ତୱସେନ ୱୁତ୍ତାନି, ପଚ୍ଛିମାନି ଦ୍ୱେ ଆପତ୍ତିଅଙ୍ଗୱସେନ ।

ଆପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତୀତି ‘‘ଇଦଂ ନାମ ମୟା କତ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ଇମଂ ନାମ ଆପତ୍ତିଂ ଅୟଂ ଆପନ୍ନୋ’’ତି ନ ଜାନାତି । ୱୁଟ୍ଠାନଂ ନ ଜାନାତୀତି ‘‘ୱୁଟ୍ଠାନଗାମିନିତୋ ୱା ଦେସନାଗାମିନିତୋ ୱା ଆପତ୍ତିତୋ ଏୱଂ ନାମ ୱୁଟ୍ଠାନଂ ହୋତୀ’’ତି ନ ଜାନାତି । ଇମସ୍ମିଞ୍ହି ପଞ୍ଚକେ ପୁରିମାନି ଦ୍ୱେ ପଦାନି ଅୟୁତ୍ତୱସେନ ୱୁତ୍ତାନି, ପଚ୍ଛିମାନି ତୀଣି ଆପତ୍ତିଅଙ୍ଗୱସେନ ।

ଆଭିସମାଚାରିକାୟସିକ୍ଖାୟାତି ଖନ୍ଧକୱତ୍ତେ ୱିନେତୁଂ ନ ପଟିବଲୋ ହୋତୀତି ଅତ୍ଥୋ । ଆଦିବ୍ରହ୍ମଚରିୟକାୟାତି ସେକ୍ଖପଣ୍ଣତ୍ତିୟଂ ୱିନେତୁଂ ନ ପଟିବଲୋତି ଅତ୍ଥୋ । ଅଭିଧମ୍ମେତି ନାମରୂପପରିଚ୍ଛେଦେ ୱିନେତୁଂ ନ ପଟିବଲୋତି ଅତ୍ଥୋ । ଅଭିୱିନୟେତି ସକଲେ ୱିନୟପିଟକେ ୱିନେତୁଂ ନ ପଟିବଲୋତି ଅତ୍ଥୋ । ୱିନେତୁଂ ନ ପଟିବଲୋତି ଚ ସବ୍ବତ୍ଥ ସିକ୍ଖାପେତୁଂ ନ ସକ୍କୋତୀତି ଅତ୍ଥୋ । ଧମ୍ମତୋ ୱିୱେଚେତୁନ୍ତି ଧମ୍ମେନ କାରଣେନ ୱିସ୍ସଜ୍ଜାପେତୁଂ । ଇମସ୍ମିଂ ପଞ୍ଚକେ ସବ୍ବପଦେସୁ ଆପତ୍ତି ।

‘‘ଆପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତୀ’’ତିଆଦିପଞ୍ଚକସ୍ମିଂ ୱିତ୍ଥାରେନାତି ଉଭତୋୱିଭଙ୍ଗେନ ସଦ୍ଧିଂ । ନ ସ୍ୱାଗତାନୀତି ନ ସୁଟ୍ଠୁ ଆଗତାନି । ସୁୱିଭତ୍ତାନୀତି ସୁଟ୍ଠୁ ୱିଭତ୍ତାନି ପଦପଚ୍ଚାଭଟ୍ଠସଙ୍କରଦୋସରଅତାନି । ସୁପ୍ପୱତ୍ତୀନୀତି ପଗୁଣାନି ୱାଚୁଗ୍ଗତାନି ସୁୱିନିଚ୍ଛିତାନି । ସୁତ୍ତସୋତି ଖନ୍ଧକପରିୱାରତୋ ଆହରିତବ୍ବସୁତ୍ତୱସେନ ସୁଟ୍ଠୁ ୱିନିଚ୍ଛିତାନି । ଅନୁବ୍ୟଞ୍ଜନସୋତି ଅକ୍ଖରପଦପାରିପୂରିୟା ଚ ସୁୱିନିଚ୍ଛିତାନି ଅଖଣ୍ଡାନି ଅୱିପରୀତକ୍ଖରାନି । ଏତେନ ଅଟ୍ଠକଥା ଦୀପିତା । ଅଟ୍ଠକଥାତୋ ହି ଏସ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ହୋତୀତି । ଇମସ୍ମିଂ ପଞ୍ଚକେପି ସବ୍ବପଦେସୁ ଆପତ୍ତି । ଊନଦସୱସ୍ସପରିୟୋସାନପଞ୍ଚକେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଇତି ଆଦିତୋ ତୟୋ ପଞ୍ଚକା, ଚତୁତ୍ଥେ ତୀଣି ପଦାନି, ପଞ୍ଚମେ ଦ୍ୱେ ପଦାନୀତି ସବ୍ବେପି ଚତ୍ତାରୋ ପଞ୍ଚକା ଅୟୁତ୍ତୱସେନ ୱୁତ୍ତା, ଚତୁତ୍ଥେ ପଞ୍ଚକେ ଦ୍ୱେ ପଦାନି, ପଞ୍ଚମେ ତୀଣି, ଛଟ୍ଠସତ୍ତମଟ୍ଠମା ତୟୋ ପଞ୍ଚକାତି ସବ୍ବେପି ଚତ୍ତାରୋ ପଞ୍ଚକା ଆପତ୍ତିଅଙ୍ଗୱସେନ ୱୁତ୍ତା ।

ସୁକ୍କପକ୍ଖେ ପନ ୱୁତ୍ତୱିପରିୟାୟେନ ‘‘ପଞ୍ଚହି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ସାମଣେରୋ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ । ଅସେକ୍ଖେନ ସୀଲକ୍ଖନ୍ଧେନ ସମନ୍ନାଗତୋ ହୋତୀ’’ତିଆଦିନା (ମହାୱ॰ ୮୪) ଅଟ୍ଠ ପଞ୍ଚକା ଆଗତାୟେୱ । ତତ୍ଥ ସବ୍ବତ୍ଥେୱ ଅନାପତ୍ତି ।

୧୫୨.କସ୍ସ ଦାତବ୍ବୋ, କସ୍ସ ନ ଦାତବ୍ବୋତି ଏତ୍ଥ ପନ ୟୋ ଲଜ୍ଜୀ ହୋତି, ତସ୍ସ ଦାତବ୍ବୋ । ଇତରସ୍ସ ନ ଦାତବ୍ବୋ ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଲଜ୍ଜୀନଂ ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ୟୋ ଦଦେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୨୦) ୱଚନତୋ । ନିସ୍ସାୟ ୱସନ୍ତେନପି ଅଲଜ୍ଜୀ ନିସ୍ସାୟ ନ ୱସିତବ୍ବଂ । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଲଜ୍ଜୀନଂ ନିସ୍ସାୟ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ, ୟୋ ୱସେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୨୦) । ଏତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୨୦) ଚ ଅଲଜ୍ଜୀନନ୍ତି ଉପୟୋଗତ୍ଥେ ସାମିୱଚନଂ, ଅଲଜ୍ଜିପୁଗ୍ଗଲେ ନିସ୍ସାୟ ନ ୱସିତବ୍ବନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ତସ୍ମା ନୱଂ ଠାନଂ ଗତେନ ‘‘ଏହି, ଭିକ୍ଖୁ, ନିସ୍ସୟଂ ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି ୱୁଚ୍ଚମାନେନପି ଚତୂହପଞ୍ଚାହଂ ନିସ୍ସୟଦାୟକସ୍ସ ଲଜ୍ଜିଭାୱଂ ଉପପରିକ୍ଖିତ୍ୱା ନିସ୍ସୟୋ ଗହେତବ୍ବୋ । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଚତୂହପଞ୍ଚାହଂ ଆଗମେତୁଂ ୟାୱ ଭିକ୍ଖୁସଭାଗତଂ ଜାନାମୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୨୦) ହି ୱୁତ୍ତଂ । ସଚେ ‘‘ଥେରୋ ଲଜ୍ଜୀ’’ତି ଭିକ୍ଖୂନଂ ସନ୍ତିକେ ସୁତ୍ୱା ଆଗତଦିୱସେୟେୱ ଗହେତୁକାମୋ ହୋତି, ଥେରୋ ପନ ‘‘ଆଗମେହି ତାୱ, ୱସନ୍ତୋ ଜାନିସ୍ସସୀ’’ତି କତିପାହଂ ଆଚାରଂ ଉପପରିକ୍ଖିତ୍ୱା ନିସ୍ସୟଂ ଦେତି, ୱଟ୍ଟତି, ପକତିୟା ନିସ୍ସୟଗହଣଟ୍ଠାନଂ ଗତେନ ପନ ତଦହେୱ ଗହେତବ୍ବୋ, ଏକଦିୱସମ୍ପି ପରିହାରୋ ନତ୍ଥି । ସଚେ ପଠମୟାମେ ଆଚରିୟସ୍ସ ଓକାସୋ ନତ୍ଥି, ଓକାସଂ ଅଲଭନ୍ତୋ ‘‘ପଚ୍ଚୂସସମୟେ ଗହେସ୍ସାମୀ’’ତି ସୟତି, ଅରୁଣଂ ଉଗ୍ଗତମ୍ପି ନ ଜାନାତି, ଅନାପତ୍ତି । ସଚେ ପନ ‘‘ଗଣ୍ହିସ୍ସାମୀ’’ତି ଆଭୋଗଂ ଅକତ୍ୱା ସୟତି, ଅରୁଣୁଗ୍ଗମନେ ଦୁକ୍କଟଂ । ଅଗତପୁବ୍ବଂ ଠାନଂ ଗତେନ ଦ୍ୱେ ତୀଣି ଦିୱସାନି ୱସିତ୍ୱା ଗନ୍ତୁକାମେନ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱସିତବ୍ବଂ । ‘‘ସତ୍ତାହଂ ୱସିସ୍ସାମୀ’’ତି ଆଲୟଂ କରୋନ୍ତେନ ପନ ନିସ୍ସୟୋ ଗହେତବ୍ବୋ । ସଚେ ଥେରୋ ‘‘କିଂ ସତ୍ତାହଂ ୱସନ୍ତସ୍ସ ନିସ୍ସୟେନା’’ତି ୱଦତି, ପଟିକ୍ଖିତ୍ତକାଲତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଲଦ୍ଧପରିହାରୋ ହୋତି ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଦ୍ଧାନମଗ୍ଗପ୍ପଟିପନ୍ନେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନିସ୍ସୟଂ ଅଲଭମାନେନ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱତ୍ଥୁ’’ନ୍ତି ୱଚନତୋ ପନ ଅଦ୍ଧାନମଗ୍ଗପ୍ପଟିପନ୍ନୋ ସଚେ ଅତ୍ତନା ସଦ୍ଧିଂ ଅଦ୍ଧାନମଗ୍ଗପ୍ପଟିପନ୍ନଂ ନିସ୍ସୟଦାୟକଂ ନ ଲଭତି, ଏୱଂ ନିସ୍ସୟଂ ଅଲଭମାନେନ ଅନିସ୍ସିତେନ ବହୂନିପି ଦିୱସାନି ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପୁବ୍ବେ ନିସ୍ସୟଂ ଗହେତ୍ୱା ୱୁତ୍ଥପୁବ୍ବଂ କିଞ୍ଚି ଆୱାସଂ ପୱିସତି, ଏକରତ୍ତଂ ୱସନ୍ତେନପି ନିସ୍ସୟୋ ଗହେତବ୍ବୋ । ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ୱିସ୍ସମନ୍ତୋ ୱା ସତ୍ଥଂ ୱା ପରିୟେସନ୍ତୋ କତିପାହଂ ୱସତି, ଅନାପତ୍ତି । ଅନ୍ତୋୱସ୍ସେ ପନ ନିବଦ୍ଧୱାସଂ ୱସିତବ୍ବଂ, ନିସ୍ସୟୋ ଚ ଗହେତବ୍ବୋ । ନାୱାୟ ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ପନ ୱସ୍ସାନେ ଆଗତେପି ନିସ୍ସୟଂ ଅଲଭନ୍ତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତି । ସଚେ ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ଗିଲାନୋ ହୋତି, ନିସ୍ସୟଂ ଅଲଭମାନେନ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱସିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକୋପି ଗିଲାନେନ ୟାଚିୟମାନୋ ଅନିସ୍ସିତୋ ଏୱ ୱସିତୁଂ ଲଭତି । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଗିଲାନେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନିସ୍ସୟଂ ଅଲଭମାନେନ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱତ୍ଥୁଂ, ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନିସ୍ସୟଂ ଅଲଭମାନେନ ୟାଚିୟମାନେନ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱତ୍ଥୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୧୨୧) । ସଚେ ପନ ‘‘ୟାଚାହି ମ’’ନ୍ତି ୱୁଚ୍ଚମାନୋପି ଗିଲାନୋ ମାନେନ ନ ୟାଚତି, ଗନ୍ତବ୍ବଂ ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଆରଞ୍ଞିକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଫାସୁୱିହାରଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେନ୍ତେନ ନିସ୍ସୟଂ ଅଲଭମାନେନ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱତ୍ଥୁଂ ‘ୟଦା ପତିରୂପୋ ନିସ୍ସୟଦାୟକୋ ଆଗଚ୍ଛିସ୍ସତି, ତଦା ତସ୍ସ ନିସ୍ସାୟ ୱସିସ୍ସାମୀ’’’ତି ୱଚନତୋ ପନ ୟତ୍ଥ ୱସନ୍ତସ୍ସ ସମଥୱିପସ୍ସନାନଂ ପଟିଲାଭୱସେନ ଫାସୁ ହୋତି, ତାଦିସଂ ଫାସୁୱିହାରଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେନ୍ତେନ ନିସ୍ସୟଂ ଅଲଭମାନେନ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ । ଇମଞ୍ଚ ପନ ପରିହାରଂ ନେୱ ସୋତାପନ୍ନୋ, ନ ସକଦାଗାମିଅନାଗାମିଅରହନ୍ତୋ ଲଭନ୍ତି, ନ ଥାମଗତସ୍ସ ସମାଧିନୋ ୱା ୱିପସ୍ସନାୟ ୱା ଲାଭୀ, ୱିସ୍ସଟ୍ଠକମ୍ମଟ୍ଠାନେ ପନ ବାଲପୁଥୁଜ୍ଜନେ କଥାୱ ନତ୍ଥି । ୟସ୍ସ ଖୋ ପନ ସମଥୋ ୱା ୱିପସ୍ସନା ୱା ତରୁଣା ହୋତି, ଅୟଂ ଇମଂ ପରିହାରଂ ଲଭତି, ପୱାରଣାସଙ୍ଗହୋପି ଏତସ୍ସେୱ ଅନୁଞ୍ଞାତୋ । ତସ୍ମା ଇମିନା ପୁଗ୍ଗଲେନ ଆଚରିୟେ ପୱାରେତ୍ୱା ଗତେପି ‘‘ୟଦା ପତିରୂପୋନିସ୍ସୟଦାୟକୋ ଆଗଚ୍ଛିସ୍ସତି, ତଂ ନିସ୍ସାୟ ୱସିସ୍ସାମୀ’’ତି ଆଭୋଗଂ କତ୍ୱା ପୁନ ୟାୱ ଆସାଳ୍ହୀପୁଣ୍ଣମା, ତାୱ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱତ୍ଥୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ଆସାଳ୍ହୀମାସେ ଆଚରିୟୋ ନାଗଚ୍ଛତି, ୟତ୍ଥ ନିସ୍ସୟୋ ଲବ୍ଭତି, ତତ୍ଥ ଗନ୍ତବ୍ବଂ ।

୧୫୩.କଥଂଗହିତୋ ହୋତୀତି ଏତ୍ଥ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ତାୱ ଉପଜ୍ଝଂ ଗଣ୍ହନ୍ତେନ ଏକଂସଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ କରିତ୍ୱା ପାଦେ ୱନ୍ଦିତ୍ୱା ଉକ୍କୁଟିକଂ ନିସୀଦିତ୍ୱା ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଗ୍ଗହେତ୍ୱା ‘‘ଉପଜ୍ଝାୟୋ ମେ, ଭନ୍ତେ, ହୋହୀ’’ତି ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଏୱଂ ସଦ୍ଧିୱିହାରିକେନ ୱୁତ୍ତେ ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ‘‘ସାହୂ’’ତି ୱା ‘‘ଲହୂ’’ତି ୱା ‘‘ଓପାୟିକ’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ପତିରୂପ’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ପାସାଦିକେନ ସମ୍ପାଦେହୀ’’ତି ୱା କାୟେନ ୱିଞ୍ଞାପେତି, ୱାଚାୟ ୱିଞ୍ଞାପେତି, କାୟେନ ୱାଚାୟ ୱିଞ୍ଞାପେତି, ଗହିତୋ ହୋତି ଉପଜ୍ଝାୟୋ । ଇଦମେୱ ହେତ୍ଥ ଉପଜ୍ଝାୟଗ୍ଗହଣଂ, ୟଦିଦଂ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଇମେସୁ ପଞ୍ଚସୁ ପଦେସୁ ୟସ୍ସ କସ୍ସଚି ପଦସ୍ସ ୱାଚାୟ ସାୱନଂ କାୟେନ ୱା ଅତ୍ଥୱିଞ୍ଞାପନନ୍ତି । କେଚି ପନ ‘‘ସାଧୂ’’ତି ସମ୍ପଟିଚ୍ଛନଂ ସନ୍ଧାୟ ୱଦନ୍ତି, ନ ତଂ ପମାଣଂ । ଆୟାଚନଦାନମତ୍ତେନ ହି ଗହିତୋ ହୋତି ଉପଜ୍ଝାୟୋ, ନ ଏତ୍ଥ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛନଂ ଅଙ୍ଗଂ । ସଦ୍ଧିୱିହାରିକେନପି ନ କେୱଲଂ ‘‘ଇମିନା ମେ ପଦେନ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ଗହିତୋ’’ତି ଞାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ଅଜ୍ଜତଗ୍ଗେ ଦାନି ଥେରୋ ମୟ୍ହଂ ଭାରୋ, ଅହମ୍ପି ଥେରସ୍ସ ଭାରୋ’’ତି ଇଦମ୍ପି ଞାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୬୪) । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ –

‘‘ଉପଜ୍ଝାୟୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସଦ୍ଧିୱିହାରିକମ୍ହି ପୁତ୍ତଚିତ୍ତଂ ଉପଟ୍ଠପେସ୍ସତି, ସଦ୍ଧିୱିହାରିକୋ ଉପଜ୍ଝାୟମ୍ହି ପିତୁଚିତ୍ତଂ ଉପଟ୍ଠପେସ୍ସତି, ଏୱଂ ତେ ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ସଗାରୱା ସପ୍ପତିସ୍ସା ସଭାଗୱୁତ୍ତିନୋ ୱିହରନ୍ତା ଇମସ୍ମିଂ ଧମ୍ମୱିନୟେ ୱୁଡ୍ଢିଂ ୱିରୂଳ୍ହିଂ ୱେପୁଲ୍ଲଂ ଆପଜ୍ଜିସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୬୫) ।

ଆଚରିୟସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ନିସ୍ସୟଗ୍ଗହଣେପି ଅୟମେୱ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ । ଅୟଂ ପନେତ୍ଥ ୱିସେସୋ – ଆଚରିୟସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ନିସ୍ସୟଂ ଗଣ୍ହନ୍ତେନ ଉକ୍କୁଟିକଂ ନିସୀଦିତ୍ୱା ‘‘ଆଚରିୟୋ ମେ, ଭନ୍ତେ, ହୋହି, ଆୟସ୍ମତୋ ନିସ୍ସାୟ ୱଚ୍ଛାମୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୭୭) ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ସେସଂ ୱୁତ୍ତନୟମେୱ ।

୧୫୪.କଥଂପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତୀତି ଏତ୍ଥ ତାୱ ଉପଜ୍ଝାୟମ୍ହା ପଞ୍ଚହାକାରେହି ନିସ୍ସୟପଟିପ୍ପସ୍ସଦ୍ଧି ୱେଦିତବ୍ବା, ଆଚରିୟମ୍ହା ଛହି ଆକାରେହି । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ –

‘‘ପଞ୍ଚିମା, ଭିକ୍ଖୱେ, ନିସ୍ସୟପଟିପ୍ପସ୍ସଦ୍ଧିୟୋ ଉପଜ୍ଝାୟମ୍ହା । ଉପଜ୍ଝାୟୋ ପକ୍କନ୍ତୋ ୱା ହୋତି, ୱିବ୍ଭନ୍ତୋ ୱା, କାଲକତୋ ୱା, ପକ୍ଖସଙ୍କନ୍ତୋ ୱା, ଆଣତ୍ତିୟେୱ ପଞ୍ଚମୀ । ଇମା ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚ ନିସ୍ସୟପଟିପ୍ପସ୍ସଦ୍ଧିୟୋ ଉପଜ୍ଝାୟମ୍ହା ।

ଛୟିମା, ଭିକ୍ଖୱେ, ନିସ୍ସୟପଟିପ୍ପସ୍ସଦ୍ଧିୟୋ ଆଚରିୟମ୍ହା । ଆଚରିୟୋ ପକ୍କନ୍ତୋ ୱା ହୋତି, ୱିବ୍ଭନ୍ତୋ ୱା, କାଲକତୋ ୱା, ପକ୍ଖସଙ୍କନ୍ତୋ ୱା, ଆଣତ୍ତିୟେୱ ପଞ୍ଚମୀ, ଉପଜ୍ଝାୟେନ ୱା ସମୋଧାନଗତୋ ହୋତି । ଇମା ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଛ ନିସ୍ସୟପଟିପ୍ପସ୍ସଦ୍ଧିୟୋ ଆଚରିୟମ୍ହା’’ତି (ମହାୱ॰ ୮୩) ।

ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୮୩) – ପକ୍କନ୍ତୋତି ଦିସଂ ଗତୋ । ଏୱଂ ଗତେ ଚ ପନ ତସ୍ମିଂ ସଚେ ୱିହାରେ ନିସ୍ସୟଦାୟକୋ ଅତ୍ଥି, ୟସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ଅଞ୍ଞଦାପି ନିସ୍ସୟୋ ୱା ଗହିତପୁବ୍ବୋ ହୋତି, ୟୋ ୱା ଏକସମ୍ଭୋଗପରିଭୋଗୋ, ତସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ନିସ୍ସୟୋ ଗହେତବ୍ବୋ, ଏକଦିୱସମ୍ପି ପରିହାରୋ ନତ୍ଥି । ସଚେ ତାଦିସୋ ନତ୍ଥି, ଅଞ୍ଞୋ ଲଜ୍ଜୀ ପେସଲୋ ଅତ୍ଥି, ତସ୍ସ ପେସଲଭାୱଂ ଜାନନ୍ତେନ ତଦହେୱ ନିସ୍ସୟୋ ୟାଚିତବ୍ବୋ । ସଚେ ଦେତି, ଇଚ୍ଚେତଂ କୁସଲଂ । ଅଥ ପନ ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ଲହୁଂ ଆଗମିସ୍ସତୀ’’ତି ପୁଚ୍ଛତି, ଉପଜ୍ଝାୟେନ ଚେ ତଥା ୱୁତ୍ତଂ, ‘‘ଆମ, ଭନ୍ତେ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ୱଦତି ‘‘ତେନ ହି ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଆଗମନଂ ଆଗମେଥା’’ତି, ୱଟ୍ଟତି । ଅଥ ପନସ୍ସ ପକତିୟା ପେସଲଭାୱଂ ନ ଜାନାତି, ଚତ୍ତାରି ପଞ୍ଚ ଦିୱସାନି ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ସଭାଗତଂ ଓଲୋକେତ୍ୱା ଓକାସଂ କାରେତ୍ୱା ନିସ୍ସୟୋ ଗହେତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ୱିହାରେ ନିସ୍ସୟଦାୟକୋ ନତ୍ଥି, ଉପଜ୍ଝାୟୋ ଚ ‘‘ଅହଂ କତିପାହେନ ଆଗମିସ୍ସାମି, ମା ଉକ୍କଣ୍ଠିତ୍ଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ଗତୋ, ୟାୱ ଆଗମନା ପରିହାରୋ ଲବ୍ଭତି, ଅଥାପି ନଂ ତତ୍ଥ ମନୁସ୍ସା ପରିଚ୍ଛିନ୍ନକାଲତୋ ଉତ୍ତରିପି ପଞ୍ଚ ୱା ଦସ ୱା ଦିୱସାନି ୱାସେନ୍ତିୟେୱ, ତେନ ୱିହାରଂ ପୱତ୍ତି ପେସେତବ୍ବା ‘‘ଦହରା ମା ଉକ୍କଣ୍ଠନ୍ତୁ, ଅହଂ ଅସୁକଦିୱସଂ ନାମ ଆଗମିସ୍ସାମୀ’’ତି, ଏୱମ୍ପି ପରିହାରୋ ଲବ୍ଭତି । ଅଥ ଆଗଚ୍ଛତୋ ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ନଦୀପୂରେନ ୱା ଚୋରାଦୀହି ୱା ଉପଦ୍ଦୱୋ ହୋତି, ଥେରୋ ଉଦକୋସକ୍କନଂ ୱା ଆଗମେତି, ସହାୟେ ୱା ପରିୟେସତି, ତଂ ଚେ ପୱତ୍ତିଂ ଦହରା ସୁଣନ୍ତି, ୟାୱ ଆଗମନା ପରିହାରୋ ଲବ୍ଭତି । ସଚେ ପନ ସୋ ‘‘ଇଧେୱାହଂ ୱସିସ୍ସାମୀ’’ତି ପହିଣତି, ପରିହାରୋ ନତ୍ଥି । ୟତ୍ଥ ନିସ୍ସୟୋ ଲବ୍ଭତି, ତତ୍ଥ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ୱିବ୍ଭନ୍ତେ ପନ କାଲକତେ ପକ୍ଖସଙ୍କନ୍ତେ ୱା ଏକଦିୱସମ୍ପି ପରିହାରୋ ନତ୍ଥି, ୟତ୍ଥ ନିସ୍ସୟୋ ଲବ୍ଭତି, ତତ୍ଥ ଗନ୍ତବ୍ବଂ ।

ଆଣତ୍ତୀତି ପନ ନିସ୍ସୟପଣାମନା ୱୁଚ୍ଚତି, ତସ୍ମା ‘‘ପଣାମେମି ତ’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ମା ଇଧ ପଟିକ୍କମୀ’’ତି ୱା ‘‘ନୀହର ତେ ପତ୍ତଚୀୱର’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ନାହଂ ତୟା ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ’’ତି ୱାତି ଇମିନା ପାଳିନୟେନ ‘‘ମା ମଂ ଗାମପ୍ପୱେସନଂ ଆପୁଚ୍ଛୀ’’ତିଆଦିନା ପାଳିମୁତ୍ତକନୟେନ ୱା ୟୋ ନିସ୍ସୟପଣାମନାୟ ପଣାମିତୋ ହୋତି, ତେନ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ଖମାପେତବ୍ବୋ । ସଚେ ଆଦିତୋୱ ନ ଖମତି, ଦଣ୍ଡକମ୍ମଂ ଆହରିତ୍ୱା ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ତାୱ ସୟମେୱ ଖମାପେତବ୍ବୋ । ନୋ ଚେ ଖମତି, ତସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ମହାଥେରେ ଗହେତ୍ୱା ଖମାପେତବ୍ବୋ । ନୋ ଚେ ଖମତି, ସାମନ୍ତୱିହାରେ ଭିକ୍ଖୂ ଗହେତ୍ୱା ଖମାପେତବ୍ବୋ । ସଚେ ଏୱମ୍ପି ନ ଖମତି, ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ଗନ୍ତ୍ୱା ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ସଭାଗାନଂ ସନ୍ତିକେ ୱସିତବ୍ବଂ ‘‘ଅପ୍ପେୱ ନାମ ‘ସଭାଗାନଂ ମେ ସନ୍ତିକେ ୱସତୀ’ତି ଞତ୍ୱାପି ଖମେୟ୍ୟା’’ତି । ସଚେ ଏୱମ୍ପି ନ ଖମତି, ତତ୍ରେୱ ୱସିତବ୍ବଂ । ତତ୍ର ଚେ ଦୁବ୍ଭିକ୍ଖାଦିଦୋସେନ ନ ସକ୍କା ହୋତି ୱସିତୁଂ, ତଂୟେୱ ୱିହାରଂ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଅଞ୍ଞସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ନିସ୍ସୟଂ ଗହେତ୍ୱା ୱସିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅୟମାଣତ୍ତିୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ।

ଆଚରିୟମ୍ହା ନିସ୍ସୟପଟିପ୍ପସ୍ସଦ୍ଧୀସୁ ଆଚରିୟୋ ପକ୍କନ୍ତୋ ୱା ହୋତୀତି ଏତ୍ଥ କୋଚି ଆଚରିୟୋ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ପକ୍କମତି, କୋଚି ଅନାପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା, ଅନ୍ତେୱାସିକୋପି ଏୱମେୱ । ତତ୍ର ସଚେ ଅନ୍ତେୱାସିକୋ ଆଚରିୟଂ ଆପୁଚ୍ଛତି ‘‘ଅସୁକଂ ନାମ, ଭନ୍ତେ, ଠାନଂ ଗନ୍ତୁଂ ଇଚ୍ଛାମି କେନଚିଦେୱ କରଣୀୟେନା’’ତି, ଆଚରିୟେନ ଚ ‘‘କଦା ଗମିସ୍ସସୀ’’ତି ୱୁତ୍ତୋ ‘‘ସାୟନ୍ହେ ୱା ରତ୍ତିଂ ୱା ଉଟ୍ଠହିତ୍ୱା ଗମିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱଦତି, ଆଚରିୟୋପି ‘‘ସାଧୂ’’ତି ସମ୍ପଟିଚ୍ଛତି, ତଂ ଖଣଂୟେୱ ନିସ୍ସୟୋ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ସଚେ ପନ ‘‘ଭନ୍ତେ, ଅସୁକଂ ନାମ ଠାନଂ ଗନ୍ତୁକାମୋମ୍ହୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ଆଚରିୟୋ ‘‘ଅସୁକସ୍ମିଂ ନାମ ଗାମେ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତ୍ୱା ପଚ୍ଛା ଜାନିସ୍ସସୀ’’ତି ୱଦତି, ସୋ ଚ ‘‘ସାଧୂ’’ତି ସମ୍ପଟିଚ୍ଛତି, ତତୋ ଚେ ଗତୋ ସୁଗତୋ । ସଚେ ପନ ନ ଗଚ୍ଛତି, ନିସ୍ସୟୋ ନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ଅଥାପି ‘‘ଗଚ୍ଛାମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ଆଚରିୟେନ ‘‘ମା ତାୱ ଗଚ୍ଛ, ରତ୍ତିଂ ମନ୍ତେତ୍ୱା ଜାନିସ୍ସାମା’’ତି ୱୁତ୍ତୋ ମନ୍ତେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି, ସୁଗତୋ । ନୋ ଚେ ଗଚ୍ଛତି, ନିସ୍ସୟୋ ନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ଆଚରିୟଂ ଅନାପୁଚ୍ଛା ପକ୍କମନ୍ତସ୍ସ ପନ ଉପଚାରସୀମାତିକ୍କମେ ନିସ୍ସୟୋ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି, ଅନ୍ତୋଉପଚାରସୀମତୋ ପଟିନିୱତ୍ତନ୍ତସ୍ସ ନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ସଚେ ପନ ଆଚରିୟୋ ଅନ୍ତେୱାସିକଂ ଆପୁଚ୍ଛତି ‘‘ଆୱୁସୋ, ଅସୁକଂ ନାମ ଠାନଂ ଗମିସ୍ସାମୀ’’ତି, ଅନ୍ତେୱାସିକେନ ଚ ‘‘କଦା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ସାୟନ୍ହେ ୱା ରତ୍ତିଭାଗେ ୱା’’ତି ୱଦତି, ଅନ୍ତେୱାସିକୋପି ‘‘ସାଧୂ’’ତି ସମ୍ପଟିଚ୍ଛତି, ତଂ ଖଣଂୟେୱ ନିସ୍ସୟୋ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି, ସଚେ ପନ ଆଚରିୟୋ ‘‘ସ୍ୱେ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତ୍ୱା ଗମିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱଦତି, ଇତରୋ ଚ ‘‘ସାଧୂ’’ତି ସମ୍ପଟିଚ୍ଛତି, ଏକଦିୱସଂ ତାୱ ନିସ୍ସୟୋ ନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି, ପୁନଦିୱସେ ପଟିପ୍ପସ୍ସଦ୍ଧୋ ହୋତି । ‘‘ଅସୁକସ୍ମିଂ ନାମ ଗାମେ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତ୍ୱା ଜାନିସ୍ସାମି ମମ ଗମନଂ ୱା ଅଗମନଂ ୱା’’ତି ୱତ୍ୱା ପନ ସଚେ ନ ଗଚ୍ଛତି, ନିସ୍ସୟୋ ନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ଅଥାପି ‘‘ଗଚ୍ଛାମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ଅନ୍ତେୱାସିକେନ ‘‘ମା ତାୱ ଗଚ୍ଛଥ, ରତ୍ତିଂ ମନ୍ତେତ୍ୱା ଜାନିସ୍ସଥା’’ତି ୱୁତ୍ତୋ ମନ୍ତେତ୍ୱାପି ନ ଗଚ୍ଛତି, ନିସ୍ସୟୋ ନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ସଚେ ଉଭୋପି ଆଚରିୟନ୍ତେୱାସିକା କେନଚିଦେୱ କରଣୀୟେନ ବହିସୀମଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତତୋ ଚେ ଆଚରିୟୋ ଗମିୟଚିତ୍ତେ ଉପ୍ପନ୍ନେ ଅନାପୁଚ୍ଛାୱ ଗନ୍ତ୍ୱା ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ଲେଡ୍ଡୁପାତାନଂ ଅନ୍ତୋୟେୱ ନିୱତ୍ତତି, ନିସ୍ସୟୋ ନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ସଚେ ଦ୍ୱେ ଲେଡ୍ଡୁପାତେ ଅତିକ୍କମିତ୍ୱା ନିୱତ୍ତତି, ପଟିପ୍ପସ୍ସଦ୍ଧୋ ହୋତି । ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟା ଦ୍ୱେ ଲେଡ୍ଡୁପାତେ ଅତିକ୍କମ୍ମ ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ୱସନ୍ତି, ନିସ୍ସୟୋ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ଆଚରିୟେ ୱିବ୍ଭନ୍ତେ କାଲକତେ ପକ୍ଖସଙ୍କନ୍ତେ ଚ ତଂ ଖଣଂୟେୱ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି ।

ଆଣତ୍ତିୟଂ ପନ ଆଚରିୟୋ ମୁଞ୍ଚିତୁକାମୋୱ ହୁତ୍ୱା ନିସ୍ସୟପଣାମନାୟ ପଣାମେତି, ଅନ୍ତେୱାସିକୋ ଚ ‘‘କିଞ୍ଚାପି ମଂ ଆଚରିୟୋ ପଣାମେତି, ଅଥ ଖୋ ହଦୟେନ ମୁଦୁକୋ’’ତି ସାଲୟୋ ହୋତି, ନିସ୍ସୟୋ ନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ସଚେପି ଆରିୟୋ ସାଲୟୋ, ଅନ୍ତେୱାସିକୋ ନିରାଲୟୋ ‘‘ନ ଦାନି ଇମଂ ନିସ୍ସାୟ ୱସିସ୍ସାମୀ’’ତି ଧୁରଂ ନିକ୍ଖିପତି, ଏୱମ୍ପି ନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ଉଭିନ୍ନଂ ସାଲୟଭାୱେ ପନ ନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତିୟେୱ, ଉଭିନ୍ନଂ ଧୁରନିକ୍ଖେପେନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି, ପଣାମିତେନ ଦଣ୍ଡକମ୍ମଂ ଆହରିତ୍ୱା ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଖମାପେତବ୍ବୋ । ନୋ ଚେ ଖମତି, ଉପଜ୍ଝାୟେ ୱୁତ୍ତନୟେନ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ୟଥାପଞ୍ଞତ୍ତଂ ପନ ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟୱତ୍ତଂ ପରିପୂରେନ୍ତଂ ଅଧିମତ୍ତପେମାଦିପଞ୍ଚଙ୍ଗସମନ୍ନାଗତଂ ଅନ୍ତେୱାସିକଂ ସଦ୍ଧିୱିହାରିକଂ ୱା ପଣାମେନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ, ଇତରଂ ଅପଣାମେନ୍ତସ୍ସପି ଦୁକ୍କଟମେୱ । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ –

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସମ୍ମାୱତ୍ତନ୍ତୋ ପଣାମେତବ୍ବୋ, ୟୋ ପଣାମେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ନ ଚ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅସମ୍ମାୱତ୍ତନ୍ତୋ ନ ପଣାମେତବ୍ବୋ, ୟୋ ନ ପଣାମେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ (ମହାୱ॰ ୮୦) ।

‘‘ପଞ୍ଚହି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତଂ ଅନ୍ତେୱାସିକଂ ଅପଣାମେନ୍ତୋ ଆଚରିୟୋ ସାତିସାରୋ ହୋତି, ପଣାମେନ୍ତୋ ଅନତିସାରୋ ହୋତି । ଆଚରିୟମ୍ହି ନାଧିମତ୍ତଂ ପେମଂ ହୋତି, ନାଧିମତ୍ତୋ ପସାଦୋ ହୋତି, ନାଧିମତ୍ତା ହିରୀ ହୋତି, ନାଧିମତ୍ତୋ ଗାରୱୋ ହୋତି, ନାଧିମତ୍ତା ଭାୱନା ହୋତି । ଇମେହି ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତଂ ଅନ୍ତେୱାସିକଂ ଅପଣାମେନ୍ତୋ ଆଚରିୟୋ ସାତିସାରୋ ହୋତି, ପଣାମେନ୍ତୋ ଅନତିସାରୋ ହୋତି (ମହାୱ॰ ୮୧) ।

‘‘ପଞ୍ଚହି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତଂ ସଦ୍ଧିୱିହାରିକଂ ଅପଣାମେନ୍ତୋ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ସାତିସାରୋ ହୋତି, ପଣାମେନ୍ତୋ ଅନତିସାରୋ ହୋତି । ଉପଜ୍ଝାୟମ୍ହି ନାଧିମତ୍ତଂ ପେମଂ ହୋତି, ନାଧିମତ୍ତୋ ପସାଦୋ ହୋତି, ନାଧିମତ୍ତା ହିରୀ ହୋତି, ନାଧିମତ୍ତୋ ଗାରୱୋ ହୋତି, ନାଧିମତ୍ତା ଭାୱନା ହୋତି । ଇମେହି ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତଂ ସଦ୍ଧିୱିହାରିକଂ ଅପଣାମେନ୍ତୋ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ସାତିସାରୋ ହୋତି, ପଣାମେନ୍ତୋ ଅନତିସାରୋ ହୋତୀ’’ତିଆଦି (ମହାୱ॰ ୬୮) ।

ତତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୬୮) ନାଧିମତ୍ତଂ ପେମଂ ହୋତୀତି ଉପଜ୍ଝାୟମ୍ହି ଅଧିମତ୍ତଂ ଗେହସ୍ସିତପେମଂ ନ ହୋତି । ନାଧିମତ୍ତା ଭାୱନା ହୋତୀତି ଅଧିମତ୍ତା ମେତ୍ତାଭାୱନା ନ ହୋତୀତି ଅତ୍ଥୋ ।

ଉପଜ୍ଝାୟେନ ୱା ସମୋଧାନଗତୋତି ଏତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୮୩) ଦସ୍ସନସୱନୱସେନ ସମୋଧାନଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ସଚେ ହି ଆଚରିୟଂ ନିସ୍ସାୟ ୱସନ୍ତୋ ସଦ୍ଧିୱିହାରିକୋ ଏକୱିହାରେ ଚେତିୟଂ ୱା ୱନ୍ଦନ୍ତଂ, ଏକଗାମେ ୱା ପିଣ୍ଡାୟ ଚରନ୍ତଂ ଉପଜ୍ଝାୟଂ ପସ୍ସତି, ନିସ୍ସୟୋ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ଉପଜ୍ଝାୟୋ ପସ୍ସତି, ସଦ୍ଧିୱିହାରିକୋ ନ ପସ୍ସତି, ନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ମଗ୍ଗପ୍ପଟିପନ୍ନଂ ୱା ଆକାସେନ ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଉପଜ୍ଝାୟଂ ଦିସ୍ୱା ଦୂରତ୍ତା ‘‘ଭିକ୍ଖୂ’’ତି ଜାନାତି, ‘‘ଉପଜ୍ଝାୟୋ’’ତି ନ ଜାନାତି, ନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ସଚେ ଜାନାତି, ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ଉପରିପାସାଦେ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ୱସତି, ହେଟ୍ଠା ସଦ୍ଧିୱିହାରିକୋ, ତଂ ଅଦିସ୍ୱାୱ ୟାଗୁଂ ପିୱିତ୍ୱା ପଟିକ୍କମତି, ଆସନସାଲାୟ ୱା ନିସିନ୍ନଂ ଅଦିସ୍ୱାୱ ଏକମନ୍ତେ ଭୁଞ୍ଜିତ୍ୱା ପକ୍କମତି, ଧମ୍ମସ୍ସୱନମଣ୍ଡପେ ୱା ନିସିନ୍ନମ୍ପି ତଂ ଅଦିସ୍ୱାୱ ଧମ୍ମଂ ସୁତ୍ୱା ପକ୍କମତି, ନିସ୍ସୟୋ ନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ଏୱଂ ତାୱ ଦସ୍ସନୱସେନ ସମୋଧାନଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ସୱନୱସେନ ପନ ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ୱିହାରେ ୱା ଅନ୍ତରଘରେ ୱା ଧମ୍ମଂ ୱା କଥେନ୍ତସ୍ସ ଅନୁମୋଦନଂ ୱା କରୋନ୍ତସ୍ସ ସଦ୍ଦଂ ସୁତ୍ୱା ‘‘ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ମେ ସଦ୍ଦୋ’’ତି ସଞ୍ଜାନାତି, ନିସ୍ସୟୋ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି, ଅସଞ୍ଜାନନ୍ତସ୍ସ ନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ଅୟଂ ସମୋଧାନେ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ।

୧୫୫. ନିସ୍ସାୟ କେନ ୱସିତବ୍ବଂ, କେନ ନ ୱସିତବ୍ବନ୍ତି ଏତ୍ଥ ପନ ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପଟିବଲେନ ପଞ୍ଚ ୱସ୍ସାନି ନିସ୍ସାୟ ୱତ୍ଥୁଂ, ଅବ୍ୟତ୍ତେନ ୟାୱଜୀୱ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୧୦୩) ୱଚନତୋ ୟୋ ଅବ୍ୟତ୍ତୋ ହୋତି, ତେନ ୟାୱଜୀୱଂ ନିସ୍ସାୟେୱ ୱସିତବ୍ବଂ । ସଚାୟଂ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୦୩) ୱୁଡ୍ଢତରଂ ଆଚରିୟଂ ନ ଲଭତି, ଉପସମ୍ପଦାୟ ସଟ୍ଠିୱସ୍ସୋ ୱା ସତ୍ତତିୱସ୍ସୋ ୱା ହୋତି, ନୱକତରସ୍ସପି ବ୍ୟତ୍ତସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ଉକ୍କୁଟିକଂ ନିସୀଦିତ୍ୱା ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଗ୍ଗହେତ୍ୱା ‘‘ଆଚରିୟୋ ମେ, ଆୱୁସୋ, ହୋତି, ଆୟସ୍ମତୋ ନିସ୍ସାୟ ୱଚ୍ଛାମୀ’’ତି ଏୱଂ ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱତ୍ୱା ନିସ୍ସୟୋ ଗହେତବ୍ବୋୱ । ଗାମପ୍ପୱେସନଂ ଆପୁଚ୍ଛନ୍ତେନପି ଉକ୍କୁଟିକଂ ନିସୀଦିତ୍ୱା ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଗ୍ଗହେତ୍ୱା ‘‘ଗାମପ୍ପୱେସନଂ ଆପୁଚ୍ଛାମି ଆଚରିୟା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଏସ ନୟୋ ସବ୍ବଆପୁଚ୍ଛନେସୁ ।

ୟୋ ପନ ବ୍ୟତ୍ତୋ ହୋତି ଉପସମ୍ପଦାୟ ପଞ୍ଚୱସ୍ସୋ, ତେନ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱତ୍ଥୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ତସ୍ମା ନିସ୍ସୟମୁଚ୍ଚନକେନ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୪୫-୧୪୭) ଉପସମ୍ପଦାୟ ପଞ୍ଚୱସ୍ସେନ ସବ୍ବନ୍ତିମେନ ପରିଚ୍ଛେଦେନ ଦ୍ୱେ ମାତିକା ପଗୁଣା ୱାଚୁଗ୍ଗତା କତ୍ତବ୍ବା, ପକ୍ଖଦିୱସେସୁ ଧମ୍ମସ୍ସୱନତ୍ଥାୟ ସୁତ୍ତନ୍ତତୋ ଚତ୍ତାରୋ ଭାଣୱାରା, ସମ୍ପତ୍ତାନଂ ପରିସାନଂ ପରିକଥନତ୍ଥାୟ ଅନ୍ଧକୱିନ୍ଦ(ଅ॰ ନି॰ ୫.୧୧୪) ମହାରାହୁଲୋୱାଦ(ମ॰ ନି॰ ୨.୧୧୩ ଆଦୟୋ) ଅମ୍ବଟ୍ଠ(ଦଈ॰ ନି॰ ୧.୨୫୪ ଆଦୟୋ) ସଦିସୋ ଏକୋ କଥାମଗ୍ଗୋ, ସଙ୍ଘଭତ୍ତମଙ୍ଗଲାମଙ୍ଗଲେସୁ ଅନୁମୋଦନତ୍ଥାୟ ତିସ୍ସୋ ଅନୁମୋଦନା, ଉପୋସଥପୱାରଣାଦିଜାନନତ୍ଥଂ କମ୍ମାକମ୍ମୱିନିଚ୍ଛୟୋ, ସମଣଧମ୍ମକରଣତ୍ଥଂ ସମାଧିୱସେନ ୱା ୱିପସ୍ସନାୱସେନ ୱା ଅରହତ୍ତପରିୟୋସାନମେକଂ କମ୍ମଟ୍ଠାନଂ, ଏତ୍ତକଂ ଉଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ । ଏତ୍ତାୱତା ହି ଅୟଂ ବହୁସ୍ସୁତୋ ହୋତି ଚାତୁଦ୍ଦିସୋ, ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ଅତ୍ତନୋ ଇସ୍ସରିୟେନ ୱସିତୁଂ ଲଭତି । ୟଂ ପନ ୱୁତ୍ତଂ –

‘‘ପଞ୍ଚହି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ । ନ ଅସେକ୍ଖେନ ସୀଲକ୍ଖନ୍ଧେନ ସମନ୍ନାଗତୋ ହୋତି, ନ ଅସେକ୍ଖେନ ସମାଧିକ୍ଖନ୍ଧେନ… ନ ଅସେକ୍ଖେନ ପଞ୍ଞାକ୍ଖନ୍ଧେନ… ନ ଅସେକ୍ଖେନ ୱିମୁତ୍ତିକ୍ଖନ୍ଧେନ… ନ ଅସେକ୍ଖେନ ୱିମୁତ୍ତିଞାଣଦସ୍ସନକ୍ଖନ୍ଧେନ ସମନ୍ନାଗତୋ ହୋତି । ଇମେହି ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ ।

‘‘ଅପରେହିପି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ । ଅସ୍ସଦ୍ଧୋ ହୋତି, ଅହିରିକୋ ହୋତି, ଅନୋତ୍ତପ୍ପୀ ହୋତି, କୁସୀତୋ ହୋତି, ମୁଟ୍ଠସ୍ସତି ହୋତି । ଇମେହି ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ ।

‘‘ଅପରେହିପି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ । ଅଧିସୀଲେ ସୀଲୱିପନ୍ନୋ ହୋତି, ଅଜ୍ଝାଚାରେ ଆଚାରୱିପନ୍ନୋ ହୋତି, ଅତିଦିଟ୍ଠିୟା ଦିଟ୍ଠିୱିପନ୍ନୋ ହୋତି, ଅପ୍ପସ୍ସୁତୋ ହୋତି, ଦୁପ୍ପଞ୍ଞୋ ହୋତି । ଇମେହି ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ ।

‘‘ଅପରେହିପି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ । ଆପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତି, ଅନାପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତି, ଲହୁକଂ ଆପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତି, ଗରୁକଂ ଆପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତି, ଉଭୟାନି ଖୋ ପନସ୍ସ ପାତିମୋକ୍ଖାନି ୱିତ୍ଥାରେନ ନ ସ୍ୱାଗତାନି ହୋନ୍ତି ନ ସୁୱିଭତ୍ତାନି ନ ସୁପ୍ପୱତ୍ତୀନି ନ ସୁୱିନିଚ୍ଛିତାନି ସୁତ୍ତସୋ ଅନୁବ୍ୟଞ୍ଜନସୋ । ଇମେହି ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ ।

‘‘ଅପରେହିପି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ । ଆପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତି, ଅନାପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତି, ଲହୁକଂ ଆପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତି, ଗରୁକଂ ଆପତ୍ତିଂ ନ ଜାନାତି, ଊନପଞ୍ଚୱସ୍ସୋ ହୋତି । ଇମେହି ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନ ଅନିସ୍ସିତେନ ୱତ୍ଥବ୍ବ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୧୦୩) । ଏତ୍ଥାପି ପୁରିମନୟେନେୱ ଅୟୁତ୍ତୱସେନ ଆପତ୍ତିଅଙ୍ଗୱସେନ ଚ ପଟିକ୍ଖେପୋ କତୋତି ଦଟ୍ଠବ୍ବଂ ।

ବାଲାନଂ ପନ ଅବ୍ୟତ୍ତାନଂ ଦିସଂଗମିକାନଂ ଅନ୍ତେୱାସିକସଦ୍ଧିୱିହାରିକାନଂ ଅନୁଞ୍ଞା ନ ଦାତବ୍ବା । ସଚେ ଦେନ୍ତି, ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟାନଂ ଦୁକ୍କଟଂ । ତେ ଚେ ଅନନୁଞ୍ଞାତା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତେସମ୍ପି ଦୁକ୍କଟଂ । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ –

‘‘ଇଧ ପନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସମ୍ବହୁଲା ଭିକ୍ଖୂ ବାଲା ଅବ୍ୟତ୍ତା ଦିସଂଗମିକା ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟେ ଆପୁଚ୍ଛନ୍ତି । ତେ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟେହି ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବା ‘‘କହଂ ଗମିସ୍ସଥ, କେନ ସଦ୍ଧିଂ ଗମିସ୍ସଥା’’ତି । ତେ ଚେ, ଭିକ୍ଖୱେ, ବାଲା ଅବ୍ୟତ୍ତା ଅଞ୍ଞେ ବାଲେ ଅବ୍ୟତ୍ତେ ଅପଦିସେୟ୍ୟୁଂ । ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟେହି ଅନୁଜାନିତବ୍ବା, ଅନୁଜାନେୟ୍ୟୁଂ ଚେ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ତେ ଚେ, ଭିକ୍ଖୱେ, ବାଲା ଅବ୍ୟତ୍ତା ଅନନୁଞ୍ଞାତା ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟେହି ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟୁଂ ଚେ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୬୩) ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ନିସ୍ସୟୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୨୪. ସୀମାୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୧୫୬.ସୀମାତି ଏତ୍ଥ (କଙ୍ଖା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ନିଦାନୱଣ୍ଣନା) ସୀମା ନାମେସା ବଦ୍ଧସୀମା ଅବଦ୍ଧସୀମାତି ଦୁୱିଧା ହୋତି । ତତ୍ଥ ଏକାଦସ ୱିପତ୍ତିସୀମାୟୋ ଅତିକ୍କମିତ୍ୱା ତିୱିଧସମ୍ପତ୍ତିୟୁତ୍ତା ନିମିତ୍ତେନ ନିମିତ୍ତଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ସମ୍ମତା ସୀମା ବଦ୍ଧସୀମା ନାମ । ଅତିଖୁଦ୍ଦକା, ଅତିମହତୀ, ଖଣ୍ଡନିମିତ୍ତା, ଛାୟାନିମିତ୍ତା, ଅନିମିତ୍ତା, ବହିସୀମେ ଠିତସମ୍ମତା, ନଦିୟା ସମ୍ମତା, ସମୁଦ୍ଦେ ସମ୍ମତା, ଜାତସ୍ସରେ ସମ୍ମତା, ସୀମାୟ ସୀମଂ ସମ୍ଭିନ୍ଦନ୍ତେନ ସମ୍ମତା, ସୀମାୟ ସୀମଂ ଅଜ୍ଝୋତ୍ଥରନ୍ତେନ ସମ୍ମତାତି ଇମେହି ଏକାଦସହି ଆକାରେହି ସୀମତୋ କମ୍ମାନି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତୀତି ୱଚନତୋ ଏତା ୱିପତ୍ତିସୀମାୟୋ ନାମ ।

ତତ୍ଥ ଅତିଖୁଦ୍ଦକା ନାମ ୟତ୍ଥ ଏକୱୀସତି ଭିକ୍ଖୂ ନିସୀଦିତୁଂ ନ ସକ୍କୋନ୍ତି । ଅତିମହତୀ ନାମ ୟା କେସଗ୍ଗମତ୍ତେନପି ତିୟୋଜନଂ ଅତିକ୍କମିତ୍ୱା ସମ୍ମତା । ଖଣ୍ଡନିମିତ୍ତା ନାମ ଅଘଟିତନିମିତ୍ତା ୱୁଚ୍ଚତି । ପୁରତ୍ଥିମାୟ ଦିସାୟ ନିମିତ୍ତଂ କିତ୍ତେତ୍ୱା ଅନୁକ୍କମେନ ଦକ୍ଖିଣାୟ ଦିସାୟ ପଚ୍ଛିମାୟ ଉତ୍ତରାୟ ଦିସାୟ କିତ୍ତେତ୍ୱା ପୁନ ପୁରତ୍ଥିମାୟ ଦିସାୟ ପୁବ୍ବକିତ୍ତିତଂ ପଟିକିତ୍ତେତ୍ୱା ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଏୱଂ ଅଖଣ୍ଡନିମିତ୍ତା ହୋତି । ସଚେ ପନ ଅନୁକ୍କମେନ ଆହରିତ୍ୱା ଉତ୍ତରାୟ ଦିସାୟ ନିମିତ୍ତଂ କିତ୍ତେତ୍ୱା ତତ୍ଥେୱ ଠପେତି, ଖଣ୍ଡନିମିତ୍ତା ହୋତି । ଅପରାପି ଖଣ୍ଡନିମିତ୍ତା ନାମ ୟା ଅନିମିତ୍ତୁପଗଂ ତଚସାରରୁକ୍ଖଂ ୱା ଖାଣୁକଂ ୱା ପଂସୁପୁଞ୍ଜଂ ୱା ୱାଲୁକପୁଞ୍ଜଂ ୱା ଅଞ୍ଞତରଂ ଅନ୍ତରା ଏକନିମିତ୍ତଂ କତ୍ୱା ସମ୍ମତା । ଛାୟାନିମିତ୍ତା ନାମ ପବ୍ବତଛାୟାଦୀନଂ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଛାୟଂ ନିମିତ୍ତଂ କତ୍ୱା ସମ୍ମତା । ଅନିମିତ୍ତା ନାମ ସବ୍ବେନ ସବ୍ବଂ ନିମିତ୍ତାନି ଅକିତ୍ତେତ୍ୱା ସମ୍ମତା । ବହିସୀମେ ଠିତସମ୍ମତା ନାମ ନିମିତ୍ତାନି କିତ୍ତେତ୍ୱା ନିମିତ୍ତାନଂ ବହି ଠିତେନ ସମ୍ମତା । ନଦିୟା, ସମୁଦ୍ଦେ, ଜାତସ୍ସରେ ସମ୍ମତା ନାମ ଏତେସୁ ନଦିଆଦୀସୁ ସମ୍ମତା । ସା ହି ଏୱଂ ସମ୍ମତାପି ‘‘ସବ୍ବା, ଭିକ୍ଖୱେ, ନଦୀ ଅସୀମା, ସବ୍ବୋ ସମୁଦ୍ଦୋ ଅସୀମୋ, ସବ୍ବୋ ଜାତସ୍ସରୋ ଅସୀମୋ’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୪୭) ୱଚନତୋ ଅସମ୍ମତାୱ ହୋତି । ସୀମାୟ ସୀମଂ ସମ୍ଭିନ୍ଦନ୍ତେନ ସମ୍ମତା (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୪୮) ନାମ ଅତ୍ତନୋ ସୀମାୟ ପରେସଂ ସୀମଂ ସମ୍ଭିନ୍ଦନ୍ତେନ ସମ୍ମତା । ସଚେ ହି ପୋରାଣକସ୍ସ ୱିହାରସ୍ସ ପୁରତ୍ଥିମାୟ ଦିସାୟ ଅମ୍ବୋ ଚେୱ ଜମ୍ବୁ ଚାତି ଦ୍ୱେ ରୁକ୍ଖା ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ସଂସଟ୍ଠୱିଟପା ହୋନ୍ତି, ତେସୁ ଅମ୍ବସ୍ସ ପଚ୍ଛିମଦିସାଭାଗେ ଜମ୍ବୁ, ୱିହାରସୀମା ଚ ଜମ୍ବୁଂ ଅନ୍ତୋକତ୍ୱା ଅମ୍ବଂ କିତ୍ତେତ୍ୱା ବଦ୍ଧା ହୋତି । ଅଥ ପଚ୍ଛା ତସ୍ସ ୱିହାରସ୍ସ ପୁରତ୍ଥିମାୟ ଦିସାୟ ୱିହାରେ କତେ ସୀମଂ ବନ୍ଧନ୍ତା ଭିକ୍ଖୂ ତଂ ଅମ୍ବଂ ଅନ୍ତୋକତ୍ୱା ଜମ୍ବୁଂ କିତ୍ତେତ୍ୱା ବନ୍ଧନ୍ତି, ସୀମାୟ ସୀମଂ ସମ୍ଭିନ୍ନା ହୋତି । ତସ୍ମା ସଚେ ପଠମତରଂ କତସ୍ସ ୱିହାରସ୍ସ ସୀମା ଅସମ୍ମତା ହୋତି, ସୀମାୟ ଉପଚାରୋ ଠପେତବ୍ବୋ । ସଚେ ସମ୍ମତା ହୋତି, ପଚ୍ଛିମକୋଟିୟା ହତ୍ଥମତ୍ତା ସୀମନ୍ତରିକା ଠପେତବ୍ବା । କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ‘‘ୱିଦତ୍ଥିମତ୍ତମ୍ପି’’, ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ‘‘ଚତୁରଙ୍ଗୁଲମତ୍ତମ୍ପି ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ଏକରୁକ୍ଖୋପି ଚ ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ସୀମାନଂ ନିମିତ୍ତଂ ହୋତି । ସୋ ପନ ୱଡ୍ଢନ୍ତୋ ସୀମସଙ୍କରଂ କରୋତି, ତସ୍ମା ନ କାତବ୍ବୋ । ସୀମାୟ ସୀମଂ ଅଜ୍ଝୋତ୍ଥରନ୍ତେନ ସମ୍ମତା ନାମ ଅତ୍ତନୋ ସୀମାୟ ପରେସଂ ସୀମଂ ଅଜ୍ଝୋତ୍ଥରନ୍ତେନ ସମ୍ମତା । ସଚେ ହି ପରେସଂ ବଦ୍ଧସୀମଂ ସକଲଂ ୱା ତସ୍ସା ପଦେସଂ ୱା ଅନ୍ତୋକତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନନ୍ତି, ସୀମାୟ ସୀମଂ ଅଜ୍ଝୋତ୍ଥରିତା ନାମ ହୋତି । ଭିକ୍ଖୁନୀନଂ ପନ ସୀମଂ ଅଜ୍ଝୋତ୍ଥରିତ୍ୱା ଅନ୍ତୋପି ଭିକ୍ଖୂନଂ ସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଭିକ୍ଖୁନୀନମ୍ପି ଭିକ୍ଖୂନଂ ସୀମାୟ ଏସେୱ ନୟୋ । ନ ହି ତେ ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞସ୍ସ କମ୍ମେ ଗଣପୂରକା ହୋନ୍ତି, ନ କମ୍ମୱାଚଂ ୱଗ୍ଗଂ କରୋନ୍ତି । ଇତି ଇମା ଏକାଦସ ୱିପତ୍ତିସୀମାୟୋ ଅତିକ୍କମିତ୍ୱା ସୀମା ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବା ।

୧୫୭.ତିୱିଧସମ୍ପତ୍ତିୟୁତ୍ତା ନାମ ନିମିତ୍ତସମ୍ପତ୍ତିୟା ପରିସସମ୍ପତ୍ତିୟା କମ୍ମୱାଚାସମ୍ପତ୍ତିୟା ଚ ୟୁତ୍ତା । ତତ୍ଥ ନିମିତ୍ତସମ୍ପତ୍ତିୟା ୟୁତ୍ତା ନାମ ପବ୍ବତନିମିତ୍ତଂ ପାସାଣନିମିତ୍ତଂ ୱନନିମିତ୍ତଂ ରୁକ୍ଖନିମିତ୍ତଂ ମଗ୍ଗନିମିତ୍ତଂ ୱମ୍ମିକନିମିତ୍ତଂ ନଦୀନିମିତ୍ତଂ ଉଦକନିମିତ୍ତନ୍ତି ଏୱଂ ୱୁତ୍ତେସୁ ଅଟ୍ଠସୁ ନିମିତ୍ତେସୁ ତସ୍ମିଂ ତସ୍ମିଂ ଦିସାଭାଗେ ୟଥାଲଦ୍ଧାନି ନିମିତ୍ତୁପଗାନି ନିମିତ୍ତାନି ‘‘ପୁରତ୍ଥିମାୟ ଦିସାୟ କିଂ ନିମିତ୍ତଂ । ପବ୍ବତୋ, ଭନ୍ତେ । ଏସୋ ପବ୍ବତୋ ନିମିତ୍ତ’’ନ୍ତିଆଦିନା ନୟେନ ସମ୍ମା କିତ୍ତେତ୍ୱା ସମ୍ମତା ।

ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୩୮) – ୱିନୟଧରେନ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ ‘‘ପୁରତ୍ଥିମାୟ ଦିସାୟ କିଂ ନିମିତ୍ତ’’ନ୍ତି ? ‘‘ପବ୍ବତୋ, ଭନ୍ତେ’’ତି । ଇଦଂ ପନ ଉପସମ୍ପନ୍ନୋ ୱା ଆଚିକ୍ଖତୁ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନୋ ୱା, ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ପୁନ ୱିନୟଧରେନ ‘‘ଏସୋ ପବ୍ବତୋ ନିମିତ୍ତ’’ନ୍ତି ଏୱଂ ନିମିତ୍ତଂ କିତ୍ତେତବ୍ବଂ, ‘‘ଏତଂ ପବ୍ବତଂ ନିମିତ୍ତଂ କରୋମ, କରିସ୍ସାମ, ନିମିତ୍ତଂ କତୋ, ନିମିତ୍ତଂ ହୋତୁ, ହୋତି, ଭୱିସ୍ସତୀ’’ତି ଏୱଂ ପନ କିତ୍ତେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ପାସାଣାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ପୁରତ୍ଥିମାୟ ଦିସାୟ, ପୁରତ୍ଥିମାୟ ଅନୁଦିସାୟ, ଦକ୍ଖିଣାୟ ଦିସାୟ, ଦକ୍ଖିଣାୟ ଅନୁଦିସାୟ, ପଚ୍ଛିମାୟ ଦିସାୟ, ପଚ୍ଛିମାୟ ଅନୁଦିସାୟ, ଉତ୍ତରାୟ ଦିସାୟ, ଉତ୍ତରାୟ ଅନୁଦିସାୟ କିଂ ନିମିତ୍ତଂ ? ଉଦକଂ, ଭନ୍ତେ । ଏତଂ ଉଦକଂ ନିମିତ୍ତନ୍ତି କିତ୍ତେତବ୍ବଂ । ଏତ୍ଥ ପନ ଅଟ୍ଠପେତ୍ୱା ପୁନ ‘‘ପୁରତ୍ଥିମାୟ ଦିସାୟ କିଂ ନିମିତ୍ତଂ ? ପବ୍ବତୋ, ଭନ୍ତେ । ଏସୋ ପବ୍ବତୋ ନିମିତ୍ତ’’ନ୍ତି ଏୱଂ ପଠମଂ କିତ୍ତିତନିମିତ୍ତଂ କିତ୍ତେତ୍ୱାୱ ଠପେତବ୍ବଂ । ଏୱଞ୍ହି ନିମିତ୍ତେନ ନିମିତ୍ତଂ ଘଟିତଂ ହୋତି, ନିମିତ୍ତାନି ସକିଂ କିତ୍ତିତାନିପି କିତ୍ତିତାନେୱ ହୋନ୍ତି । ଅନ୍ଧକଟ୍ଠକଥାୟଂ ପନ ‘‘ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ସୀମମଣ୍ଡଲଂ ବନ୍ଧନ୍ତେନ ନିମିତ୍ତଂ କିତ୍ତେତବ୍ବ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ ।

୧୫୮. ଇଦାନି ନିମିତ୍ତୁପଗାନି ପବ୍ବତାଦୀନି ୱେଦିତବ୍ବାନି – ତିୱିଧୋ ପବ୍ବତୋ ସୁଦ୍ଧପଂସୁପବ୍ବତୋ ସୁଦ୍ଧପାସାଣପବ୍ବତୋ ଉଭୟମିସ୍ସକୋତି । ସୋ ତିୱିଧୋପି ୱଟ୍ଟତି, ୱାଲିକରାସି ପନ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଇତରୋପି ହତ୍ଥିପ୍ପମାଣତୋ ଓମକତରୋ ନ ୱଟ୍ଟତି, ହତ୍ଥିପ୍ପମାଣତୋ ପଟ୍ଠାୟ ସିନେରୁପ୍ପମାଣୋପି ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଚତୂସୁ ଦିସାସୁ ଚତ୍ତାରୋ ତୀସୁ ୱା ତୟୋ ପବ୍ବତା ହୋନ୍ତି, ଚତୂହି ୱା ତୀହି ୱା ପବ୍ବତନିମିତ୍ତେହି ସମ୍ମନ୍ନିତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ଦ୍ୱୀହି ପନ ନିମିତ୍ତେହି ଏକେନ ୱା ସମ୍ମନ୍ନିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଇତୋ ପରେସୁ ପାସାଣନିମିତ୍ତାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ତସ୍ମା ପବ୍ବତନିମିତ୍ତଂ କରୋନ୍ତେନ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ ‘‘ଏକାବଦ୍ଧୋ, ନ ଏକାବଦ୍ଧୋ’’ତି । ସଚେ ଏକାବଦ୍ଧୋ ହୋତି, ନ କାତବ୍ବୋ । ତଞ୍ହି ଚତୂସୁ ୱା ଅଟ୍ଠସୁ ୱା ଦିସାସୁ କିତ୍ତେନ୍ତେନପି ଏକମେୱ ନିମିତ୍ତଂ କିତ୍ତିତଂ ହୋତି, ତସ୍ମା ୟୋ ଏୱଂ ଚକ୍କସଣ୍ଠାନେନ ୱିହାରମ୍ପି ପରିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଠିତୋ ପବ୍ବତୋ, ତଂ ଏକଦିସାୟ କିତ୍ତେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞାସୁ ଦିସାସୁ ତଂ ବହିଦ୍ଧା କତ୍ୱା ଅନ୍ତୋ ଅଞ୍ଞାନି ନିମିତ୍ତାନି କିତ୍ତେତବ୍ବାନି । ସଚେ ପବ୍ବତସ୍ସ ତତିୟଭାଗଂ ୱା ଉପଡ୍ଢଂ ୱା ଅନ୍ତୋସୀମାୟ କତ୍ତୁକାମା ହୋନ୍ତି, ପବ୍ବତଂ ଅକିତ୍ତେତ୍ୱା ୟତ୍ତକଂ ପଦେସଂ ଅନ୍ତୋ କତ୍ତୁକାମା, ତସ୍ସ ପରତୋ ତସ୍ମିଂୟେୱ ପବ୍ବତେ ଜାତରୁକ୍ଖୱମ୍ମିକାଦୀସୁ ଅଞ୍ଞତରଂ ନିମିତ୍ତଂ କିତ୍ତେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଏକୟୋଜନଦ୍ୱିୟୋଜନପ୍ପମାଣଂ ସବ୍ବଂ ପବ୍ବତଂ ଅନ୍ତୋ କତ୍ତୁକାମା ହୋନ୍ତି, ପବ୍ବତସ୍ସ ପରତୋ ଭୂମିୟଂ ଜାତରୁକ୍ଖୱମ୍ମିକାଦୀନି ନିମିତ୍ତାନି କିତ୍ତେତବ୍ବାନି ।

ପାସାଣନିମିତ୍ତେ ଅୟଗୁଳୋପି ପାସାଣସଙ୍ଖ୍ୟମେୱ ଗଚ୍ଛତି, ତସ୍ମା ୟୋ କୋଚି ପାସାଣୋ ୱଟ୍ଟତି । ପମାଣତୋ ପନ ହତ୍ଥିପ୍ପମାଣୋ ପବ୍ବତସଙ୍ଖ୍ୟଂ ଗତୋ, ତସ୍ମା ସୋ ନ ୱଟ୍ଟତି, ମହାଗୋଣମହାମହିଂସପ୍ପମାଣୋ ପନ ୱଟ୍ଟତି । ହେଟ୍ଠିମପରିଚ୍ଛେଦେନ ଦ୍ୱତ୍ତିଂସପଲଗୁଳପିଣ୍ଡପ୍ପମାଣୋ ୱଟ୍ଟତି, ତତୋ ଖୁଦ୍ଦକତରୋ ଇଟ୍ଠକା ୱା ମହନ୍ତୀପି ନ ୱଟ୍ଟତି, ଅନିମିତ୍ତୁପଗପାସାଣାନଂ ରାସିପି ନ ୱଟ୍ଟତି, ପଗେୱ ପଂସୁୱାଲୁକରାସି । ଭୂମିସମୋ ଖଲମଣ୍ଡଲସଦିସୋ ପିଟ୍ଠିପାସାଣୋ ୱା ଭୂମିତୋ ଖାଣୁକୋ ୱିୟ ଉଟ୍ଠିତପାସାଣୋ ୱା ହୋତି, ସୋପି ପମାଣୁପଗୋ ଚେ, ୱଟ୍ଟତି । ପିଟ୍ଠିପାସାଣୋ ଅତିମହନ୍ତୋପି ପାସାଣସଙ୍ଖ୍ୟମେୱ ଗଚ୍ଛତି, ତସ୍ମା ସଚେ ମହତୋ ପିଟ୍ଠିପାସାଣସ୍ସ ଏକପ୍ପଦେସଂ ଅନ୍ତୋସୀମାୟ କତ୍ତୁକାମା ହୋନ୍ତି, ତଂ ଅକିତ୍ତେତ୍ୱା ତସ୍ସୁପରି ଅଞ୍ଞୋ ପାସାଣୋ କିତ୍ତେତବ୍ବୋ । ସଚେ ପିଟ୍ଠିପାସାଣୁପରି ୱିହାରଂ କରୋନ୍ତି, ୱିହାରମଜ୍ଝେନ ୱା ପିଟ୍ଠିପାସାଣୋ ୱିନିୱିଜ୍ଝିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି, ଏୱରୂପୋ ପିଟ୍ଠିପାସାଣୋ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ହି ତଂ କିତ୍ତେନ୍ତି, ନିମିତ୍ତସ୍ସ ଉପରି ୱିହାରୋ ହୋତି, ନିମିତ୍ତଞ୍ଚ ନାମ ବହିସୀମାୟ ହୋତି, ୱିହାରୋପି ବହିସୀମାୟଂ ଆପଜ୍ଜତି । ୱିହାରଂ ପରିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଠିତପିଟ୍ଠିପାସାଣୋ ଏକତ୍ଥ କିତ୍ତେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ନ କିତ୍ତେତବ୍ବୋ ।

ୱନନିମିତ୍ତେ ତିଣୱନଂ ୱା ତଚସାରତାଲନାଳିକେରାଦିରୁକ୍ଖୱନଂ ୱା ନ ୱଟ୍ଟତି, ଅନ୍ତୋସାରାନଂ ପନ ସାକସାଲାଦୀନଂ ଅନ୍ତୋସାରମିସ୍ସକାନଂ ୱା ରୁକ୍ଖାନଂ ୱନଂ ୱଟ୍ଟତି, ତଞ୍ଚ ଖୋ ହେଟ୍ଠିମପରିଚ୍ଛେଦେନ ଚତୁପଞ୍ଚରୁକ୍ଖମତ୍ତମ୍ପି, ତତୋ ଓରଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ପରଂ ୟୋଜନସତିକମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ୱନମଜ୍ଝେ ୱିହାରଂ କରୋନ୍ତି, ୱନଂ ନ କିତ୍ତେତବ୍ବଂ । ଏକଦେସଂ ଅନ୍ତୋସୀମାୟ କାତୁକାମେହିପି ୱନଂ ଅକିତ୍ତେତ୍ୱା ତତ୍ଥ ରୁକ୍ଖପାସାଣାଦୟୋ କିତ୍ତେତବ୍ବା । ୱିହାରଂ ପରିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଠିତୱନଂ ଏକତ୍ଥ କିତ୍ତେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ନ କିତ୍ତେତବ୍ବଂ ।

ରୁକ୍ଖନିମିତ୍ତେ ତଚସାରୋ ତାଲନାଳିକେରାଦିରୁକ୍ଖୋ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଅନ୍ତୋସାରୋ ଜୀୱମାନକୋ ଅନ୍ତମସୋ ଉବ୍ବେଧତୋ ଅଟ୍ଠଙ୍ଗୁଲୋ ପରିଣାହତୋ ସୂଚିଦଣ୍ଡକପ୍ପମାଣୋପି ୱଟ୍ଟତି । ତତୋ ଓରଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ପରଂ ଦ୍ୱାଦସୟୋଜନୋ ସୁପ୍ପତିଟ୍ଠିତନିଗ୍ରୋଧୋପି ୱଟ୍ଟତି । ୱଂସନଳକସରାୱାଦୀସୁ ବୀଜଂ ରୋପେତ୍ୱା ୱଡ୍ଢାପିତୋ ପମାଣୁପଗୋପି ନ ୱଟ୍ଟତି, ତତୋ ଅପନେତ୍ୱା ପନ ତଂ ଖଣମ୍ପି ଭୂମିୟଂ ରୋପେତ୍ୱା କୋଟ୍ଠକଂ କତ୍ୱା ଉଦକଂ ଆସିଞ୍ଚିତ୍ୱା କିତ୍ତେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ନୱମୂଲସାଖାନିଗ୍ଗମନଂ ଅକାରଣଂ, ଖନ୍ଧଂ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ରୋପିତେ ପନ ଏତଂ ୟୁଜ୍ଜତି । କିତ୍ତେନ୍ତେନ ଚ ‘‘ରୁକ୍ଖୋ’’ତିପି ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ‘‘ସାକରୁକ୍ଖୋ’’ତିପି ‘‘ସାଲରୁକ୍ଖୋ’’ତିପି । ଏକାବଦ୍ଧଂ ପନ ସୁପ୍ପତିଟ୍ଠିତନିଗ୍ରୋଧସଦିସଂ ଏକତ୍ଥ କିତ୍ତେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞତ୍ଥ କିତ୍ତେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

ମଗ୍ଗନିମିତ୍ତେ ଅରଞ୍ଞଖେତ୍ତନଦୀତଳାକମଗ୍ଗାଦୟୋ ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ଜଙ୍ଘମଗ୍ଗୋ ୱା ସକଟମଗ୍ଗୋ ୱା ୱଟ୍ଟତି । ୟୋ ନିବ୍ବିଜ୍ଝିତ୍ୱା ଦ୍ୱେ ତୀଣି ଗାମନ୍ତରାନି ଗଚ୍ଛତି, ୟୋ ପନ ଜଙ୍ଘମଗ୍ଗସକଟମଗ୍ଗତୋ ଓକ୍କମିତ୍ୱା ପୁନ ସକଟମଗ୍ଗମେୱ ଓତରତି, ୟେ ୱା ଜଙ୍ଘମଗ୍ଗସକଟମଗ୍ଗା ଅୱଳଞ୍ଜା, ତେ ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ଜଙ୍ଘସତ୍ଥସକଟସତ୍ଥେହି ୱଳଞ୍ଜିୟମାନାୟେୱ ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ସଚେ ଦ୍ୱେ ମଗ୍ଗା ନିକ୍ଖମିତ୍ୱା ପଚ୍ଛା ସକଟଧୁରମିୱ ଏକୀଭୱନ୍ତି, ଦ୍ୱେଧା ଭିନ୍ନଟ୍ଠାନେ ୱା ସମ୍ବନ୍ଧଟ୍ଠାନେ ୱା ସକିଂ କିତ୍ତେତ୍ୱା ପୁନ ନ କିତ୍ତେତବ୍ବା । ଏକାବଦ୍ଧନିମିତ୍ତଞ୍ହେତଂ ହୋତି । ସଚେ ୱିହାରଂ ପରିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଚତ୍ତାରୋ ମଗ୍ଗା ଚତୂସୁ ଦିସାସୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ମଜ୍ଝେ ଏକଂ କିତ୍ତେତ୍ୱା ଅପରଂ କିତ୍ତେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଏକାବଦ୍ଧନିମିତ୍ତଞ୍ହେତଂ । କୋଣଂ ନିବ୍ବିଜ୍ଝିତ୍ୱା ଗତଂ ପନ ପରଭାଗେ କିତ୍ତେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୱିହାରମଜ୍ଝେନ ନିବ୍ବିଜ୍ଝିତ୍ୱା ଗତମଗ୍ଗୋ ପନ ନ କିତ୍ତେତବ୍ବୋ, କିତ୍ତିତେ ନିମିତ୍ତସ୍ସ ଉପରି ୱିହାରୋ ହୋତି । ସଚେ ସକଟମଗ୍ଗସ୍ସ ଅନ୍ତିମଚକ୍କମଗ୍ଗଂ ନିମିତ୍ତଂ କରୋନ୍ତି, ମଗ୍ଗୋ ବହିସୀମାୟ ହୋତି, ସଚେ ବାହିରଚକ୍କମଗ୍ଗଂ ନିମିତ୍ତଂ କରୋନ୍ତି, ବାହିରଚକ୍କମଗ୍ଗୋ ବହିସୀମାୟ ହୋତି, ସେସଂ ଅନ୍ତୋସୀମଂ ଭଜତି । ମଗ୍ଗଂ କିତ୍ତେନ୍ତେନ ‘‘ମଗ୍ଗୋ ପନ୍ଥୋ ପଥୋ ପଜ୍ଜୋ’’ତିଆଦୀସୁ ଦସସୁ ୟେନ କେନଚି ନାମେନ ଚ କିତ୍ତେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ପରିଖାସଣ୍ଠାନେନ ୱିହାରଂ ପରିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଗତମଗ୍ଗୋ ଏକତ୍ଥ କିତ୍ତେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞତ୍ଥ କିତ୍ତେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

ୱମ୍ମିକନିମିତ୍ତେ ହେଟ୍ଠିମପରିଚ୍ଛେଦେନ ତଂ ଦିୱସଂ ଜାତୋ ଅଟ୍ଠଙ୍ଗୁଲୁବ୍ବେଧୋ ଗୋୱିସାଣପ୍ପମାଣୋପି ୱମ୍ମିକୋ ୱଟ୍ଟତି, ତତୋ ଓରଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ପରଂ ହିମୱନ୍ତପବ୍ବତସଦିସୋପି ୱଟ୍ଟତି, ୱିହାରଂ ପରିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଠିତଂ ପନ ଏକାବଦ୍ଧଂ ଏକତ୍ଥ କିତ୍ତେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞତ୍ଥ କିତ୍ତେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

ନଦୀନିମିତ୍ତେ ୟସ୍ସା ଧମ୍ମିକାନଂ ରାଜୂନଂ କାଲେ ଅନ୍ୱଡ୍ଢମାସଂ ଅନୁଦସାହଂ ଅନୁପଞ୍ଚାହନ୍ତି ଏୱଂ ଦେୱେ ୱସ୍ସନ୍ତେ ୱଲାହକେସୁ ୱିଗତମତ୍ତେସୁ ସୋତଂ ପଚ୍ଛିଜ୍ଜତି, ଅୟଂ ନଦୀସଙ୍ଖ୍ୟଂ ନ ଗଚ୍ଛତି । ୟସ୍ସା ପନ ଈଦିସେ ସୁୱୁଟ୍ଠିକାଲେ ୱସ୍ସାନସ୍ସ ଚାତୁମାସେ ସୋତଂ ନ ପଚ୍ଛିଜ୍ଜତି, ୟତ୍ଥ ତିତ୍ଥେନ ୱା ଅତିତ୍ଥେନ ୱା ସିକ୍ଖାକରଣୀୟେ ଆଗତଲକ୍ଖଣେନ ତିମଣ୍ଡଲଂ ପଟିଚ୍ଛାଦେତ୍ୱା ଅନ୍ତରୱାସକଂ ଅନୁକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଉତ୍ତରନ୍ତିୟା ଭିକ୍ଖୁନିୟା ଏକଙ୍ଗୁଲଦ୍ୱଙ୍ଗୁଲମତ୍ତମ୍ପି ଅନ୍ତରୱାସକୋ ତେମିୟତି, ଅୟଂ ନଦୀ ସୀମଂ ବନ୍ଧନ୍ତାନଂ ନିମିତ୍ତଂ ହୋତି । ଭିକ୍ଖୁନିୟା ନଦୀପାରଗମନେପି ଉପୋସଥାଦିସଙ୍ଘକମ୍ମକରଣେପି ନଦୀପାରସୀମାସମ୍ମନ୍ନନେପି ଅୟମେୱ ନଦୀ । ୟା ପନ ମଗ୍ଗୋ ୱିୟ ସକଟଧୁରସଣ୍ଠାନେନ ୱା ପରିଖାସଣ୍ଠାନେନ ୱା ୱିହାରଂ ପରିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଗତା, ତଂ ଏକତ୍ଥ କିତ୍ତେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞତ୍ଥ କିତ୍ତେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୱିହାରସ୍ସ ଚତୂସୁ ଦିସାସୁ ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ୱିନିବ୍ବିଜ୍ଝିତ୍ୱା ଗତେ ନଦୀଚତୁକ୍କେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଅସମ୍ମିସ୍ସା ନଦିୟୋ ପନ ଚତସ୍ସୋପି କିତ୍ତେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ୱତିଂ କରୋନ୍ତୋ ୱିୟ ରୁକ୍ଖପାଦେ ନିଖଣିତ୍ୱା ୱଲ୍ଲିପଲାଲାଦୀହି ନଦୀସୋତଂ ରୁନ୍ଧନ୍ତି, ଉଦକଂ ଅଜ୍ଝୋତ୍ଥରିତ୍ୱା ଆୱରଣଂ ପୱତ୍ତତିୟେୱ, ନିମିତ୍ତଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟଥା ପନ ଉଦକଂ ନ ପୱତ୍ତତି, ଏୱଂ ସେତୁମ୍ହି କତେ ଅପୱତ୍ତମାନା ନଦୀନିମିତ୍ତଂ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ପୱତ୍ତନଟ୍ଠାନେ ନଦୀନିମିତ୍ତଂ, ଅପ୍ପୱତ୍ତନଟ୍ଠାନେ ଉଦକନିମିତ୍ତଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟା ପନ ଦୁବ୍ବୁଟ୍ଠିକାଲେ ୱା ଗିମ୍ହେ ୱା ନିରୁଦକଭାୱେନ ନ ପୱତ୍ତତି, ସା ୱଟ୍ଟତି । ମହାନଦିତୋ ଉଦକମାତିକଂ ନୀହରନ୍ତି, ସା କୁନ୍ନଦୀସଦିସା ହୁତ୍ୱା ତୀଣି ସସ୍ସାନି ସମ୍ପାଦେନ୍ତୀ ନିଚ୍ଚଂ ପୱତ୍ତତି, କିଞ୍ଚାପି ପୱତ୍ତତି, ନିମିତ୍ତଂ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟା ପନ ମୂଲେ ମହାନଦିତୋ ନୀହତାପି କାଲନ୍ତରେନ ତେନେୱ ନୀହତମଗ୍ଗେନ ନଦିଂ ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ସୟଂ ଗଚ୍ଛତି, ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ପରତୋ ସୁସୁମାରାଦିସମାକିଣ୍ଣା ନାୱାଦୀହି ସଞ୍ଚରିତବ୍ବା ନଦୀ ହୋତି, ତଂ ନିମିତ୍ତଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ଉଦକନିମିତ୍ତେ ନିରୁଦକଟ୍ଠାନେ ନାୱାୟ ୱା ଚାଟିଆଦୀସୁ ୱା ଉଦକଂ ପୂରେତ୍ୱା ଉଦକନିମିତ୍ତଂ କିତ୍ତେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଭୂମିଗତମେୱ ୱଟ୍ଟତି । ତଞ୍ଚ ଖୋ ଅପ୍ପୱତ୍ତନଉଦକଂ ଆୱାଟପୋକ୍ଖରଣୀତଳଆକଜାତସ୍ସରଲୋଣିସମୁଦ୍ଦାଦୀସୁ ଠିତଂ, ଅଟ୍ଠିତଂ ପନ ଓଘନଦୀଉଦକୱାହକମାତିକାଦୀସୁ ଉଦକଂ ନ ୱଟ୍ଟତି। ଅନ୍ଧକଟ୍ଠକଥାୟଂ ପନ ‘‘ଗମ୍ଭୀରେସୁ ଆୱାଟାଦୀସୁ ଉକ୍ଖେପିମଂ ଉଦକଂ ନିମିତ୍ତଂ ନ କାତବ୍ବ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ, ତଂ ଦୁୱୁତ୍ତଂ, ଅତ୍ତନୋମତିମତ୍ତମେୱ । ଠିତଂ ପନ ଅନ୍ତମସୋ ସୂକରଖତାୟପି ଗାମଦାରକାନଂ କୀଳନୱାପିୟମ୍ପି ତଂ ଖଣଞ୍ଞେୱ ପଥୱିୟଂ ଆୱାଟଂ କତ୍ୱା କୁଟେହି ଆହରିତ୍ୱା ପୂରିତଉଦକମ୍ପି ସଚେ ୟାୱ କମ୍ମୱାଚାପରିୟୋସାନା ତିଟ୍ଠତି, ଅପ୍ପଂ ୱା ହୋତୁ ବହୁଂ ୱା, ୱଟ୍ଟତି । ତସ୍ମିଂ ପନ ଠାନେ ନିମିତ୍ତସଞ୍ଞାକରଣତ୍ଥଂ ପାସାଣୱାଲିକାପଂସୁଆଦିରାସି ୱା ପାସାଣତ୍ଥମ୍ଭୋ ୱା ଦାରୁତ୍ଥମ୍ଭୋ ୱା କାତବ୍ବୋ । ତଂ କାତୁଂ କାରେତୁଞ୍ଚ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ୱଟ୍ଟତି, ଲାଭସୀମାୟଂ ପନ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସମାନସଂୱାସକସୀମା କସ୍ସଚି ପୀଳନଂ ନ କରୋତି, କେୱଲଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ୱିନୟକମ୍ମମେୱ ସାଧେତି, ତସ୍ମା ଏତ୍ଥ ୱଟ୍ଟତି ।

ଇମେହି ଚ ଅଟ୍ଠହି ନିମିତ୍ତେହି ଅସମ୍ମିସ୍ସେହିପି ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ସମ୍ମିସ୍ସେହିପି ସୀମା ସମ୍ମନ୍ନିତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ସା ଏୱଂ ସମ୍ମନ୍ନିତ୍ୱା ବଜ୍ଝମାନା ଏକେନ ଦ୍ୱୀହି ୱା ନିମିତ୍ତେହି ଅବଦ୍ଧା ହୋତି, ତୀଣି ପନ ଆଦିଂ କତ୍ୱା ୱୁତ୍ତପ୍ପକାରାନଂ ନିମିତ୍ତାନଂ ସତେନପି ବଦ୍ଧା ହୋତି । ସା ତୀହି ସିଙ୍ଘାଟକସଣ୍ଠାନା ହୋତି, ଚତୂହି ଚତୁରସ୍ସା ୱା ସିଙ୍ଘାଟକଅଡ୍ଢଚନ୍ଦମୁଦିଙ୍ଗାଦିସଣ୍ଠାନା ୱା, ତତୋ ଅଧିକେହି ନାନାସଣ୍ଠାନା । ଏୱଂ ୱୁତ୍ତନୟେନ ନିମିତ୍ତାନି କିତ୍ତେତ୍ୱା ସମ୍ମତା ‘‘ନିମିତ୍ତସମ୍ପତ୍ତିୟୁତ୍ତା’’ତି ୱେଦିତବ୍ବା ।

୧୫୯.ପରିସସମ୍ପତ୍ତିୟୁତ୍ତା ନାମ ସବ୍ବନ୍ତିମେନ ପରିଚ୍ଛେଦେନ ଚତୂହି ଭିକ୍ଖୂହି ସନ୍ନିପତିତ୍ୱା ୟାୱତିକା ତସ୍ମିଂ ଗାମଖେତ୍ତେ ବଦ୍ଧସୀମଂ ୱା ନଦୀସମୁଦ୍ଦଜାତସ୍ସରେ ୱା ଅନୋକ୍କମିତ୍ୱା ଠିତା ଭିକ୍ଖୂ, ତେ ସବ୍ବେ ହତ୍ଥପାସେ ୱା କତ୍ୱା ଛନ୍ଦଂ ୱା ଆହରିତ୍ୱା ସମ୍ମତା ।

୧୬୦.କମ୍ମୱାଚାସମ୍ପତ୍ତିୟୁତ୍ତା ନାମ –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ୟାୱତା ସମନ୍ତା ନିମିତ୍ତା କିତ୍ତିତା, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଏତେହି ନିମିତ୍ତେହି ସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନେୟ୍ୟ ସମାନସଂୱାସଂ ଏକୂପୋସଥଂ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ୟାୱତା ସମନ୍ତା ନିମିତ୍ତା କିତ୍ତିତା, ସଙ୍ଘୋ ଏତେହି ନିମିତ୍ତେହି ସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନତି ସମାନସଂୱାସଂ ଏକୂପୋସଥଂ, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଏତେହି ନିମିତ୍ତେହି ସୀମାୟ ସମ୍ମୁତି ସମାନସଂୱାସାୟ ଏକୂପୋସଥାୟ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ସମ୍ମତା ସୀମା ସଙ୍ଘେନ ଏତେହି ନିମିତ୍ତେହି ସମାନସଂୱାସା ଏକୂପୋସଥା, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୩୯) –

ଏୱଂ ୱୁତ୍ତାୟ ପରିସୁଦ୍ଧାୟ ଞତ୍ତିଦୁତିୟକମ୍ମୱାଚାୟ ସମ୍ମତା । କମ୍ମୱାଚାପରିୟୋସାନେ ନିମିତ୍ତାନଂ ଅନ୍ତୋ ସୀମା ହୋତି, ନିମିତ୍ତାନି ସୀମତୋ ବହି ହୋନ୍ତି ।

୧୬୧. ଏୱଂ ବଦ୍ଧାୟ ଚ ସୀମାୟ ତିଚୀୱରେନ ୱିପ୍ପୱାସସୁଖତ୍ଥଂ ଦଳ୍ହୀକମ୍ମତ୍ଥଞ୍ଚ ଅୱିପ୍ପୱାସସମ୍ମୁତି କାତବ୍ବା । ସା ପନ ଏୱଂ କତ୍ତବ୍ବା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ୟା ସା ସଙ୍ଘେନ ସୀମା ସମ୍ମତା ସମାନସଂୱାସା ଏକୂପୋସଥା, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ତଂ ସୀମଂ ତିଚୀୱରେନ ଅୱିପ୍ପୱାସଂ ସମ୍ମନ୍ନେୟ୍ୟ ଠପେତ୍ୱା ଗାମଞ୍ଚ ଗାମୂପଚାରଞ୍ଚ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ୟା ସା ସଙ୍ଘେନ ସୀମା ସମ୍ମତା ସମାନସଂୱାସା ଏକୂପୋସଥା, ସଙ୍ଘୋ ତଂ ସୀମଂ ତିଚୀୱରେନ ଅୱିପ୍ପୱାସଂ ସମ୍ମନ୍ନତି ଠପେତ୍ୱା ଗାମଞ୍ଚ ଗାମୂପଚାରଞ୍ଚ, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଏତିସ୍ସା ସୀମାୟ ତିଚୀୱରେନ ଅୱିପ୍ପୱାସାୟ ସମ୍ମୁତି ଠପେତ୍ୱା ଗାମଞ୍ଚ ଗାମୂପଚାରଞ୍ଚ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ସମ୍ମତା ସା ସୀମା ସଙ୍ଘେନ ତିଚୀୱରେନ ଅୱିପ୍ପୱାସା ଠପେତ୍ୱା ଗାମଞ୍ଚ ଗାମୂପଚାରଞ୍ଚ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୪୩) ।

ଏତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୪୪) ଚ ନିଗମନଗରାନମ୍ପି ଗାମେନେୱ ସଙ୍ଗହୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ଗାମୂପଚାରୋତି ପରିକ୍ଖିତ୍ତସ୍ସ ପରିକ୍ଖେପୋ, ଅପରିକ୍ଖିତ୍ତସ୍ସ ପରିକ୍ଖେପୋକାସୋ । ଇମେସୁ ପନ ଗାମଗାମୂପଚାରେସୁ ଅଧିଟ୍ଠିତତେଚୀୱରିକୋ ଭିକ୍ଖୁ ପରିହାରଂ ନ ଲଭତି । ଅୟଞ୍ହି ଅୱିପ୍ପୱାସସୀମା ‘‘ଠପେତ୍ୱା ଗାମଞ୍ଚ ଗାମୂପଚାରଞ୍ଚା’’ତି ୱୁତ୍ତତ୍ତା ଗାମଞ୍ଚ ଗାମୂପଚାରଞ୍ଚ ନ ଓତ୍ଥରତି, ସମାନସଂୱାସକସୀମାୱ ଓତ୍ଥରତି । ସମାନସଂୱାସକସୀମା ଚେତ୍ଥ ଅତ୍ତନୋ ଧମ୍ମତାୟ ଗଚ୍ଛତି, ଅୱିପ୍ପୱାସସୀମା ପନ ୟତ୍ଥ ସମାନସଂୱାସକସୀମା, ତତ୍ଥେୱ ଗଚ୍ଛତି । ନ ହି ତସ୍ସା ୱିସୁଂ ନିମିତ୍ତକିତ୍ତନଂ ଅତ୍ଥି, ତତ୍ଥ ସଚେ ଅୱିପ୍ପୱାସାୟ ସମ୍ମୁତିକାଲେ ଗାମୋ ଅତ୍ଥି, ତଂ ସା ନ ଓତ୍ଥରତି। ସଚେ ପନ ସମ୍ମତାୟ ସୀମାୟ ପଚ୍ଛା ଗାମୋ ନିୱିସତି, ସୋପି ସୀମସଙ୍ଖ୍ୟଂୟେୱ ଗଚ୍ଛତି । ୟଥା ଚ ପଚ୍ଛା ନିୱିଟ୍ଠୋ, ଏୱଂ ପଠମଂ ନିୱିଟ୍ଠସ୍ସ ପଚ୍ଛା ୱଡ୍ଢିତପ୍ପଦେସୋପି ସୀମସଙ୍ଖ୍ୟମେୱ ଗଚ୍ଛତି । ସଚେ ସୀମାସମ୍ମୁତିକାଲେ ଗେହାନି କତାନି, ‘‘ପୱିସିସ୍ସାମା’’ତି ଆଲୟୋପି ଅତ୍ଥି, ମନୁସ୍ସା ପନ ଅପ୍ପୱିଟ୍ଠା, ପୋରାଣକଗାମଂ ୱା ସଚେ ଗେହମେୱ ଛଡ୍ଡେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ଗତା, ଅଗାମୋୟେୱ ଏସ, ସୀମା ଓତ୍ଥରତି । ସଚେ ପନ ଏକମ୍ପି କୁଲଂ ପୱିଟ୍ଠଂ ୱା ଅଗତଂ ୱା ଅତ୍ଥି, ଗାମୋୟେୱ, ସୀମା ନ ଓତ୍ଥରତି । ଅୟମେତ୍ଥ ସଙ୍ଖେପୋ ।

୧୬୨. ଅୟଂ ପନ ୱିତ୍ଥାରୋ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୩୮) ସୀମଂ ବନ୍ଧିତୁକାମେନ ହି ସାମନ୍ତୱିହାରେସୁ ଭିକ୍ଖୂ ତସ୍ସ ତସ୍ସ ୱିହାରସ୍ସ ସୀମାପରିଚ୍ଛେଦଂ ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ବଦ୍ଧସୀମୱିହାରାନଂ ସୀମାୟ ସୀମନ୍ତରିକଂ, ଅବଦ୍ଧସୀମୱିହାରାନଂ ସୀମାୟ ଉପଚାରଂ ଠପେତ୍ୱା ଦିସାଚାରିକଭିକ୍ଖୂନଂ ନିସ୍ସଞ୍ଚାରସମୟେ ସଚେ ଏକସ୍ମିଂ ଗାମଖେତ୍ତେ ସୀମଂ ବନ୍ଧିତୁକାମା, ୟେ ତତ୍ଥ ବଦ୍ଧସୀମୱିହାରା, ତେସୁ ଭିକ୍ଖୂନଂ ‘‘ମୟଂ ଅଜ୍ଜ ସୀମଂ ବନ୍ଧିସ୍ସାମ, ତୁମ୍ହେ ସକସୀମାୟ ପରିଚ୍ଛେଦତୋ ମା ନିକ୍ଖମିତ୍ଥା’’ତି ପେସେତବ୍ବଂ । ୟେ ଅବଦ୍ଧସୀମୱିହାରା, ତେସୁ ଭିକ୍ଖୂ ଏକଜ୍ଝଂ ସନ୍ନିପାତେତବ୍ବା, ଛନ୍ଦାରହାନଂ ଛନ୍ଦୋ ଆହରାପେତବ୍ବୋ । ‘‘ସଚେ ଅଞ୍ଞାନିପି ଗାମଖେତ୍ତାନି ଅନ୍ତୋକାତୁକାମା, ତେସୁ ଗାମେସୁ ୟେ ଭିକ୍ଖୂ ୱସନ୍ତି, ତେହିପି ଆଗନ୍ତବ୍ବଂ, ଅନାଗଚ୍ଛନ୍ତାନଂ ଛନ୍ଦୋ ଆହରିତବ୍ବୋ’’ତି ମହାସୁମତ୍ଥେରୋ ଆହ । ମହାପଦୁମତ୍ଥେରୋ ପନ ‘‘ନାନାଗାମଖେତ୍ତାନି ନାମ ପାଟିୟେକ୍କଂ ବଦ୍ଧସୀମସଦିସାନି, ନ ତତୋ ଛନ୍ଦପାରିସୁଦ୍ଧି ଆଗଚ୍ଛତି, ଅନ୍ତୋନିମିତ୍ତଗତେହି ପନ ଭିକ୍ଖୂହି ଆଗନ୍ତବ୍ବ’’ନ୍ତି ୱତ୍ୱା ପୁନ ଆହ ‘‘ସମାନସଂୱାସକସୀମାସମ୍ମନ୍ନନକାଲେ ଆଗମନମ୍ପି ଅନାଗମନମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ଅୱିପ୍ପୱାସସୀମାସମ୍ମନ୍ନନକାଲେ ପନ ଅନ୍ତୋନିମିତ୍ତଗତେହି ଆଗନ୍ତବ୍ବଂ, ଅନାଗଚ୍ଛନ୍ତାନଂ ଛନ୍ଦୋ ଆହରିତବ୍ବୋ’’ତି ।

ଏୱଂ ସନ୍ନିପତିତେସୁ ଭିକ୍ଖୂସୁ ଛନ୍ଦାରହାନଂ ଛନ୍ଦେ ଆହଟେ ତେସୁ ତେସୁ ମଗ୍ଗେସୁ ନଦୀତିତ୍ଥଗାମଦ୍ୱାରାଦୀସୁ ଚ ଆଗନ୍ତୁକଭିକ୍ଖୂନଂ ସୀଘଂ ସୀଘଂ ହତ୍ଥପାସନୟନତ୍ଥଞ୍ଚେୱ ବହିସୀମକରଣତ୍ଥଞ୍ଚ ଆରାମିକେ ଚେୱ ସମଣୁଦ୍ଦେସେ ଚ ଠପେତ୍ୱା ଭେରିସଞ୍ଞଂ ୱା ସଙ୍ଖସଞ୍ଞଂ ୱା କତ୍ୱା ନିମିତ୍ତକିତ୍ତନାନନ୍ତରଂ ୱୁତ୍ତାୟ ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ ଭନ୍ତେ ସଙ୍ଘୋ’’ତିଆଦିକାୟ କମ୍ମୱାଚାୟ ସୀମା ବନ୍ଧିତବ୍ବା । କମ୍ମୱାଚାପରିୟୋସାନେୟେୱ ନିମିତ୍ତାନି ବହିକତ୍ୱା ହେଟ୍ଠା ପଥୱୀସନ୍ଧାରକଂ ଉଦକପରିୟନ୍ତଂ କତ୍ୱା ସୀମା ଗତା ହୋତି ।

୧୬୩. ଇମଂ ପନ ସମାନସଂୱାସକସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନନ୍ତେହି ପବ୍ବଜ୍ଜୂପସମ୍ପଦାଦୀନଂ ସଙ୍ଘକମ୍ମାନଂ ସୁଖକରଣତ୍ଥଂ ପଠମଂ ଖଣ୍ଡସୀମା ବନ୍ଧିତବ୍ବା । ତଂ ପନ ବନ୍ଧନ୍ତେହି ୱତ୍ତଂ ଜାନିତବ୍ବଂ । ସଚେ ହି ବୋଧିଚେତିୟଭତ୍ତସାଲାଦୀନି ସବ୍ବୱତ୍ଥୂନି ପତିଟ୍ଠାପେତ୍ୱା କତୱିହାରେ ବନ୍ଧନ୍ତି, ୱିହାରମଜ୍ଝେ ବହୂନଂ ସମୋସରଣଟ୍ଠାନେ ଅବନ୍ଧିତ୍ୱା ୱିହାରପଚ୍ଚନ୍ତେ ୱିୱିତ୍ତୋକାସେ ବନ୍ଧିତବ୍ବା । ଅକତୱିହାରେ ବନ୍ଧନ୍ତେହି ବୋଧିଚେତିୟାଦୀନଂ ସବ୍ବୱତ୍ଥୂନଂ ଠାନଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ୟଥା ପତିଟ୍ଠିତେସୁ ୱତ୍ଥୂସୁ ୱିହାରପଚ୍ଚନ୍ତେ ୱିୱିତ୍ତୋକାସେ ହୋତି, ଏୱଂ ବନ୍ଧିତବ୍ବା । ସା ହେଟ୍ଠିମପରିଚ୍ଛେଦେନ ସଚେ ଏକୱୀସତି ଭିକ୍ଖୂ ଗଣ୍ହାତି, ୱଟ୍ଟତି, ତତୋ ଓରଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ପରଂ ଭିକ୍ଖୁସହସ୍ସଂ ଗଣ୍ହନ୍ତୀପି ୱଟ୍ଟତି । ତଂ ବନ୍ଧନ୍ତେହି ସୀମମାଳକସ୍ସ ସମନ୍ତା ନିମିତ୍ତୁପଗା ପାସାଣା ଠପେତବ୍ବା, ନ ଖଣ୍ଡସୀମାୟ ଠିତେହି ମହାସୀମା ବନ୍ଧିତବ୍ବା, ନ ମହାସୀମାୟ ଠିତେହି ଖଣ୍ଡସୀମା, ଖଣ୍ଡସୀମାୟମେୱ ପନ ଠତ୍ୱା ଖଣ୍ଡସୀମା ବନ୍ଧିତବ୍ବା ।

ତତ୍ରାୟଂ ବନ୍ଧନୱିଧି – ସମନ୍ତା ‘‘ଏସୋ ପାସାଣୋ ନିମିତ୍ତ’’ନ୍ତି ଏୱଂ ନିମିତ୍ତାନି କିତ୍ତେତ୍ୱା କମ୍ମୱାଚାୟ ସୀମା ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବା । ଅଥ ତସ୍ସା ଏୱ ଦଳ୍ହୀକମ୍ମତ୍ଥଂ ଅୱିପ୍ପୱାସକମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା । ଏୱଞ୍ହି ‘‘ସୀମଂ ସମୂହନିସ୍ସାମା’’ତି ଆଗତା ସମୂହନିତୁଂ ନ ସକ୍ଖିସ୍ସନ୍ତି । ସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନିତ୍ୱା ବହି ସୀମନ୍ତରିକପାସାଣା ଠପେତବ୍ବା । ସୀମନ୍ତରିକା ପଚ୍ଛିମକୋଟିୟା ଏକରତନପ୍ପମାଣା ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ୱିଦତ୍ଥିପ୍ପମାଣାପି ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ, ‘‘ଚତୁରଙ୍ଗୁଲପ୍ପମାଣାପି ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ସଚେ ପନ ୱିହାରୋ ମହା ହୋତି, ଦ୍ୱେପି ତିସ୍ସୋପି ତତୁତ୍ତରିମ୍ପି ଖଣ୍ଡସୀମାୟୋ ବନ୍ଧିତବ୍ବା ।

ଏୱଂ ଖଣ୍ଡସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନିତ୍ୱା ମହାସୀମସମ୍ମୁତିକାଲେ ଖଣ୍ଡସୀମତୋ ନିକ୍ଖମିତ୍ୱା ମହାସୀମାୟଂ ଠତ୍ୱା ସମନ୍ତା ଅନୁପରିୟାୟନ୍ତେହି ସୀମନ୍ତରିକପାସାଣା କିତ୍ତେତବ୍ବା, ତତୋ ଅୱସେସନିମିତ୍ତାନି କିତ୍ତେତ୍ୱା ହତ୍ଥପାସଂ ଅୱିଜହନ୍ତେହି କମ୍ମୱାଚାୟ ସମାନସଂୱାସକସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନିତ୍ୱା ତସ୍ସା ଦଳ୍ହୀକମ୍ମତ୍ଥଂ ଅୱିପ୍ପୱାସକମ୍ମୱାଚାପି କାତବ୍ବା । ଏୱଞ୍ହି ‘‘ସୀମଂ ସମୂହନିସ୍ସାମା’’ତି ଆଗତା ସମୂହନିତୁଂ ନ ସକ୍ଖିସ୍ସନ୍ତି । ସଚେ ପନ ଖଣ୍ଡସୀମାୟ ନିମିତ୍ତାନି କିତ୍ତେତ୍ୱା ତତୋ ସୀମନ୍ତରିକାୟ ନିମିତ୍ତାନି କିତ୍ତେତ୍ୱା ମହାସୀମାୟ ନିମିତ୍ତାନି କିତ୍ତେନ୍ତି, ଏୱଂ ତୀସୁ ଠାନେସୁ ନିମିତ୍ତାନି କିତ୍ତେତ୍ୱା ୟଂ ସୀମଂ ଇଚ୍ଛନ୍ତି, ତଂ ପଠମଂ ବନ୍ଧିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏୱଂ ସନ୍ତେପି ୟଥାୱୁତ୍ତନୟେନ ଖଣ୍ଡସୀମତୋୱ ପଟ୍ଠାୟ ବନ୍ଧିତବ୍ବା । ଏୱଂ ବଦ୍ଧାସୁ ପନ ସୀମାସୁ ଖଣ୍ଡସୀମାୟ ଠିତା ଭିକ୍ଖୂ ମହାସୀମାୟ କମ୍ମଂ କରୋନ୍ତାନଂ ନ କୋପେନ୍ତି, ମହାସୀମାୟ ୱା ଠିତା ଖଣ୍ଡସୀମାୟ କରୋନ୍ତାନଂ, ସୀମନ୍ତରିକାୟ ପନ ଠିତା ଉଭିନ୍ନମ୍ପି ନ କୋପେନ୍ତି । ଗାମଖେତ୍ତେ ଠତ୍ୱା କମ୍ମଂ କରୋନ୍ତାନଂ ପନ ସୀମନ୍ତରିକାୟ ଠିତା କୋପେନ୍ତି । ସୀମନ୍ତରିକା ହି ଗାମଖେତ୍ତଂ ଭଜତି ।

ସୀମା ଚ ନାମେସା ନ କେୱଲା ପଥୱୀତଲେୟେୱ ବଦ୍ଧା ବଦ୍ଧା ନାମ ହୋତି, ଅଥ ଖୋ ପିଟ୍ଠିପାସାଣେପି କୁଟିଗେହେପି ଲେଣେପି ପାସାଦେପି ପବ୍ବତମତ୍ଥକେପି ବଦ୍ଧା ବଦ୍ଧାୟେୱ ହୋତି । ତତ୍ଥ ପିଟ୍ଠିପାସାଣେ ବନ୍ଧନ୍ତେହି ପାସାଣପିଟ୍ଠିୟଂ ରାଜିଂ ୱା କୋଟ୍ଟେତ୍ୱା ଉଦୁକ୍ଖଲଂ ୱା ଖଣିତ୍ୱା ନିମିତ୍ତଂ ନ କାତବ୍ବଂ, ନିମିତ୍ତୁପଗପାସାଣେ ଠପେତ୍ୱା ନିମିତ୍ତାନି କିତ୍ତେତବ୍ବାନି । କମ୍ମୱାଚାପରିୟୋସାନେ ସୀମା ପଥୱୀସନ୍ଧାରକଂ ଉଦକପରିୟନ୍ତଂ କତ୍ୱା ଓତରତି । ନିମିତ୍ତପାସାଣା ୟଥାଠାନେ ନ ତିଟ୍ଠନ୍ତି, ତସ୍ମା ସମନ୍ତତୋ ରାଜି ୱା ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବା, ଚତୂସୁ ୱା କୋଣେସୁ ପାସାଣା ୱିଜ୍ଝିତବ୍ବା, ‘‘ଅୟଂ ସୀମାପରିଚ୍ଛେଦୋ’’ତି ୱତ୍ୱା ଅକ୍ଖରାନି ୱା ଛିନ୍ଦିତବ୍ବାନି । କେଚି ଉସୂୟକା ‘‘ସୀମଂ ଝାପେସ୍ସାମା’’ତି ଅଗ୍ଗିଂ ଦେନ୍ତି, ପାସାଣାୱ ଝାୟନ୍ତି, ନ ସୀମା ।

କୁଟିଗେହେପି ଭିତ୍ତିଂ ଅକିତ୍ତେତ୍ୱା ଏକୱୀସତିୟା ଭିକ୍ଖୂନଂ ଓକାସଟ୍ଠାନଂ ଅନ୍ତୋକରିତ୍ୱା ପାସାଣନିମିତ୍ତାନି ଠପେତ୍ୱା ସୀମା ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବା, ଅନ୍ତୋକୁଟ୍ଟମେୱ ସୀମା ହୋତି । ସଚେ ଅନ୍ତୋକୁଟ୍ଟେ ଏକୱୀସତିୟା ଭିକ୍ଖୂନଂ ଓକାସୋ ନତ୍ଥି, ପମୁଖେ ନିମିତ୍ତପାସାଣେ ଠପେତ୍ୱା ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବା । ସଚେ ଏୱମ୍ପି ନପ୍ପହୋତି, ବହି ନିବ୍ବୋଦକପତନଟ୍ଠାନେପି ନିମିତ୍ତାନି ଠପେତ୍ୱା ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବା । ଏୱଂ ସମ୍ମତାୟ ପନ ସବ୍ବଂ କୁଟିଗେହଂ ସୀମଟ୍ଠମେୱ ହୋତି ।

ଚତୁଭିତ୍ତିୟଲେଣେପି ବନ୍ଧନ୍ତେହି କୁଟ୍ଟଂ ଅକିତ୍ତେତ୍ୱା ପାସାଣାୱ କିତ୍ତେତବ୍ବା, ଅନ୍ତୋ ଓକାସେ ଅସତି ପମୁଖେପି ନିମିତ୍ତାନି ଠପେତବ୍ବାନି, ଏୱଂ ଲେଣସ୍ସ ଅନ୍ତୋ ଚ ବହି ଚ ସୀମା ହୋତି ।

ଉପରିପାସାଦେପି ଭିତ୍ତିଂ ଅକିତ୍ତେତ୍ୱା ଅନ୍ତୋପାସାଣେ ଠପେତ୍ୱା ସୀମା ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବା । ସଚେ ନପ୍ପହୋତି, ପମୁଖେପି ପାସାଣେ ଠପେତ୍ୱା ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବା । ଏୱଂ ସମ୍ମତା ଉପରିପାସାଦେୟେୱ ହୋତି, ହେଟ୍ଠା ନ ଓତରତି । ସଚେ ପନ ବହୂସୁ ଥମ୍ଭେସୁ ତୁଲାନଂ ଉପରି କତପାସାଦସ୍ସ ହେଟ୍ଠିମତଲେ କୁଟ୍ଟୋ ୟଥା ନିମିତ୍ତାନଂ ଅନ୍ତୋ ହୋତି, ଏୱଂ ଉଟ୍ଠହିତ୍ୱା ତୁଲାରୁକ୍ଖେହି ଏକସମ୍ବନ୍ଧୋ ଠିତୋ, ହେଟ୍ଠାପି ଓତରତି, ଏକଥମ୍ଭପାସାଦସ୍ସ ପନ ଉପରିତଲେ ବଦ୍ଧା ସୀମା । ସଚେ ଥମ୍ଭମତ୍ଥକେ ଏକୱୀସତିୟା ଭିକ୍ଖୂନଂ ଓକାସୋ ହୋତି, ହେଟ୍ଠା ଓତରତି । ସଚେ ପାସାଦଭିତ୍ତିତୋ ନିଗ୍ଗତେସୁ ନିୟ୍ୟୂହକାଦୀସୁ ପାସାଣେ ଠପେତ୍ୱା ସୀମଂ ବନ୍ଧନ୍ତି, ପାସାଦଭିତ୍ତି ଅନ୍ତୋସୀମାୟ ହୋତି । ହେଟ୍ଠା ପନସ୍ସା ଓତରଣାନୋତରଣଂ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

ହେଟ୍ଠାପାସାଦେ କିତ୍ତେନ୍ତେହିପି ଭିତ୍ତି ଚ ରୁକ୍ଖତ୍ଥମ୍ଭା ଚ ନ କିତ୍ତେତବ୍ବା, ଭିତ୍ତିଲଗ୍ଗେ ପନ ପାସାଣତ୍ଥମ୍ଭେ କିତ୍ତେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏୱଂ କିତ୍ତିତା ସୀମା ହେଟ୍ଠାପାସାଦସ୍ସ ପରିୟନ୍ତଥମ୍ଭାନଂ ଅନ୍ତୋୟେୱ ହୋତି । ସଚେ ପନ ହେଟ୍ଠାପାସାଦସ୍ସ କୁଟ୍ଟୋ ଉପରିମତଲେନ ସମ୍ବଦ୍ଧୋ ହୋତି, ଉପରିପାସାଦମ୍ପି ଅଭିରୁହତି । ସଚେ ପାସାଦସ୍ସ ବହି ନିବ୍ବୋଦକପତନଟ୍ଠାନେ ନିମିତ୍ତାନି କରୋନ୍ତି, ସବ୍ବୋ ପାସାଦୋ ସୀମଟ୍ଠୋ ହୋତି ।

ପବ୍ବତମତ୍ଥକେ ତଲଂ ହୋତି ଏକୱୀସତିୟା ଭିକ୍ଖୂନଂ ଓକାସାରହଂ, ତତ୍ଥ ପିଟ୍ଠିପାସାଣେ ୱିୟ ସୀମଂ ବନ୍ଧନ୍ତି, ହେଟ୍ଠାପବ୍ବତେପି ତେନେୱ ପରିଚ୍ଛେଦେନ ସୀମା ଓତରତି । ତାଲମୂଲକପବ୍ବତେପି ଉପରି ସୀମା ବଦ୍ଧା ହେଟ୍ଠା ଓତରତେୱ । ୟୋ ପନ ୱିତାନସଣ୍ଠାନୋ ହୋତି, ଉପରି ଏକୱୀସତିୟା ଭିକ୍ଖୂନଂ ଓକାସୋ ଅତ୍ଥି, ହେଟ୍ଠା ନତ୍ଥି, ତସ୍ସୁପରି ବଦ୍ଧା ସୀମା ହେଟ୍ଠା ନ ଓତରତି । ଏୱଂ ମୁଦିଙ୍ଗସଣ୍ଠାନୋ ୱା ହୋତୁ ପଣୱସଣ୍ଠାନୋ ୱା, ୟସ୍ସ ହେଟ୍ଠା ୱା ମଜ୍ଝେ ୱା ସୀମପ୍ପମାଣଂ ନତ୍ଥି, ତସ୍ସ ଉପରି ବଦ୍ଧା ସୀମା ହେଟ୍ଠା ନ ଓତରତି । ୟସ୍ସ ପନ ଦ୍ୱେ କୂଟାନି ଆସନ୍ନେ ଠିତାନି, ଏକସ୍ସପି ଉପରି ସୀମପ୍ପମାଣଂ ନପ୍ପହୋତି, ତସ୍ସ କୂଟନ୍ତରଂ ଚିନିତ୍ୱା ୱା ପୂରେତ୍ୱା ୱା ଏକାବଦ୍ଧଂ କତ୍ୱା ଉପରି ସୀମା ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବା । ଏକୋ ସପ୍ପଫଣସଦିସୋ ପବ୍ବତୋ, ତସ୍ସ ଉପରି ସୀମପ୍ପମାଣସ୍ସ ଅତ୍ଥିତାୟ ସୀମଂ ବନ୍ଧନ୍ତି, ତସ୍ସ ଚେ ହେଟ୍ଠା ଆକାସପବ୍ଭାରଂ ହୋତି, ସୀମା ନ ଓତରତି । ସଚେ ପନସ୍ସ ୱେମଜ୍ଝେ ସୀମପ୍ପମାଣୋ ସୁସିରପାସାଣୋ ହୋତି, ଓତରତି, ସୋ ଚ ପାସାଣୋ ସୀମଟ୍ଠୋୟେୱ ହୋତି । ଅଥାପିସ୍ସ ହେଟ୍ଠାଲେଣସ୍ସ କୁଟ୍ଟୋ ଅଗ୍ଗକୋଟିଂ ଆହଚ୍ଚ ତିଟ୍ଠତି, ଓତରତି, ହେଟ୍ଠା ଚ ଉପରି ଚ ସୀମାୟେୱ ହୋତି । ସଚେ ପନ ହେଟ୍ଠା ଉପରିମସ୍ସ ସୀମାପରିଚ୍ଛେଦସ୍ସ ପାରତୋ ଅନ୍ତୋଲେଣଂ ହୋତି, ବହି ସୀମା ନ ଓତରତି । ଅଥାପି ଉପରିମସ୍ସ ସୀମାପରିଚ୍ଛେଦସ୍ସ ଓରତୋ ବହି ଲେଣଂ ହୋତି, ଅନ୍ତୋ ସୀମା ନ ଓତରତି । ଅଥାପି ଉପରି ସୀମାପରିଚ୍ଛେଦୋ ଖୁଦ୍ଦକୋ, ହେଟ୍ଠା ଲେଣଂ ମହନ୍ତଂ ସୀମାପରିଚ୍ଛେଦମତିକ୍କମିତ୍ୱା ଠିତଂ, ସୀମା ଉପରିୟେୱ ହୋତି, ହେଟ୍ଠା ନ ଓତରତି । ୟଦି ପନ ଲେଣଂ ଖୁଦ୍ଦକଂ ସବ୍ବପଚ୍ଛିମସୀମାପରିମାଣଂ, ଉପରି ସୀମା ମହତୀ ନଂ ଅଜ୍ଝୋତ୍ଥରିତ୍ୱା ଠିତା, ସୀମା ଓତରତି । ଅଥ ଲେଣଂ ଅତିଖୁଦ୍ଦକଂ ସୀମପ୍ପମାଣଂ ନ ହୋତି, ସୀମା ଉପରିୟେୱ ହୋତି, ହେଟ୍ଠା ନ ଓତରତି । ସଚେ ତତୋ ଉପଡ୍ଢଂ ଭିଜ୍ଜିତ୍ୱା ପତତି, ସୀମପ୍ପମାଣଂ ଚେପି ହୋତି, ବହି ପତିତଂ ଅସୀମା । ଅପତିତଂ ପନ ୟଦି ସୀମପ୍ପମାଣଂ, ସୀମା ହୋତିୟେୱ ।

ଖଣ୍ଡସୀମା ଚ ନୀଚୱତ୍ଥୁକା ହୋତି, ତଂ ପୂରେତ୍ୱା ଉଚ୍ଚୱତ୍ଥୁକଂ କରୋନ୍ତି, ସୀମାୟେୱ । ସୀମାୟ ଗେହଂ କରୋନ୍ତି, ସୀମଟ୍ଠକମେୱ ହୋତି । ସୀମାୟ ପୋକ୍ଖରଣିଂ ଖଣନ୍ତି, ସୀମାୟେୱ । ଓଘୋ ସୀମାମଣ୍ଡଲଂ ଓତ୍ଥରିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି, ସୀମାମାଳକେ ଅଟ୍ଟଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା କମ୍ମଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସୀମାୟ ହେଟ୍ଠା ଉମଙ୍ଗନଦୀ ହୋତି, ଇଦ୍ଧିମା ଭିକ୍ଖୁ ତତ୍ଥ ନିସୀଦତି । ସଚେ ସା ନଦୀ ପଠମଂ ଗତା, ସୀମା ପଚ୍ଛା ବଦ୍ଧା, କମ୍ମଂ ନ କୋପେତି । ଅଥ ପଠମଂ ସୀମା ବଦ୍ଧା, ପଚ୍ଛା ନଦୀ ଗତା, କମ୍ମଂ କୋପେତି, ହେଟ୍ଠାପଥୱୀତଲେ ଠିତୋ ପନ କୋପେତିୟେୱ ।

ସୀମାମାଳକେ ୱଟରୁକ୍ଖୋ ହୋତି, ତସ୍ସ ସାଖା ୱା ତତୋ ନିଗ୍ଗତପାରୋହୋ ୱା ମହାସୀମାୟ ପଥୱୀତଲଂ ୱା ତତ୍ଥଜାତରୁକ୍ଖାଦୀନି ୱା ଆହଚ୍ଚ ତିଟ୍ଠତି, ମହାସୀମଂ ୱା ସୋଧେତ୍ୱା କମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ, ତେ ୱା ସାଖାପାରୋହା ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ବହିଟ୍ଠକା କାତବ୍ବା । ଅନାହଚ୍ଚ ଠିତସାଖାଦୀସୁ ଆରୁଳ୍ହଭିକ୍ଖୂ ହତ୍ଥପାସଂ ଆନେତବ୍ବା । ଏୱଂ ମହାସୀମାୟ ଜାତରୁକ୍ଖସ୍ସ ସାଖା ୱା ପାରୋହୋ ୱା ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ସୀମାମାଳକେ ପତିଟ୍ଠାତି, ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ସୀମଂ ସୋଧେତ୍ୱା ୱା କମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ, ତେ ୱା ସାଖାପାରୋହା ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ବହିଟ୍ଠକା କାତବ୍ବା । ସଚେ ମାଳକେ କମ୍ମେ କରିୟମାନେ କୋଚି ଭିକ୍ଖୁ ମାଳକସ୍ସ ଅନ୍ତୋ ପୱିସିତ୍ୱା ୱେହାସଂ ଠିତସାଖାୟ ନିସୀଦତି, ପାଦା ୱାସ୍ସ ଭୂମିଗତା ହୋନ୍ତି, ନିୱାସନପାରୁପନଂ ୱା ଭୂମିଂ ଫୁସତି, କମ୍ମଂ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ପାଦେ ପନ ନିୱାସନପାରୁପନଞ୍ଚ ଉକ୍ଖିପାପେତ୍ୱା କାତୁଂ କମ୍ମଂ ୱଟ୍ଟତି, ଇଦଞ୍ଚ ଲକ୍ଖଣଂ ପୁରିମନୟେପି ୱେଦିତବ୍ବଂ । ଅୟଂ ପନ ୱିସେସୋ – ତତ୍ର ଉକ୍ଖିପାପେତ୍ୱା କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ହତ୍ଥପାସମେୱ ଆନେତବ୍ବୋ । ସଚେ ଅନ୍ତୋସୀମତୋ ପବ୍ବତୋ ଅବ୍ଭୁଗ୍ଗଚ୍ଛତି, ତତ୍ରଟ୍ଠୋ ଭିକ୍ଖୁ ହତ୍ଥପାସଂ ଆନେତବ୍ବୋ । ଇଦ୍ଧିୟା ଅନ୍ତୋପବ୍ବତଂ ପୱିଟ୍ଠେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ବଜ୍ଝମାନା ଏୱ ହି ସୀମା ପମାଣରହିତଂ ପଦେସଂ ନ ଓତରତି, ବଦ୍ଧାୟ ସୀମାୟ ଜାତଂ ୟଂ କିଞ୍ଚି ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ଏକସମ୍ବନ୍ଧେନ ଗତଂ ସୀମାସଙ୍ଖ୍ୟମେୱ ଗଚ୍ଛତୀତି ।

ତିୟୋଜନପରମଂ ପନ ସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନନ୍ତେନ ମଜ୍ଝେ ଠତ୍ୱା ୟଥା ଚତୂସୁପି ଦିସାସୁ ଦିୟଡ୍ଢଦିୟଡ୍ଢୟୋଜନଂ ହୋତି, ଏୱଂ ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବା । ସଚେ ପନ ମଜ୍ଝେ ଠତ୍ୱା ଏକେକଦିସତୋ ତିୟୋଜନଂ କରୋନ୍ତି, ଛୟୋଜନଂ ହୋତୀତି ନ ୱଟ୍ଟତି । ଚତୁରସ୍ସଂ ୱା ତିକୋଣଂ ୱା ସମ୍ମନ୍ନନ୍ତେନ ୟଥା କୋଣତୋ କୋଣଂ ତିୟୋଜନଂ ହୋତି, ଏୱଂ ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବା । ସଚେ ହି ୟେନ କେନଚି ପରିୟନ୍ତେନ କେସଗ୍ଗମତ୍ତମ୍ପି ତିୟୋଜନଂ ଅତିକ୍କାମେତି, ଆପତ୍ତିଞ୍ଚ ଆପଜ୍ଜତି, ସୀମା ଚ ଅସୀମା ହୋତି ।

୧୬୪. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ନଦୀପାରସୀମା ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବା, ୟୋ ସମ୍ମନ୍ନେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୪୦) ୱଚନତୋ ନଦୀପାରସୀମା ନ ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବା । ୟତ୍ର ପନ ଧୁୱନାୱା ୱା ଧୁୱସେତୁ ୱା ଅଭିମୁଖତିତ୍ଥେୟେୱ ଅତ୍ଥି, ଏୱରୂପଂ ନଦୀପାରସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ୟତ୍ଥସ୍ସ ଧୁୱନାୱା ୱା ଧୁୱସେତୁ ୱା, ଏୱରୂପଂ ନଦୀପାରସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନିତୁ’’ନ୍ତି ହି ୱୁତ୍ତଂ । ସଚେ ଧୁୱନାୱା ୱା ଧୁୱସେତୁ ୱା ଅଭିମୁଖତିତ୍ଥେ ନତ୍ଥି, ଈସକଂ ଉଦ୍ଧଂ ଅଭିରୁହିତ୍ୱା ଅଧୋ ୱା ଓରୋହିତ୍ୱା ଅତ୍ଥି, ଏୱମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । କରୱିକତିସ୍ସତ୍ଥେରୋ ପନ ‘‘ଗାୱୁତମତ୍ତବ୍ଭନ୍ତରେପି ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ଆହ ।

ଇମଞ୍ଚ ପନ ନଦୀପାରସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନନ୍ତେନ ଏକସ୍ମିଞ୍ଚ ତୀରେ ଠତ୍ୱା ଉପରିସୋତେ ନଦୀତୀରେ ନିମିତ୍ତଂ କିତ୍ତେତ୍ୱା ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଅତ୍ତାନଂ ପରିକ୍ଖିପନ୍ତେନ ୟତ୍ତକଂ ପରିଚ୍ଛେଦଂ ଇଚ୍ଛତି, ତସ୍ସ ପରିୟୋସାନେ ଅଧୋସୋତେପି ନଦୀତୀରେ ନିମିତ୍ତଂ କିତ୍ତେତ୍ୱା ପରତୀରେ ସମ୍ମୁଖଟ୍ଠାନେ ନଦୀତୀରେ ନିମିତ୍ତଂ କିତ୍ତେତବ୍ବଂ । ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୟତ୍ତକଂ ପରିଚ୍ଛେଦଂ ଇଚ୍ଛତି, ତସ୍ସ ୱସେନ ୟାୱ ଉପରିସୋତେ ପଠମଂ କିତ୍ତିତନିମିତ୍ତସ୍ସ ସମ୍ମୁଖା ନଦୀତୀରେ ନିମିତ୍ତଂ, ତାୱ କିତ୍ତେତ୍ୱା ପଚ୍ଚାହରିତ୍ୱା ପଠମକିତ୍ତିତନିମିତ୍ତେନ ସଦ୍ଧିଂ ଘଟେତବ୍ବଂ । ଅଥ ସବ୍ବନିମିତ୍ତାନଂ ଅନ୍ତୋ ଠିତେ ଭିକ୍ଖୂ ହତ୍ଥପାସଗତେ କତ୍ୱା କମ୍ମୱାଚାୟ ସୀମା ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବା । ନଦିୟା ଠିତା ଅନାଗତାପି କମ୍ମଂ ନ କୋପେନ୍ତି, ସମ୍ମୁତିପରିୟୋସାନେ ଠପେତ୍ୱା ନଦିଂ ନିମିତ୍ତାନଂ ଅନ୍ତୋ ପରତୀରେ ଚ ଓରିମତୀରେ ଚ ଏକସୀମା ହୋତି, ନଦୀ ପନ ବଦ୍ଧସୀମାସଙ୍ଖ୍ୟଂ ନ ଗଚ୍ଛତି । ୱିସୁଂ ନଦୀସୀମା ଏୱ ହି ସା ।

ସଚେ ଅନ୍ତୋନଦିୟଂ ଦୀପକୋ ହୋତି, ତଂ ଅନ୍ତୋସୀମାୟ କାତୁକାମେନ ପୁରିମନୟେନେୱ ଅତ୍ତନା ଠିତତୀରେ ନିମିତ୍ତାନି କିତ୍ତେତ୍ୱା ଦୀପକସ୍ସ ଓରିମନ୍ତେ ଚ ପାରିମନ୍ତେ ଚ ନିମିତ୍ତଂ କିତ୍ତେତବ୍ବଂ । ଅଥ ପରତୀରେ ନଦିୟା ଓରିମତୀରେ ନିମିତ୍ତସ୍ସ ସମ୍ମୁଖଟ୍ଠାନେ ନିମିତ୍ତଂ କିତ୍ତେତ୍ୱା ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ପୁରିମନୟେନେୱ ୟାୱ ଉପରିସୋତେ ପଠମଂ କିତ୍ତିତନିମିତ୍ତସ୍ସ ସମ୍ମୁଖା ନିମିତ୍ତଂ, ତାୱ କିତ୍ତେତବ୍ବଂ । ଅଥ ଦୀପକସ୍ସ ପାରିମନ୍ତେ ଚ ଓରିମନ୍ତେ ଚ ନିମିତ୍ତଂ କିତ୍ତେତ୍ୱା ପଚ୍ଚାହରିତ୍ୱା ପଠମଂ କିତ୍ତିତନିମିତ୍ତେନ ସଦ୍ଧିଂ ଘଟେତବ୍ବଂ । ଅଥ ଦ୍ୱୀସୁ ତୀରେସୁ ଦୀପକେସୁ ଚ ଭିକ୍ଖୂ ସବ୍ବେ ହତ୍ଥପାସଗତେ କତ୍ୱା କମ୍ମୱାଚାୟ ସୀମା ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବା, ନଦିୟଂ ଠିତା ଅନାଗଚ୍ଛନ୍ତାପି କମ୍ମଂ ନ କୋପେନ୍ତି, ସମ୍ମୁତିପରିୟୋସାନେ ଠପେତ୍ୱା ନଦିଂ ନିମିତ୍ତାନଂ ଅନ୍ତୋ ତୀରଦ୍ୱୟଞ୍ଚ ଦୀପକୋ ଚ ଏକସୀମା ହୋତି, ନଦୀ ପନ ନଦୀସୀମାୟେୱ ।

ସଚେ ପନ ଦୀପକୋ ୱିହାରସୀମାପରିଚ୍ଛେଦତୋ ଉଦ୍ଧଂ ୱା ଅଧୋ ୱା ଅଧିକତରୋ ହୋତି, ଅଥ ୱିହାରସୀମାପରିଚ୍ଛେଦନିମିତ୍ତସ୍ସ ଉଜୁକମେୱ ସମ୍ମୁଖୀଭୂତେ ଦୀପକସ୍ସ ଓରିମନ୍ତେ ନିମିତ୍ତଂ କିତ୍ତେତ୍ୱା ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଦୀପକସିଖରଂ ପରିକ୍ଖିପନ୍ତେନ ପୁନ ଦୀପକସ୍ସ ଓରିମନ୍ତେ ନିମିତ୍ତସମ୍ମୁଖେ ପାରିମନ୍ତେ ନିମିତ୍ତଂ କିତ୍ତେତବ୍ବଂ । ତତୋ ପରଂ ପୁରିମନୟେନେୱ ପରତୀରେ ସମ୍ମୁଖନିମିତ୍ତମାଦିଂ କତ୍ୱା ପରତୀରେ ନିମିତ୍ତାନି ଚ ଦୀପକସ୍ସ ପାରିମନ୍ତଓରିମନ୍ତେ ନିମିତ୍ତାନି ଚ କିତ୍ତେତ୍ୱା ପଠମକିତ୍ତିତନିମିତ୍ତେନ ସଦ୍ଧିଂ ଘଟନା କାତବ୍ବା । ଏୱଂ କିତ୍ତେତ୍ୱା ସମ୍ମତା ସୀମା ପବ୍ବତସଣ୍ଠାନା ହୋତି । ସଚେ ପନ ଦୀପକୋ ୱିହାରସୀମାପରିଚ୍ଛେଦତୋ ଉଦ୍ଧମ୍ପି ଅଧୋପି ଅଧିକତରୋ ହୋତି, ପୁରିମନୟେନେୱ ଦୀପକସ୍ସ ଉଭୋପି ସିଖରାନି ପରିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ନିମିତ୍ତାନି କିତ୍ତେନ୍ତେନ ନିମିତ୍ତଘଟନା କାତବ୍ବା । ଏୱଂ କିତ୍ତେତ୍ୱା ସମ୍ମତା ସୀମା ମୁଦିଙ୍ଗସଣ୍ଠାନା ହୋତି । ସଚେ ଦୀପକୋ ୱିହାରସୀମାପରିଚ୍ଛେଦସ୍ସ ଅନ୍ତୋ ଖୁଦ୍ଦକୋ ହୋତି, ସବ୍ବପଠମେନ ନୟେନ ଦୀପକେ ନିମିତ୍ତାନି କିତ୍ତେତବ୍ବାନି । ଏୱଂ କିତ୍ତେତ୍ୱା ସମ୍ମତା ସୀମା ପଣୱସଣ୍ଠାନା ହୋତି । ଏୱଂ ତାୱ ସୀମାବନ୍ଧନଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

୧୬୫. ଏୱଂ ବଦ୍ଧା ପନ ସୀମା କଦା ଅସୀମା ହୋତୀତି ? ୟଦା ସଙ୍ଘୋ ସୀମଂ ସମୂହନତି, ତଦା ଅସୀମା ହୋତି । କଥଂ ପନେସା ସମୂହନିତବ୍ବାତି ? ‘‘ସୀମଂ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସମ୍ମନ୍ନନ୍ତେନ ପଠମଂ ସମାନସଂୱାସସୀମା ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବା, ପଚ୍ଛା ତିଚୀୱରେନ ଅୱିପ୍ପୱାସୋ ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବୋ । ସୀମଂ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସମୂହନନ୍ତେନ ପଠମଂ ତିଚୀୱରେନ ଅୱିପ୍ପୱାସୋ ସମୂହନ୍ତବ୍ବୋ, ପଚ୍ଛା ସମାନସଂୱାସସୀମା ସମୂହନ୍ତବ୍ବା’’ତି ୱଚନତୋ ପଠମଂ ଅୱିପ୍ପୱାସୋ ସମୂହନିତବ୍ବୋ, ପଚ୍ଛା ସୀମା ସମୂହନିତବ୍ବାତି । କଥଂ ? ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପଟିବଲେନ ସଙ୍ଘୋ ଞାପେତବ୍ବୋ –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ୟୋ ସୋ ସଙ୍ଘେନ ତିଚୀୱରେନ ଅୱିପ୍ପୱାସୋ ସମ୍ମତୋ, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ତଂ ତିଚୀୱରେନ ଅୱିପ୍ପୱାସଂ ସମୂହନେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ୟୋ ସୋ ସଙ୍ଘେନ ତିଚୀୱରେନ ଅୱିପ୍ପୱାସୋ ସମ୍ମତୋ, ସଙ୍ଘୋ ତଂ ତିଚୀରେନ ଅୱିପ୍ପୱାସଂ ସମୂହନତି । ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଏତସ୍ସ ତିଚୀୱରେନ ଅୱିପ୍ପୱାସସ୍ସ ସମୁଗ୍ଘାତୋ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ସମୂହତୋ ସୋ ସଙ୍ଘେନ ତିଚୀୱରେନ ଅୱିପ୍ପୱାସୋ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୪୫) –

ଏୱଂ ତାୱ ଅୱିପ୍ପୱାସୋ ସମୂହନିତବ୍ବୋ ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ୟା ସା ସଙ୍ଘେନ ସୀମା ସମ୍ମତା ସମାନସଂୱାସା ଏକୂପୋସଥା, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ତଂ ସୀମଂ ସମୂହନେୟ୍ୟ ସମାନସଂୱାସଂ ଏକୂପୋସଥଂ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ୟା ସା ସଙ୍ଘେନ ସୀମା ସମ୍ମତା ସମାନସଂୱାସା ଏକୂପୋସଥା, ସଙ୍ଘୋ ତଂ ସୀମଂ ସମୂହନତି ସମାନସଂୱାସଂ ଏକୂପୋସଥଂ । ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଏତିସ୍ସା ସୀମାୟ ସମାନସଂୱାସାୟ ଏକୂପୋସଥାୟ ସମୁଗ୍ଘାତୋ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ସମୂହତା ସା ସୀମା ସଙ୍ଘେନ ସମାନସଂୱାସା ଏକୂପୋସଥା, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୪୬) –

ଏୱଂ ସୀମା ସମୂହନିତବ୍ବା ।

ସମୂହନନ୍ତେନ ପନ ଭିକ୍ଖୁନା ୱତ୍ତଂ ଜାନିତବ୍ବଂ । ତତ୍ରିଦଂ ୱତ୍ତଂ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୪୪) – ଖଣ୍ଡସୀମାୟ ଠତ୍ୱା ଅୱିପ୍ପୱାସସୀମା ନ ସମୂହନ୍ତବ୍ବା, ତଥା ଅୱିପ୍ପୱାସସୀମାୟ ଠତ୍ୱା ଖଣ୍ଡସୀମାପି । ଖଣ୍ଡସୀମାୟ ପନ ଠିତେନ ଖଣ୍ଡସୀମାୱ ସମୂହନିତବ୍ବା, ତଥା ଇତରାୟ ଠିତେନ ଇତରା । ସୀମଂ ନାମ ଦ୍ୱୀହି କାରଣେହି ସମୂହନନ୍ତି ପକତିୟା ଖୁଦ୍ଦକଂ ପୁନ ଆୱାସୱଡ୍ଢନତ୍ଥାୟ ମହତିଂ ୱା କାତୁଂ, ପକତିୟା ମହତିଂ ପୁନ ଅଞ୍ଞେସଂ ୱିହାରୋକାସଦାନତ୍ଥାୟ ଖୁଦ୍ଦକଂ ୱା କାତୁଂ । ତତ୍ଥ ସଚେ ଖଣ୍ଡସୀମଞ୍ଚ ଅୱିପ୍ପୱାସସୀମଞ୍ଚ ଜାନନ୍ତି, ସମୂହନିତୁଞ୍ଚେୱ ବନ୍ଧିତୁଞ୍ଚ ସକ୍ଖିସ୍ସନ୍ତି । ଖଣ୍ଡସୀମଂ ପନ ଜାନନ୍ତା ଅୱିପ୍ପୱାସଂ ଅଜାନନ୍ତାପି ସମୂହନିତୁଞ୍ଚେୱ ବନ୍ଧିତୁଞ୍ଚ ସକ୍ଖିସ୍ସନ୍ତି । ଖଣ୍ଡସୀମଂ ଅଜାନନ୍ତା ଅୱିପ୍ପୱାସଂୟେୱ ଜାନନ୍ତା ଚେତିୟଙ୍ଗଣବୋଧିୟଙ୍ଗଣଉପଓସଥାଗାରାଦୀସୁ ନିରାସଙ୍କଟ୍ଠାନେସୁ ଠତ୍ୱା ଅପ୍ପେୱ ନାମ ସମୂହନିତୁଂ ସକ୍ଖିସ୍ସନ୍ତି, ପଟିବନ୍ଧିତୁଂ ପନ ନ ସକ୍ଖିସ୍ସନ୍ତେୱ । ସଚେ ବନ୍ଧେୟ୍ୟୁଂ, ସୀମାସମ୍ଭେଦଂ କତ୍ୱା ୱିହାରଂ ଅୱିହାରଂ କରେୟ୍ୟୁଂ, ତସ୍ମା ନ ସମୂହନିତବ୍ବା । ୟେ ପନ ଉଭୋପି ନ ଜାନନ୍ତି, ତେ ନେୱ ସମୂହନିତୁଂ, ନ ବନ୍ଧିତୁଂ ସକ୍ଖିସ୍ସନ୍ତି । ଅୟଞ୍ହି ସୀମା ନାମ କମ୍ମୱାଚାୟ ୱା ଅସୀମା ହୋତି ସାସନନ୍ତରଧାନେନ ୱା, ନ ଚ ସକ୍କା ସୀମଂ ଅଜାନନ୍ତେହି କମ୍ମୱାଚା କାତୁଂ, ତସ୍ମା ନ ସମୂହନିତବ୍ବା, ସାଧୁକଂ ପନ ଞତ୍ୱାୟେୱ ସମୂହନିତବ୍ବା ଚେୱ ବନ୍ଧିତବ୍ବା ଚାତି । ଅୟଂ ତାୱ ବଦ୍ଧସୀମାୟ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ।

୧୬୬.ଅବଦ୍ଧସୀମା ପନ ଗାମସୀମା ସତ୍ତବ୍ଭନ୍ତରସୀମା ଉଦକୁକ୍ଖେପସୀମାତି ତିୱିଧା । ତତ୍ଥ ୟାୱତା ଏକଂ ଗାମଖେତ୍ତଂ, ଅୟଂ ଗାମସୀମା ନାମ, ଗାମଗ୍ଗହଣେନ ଚେତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୪୭) ନଗରମ୍ପି ନିଗମମ୍ପି ଗହିତମେୱ ହୋତି । ତତ୍ଥ ୟତ୍ତକେ ପଦେସେ ତସ୍ସ ତସ୍ସ ଗାମସ୍ସ ଗାମଭୋଜକା ବଲିଂ ଲଭନ୍ତି, ସୋ ପଦେସୋ ଅପ୍ପୋ ୱା ହୋତୁ ମହନ୍ତୋ ୱା, ଗାମସୀମାତ୍ୱେୱ ସଙ୍ଖ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛତି । ନଗରନିଗମସୀମାସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ୟମ୍ପି ଏକସ୍ମିଂୟେୱ ଗାମଖେତ୍ତେ ଏକଂ ପଦେସଂ ‘‘ଅୟଂ ୱିସୁଂଗାମୋ ହୋତୂ’’ତି ପରିଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ରାଜା କସ୍ସଚି ଦେତି, ସୋପି ୱିସୁଂଗାମସୀମା ହୋତିୟେୱ, ତସ୍ମା ସା ଚ ଇତରା ଚ ପକତିଗାମନଗରନିଗମସୀମା ବଦ୍ଧସୀମାସଦିସାୟେୱ ହୋନ୍ତି, କେୱଲଂ ପନ ତିଚୀୱରୱିପ୍ପୱାସପରିହାରଂ ନ ଲଭନ୍ତି ।

ଅଗାମକେ ପନ ଅରଞ୍ଞେ ସମନ୍ତା ସତ୍ତବ୍ଭନ୍ତରା ସତ୍ତବ୍ଭନ୍ତରସୀମା ନାମ । ତତ୍ଥ ଅଗାମକଂ ନାମ ଅରଞ୍ଞଂ ୱିଞ୍ଝାଟୱୀଆଦୀସୁ ୱା ସମୁଦ୍ଦମଜ୍ଝେ ୱା ମଚ୍ଛବନ୍ଧାନଂ ଅଗମନପଥେ ଦୀପକେସୁ ଲବ୍ଭତି । ସମନ୍ତା ସତ୍ତବ୍ଭନ୍ତରାତି ମଜ୍ଝେ ଠିତାନଂ ସବ୍ବଦିସାସୁ ସତ୍ତବ୍ଭନ୍ତରା ୱିନିବ୍ବେଧେନ ଚୁଦ୍ଦସ ହୋନ୍ତି । ତତ୍ଥ ଏକଂ ଅବ୍ଭନ୍ତରଂ ଅଟ୍ଠୱୀସତିହତ୍ଥପ୍ପମାଣଂ ହୋତି । ଅୟଞ୍ଚ ସୀମା ପରିସୱସେନ ୱଡ୍ଢତି, ତସ୍ମା ସମନ୍ତା ପରିସପରିୟନ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଅବ୍ଭନ୍ତରପରିଚ୍ଛେଦୋ କାତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ଦ୍ୱେ ସଙ୍ଘା ୱିସୁଂ ଉପୋସଥଂ କରୋନ୍ତି, ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ସତ୍ତବ୍ଭନ୍ତରାନଂ ଅନ୍ତରେ ଅଞ୍ଞମେକଂ ଅବ୍ଭନ୍ତରଂ ଉପଚାରତ୍ଥାୟ ଠପେତବ୍ବଂ ।

୧୬୭. ୟା ପନେସା ‘‘ସବ୍ବା, ଭିକ୍ଖୱେ, ନଦୀ ଅସୀମା, ସବ୍ବୋ ସମୁଦ୍ଦୋ ଅସୀମୋ, ସବ୍ବୋ ଜାତସ୍ସରୋ ଅସୀମୋ’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୪୭) ଏୱଂ ନଦୀଆଦୀନଂ ବଦ୍ଧସୀମଭାୱଂ ପଟିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ପୁନ ‘‘ନଦିୟା ୱା, ଭିକ୍ଖୱେ, ସମୁଦ୍ଦେ ୱା ଜାତସ୍ସରେ ୱା ୟଂ ମଜ୍ଝିମସ୍ସ ପୁରିସସ୍ସ ସମନ୍ତା ଉଦକୁକ୍ଖେପା, ଅୟଂ ତତ୍ଥ ସମାନସଂୱାସା ଏକୂପୋସଥା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୪୭) ୱୁତ୍ତା, ଅୟଂ ଉଦକୁକ୍ଖେପସୀମା ନାମ । ତତ୍ଥ ନଦୀ ନଦୀନିମିତ୍ତେ ୱୁତ୍ତଲକ୍ଖଣାୱ, ସମୁଦ୍ଦୋପି ପାକଟୋୟେୱ । ୟୋ ପନ ୟେନ କେନଚି ଖଣିତ୍ୱା ଅକତୋ ସୟଂଜାତୋ ସୋବ୍ଭୋ ସମନ୍ତତୋ ଆଗତେନ ଉଦକେନ ପୂରିତୋ ତିଟ୍ଠତି, ୟତ୍ଥ ନଦିୟଂ ୱୁତ୍ତପ୍ପକାରେ ୱସ୍ସକାଲେ ଉଦକଂ ସନ୍ତିଟ୍ଠତି, ଅୟଂ ଜାତସ୍ସରୋ ନାମ । ୟୋପି ନଦିଂ ୱା ସମୁଦ୍ଦଂ ୱା ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ନିକ୍ଖନ୍ତଉଦକେନ ଖତୋ ସୋବ୍ଭୋ ଏତଂ ଲକ୍ଖଣଂ ପାପୁଣାତି, ଅୟମ୍ପି ଜାତସ୍ସରୋୟେୱ । ଏତେସୁ ନଦୀଆଦୀସୁ ୟଂ ଠାନଂ ଥାମମଜ୍ଝିମସ୍ସ ପୁରିସସ୍ସ ସମନ୍ତତୋ ଉଦକୁକ୍ଖେପେନ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନଂ, ଅୟଂ ଉଦକୁକ୍ଖେପସୀମା ନାମ ।

କଥଂ ପନ ଉଦକୁକ୍ଖେପୋ କାତବ୍ବୋତି ? ୟଥା ଅକ୍ଖଧୁତ୍ତା ଦାରୁଗୁଳଂ ଖିପନ୍ତି, ଏୱଂ ଉଦକଂ ୱା ୱାଲୁକଂ ୱା ହତ୍ଥେନ ଗହେତ୍ୱା ଥାମମଜ୍ଝିମେନ ପୁରିସେନ ସବ୍ବଥାମେନ ଖିପିତବ୍ବଂ । ୟତ୍ଥ ଏୱଂ ଖିତ୍ତଂ ଉଦକଂ ୱା ୱାଲୁକା ୱା ପତତି, ଅୟମେକୋ ଉଦକୁକ୍ଖେପୋ, ତସ୍ସ ଅନ୍ତୋହତ୍ଥପାସଂ ୱିଜହିତ୍ୱା ଠିତୋ କମ୍ମଂ କୋପେତି । ୟାୱ ପରିସା ୱଡ୍ଢତି, ତାୱ ସୀମାପି ୱଡ୍ଢତି, ପରିସପରିୟନ୍ତତୋ ଉଦକୁକ୍ଖେପୋୟେୱ ପମାଣଂ, ଅୟଂ ପନ ଏତେସଂ ନଦୀଆଦୀନଂ ଅନ୍ତୋୟେୱ ଲବ୍ଭତି, ନ ବହି । ତସ୍ମା ନଦିୟା ୱା ଜାତସ୍ସରେ ୱା ୟତ୍ତକଂ ପଦେସଂ ପକତିୱସ୍ସକାଲେ ଚତୂସୁ ମାସେସୁ ଉଦକଂ ଓତ୍ଥରତି, ସମୁଦ୍ଦେ ୟସ୍ମିଂ ପଦେସେ ପକତିୱୀଚିୟୋ ଓସରିତ୍ୱା ସଣ୍ଠହନ୍ତି, ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ କପ୍ପିୟଭୂମି, ତତ୍ଥ ଠତ୍ୱା ଉପୋସଥାଦିକମ୍ମଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଦୁବ୍ବୁଟ୍ଠିକାଲେ ୱା ଗିମ୍ହେ ୱା ନଦୀଜାତସ୍ସରେସୁ ସୁକ୍ଖେସୁପି ସା ଏୱ କପ୍ପିୟଭୂମି । ସଚେ ପନ ସୁକ୍ଖେ ଜାତସ୍ସରେ ୱାପିଂ ୱା ଖଣନ୍ତି, ୱପ୍ପଂ ୱା କରୋନ୍ତି, ତଂ ଠାନଂ ଗାମଖେତ୍ତଂ ହୋତି । ୟା ପନେସା ‘‘କପ୍ପିୟଭୂମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତା, ତତୋ ବହି ଉଦକୁକ୍ଖେପସୀମା ନ ଗଚ୍ଛତି, ଅନ୍ତୋ ଗଚ୍ଛତି, ତସ୍ମା ତେସଂ ଅନ୍ତୋ ପରିସପରିୟନ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ସମନ୍ତା ଉଦକୁକ୍ଖେପପରିଚ୍ଛେଦୋ କାତବ୍ବୋ, ଅୟମେତ୍ଥ ସଙ୍ଖେପୋ ।

ଅୟଂ ପନ ୱିତ୍ଥାରୋ – ସଚେ ନଦୀ ନାତିଦୀଘା ହୋତି, ପଭୱତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୟାୱ ମୁଖଦ୍ୱାରା ସବ୍ବତ୍ଥ ସଙ୍ଘୋ ନିସୀଦତି, ଉଦକୁକ୍ଖେପସୀମାୟ କମ୍ମଂ ନତ୍ଥି, ସକଲାପି ନଦୀ ଏତେସଂୟେୱ ଭିକ୍ଖୂନଂ ପହୋତି। ୟଂ ପନ ମହାସୁମତ୍ଥେରେନ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ୟୋଜନଂ ପୱତ୍ତମାନାୟେୱ ନଦୀ, ତତ୍ରାପି ଉପରି ଅଡ୍ଢୟୋଜନଂ ପହାୟ ହେଟ୍ଠା ଅଡ୍ଢୟୋଜନେ କମ୍ମଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି, ତଂ ମହାପଦୁମତ୍ଥେରେନେୱ ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଂ । ଭଗୱତା ହି ‘‘ତିମଣ୍ଡଲଂ ପଟିଚ୍ଛାଦେତ୍ୱା ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ଉତ୍ତରନ୍ତିୟା ଭିକ୍ଖୁନିୟା ଅନ୍ତରୱାସକୋ ତେମିୟତୀ’’ତି (ପାଚି॰ ୬୯୨) ଇଦଂ ନଦିୟା ପମାଣଂ ୱୁତ୍ତଂ, ନ ୟୋଜନଂ ୱା ଅଡ୍ଢୟୋଜନଂ ୱା, ତସ୍ମା ୟା ଇମସ୍ସ ସୁତ୍ତସ୍ସ ୱସେନ ପୁବ୍ବେ ୱୁତ୍ତଲକ୍ଖଣା ନଦୀ, ତସ୍ସା ପଭୱତୋ ପଟ୍ଠାୟ ସଙ୍ଘକମ୍ମଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନେତ୍ଥ ବହୂ ଭିକ୍ଖୂ ୱିସୁଂ ୱିସୁଂ କମ୍ମଂ କରୋନ୍ତି, ସବ୍ବେହି ଅତ୍ତନୋ ଚ ଅଞ୍ଞେସଞ୍ଚ ଉଦକୁକ୍ଖେପପରିଚ୍ଛେଦସ୍ସ ଅନ୍ତରା ଅଞ୍ଞୋ ଉଦକୁକ୍ଖେପୋ ସୀମନ୍ତରିକତ୍ଥାୟ ଠପେତବ୍ବୋ, ତତୋ ଅଧିକଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ, ଊନଂ ପନ ନ ୱଟ୍ଟତୀତି ୱୁତ୍ତଂ । ଜାତସ୍ସରସମୁଦ୍ଦେପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

ନଦିୟା ପନ ‘‘କମ୍ମଂ କରିସ୍ସାମା’’ତି ଗତେହି ସଚେ ନଦୀ ପରିପୁଣ୍ଣା ହୋତି ସମତିତ୍ତିକା, ଉଦକସାଟିକଂ ନିୱାସେତ୍ୱା ଅନ୍ତୋନଦିୟଂୟେୱ କମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ । ସଚେ ନ ସକ୍କୋନ୍ତି, ନାୱାୟପି ଠତ୍ୱା କାତବ୍ବଂ । ଗଚ୍ଛନ୍ତିୟା ପନ ନାୱାୟ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । କସ୍ମା ? ଉଦକୁକ୍ଖେପମତ୍ତମେୱ ହି ସୀମା । ତଂ ନାୱା ସୀଘମେୱ ଅତିକ୍କମତି, ଏୱଂ ସତି ଅଞ୍ଞିସ୍ସା ସୀମାୟ ଞତ୍ତି, ଅଞ୍ଞିସ୍ସା ଅନୁସାୱନା ହୋତି, ତସ୍ମା ନାୱଂ ଅରିତ୍ତେନ ୱା ଠପେତ୍ୱା ପାସାଣେ ୱା ଲମ୍ବେତ୍ୱା ଅନ୍ତୋନଦିୟଂ ଜାତରୁକ୍ଖେ ୱା ବନ୍ଧିତ୍ୱା କମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ । ଅନ୍ତୋନଦିୟଂ ବଦ୍ଧଅଟ୍ଟକେପି ଅନ୍ତୋନଦିୟଂ ଜାତରୁକ୍ଖେପି ଠିତେହି କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ରୁକ୍ଖସ୍ସ ସାଖା ୱା ତତୋ ନିକ୍ଖନ୍ତପାରୋହୋ ୱା ବହିନଦୀତୀରେ ୱିହାରସୀମାୟ ୱା ଗାମସୀମାୟ ୱା ପତିଟ୍ଠିତୋ, ସୀମଂ ୱା ସୋଧେତ୍ୱା ସାଖଂ ୱା ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା କମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ । ବହିନଦୀତୀରେ ଜାତରୁକ୍ଖସ୍ସ ଅନ୍ତୋନଦିୟଂ ପୱିଟ୍ଠସାଖାୟ ୱା ପାରୋହେ ୱା ନାୱଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା କମ୍ମଂ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, କରୋନ୍ତେହି ସୀମା ୱା ସୋଧେତବ୍ବା, ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ୱାସ୍ସ ବହିପତିଟ୍ଠିତଭାୱୋ ନାସେତବ୍ବୋ । ନଦୀତୀରେ ପନ ଖାଣୁକଂ କୋଟ୍ଟେତ୍ୱା ତତ୍ଥ ବଦ୍ଧନାୱାୟ ନ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ନଦିୟଂ ସେତୁଂ କରୋନ୍ତି, ସଚେ ଅନ୍ତୋନଦିୟଂୟେୱ ସେତୁ ଚ ସେତୁପାଦା ଚ ହୋନ୍ତି, ସେତୁମ୍ହି ଠିତେହି କମ୍ମଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ସେତୁ ୱା ସେତୁପାଦା ୱା ବହିତୀରେ ପତିଟ୍ଠିତା, କମ୍ମଂ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ସୀମଂ ସୋଧେତ୍ୱା କାତବ୍ବଂ । ଅଥ ସେତୁପାଦା ଅନ୍ତୋ, ସେତୁ ପନ ଉଭିନ୍ନମ୍ପି ତୀରାନଂ ଉପରିଆକାସେ ଠିତୋ, ୱଟ୍ଟତି ।

ଅନ୍ତୋନଦିୟଂ ପାସାଣୋ ୱା ଦୀପକୋ ୱା ହୋତି, ତତ୍ଥ ୟତ୍ତକଂ ପଦେସଂ ପୁବ୍ବେ ୱୁତ୍ତପ୍ପକାରେ ପକତିୱସ୍ସକାଲେ ୱସ୍ସାନସ୍ସ ଚତୂସୁ ମାସେସୁ ଉଦକଂ ଓତ୍ଥରତି, ସୋ ନଦୀସଙ୍ଖ୍ୟମେୱ ଗଚ୍ଛତି । ଅତିୱୁଟ୍ଠିକାଲେ ଓଘେନ ଓତ୍ଥତୋକାସୋ ନ ଗହେତବ୍ବୋ । ସୋ ହି ଗାମସୀମାସଙ୍ଖ୍ୟମେୱ ଗଚ୍ଛତି । ନଦିତୋ ମାତିକଂ ନୀହରନ୍ତା ନଦିୟଂ ଆୱରଣଂ କରୋନ୍ତି, ତଂ ଚେ ଓତ୍ଥରିତ୍ୱା ୱା ୱିନିବ୍ବିଜ୍ଝିତ୍ୱା ୱା ଉଦକଂ ଗଚ୍ଛତି, ସବ୍ବତ୍ଥ ପୱତ୍ତନଟ୍ଠାନେ କମ୍ମଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ଆୱରଣେନ ୱା କୋଟ୍ଟକବନ୍ଧନେନ ୱା ସୋତଂ ପଚ୍ଛିନ୍ଦତି, ଉଦକଂ ନପ୍ପୱତ୍ତତି, ଅପ୍ପୱତ୍ତନଟ୍ଠାନେ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଆୱରଣମତ୍ତକେପି କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ କୋଚି ଆୱରଣପ୍ପଦେସୋ ପୁବ୍ବେ ୱୁତ୍ତପାସାଣଦୀପକପ୍ପଦେସୋ ୱିୟ ଉଦକେନ ଅଜ୍ଝୋତ୍ଥରୀୟତି, ତତ୍ଥ ୱଟ୍ଟତି । ସୋ ହି ନଦୀସଙ୍ଖ୍ୟମେୱ ଗଚ୍ଛତି । ନଦିଂ ୱିନାସେତ୍ୱା ତଳାକଂ କରୋନ୍ତି, ହେଟ୍ଠା ପାଳିବଦ୍ଧା ଉଦକଂ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ତଳାକଂ ପୂରେତ୍ୱା ତିଟ୍ଠତି, ଏତ୍ଥ କମ୍ମଂ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଉପରି ପୱତ୍ତନଟ୍ଠାନେ ହେଟ୍ଠା ଚ ଛଡ୍ଡିତୋଦକଂ ନଦିଂ ଓତରିତ୍ୱା ସନ୍ଦନଟ୍ଠାନତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୱଟ୍ଟତି । ଦେୱେ ଅୱସ୍ସନ୍ତେ ହେମନ୍ତଗିମ୍ହେସୁ ୱା ସୁକ୍ଖନଦିୟାପି ୱଟ୍ଟତି, ନଦିତୋ ନୀହଟମାତିକାୟ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ସା କାଲନ୍ତରେନ ଭିଜ୍ଜିତ୍ୱା ନଦୀ ହୋତି, ୱଟ୍ଟତି । କାଚି ନଦୀ ଉପ୍ପତିତ୍ୱା ଗାମନିଗମସୀମଂ ଓତ୍ଥରିତ୍ୱା ପୱତ୍ତତି, ନଦୀୟେୱ ହୋତି, କମ୍ମଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ୱିହାରସୀମଂ ଓତ୍ଥରତି, ୱିହାରସୀମାତ୍ୱେୱ ସଙ୍ଖ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛତି ।

ସମୁଦ୍ଦେପି କମ୍ମଂ କରୋନ୍ତେହି ୟଂ ପଦେସଂ ଉଦ୍ଧଂ ୱଡ୍ଢନଉଦକଂ ୱା ପକତିୱୀଚି ୱା ୱେଗେନ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଓତ୍ଥରତି, ତତ୍ଥ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟସ୍ମିଂ ପନ ପଦେସେ ପକତିୱୀଚିୟୋ ଓସରିତ୍ୱା ସଣ୍ଠହନ୍ତି, ସୋ ଉଦକନ୍ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଅନ୍ତୋ ସମୁଦ୍ଦୋ ନାମ, ତତ୍ଥ ଠିତେହି କମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ । ସଚେ ଊମିୱେଗୋ ବାଧତି, ନାୱାୟ ୱା ଅଟ୍ଟକେ ୱା ଠତ୍ୱା କାତବ୍ବଂ । ତେସୁ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ନଦିୟଂ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ସମୁଦ୍ଦେ ପିଟ୍ଠିପାସାଣୋ ହୋତି, ତଂ କଦାଚି ଊମିୟୋ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଓତ୍ଥରନ୍ତି, କଦାଚି ନ ଓତ୍ଥରନ୍ତି, ତତ୍ଥ କମ୍ମଂ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସୋ ହି ଗାମସୀମାସଙ୍ଖ୍ୟମେୱ ଗଚ୍ଛତି । ସଚେ ପନ ୱୀଚୀସୁ ଆଗତାସୁପି ଅନାଗତାସୁପି ପକତିଉଦକେନେୱ ଓତ୍ଥରୀୟତି, ୱଟ୍ଟତି । ଦୀପକୋ ୱା ପବ୍ବତୋ ୱା ହୋତି, ସୋ ଚେ ଦୂରେ ହୋତି ମଚ୍ଛବନ୍ଧାନଂ ଅଗମନପଥେ, ଅରଞ୍ଞସୀମାସଙ୍ଖ୍ୟମେୱ ଗଚ୍ଛତି । ତେସଂ ଗମନପରିୟନ୍ତସ୍ସ ଓରତୋ ପନ ଗାମସୀମାସଙ୍ଖ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛତି, ତତ୍ଥ ଗାମସୀମଂ ଅସୋଧେତ୍ୱା କମ୍ମଂ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସମୁଦ୍ଦୋ ଗାମସୀମଂ ୱା ନିଗମସୀମଂ ୱା ଓତ୍ଥରିତ୍ୱା ତିଟ୍ଠତି, ସମୁଦ୍ଦୋୱ ହୋତି, ତତ୍ଥ କମ୍ମଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ୱିହାରସୀମଂ ଓତ୍ଥରତି, ୱିହାରସୀମାତ୍ୱେୱ ସଙ୍ଖ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛତି ।

ଜାତସ୍ସରେ କମ୍ମଂ କରୋନ୍ତେହି ୟତ୍ଥ ପୁବ୍ବେ ୱୁତ୍ତପ୍ପକାରେ ୱସ୍ସକାଲେ ୱସ୍ସେ ପଚ୍ଛିନ୍ନମତ୍ତେ ପିୱିତୁଂ ୱା ହତ୍ଥପାଦେ ୱା ଧୋୱିତୁଂ ଉଦକଂ ନ ହୋତି, ସୁକ୍ଖତି, ଅୟଂ ନ ଜାତସ୍ସରୋ, ଗାମଖେତ୍ତସଙ୍ଖ୍ୟମେୱ ଗଚ୍ଛତି, ତତ୍ଥ କମ୍ମଂ ନ କାତବ୍ବଂ । ୟତ୍ଥ ପନ ୱୁତ୍ତପ୍ପକାରେ ୱସ୍ସକାଲେ ଉଦକଂ ସନ୍ତିଟ୍ଠତି, ଅୟମେୱ ଜାତସ୍ସରୋ । ତସ୍ସ ୟତ୍ତକେ ପଦେସେ ୱସ୍ସାନଂ ଚାତୁମାସେ ଉଦକଂ ତିଟ୍ଠତି, ତତ୍ଥ କମ୍ମଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଗମ୍ଭୀରଂ ଉଦକଂ, ଅଟ୍ଟକଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ତତ୍ଥ ଠିତେହିପି ଜାତସ୍ସରସ୍ସ ଅନ୍ତୋଜାତରୁକ୍ଖମ୍ହି ବଦ୍ଧଅଟ୍ଟକେପି କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ପିଟ୍ଠିପାସାଣଦୀପକେସୁ ପନେତ୍ଥ ନଦିୟଂ ୱୁତ୍ତସଦିସୋୱ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ । ସମୱସ୍ସଦେୱକାଲେ ପହୋନକଜାତସ୍ସରୋ ପନ ଚେପି ଦୁବ୍ବୁଟ୍ଠିକକାଲେ ୱା ଗିମ୍ହହେମନ୍ତେସୁ ୱା ସୁକ୍ଖତି, ନିରୁଦକୋ ହୋତି, ତତ୍ଥ ସଙ୍ଘକମ୍ମଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟଂ ଅନ୍ଧକଟ୍ଠକଥାୟଂ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ସବ୍ବୋ ଜାତସ୍ସରୋ ସୁକ୍ଖୋ ଅନୋଦକୋ ଗାମଖେତ୍ତଂୟେୱ ଭଜତୀ’’ତି, ତଂ ନ ଗହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନେତ୍ଥ ଉଦକତ୍ଥାୟ ଆୱାଟଂ ୱା ପୋକ୍ଖରଣୀଆଦୀନି ୱା ଖଣନ୍ତି, ତଂ ଠାନଂ ଅଜାତସ୍ସରୋ ହୋତି, ଗାମସୀମାସଙ୍ଖ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛତି । ଲାବୁତିପୁସକାଦିୱପ୍ପେ କତେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ସଚେ ପନ ନଂ ପୂରେତ୍ୱା ଥଲଂ ୱା କରୋନ୍ତି, ଏକସ୍ମିଂ ଦିସାଭାଗେ ପାଳିଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ସବ୍ବମେୱ ନଂ ମହାତଳାକଂ ୱା କରୋନ୍ତି, ସବ୍ବୋପି ଅଜାତସ୍ସରୋ ହୋତି, ଗାମସୀମାସଙ୍ଖ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛତି । ଲୋଣୀପି ଜାତସ୍ସରସଙ୍ଖ୍ୟମେୱ ଗଚ୍ଛତି । ୱସ୍ସିକେ ଚତ୍ତାରୋ ମାସେ ଉଦକଟ୍ଠାନୋକାସେ କମ୍ମଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀତି । ଅୟଂ ଅବଦ୍ଧସୀମାୟ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ସୀମାୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୨୫. ଉପୋସଥପୱାରଣାୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୧୬୮.ଉପୋସଥପୱାରଣାତି ଏତ୍ଥ (କଙ୍ଖା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ନିଦାନୱଣ୍ଣନା) ଦିୱସୱସେନ ତୟୋ ଉପୋସଥା ଚାତୁଦ୍ଦସିକୋ ପନ୍ନରସିକୋ ସାମଗ୍ଗୀଉପୋସଥୋତି । ତତ୍ଥ ହେମନ୍ତଗିମ୍ହୱସ୍ସାନାନଂ ତିଣ୍ଣଂ ଉତୂନଂ ତତିୟସତ୍ତମପକ୍ଖେସୁ ଦ୍ୱେ ଦ୍ୱେ କତ୍ୱା ଛ ଚାତୁଦ୍ଦସିକା, ସେସା ପନ୍ନରସିକାତି ଏୱଂ ଏକସଂୱଚ୍ଛରେ ଚତୁୱୀସତି ଉପୋସଥା । ଇଦଂ ତାୱ ପକତିଚାରିତ୍ତଂ । ତଥାରୂପପଚ୍ଚୟେ ସତି ଅଞ୍ଞସ୍ମିମ୍ପି ଚାତୁଦ୍ଦସେ ଉପୋସଥଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ପୁରିମୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠାନଂ ପନ ପୁବ୍ବକତ୍ତିକପୁଣ୍ଣମା, ତେସଂୟେୱ ସଚେ ଭଣ୍ଡନକାରକେହି ଉପଦ୍ଦୁତା ପୱାରଣଂ ପଚ୍ଚୁକ୍କଡ୍ଢନ୍ତି, ଅଥ କତ୍ତିକମାସସ୍ସ କାଳପକ୍ଖଚାତୁଦ୍ଦସୋ ୱା ପଚ୍ଛିମକତ୍ତିକପୁଣ୍ଣମା ୱା ପଚ୍ଛିମୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ପଚ୍ଛିମକତ୍ତିକପୁଣ୍ଣମା ଏୱ ୱାତି ଇମେ ତୟୋ ପୱାରଣାଦିୱସାପି ହୋନ୍ତି । ଇଦମ୍ପି ପକତିଚାରିତ୍ତମେୱ । ତଥାରୂପପଚ୍ଚୟେ ସତି ଦ୍ୱିନ୍ନଂ କତ୍ତିକପୁଣ୍ଣମାନଂ ପୁରିମେସୁ ଚାତୁଦ୍ଦସେସୁପି ପୱାରଣଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟଦା ପନ କୋସମ୍ବକକ୍ଖନ୍ଧକେ (ମହାୱ॰ ୪୫୧ ଆଦୟୋ) ଆଗତନୟେନ ଭିନ୍ନେ ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘେ ଓସାରିତେ ତସ୍ମିଂ ଭିକ୍ଖୁସ୍ମିଂ ସଙ୍ଘୋ ତସ୍ସ ୱତ୍ଥୁସ୍ସ ୱୂପସମାୟ ସଙ୍ଘସାମଗ୍ଗିଂ କରୋତି, ତଦା ତାୱଦେୱ ଉପୋସଥୋ କାତବ୍ବୋ । ‘‘ପାତିମୋକ୍ଖଂ ଉଦ୍ଦିସିତବ୍ବ’’ନ୍ତି ୱଚନତୋ ଠପେତ୍ୱା ଚାତୁଦ୍ଦସପନ୍ନରସେ ଅଞ୍ଞୋପି ୟୋ କୋଚି ଦିୱସୋ ଉପୋସଥଦିୱସୋ ନାମ ହୋତି, ୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠାନଂ ପନ କତ୍ତିକମାସବ୍ଭନ୍ତରେ ଅୟମେୱ ସାମଗ୍ଗୀପୱାରଣାଦିୱସୋ ନାମ ହୋତି । ଇତି ଇମେସୁ ତୀସୁ ଦିୱସେସୁ ଉପୋସଥୋ କାତବ୍ବୋ । କରୋନ୍ତେନ ପନ ସଚେ ଚାତୁଦ୍ଦସିକୋ ହୋତି, ‘‘ଅଜ୍ଜୁପୋସଥୋ ଚାତୁଦ୍ଦସୋ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ସାମଗ୍ଗୀଉପୋସଥୋ ହୋତି, ‘‘ଅଜ୍ଜୁପୋସଥୋ ସାମଗ୍ଗୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ପନ୍ନରସିୟଂ ପନ ପାଳିୟଂ ଆଗତନୟେନେୱ ‘‘ଅଜ୍ଜୁପୋସଥୋ ପନ୍ନରସୋ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ ।

୧୬୯. ସଙ୍ଘେ ଉପୋସଥୋ (କଙ୍ଖା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ନିଦାନୱଣ୍ଣନା), ଗଣେ ଉପୋସଥୋ, ପୁଗ୍ଗଲେ ଉପୋସଥୋତି ଏୱଂ କାରକୱସେନ ଅପରେପି ତୟୋ ଉପୋସଥା ୱୁତ୍ତା, କତ୍ତବ୍ବାକାରୱସେନ ପନ ସୁତ୍ତୁଦ୍ଦେସୋ ପାରିସୁଦ୍ଧିଉପୋସଥୋ ଅଧିଟ୍ଠାନୁପୋସଥୋତି ଅପରେପି ତୟୋ ଉପୋସଥା । ତତ୍ଥ ସୁତ୍ତୁଦ୍ଦେସୋ ନାମ ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ’’ତିଆଦିନା ନୟେନ ୱୁତ୍ତୋ ପାତିମୋକ୍ଖୁଦ୍ଦେସୋ । ୟେ ପନିତରେ ଦ୍ୱେ ଉପୋସଥା, ତେସୁ ପାରିସୁଦ୍ଧିଉପୋସଥୋ ତାୱ ଅଞ୍ଞେସଞ୍ଚ ସନ୍ତିକେ ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଞ୍ଚ ଆରୋଚନୱସେନ ଦୁୱିଧୋ । ତତ୍ଥ ୟ୍ୱାୟଂ ଅଞ୍ଞେସଂ ସନ୍ତିକେ କରୀୟତି, ସୋପି ପୱାରିତାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପୱାରିତାନଞ୍ଚ ସନ୍ତିକେ କରଣୱସେନ ଦୁୱିଧୋ । ତତ୍ଥ ମହାପୱାରଣାୟ ପୱାରିତାନଂ ସନ୍ତିକେ ପଚ୍ଛିମିକାୟ ଉପଗତେନ ୱା ଅନୁପଗତେନ ୱା ଛିନ୍ନୱସ୍ସେନ ୱା ଚାତୁମାସିନିୟଂ ପନ ପୱାରିତାନଂ ସନ୍ତିକେ ଅନୁପଗତେନ ୱା ଛିନ୍ନୱସ୍ସେନ ୱା କାୟସାମଗ୍ଗିଂ ଦତ୍ୱା ‘‘ପରିସୁଦ୍ଧୋ ଅହଂ ଭନ୍ତେ, ପରିସୁଦ୍ଧୋତି ମଂ ଧାରେଥା’’ତି ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱତ୍ୱା କାତବ୍ବୋ । ଠପେତ୍ୱା ପନ ପୱାରଣାଦିୱସଂ ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ କାଲେ ଆୱାସିକେହି ଉଦ୍ଦିଟ୍ଠମତ୍ତେ ପାତିମୋକ୍ଖେ ଅୱୁଟ୍ଠିତାୟ ୱା ଏକଚ୍ଚାୟ ୱୁଟ୍ଠିତାୟ ୱା ସବ୍ବାୟ ୱା ୱୁଟ୍ଠିତାୟ ପରିସାୟ ୟେ ଅଞ୍ଞେ ସମସମା ୱା ଥୋକତରା ୱା ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତେହି ତେସଂ ସନ୍ତିକେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ପାରିସୁଦ୍ଧି ଆରୋଚେତବ୍ବା ।

ୟୋ ପନାୟଂ ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ଆରୋଚନୱସେନ କରୀୟତି, ସୋ ଞତ୍ତିଂ ଠପେତ୍ୱା କରଣୱସେନ ଚ ଅଟ୍ଠପେତ୍ୱା କରଣୱସେନ ଚ ଦୁୱିଧୋ । ତତ୍ଥ ୟସ୍ମିଂ ଆୱାସେ ତୟୋ ଭିକ୍ଖୂ ୱିହରନ୍ତି, ତେସୁ ଉପୋସଥଦିୱସେ ସନ୍ନିପତିତେସୁ ଏକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ‘‘ସୁଣନ୍ତୁ ମେ ଆୟସ୍ମନ୍ତା, ଅଜ୍ଜୁପୋସଥୋ ଚାତୁଦ୍ଦସୋ’’ତି ୱା ‘‘ପନ୍ନରସୋ’’ତି ୱା ୱତ୍ୱା ‘‘ୟଦାୟସ୍ମନ୍ତାନଂ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ମୟଂ ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ପାରିସୁଦ୍ଧିଉପୋସଥଂ କରେୟ୍ୟାମା’’ତି ଞତ୍ତିୟା ଠପିତାୟ ଥେରେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଏକଂସଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ କରିତ୍ୱା ଉକ୍କୁଟିକଂ ନିସୀଦିତ୍ୱା ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଗ୍ଗହେତ୍ୱା ‘‘ପରିସୁଦ୍ଧୋ ଅହଂ, ଆୱୁସୋ, ପରିସୁଦ୍ଧୋତି ମଂ ଧାରେଥା’’ତି ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଇତରେହି ‘‘ଭନ୍ତେ’’ତି ୱତ୍ୱା ଏୱମେୱ ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଏୱଂ ଞତ୍ତିଂ ଠପେତ୍ୱା କାତବ୍ବୋ । ୟତ୍ର ପନ ଦ୍ୱେ ଭିକ୍ଖୂ ୱିହରନ୍ତି, ତତ୍ର ଞତ୍ତିଂ ଅଟ୍ଠପେତ୍ୱା ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ପାରିସୁଦ୍ଧି ଆରୋଚେତବ୍ବାତି ଅୟଂ ପାରିସୁଦ୍ଧିଉପୋସଥୋ।

ସଚେ ପନ ଏକୋୱ ଭିକ୍ଖୁ ହୋତି, ସବ୍ବଂ ପୁବ୍ବକରଣୀୟଂ କତ୍ୱା ଅଞ୍ଞେସଂ ଅନାଗମନଂ ଞତ୍ୱା ‘‘ଅଜ୍ଜ ମେ ଉପୋସଥୋ ଚାତୁଦ୍ଦସୋ’’ତି ୱା ‘‘ପନ୍ନରସୋ’’ତି ୱା ୱତ୍ୱା ‘‘ଅଧିଟ୍ଠାମୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଅୟଂ ଅଧିଟ୍ଠାନୁପୋସଥୋତି ଏୱଂ କତ୍ତବ୍ବାକାରୱସେନ ତୟୋ ଉପୋସଥା ୱେଦିତବ୍ବା । ଏତ୍ତାୱତା ନୱ ଉପୋସଥା ଦୀପିତା ହୋନ୍ତି । ତେସୁ ଦିୱସୱସେନ ପନ୍ନରସିକୋ, କାରକୱସେନ ସଙ୍ଘୁପୋସଥୋ, କତ୍ତବ୍ବାକାରୱସେନ ସୁତ୍ତୁଦ୍ଦେସୋତି ଏୱଂ ତିଲକ୍ଖଣସମ୍ପନ୍ନେ ଉପୋସଥେ ପୱତ୍ତମାନେ ଉପୋସଥଂ ଅକତ୍ୱା ତଦହୁପୋସଥେ ଅଞ୍ଞଂ ଅଭିକ୍ଖୁକଂ ନାନାସଂୱାସକେହି ୱା ସଭିକ୍ଖୁକଂ ଆୱାସଂ ୱା ଅନାୱାସଂ ୱା ୱାସତ୍ଥାୟ ଅଞ୍ଞତ୍ର ସଙ୍ଘେନ ଅଞ୍ଞତ୍ର ଅନ୍ତରାୟା ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ ହୋତି ।

୧୭୦. ଉପୋସଥକରଣତ୍ଥଂ ସନ୍ନିପତିତେ ସଙ୍ଘେ ବହି ଉପୋସଥଂ କତ୍ୱା ଆଗତେନ ସନ୍ନିପାତଟ୍ଠାନଂ ଗନ୍ତ୍ୱା କାୟସାମଗ୍ଗିଂ ଅଦେନ୍ତେନ ଛନ୍ଦୋ ଦାତବ୍ବୋ । ୟୋପି ଗିଲାନୋ ୱା ହୋତି କିଚ୍ଚପସୁତୋ ୱା, ତେନପି ପାରିସୁଦ୍ଧିଂ ଦେନ୍ତେନ ଛନ୍ଦୋପି ଦାତବ୍ବୋ । କଥଂ ? ଏକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସନ୍ତିକେ ‘‘ଛନ୍ଦଂ ଦମ୍ମି, ଛନ୍ଦଂ ମେ ହର, ଛନ୍ଦଂ ମେ ଆରୋଚେହୀ’’ତି ଅୟମତ୍ଥୋ କାୟେନ ୱା ୱାଚାୟ ୱା ଉଭୟେନ ୱା ୱିଞ୍ଞାପେତବ୍ବୋ, ଏୱଂ ଦିନ୍ନୋ ହୋତି ଛନ୍ଦୋ । ଅକତୁପୋସଥେନ ଗିଲାନେନ ୱା କିଚ୍ଚପସୁତେନ ୱା ପାରିସୁଦ୍ଧି ଦାତବ୍ବା । କଥଂ ? ଏକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସନ୍ତିକେ ‘‘ପାରିସୁଦ୍ଧିଂ ଦମ୍ମି, ପାରିସୁଦ୍ଧିଂ ମେ ହର, ପାରିସୁଦ୍ଧିଂ ମେ ଆରୋଚେହୀ’’ତି ଅୟମତ୍ଥୋ କାୟେନ ୱା ୱାଚାୟ ୱା ଉଭୟେନ ୱା ୱିଞ୍ଞାପେତବ୍ବୋ, ଏୱଂ ଦିନ୍ନା ହୋତି ପାରିସୁଦ୍ଧି । ତଂ ପନ ଦେନ୍ତେନ ଛନ୍ଦୋପି ଦାତବ୍ବୋ । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ ଭଗୱତା ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ତଦହୁପୋସଥେ ପାରିସୁଦ୍ଧିଂ ଦେନ୍ତେନ ଛନ୍ଦମ୍ପି ଦାତୁଂ, ସନ୍ତି ସଙ୍ଘସ୍ସ କରଣୀୟ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୧୬୫) । ତତ୍ଥ ପାରିସୁଦ୍ଧିଦାନଂ ସଙ୍ଘସ୍ସପି ଅତ୍ତନୋପି ଉପୋସଥକରଣଂ ସମ୍ପାଦେତି, ନ ଅୱସେସଂ ସଙ୍ଘକିଚ୍ଚଂ, ଛନ୍ଦଦାନଂ ସଙ୍ଘସ୍ସେୱ ଉପୋସଥକରଣଞ୍ଚ ସେସକିଚ୍ଚଞ୍ଚ ସମ୍ପାଦେତି, ଅତ୍ତନୋ ପନସ୍ସ ଉପୋସଥୋ ଅକତୋୟେୱ ହୋତି, ତସ୍ମା ପାରିସୁଦ୍ଧିଂ ଦେନ୍ତେନ ଛନ୍ଦୋପି ଦାତବ୍ବୋ । ପୁବ୍ବେ ୱୁତ୍ତଂ ପନ ସୁଦ୍ଧିକଚ୍ଛନ୍ଦଂ ୱା ପାରିସୁଦ୍ଧିଂ ୱା ଇମଂ ୱା ଛନ୍ଦପାରିସୁଦ୍ଧିଂ ଏକେନ ବହୂନମ୍ପି ଆହରିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ସୋ ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ଅଞ୍ଞଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ପସ୍ସିତ୍ୱା ୟେସଂ ତେନ ଛନ୍ଦୋ ୱା ପାରିସୁଦ୍ଧି ୱା ଗହିତା, ତେସଞ୍ଚ ଅତ୍ତନୋ ଚ ଛନ୍ଦପାରିସୁଦ୍ଧିଂ ଦେତି, ତସ୍ସେୱ ଆଗଚ୍ଛତି । ଇତରା ପନ ବିଳାଲସଙ୍ଖଲିକା ଛନ୍ଦପାରିସୁଦ୍ଧି ନାମ ହୋତି, ସା ନ ଆଗଚ୍ଛତି, ତସ୍ମା ସୟମେୱ ସନ୍ନିପାତଟ୍ଠାନଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ଆରୋଚେତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ସଞ୍ଚିଚ୍ଚ ନାରୋଚେତି, ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜତି, ଛନ୍ଦପାରିସୁଦ୍ଧି ପନ ତସ୍ମିଂ ହତ୍ଥପାସଂ ଉପଗତମତ୍ତେୟେୱ ଆଗତା ହୋତି ।

୧୭୧. ପାରିୱାସିୟେନ ପନ ଛନ୍ଦଦାନେନ ୟଂ କିଞ୍ଚି ସଙ୍ଘକମ୍ମଂ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ତତ୍ଥ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୧୬୭) ଚତୁବ୍ବିଧଂ ପାରିୱାସିୟଂ ପରିସପାରିୱାସିୟଂ ରତ୍ତିପାରିୱାସିୟଂ ଛନ୍ଦପାରିୱାସିୟଂ ଅଜ୍ଝାସୟପାରିୱାସିୟନ୍ତି । ତେସୁ ପରିସପାରିୱାସିୟଂ ନାମ ଭିକ୍ଖୂ କେନଚିଦେୱ କରଣୀୟେନ ସନ୍ନିପତିତା ହୋନ୍ତି, ଅଥ ମେଘୋ ୱା ଉଟ୍ଠେତି, ଉସ୍ସାରଣା ୱା କରୀୟତି, ମନୁସ୍ସା ୱା ଅଜ୍ଝୋତ୍ଥରନ୍ତା ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଭିକ୍ଖୂ ‘‘ଅନୋକାସା ମୟଂ, ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ଗଚ୍ଛାମା’’ତି ଛନ୍ଦଂ ଅୱିସ୍ସଜ୍ଜେତ୍ୱାୱ ଉଟ୍ଠହନ୍ତି । ଇଦଂ ପରିସପାରିୱାସିୟଂ । କିଞ୍ଚାପି ପରିସପାରିୱାସିୟଂ, ଛନ୍ଦସ୍ସ ପନ ଅୱିସ୍ସଟ୍ଠତ୍ତା କମ୍ମଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ପୁନ ଭିକ୍ଖୂ ‘‘ଉପୋସଥାଦୀନି କରିସ୍ସାମା’’ତି ରତ୍ତିଂ ସନ୍ନିପତିତ୍ୱା ‘‘ୟାୱ ସବ୍ବେ ସନ୍ନିପତନ୍ତି, ତାୱ ଧମ୍ମଂ ସୁଣିସ୍ସାମା’’ତି ଏକଂ ଅଜ୍ଝେସନ୍ତି, ତସ୍ମିଂ ଧମ୍ମକଥଂ କଥେନ୍ତେୟେୱ ଅରୁଣୋ ଉଗ୍ଗଚ୍ଛତି । ସଚେ ‘‘ଚାତୁଦ୍ଦସିକଂ ଉପୋସଥଂ କରିସ୍ସାମା’’ତି ନିସିନ୍ନା, ପନ୍ନରସୋତି କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ୍ନରସିକଂ କାତୁଂ ନିସିନ୍ନା, ପାଟିପଦେ ଅନୁପୋସଥେ ଉପୋସଥଂ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଅଞ୍ଞଂ ପନ ସଙ୍ଘକିଚ୍ଚଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଇଦଂ ରତ୍ତିପାରିୱାସିୟଂ ନାମ ।

ପୁନ ଭିକ୍ଖୂ ‘‘କିଞ୍ଚିଦେୱ ଅବ୍ଭାନାଦିସଙ୍ଘକମ୍ମଂ କରିସ୍ସାମା’’ତି ନିସିନ୍ନା ହୋନ୍ତି, ତତ୍ରେକୋ ନକ୍ଖତ୍ତପାଠକୋ ଭିକ୍ଖୁ ଏୱଂ ୱଦତି ‘‘ଅଜ୍ଜ ନକ୍ଖତ୍ତଂ ଦାରୁଣଂ, ମା ଇମଂ କରୋଥା’’ତି । ତେ ତସ୍ସ ୱଚନେନ ଛନ୍ଦଂ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତ୍ୱା ତତ୍ଥେୱ ନିସିନ୍ନା ହୋନ୍ତି । ଅଥଞ୍ଞୋ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ‘‘ନକ୍ଖତ୍ତଂ ପତିମାନେନ୍ତଂ, ଅତ୍ଥୋ ବାଲଂ ଉପଚ୍ଚଗା’’ତି (ଜା॰ ୧.୧.୪୯) ୱତ୍ୱା ‘‘କିଂ ନକ୍ଖତ୍ତେନ, କରୋଥା’’ତି ୱଦତି । ଇଦଂ ଛନ୍ଦପାରିୱାସିୟଞ୍ଚେୱ ଅଜ୍ଝାସୟପାରିୱାସିୟଞ୍ଚ। ଏତସ୍ମିଂ ପାରିୱାସିୟେ ପୁନ ଛନ୍ଦପାରିସୁଦ୍ଧିଂ ଅନାନେତ୍ୱା କମ୍ମଂ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

୧୭୨. ସଚେ କୋଚି ଭିକ୍ଖୁ ଗିଲାନୋ ନ ସକ୍କୋତି ଛନ୍ଦପାରିସୁଦ୍ଧିଂ ଦାତୁଂ, ସୋ ମଞ୍ଚେନ ୱା ପୀଠେନ ୱା ସଙ୍ଘମଜ୍ଝଂ ଆନେତବ୍ବୋ । ସଚେ ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଏୱଂ ହୋତି ‘‘ସଚେ ଖୋ ମୟଂ ଗିଲାନଂ ଠାନା ଚାୱେସ୍ସାମ, ଆବାଧୋ ୱା ଅଭିୱଡ୍ଢିସ୍ସତି, କାଲକିରିୟା ୱା ଭୱିସ୍ସତୀ’’ତି, ନ ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ଠାନା ଚାୱେତବ୍ବୋ, ସଙ୍ଘେନ ତତ୍ଥ ଗନ୍ତ୍ୱା ଉପୋସଥୋ କାତବ୍ବୋ । ସଚେ ବହୂ ତାଦିସା ଗିଲାନା ହୋନ୍ତି, ସଙ୍ଘେନ ପଟିପାଟିୟା ଠତ୍ୱା ସବ୍ବେ ହତ୍ଥପାସେ କାତବ୍ବା । ସଚେ ଦୂରେ ହୋନ୍ତି, ସଙ୍ଘୋ ନପ୍ପହୋତି, ତଂ ଦିୱସଂ ଉପୋସଥୋ ନ କାତବ୍ବୋ । ନ ତ୍ୱେୱ ୱଗ୍ଗେନ ସଙ୍ଘେନ ଉପୋସଥୋ କାତବ୍ବୋ, କରେୟ୍ୟ ଚେ, ଦୁକ୍କଟଂ ।

ସଚେ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୪୯) ଏକସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ଚତୂସୁ ଭିକ୍ଖୂସୁ ୱସନ୍ତେସୁ ଏକସ୍ସ ଛନ୍ଦପାରିସୁଦ୍ଧିଂ ଆହରିତ୍ୱା ତୟୋ ପାରିସୁଦ୍ଧିଉପୋସଥଂ କରୋନ୍ତି, ତୀସୁ ୱା ୱସନ୍ତେସୁ ଏକସ୍ସ ଛନ୍ଦପାରିସୁଦ୍ଧିଂ ଆହରିତ୍ୱା ଦ୍ୱେ ପାତିମୋକ୍ଖଂ ଉଦ୍ଦିସନ୍ତି, ଅଧମ୍ମେନ ୱଗ୍ଗଂ ଉପୋସଥକମ୍ମଂ ହୋତି । ସଚେ ପନ ଚତ୍ତାରୋପି ସନ୍ନିପତିତ୍ୱା ପାରିସୁଦ୍ଧିଉପୋସଥଂ କରୋନ୍ତି, ତୟୋ ୱା ଦ୍ୱେ ୱା ପାତିମୋକ୍ଖଂ ଉଦ୍ଦିସନ୍ତି, ଅଧମ୍ମେନ ସମଗ୍ଗଂ ନାମ ହୋତି । ସଚେ ଚତୂସୁ ଜନେସୁ ଏକସ୍ସ ପାରିସୁଦ୍ଧିଂ ଆହରିତ୍ୱା ତୟୋ ପାତିମୋକ୍ଖଂ ଉଦ୍ଦିସନ୍ତି, ତୀସୁ ୱା ଜନେସୁ ଏକସ୍ସ ପାରିସୁଦ୍ଧିଂ ଆହରିତ୍ୱା ଦ୍ୱେ ପାରିସୁଦ୍ଧିଉପୋସଥଂ କରୋନ୍ତି, ଧମ୍ମେନ ୱଗ୍ଗଂ ନାମ ହୋତି । ସଚେ ପନ ଚତ୍ତାରୋ ଏକତ୍ଥ ୱସନ୍ତା ସବ୍ବେ ସନ୍ନିପତିତ୍ୱା ପାତିମୋକ୍ଖଂ ଉଦ୍ଦିସନ୍ତି, ତୟୋ ପାରିସୁଦ୍ଧିଉପୋସଥଂ କରୋନ୍ତି, ଦ୍ୱେ ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ପାରିସୁଦ୍ଧିଉପୋସଥଂ କରୋନ୍ତି, ଧମ୍ମେନ ସମଗ୍ଗଂ ନାମ ହୋତି ।

୧୭୩. ପୱାରଣାକମ୍ମେସୁ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୧୨) ପନ ସଚେ ଏକସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ପଞ୍ଚସୁ ଭିକ୍ଖୂସୁ ୱସନ୍ତେସୁ ଏକସ୍ସ ପୱାରଣଂ ଆହରିତ୍ୱା ଚତ୍ତାରୋ ଗଣଞତ୍ତିଂ ଠପେତ୍ୱା ପୱାରେନ୍ତି, ଚତୂସୁ ୱା ତୀସୁ ୱା ୱସନ୍ତେସୁ ଏକସ୍ସ ପୱାରଣଂ ଆହରିତ୍ୱା ତୟୋ ୱା ଦ୍ୱେ ୱା ସଙ୍ଘଞତ୍ତିଂ ଠପେତ୍ୱା ପୱାରେନ୍ତି, ସବ୍ବମେତଂ ଅଧମ୍ମେନ ୱଗ୍ଗଂ ପୱାରଣାକମ୍ମଂ । ସଚେ ପନ ସବ୍ବେପି ପଞ୍ଚ ଜନା ଏକତୋ ସନ୍ନିପତିତ୍ୱା ଗଣଞତ୍ତିଂ ଠପେତ୍ୱା ପୱାରେନ୍ତି, ଚତ୍ତାରୋ ୱା ତୟୋ ୱା ଦ୍ୱେ ୱା ୱସନ୍ତା ଏକତୋ ସନ୍ନିପତିତ୍ୱା ସଙ୍ଘଞତ୍ତିଂ ଠପେତ୍ୱା ପୱାରେନ୍ତି, ସବ୍ବମେତଂ ଅଧମ୍ମେନ ସମଗ୍ଗଂ ପୱାରଣାକମ୍ମଂ । ସଚେ ପଞ୍ଚସୁ ଜନେସୁ ଏକସ୍ସ ପୱାରଣଂ ଆହରିତ୍ୱା ଚତ୍ତାରୋ ସଙ୍ଘଞତ୍ତିଂ ଠପେତ୍ୱା ପୱାରେନ୍ତି, ଚତୂସୁ ୱା ତୀସୁ ୱା ଏକସ୍ସ ପୱାରଣଂ ଆହରିତ୍ୱା ତୟୋ ୱା ଦ୍ୱେ ୱା ଗଣଞତ୍ତିଂ ଠପେତ୍ୱା ପୱାରେନ୍ତି, ସବ୍ବମେତଂ ଧମ୍ମେନ ୱଗ୍ଗଂ ପୱାରଣାକମ୍ମଂ । ସଚେ ପନ ସବ୍ବେପି ପଞ୍ଚ ଜନା ଏକତୋ ସନ୍ନିପତିତ୍ୱା ସଙ୍ଘଞତ୍ତିଂ ଠପେତ୍ୱା ପୱାରେନ୍ତି, ଚତ୍ତାରୋ ୱା ତୟୋ ୱା ଏକତୋ ସନ୍ନିପତିତ୍ୱା ଗଣଞତ୍ତିଂ ଠପେତ୍ୱା ପୱାରେନ୍ତି, ଦ୍ୱେ ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ପୱାରେନ୍ତି, ଏକକୋ ୱସନ୍ତୋ ଅଧିଟ୍ଠାନପୱାରଣଂ କରୋତି, ସବ୍ବମେତଂ ଧମ୍ମେନ ସମଗ୍ଗଂ ନାମ ପୱାରଣାକମ୍ମନ୍ତି ।

ଏତ୍ଥ ସଚେ ଚାତୁଦ୍ଦସିକା ହୋତି, ‘‘ଅଜ୍ଜ ମେ ପୱାରଣା ଚାତୁଦ୍ଦସୀ’’ତି, ସଚେ ପନ୍ନରସିକା, ‘‘ଅଜ୍ଜ ମେ ପୱାରଣା ପନ୍ନରସୀ’’ତି ଏୱଂ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବଂ । ପୱାରଣଂ ଦେନ୍ତେନ ପନ ‘‘ପୱାରଣଂ ଦମ୍ମି, ପୱାରଣଂ ମେ ହର, ମମତ୍ଥାୟ ପୱାରେହୀ’’ତି କାୟେନ ୱା ୱାଚାୟ ୱା କାୟୱାଚାହି ୱା ଅୟମତ୍ଥୋ ୱିଞ୍ଞାପେତବ୍ବୋ । ଏୱଂ ଦିନ୍ନାୟ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୧୩) ପୱାରଣାୟ ପୱାରଣାହାରକେନ ସଙ୍ଘଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ଏୱଂ ପୱାରେତବ୍ବଂ ‘‘ତିସ୍ସୋ, ଭନ୍ତେ, ଭିକ୍ଖୁ ସଙ୍ଘଂ ପୱାରେତି ଦିଟ୍ଠେନ ୱା ସୁତେନ ୱା ପରିସଙ୍କାୟ ୱା, ୱଦତୁ ତଂ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ ଅନୁକମ୍ପଂ ଉପାଦାୟ, ପସ୍ସନ୍ତୋ ପଟିକରିସ୍ସତି । ଦୁତିୟମ୍ପି, ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି, ଭନ୍ତେ, ତିସ୍ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ସଙ୍ଘଂ ପୱାରେତି…ପେ॰… ପଟିକରିସ୍ସତୀ’’ତି । ସଚେ ପନ ୱୁଡ୍ଢତରୋ ହୋତି, ‘‘ଆୟସ୍ମା, ଭନ୍ତେ, ତିସ୍ସୋ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଏୱଞ୍ହି ତେନ ତସ୍ସତ୍ଥାୟ ପୱାରିତଂ ହୋତି । ପୱାରଣଂ ଦେନ୍ତେନ ପନ ଛନ୍ଦୋପି ଦାତବ୍ବୋ, ଛନ୍ଦଦାନଂ ହେଟ୍ଠା ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ଇଧାପି ଛନ୍ଦଦାନଂ ଅୱସେସକମ୍ମତ୍ଥାୟ । ତସ୍ମା ସଚେ ପୱାରଣଂ ଦେନ୍ତୋ ଛନ୍ଦଂ ଦେତି, ୱୁତ୍ତନୟେନ ଆହଟାୟ ପୱାରଣାୟ ତେନ ଚ ଭିକ୍ଖୁନା ସଙ୍ଘେନ ଚ ପୱାରିତମେୱ ହୋତି । ଅଥ ପୱାରଣମେୱ ଦେତି, ନ ଛନ୍ଦଂ, ତସ୍ସ ଚ ପୱାରଣାୟ ଆରୋଚିତାୟ ସଙ୍ଘେନ ଚ ପୱାରିତେ ସବ୍ବେସଂ ସୁପ୍ପୱାରିତଂ ହୋତି, ଅଞ୍ଞଂ ପନ କମ୍ମଂ କୁପ୍ପତି । ସଚେ ଛନ୍ଦମେୱ ଦେତି, ନ ପୱାରଣଂ, ସଙ୍ଘସ୍ସ ପୱାରଣା ଚ ସେସକମ୍ମାନି ଚ ନ କୁପ୍ପନ୍ତି, ତେନ ପନ ଭିକ୍ଖୁନା ଅପ୍ପୱାରିତଂ ହୋତି, ପୱାରଣାଦିୱସେ ପନ ବହିସୀମାୟ ପୱାରଣଂ ଅଧିଟ୍ଠହିତ୍ୱା ଆଗତେନପି ଛନ୍ଦୋ ଦାତବ୍ବୋ ତେନ ସଙ୍ଘସ୍ସ ପୱାରଣାକମ୍ମଂ ନ କୁପ୍ପତି ।

ସଚେ ପୁରିମିକାୟ ପଞ୍ଚ ଭିକ୍ଖୂ ୱସ୍ସଂ ଉପଗତା, ପଚ୍ଛିମିକାୟପି ପଞ୍ଚ, ପୁରିମେହି ଞତ୍ତିଂ ଠପେତ୍ୱା ପୱାରିତେ ପଚ୍ଛିମେହି ତେସଂ ସନ୍ତିକେ ପାରିସୁଦ୍ଧିଉପୋସଥୋ କାତବ୍ବୋ, ନ ଏକସ୍ମିଂ ଉପୋସଥଗ୍ଗେ ଦ୍ୱେ ଞତ୍ତିୟୋ ଠପେତବ୍ବା । ସଚେପି ପଚ୍ଛିମିକାୟ ଉପଗତା ଚତ୍ତାରୋ ତୟୋ ଦ୍ୱେ ଏକୋ ୱା ହୋତି, ଏସେୱ ନୟୋ । ଅଥ ପୁରିମିକାୟ ଚତ୍ତାରୋ, ପଚ୍ଛିମିକାୟପି ଚତ୍ତାରୋ ତୟୋ ଦ୍ୱେ ଏକୋ ୱା, ଏସେୱ ନୟୋ । ଅଥାପି ପୁରିମିକାୟ ତୟୋ, ପଚ୍ଛିମିକାୟପି ତୟୋ ଦ୍ୱେ ଏକୋ ୱା, ଏସେୱ ନୟୋ । ଇଦଞ୍ହେତ୍ଥ ଲକ୍ଖଣଂ ।

ସଚେ ପୁରିମିକାୟ ଉପଗତେହି ପଚ୍ଛିମିକାୟ ଉପଗତା ଥୋକତରା ଚେୱ ହୋନ୍ତି ସମସମା ଚ, ସଙ୍ଘପୱାରଣାୟ ଚ ଗଣଂ ପୂରେନ୍ତି, ସଙ୍ଘପୱାରଣାୱସେନ ଞତ୍ତି ଠପେତବ୍ବା । ସଚେ ପନ ପଚ୍ଛିମିକାୟ ଏକୋ ହୋତି, ତେନ ସଦ୍ଧିଂ ତେ ଚତ୍ତାରୋ ହୋନ୍ତି, ଚତୁନ୍ନଂ ସଙ୍ଘଞତ୍ତିଂ ଠପେତ୍ୱା ପୱାରେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଗଣଞତ୍ତିୟା ପନ ସୋ ଗଣପୂରକୋ ହୋତି, ତସ୍ମା ଗଣୱସେନ ଞତ୍ତିଂ ଠପେତ୍ୱା ପୁରିମେହି ପୱାରେତବ୍ବଂ, ଇତରେନ ତେସଂ ସନ୍ତିକେ ପାରିସୁଦ୍ଧିଉପୋସଥୋ କାତବ୍ବୋତି । ପୁରିମିକାୟ ଦ୍ୱେ, ପଚ୍ଛିମିକାୟ ଦ୍ୱେ ୱା ଏକୋ ୱା ଏସେୱ ନୟୋ । ପୁରିମିକାୟ ଏକୋ ପଚ୍ଛିମିକାୟ ଏକୋତି ଏକେନ ଏକସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ପୱାରେତବ୍ବଂ, ଏକେନ ପାରିସୁଦ୍ଧିଉପୋସଥୋ କାତବ୍ବୋ । ସଚେ ପୁରିମେହି ୱସ୍ସୂପଗତେହି ପଚ୍ଛା ୱସ୍ସୂପଗତା ଏକେନପି ଅଧିକତରା ହୋନ୍ତି, ପଠମଂ ପାତିମୋକ୍ଖଂ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ପଚ୍ଛା ଥୋକତରେହି ତେସଂ ସନ୍ତିକେ ପୱାରେତବ୍ବଂ ।

କତ୍ତିକାୟ ଚାତୁମାସିନିପୱାରଣାୟ ପନ ସଚେ ପଠମୱସ୍ସୂପଗତେହି ମହାପୱାରଣାୟ ପୱାରିତେହି ପଚ୍ଛା ଉପଗତା ଅଧିକତରା ୱା ସମସମା ୱା ହୋନ୍ତି, ପୱାରଣାଞତ୍ତିଂ ଠପେତ୍ୱା ପୱାରେତବ୍ବଂ । ତେହି ପୱାରିତେ ପଚ୍ଛା ଇତରେହି ପାରିସୁଦ୍ଧିଉପୋସଥୋ କାତବ୍ବୋ । ଅଥ ମହାପୱାରଣାୟଂ ପୱାରିତା ବହୂ ହୋନ୍ତି, ପଚ୍ଛା ୱସ୍ସୂପଗତା ଥୋକା ୱା ଏକୋ ୱା, ପାତିମୋକ୍ଖେ ଉଦ୍ଦିଟ୍ଠେ ପଚ୍ଛା ତେସଂ ସନ୍ତିକେ ତେନ ପୱାରେତବ୍ବଂ । କିଂ ପନେତଂ ପାତିମୋକ୍ଖଂ ସକଲମେୱ ଉଦ୍ଦିସିତବ୍ବଂ, ଉଦାହୁ ଏକଦେସମ୍ପୀତି ? ଏକଦେସମ୍ପି ଉଦ୍ଦିସିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ ଭଗୱତା –

‘‘ପଞ୍ଚିମେ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପାତିମୋକ୍ଖୁଦ୍ଦେସା, ନିଦାନଂ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ଅୱସେସଂ ସୁତେନ ସାୱେତବ୍ବଂ, ଅୟଂ ପଠମୋ ପାତିମୋକ୍ଖୁଦ୍ଦେସୋ । ନିଦାନଂ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ଚତ୍ତାରି ପାରାଜିକାନି ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ଅୱସେସଂ ସୁତେନ ସାୱେତବ୍ବଂ, ଅୟଂ ଦୁତିୟୋ ପାତିମୋକ୍ଖୁଦ୍ଦେସୋ । ନିଦାନଂ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ଚତ୍ତାରି ପାରାଜିକାନି ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ତେରସ ସଙ୍ଘାଦିସେସେ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ଅୱସେସଂ ସୁତେନ ସାୱେତବ୍ବଂ, ଅୟଂ ତତିୟୋ ପାତିମୋକ୍ଖୁଦ୍ଦେସୋ । ନିଦାନଂ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ଚତ୍ତାରି ପାରାଜିକାନି ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ତେରସ ସଙ୍ଘାଦିସେସେ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ଦ୍ୱେ ଅନିୟତେ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ଅୱସେସଂ ଭୁତେନ ସାୱେତବ୍ବଂ, ଅୟଂ ଚତୁତ୍ଥୋ ପାତିମୋକ୍ଖୁଦ୍ଦେସୋ । ୱିତ୍ଥାରେନେୱ ପଞ୍ଚମୋ’’ତି (ମାହାୱ॰ ୧୫୦) ।

ତତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୫୦) ନିଦାନଂ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ଅୱସେସଂ ସୁତେନ ସାୱେତବ୍ବନ୍ତି ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ…ପେ॰… ଆୱିକତା ହିସ୍ସ ଫାସୁ ହୋତୀ’’ତି ଇମଂ ନିଦାନଂ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ‘‘ଉଦ୍ଦିଟ୍ଠଂ ଖୋ ଆୟସ୍ମନ୍ତୋ ନିଦାନଂ, ତତ୍ଥାୟସ୍ମନ୍ତେ ପୁଚ୍ଛାମି କଚ୍ଚିତ୍ଥ ପରିସୁଦ୍ଧା । ଦୁତିୟମ୍ପି ପୁଚ୍ଛାମି…ପେ॰… ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମି । ସୁତା ଖୋ ପନାୟସ୍ମନ୍ତେହି ଚତ୍ତାରୋ ପାରାଜିକା ଧମ୍ମା …ପେ॰… ଅୱିୱଦମାନେହି ସିକ୍ଖିତବ୍ବ’’ନ୍ତି ଏୱଂ ଅୱସେସଂ ସୁତେନ ସାୱେତବ୍ବଂ । ଏତେନ ନୟେନ ସେସାପି ଚତ୍ତାରୋ ପାତିମୋକ୍ଖୁଦ୍ଦେସା ୱେଦିତବ୍ବା ।

୧୭୪. ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସତି ଅନ୍ତରାୟେ ସଂଖିତ୍ତେନ ପାତିମୋକ୍ଖଂ ଉଦ୍ଦିସିତୁଂ । ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅସତି ଅନ୍ତରାୟେ ସଂଖିତ୍ତେନ ପାତିମୋକ୍ଖଂ ଉଦ୍ଦିସିତବ୍ବଂ, ୟୋ ଉଦ୍ଦିସେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୫୦) ୱଚନତୋ ପନ ୱିନା ଅନ୍ତରାୟା ସଂଖିତ୍ତେନ ପାତିମୋକ୍ଖଂ ନ ଉଦ୍ଦିସିତବ୍ବଂ । ତତ୍ରିମେ ଅନ୍ତରାୟା – ରାଜନ୍ତରାୟୋ ଚୋରନ୍ତରାୟୋ ଅଗ୍ୟନ୍ତରାୟୋ ଉଦକନ୍ତରାୟୋ ମନୁସ୍ସନ୍ତରାୟୋ ଅମନୁସ୍ସନ୍ତରାୟୋ ୱାଳନ୍ତରାୟୋ ସରୀସପନ୍ତରାୟୋ ଜୀୱିତନ୍ତରାୟୋ ବ୍ରହ୍ମଚରିୟନ୍ତରାୟୋତି ।

ତତ୍ଥ ସଚେ ଭିକ୍ଖୂସୁ ଉପୋସଥଂ କରିସ୍ସାମାତି ନିସିନ୍ନେସୁ ରାଜା ଆଗଚ୍ଛତି, ଅୟଂ ରାଜନ୍ତରାୟୋ। ଚୋରା ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଅୟଂ ଚୋରନ୍ତରାୟୋ। ଦୱଡାହୋ ଆଗଚ୍ଛତି, ଆୱାସେ ୱା ଅଗ୍ଗି ଉଟ୍ଠାତି, ଅୟଂ ଅଗ୍ୟନ୍ତରାୟୋ। ମେଘୋ ୱା ଉଟ୍ଠେତି, ଓଘୋ ୱା ଆଗଚ୍ଛତି, ଅୟଂ ଉଦକନ୍ତରାୟୋ। ବହୂ ମନୁସ୍ସା ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଅୟଂ ମନୁସ୍ସନ୍ତରାୟୋ। ଭିକ୍ଖୁଂ ୟକ୍ଖୋ ଗଣ୍ହାତି, ଅୟଂ ଅମନୁସ୍ସନ୍ତରାୟୋ। ବ୍ୟଗ୍ଘାଦୟୋ ଚଣ୍ଡମିଗା ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଅୟଂ ୱାଳନ୍ତରାୟୋ। ଭିକ୍ଖୁଂ ସପ୍ପାଦୟୋ ଡଂସନ୍ତି, ଅୟଂ ସରୀସପନ୍ତରାୟୋ। ଭିକ୍ଖୁ ଗିଲାନୋ ୱା ହୋତି, କାଲଂ ୱା କରୋତି, ୱେରିନୋ ୱା ତଂ ମାରେତୁକାମା ଗଣ୍ହନ୍ତି, ଅୟଂ ଜୀୱିତନ୍ତରାୟୋ। ମନୁସ୍ସା ଏକଂ ୱା ବହୂ ୱା ଭିକ୍ଖୂ ବ୍ରହ୍ମଚରିୟା ଚାୱେତୁକାମା ଗଣ୍ହନ୍ତି, ଅୟଂ ବ୍ରହ୍ମଚରିୟନ୍ତରାୟୋ। ଏୱରୂପେସୁ ଅନ୍ତରାୟେସୁ ସଂଖିତ୍ତେନ ପାତିମୋକ୍ଖୋ ଉଦ୍ଦିସିତବ୍ବୋ, ପଠମୋ ୱା ଉଦ୍ଦେସୋ ଉଦ୍ଦିସିତବ୍ବୋ । ଆଦିମ୍ହି ଦ୍ୱେ ତୟୋ ଚତ୍ତାରୋ ୱା । ଏତ୍ଥ ଦୁତିୟାଦୀସୁ ଉଦ୍ଦେସେସୁ ୟସ୍ମିଂ ଅପରିୟୋସିତେ ଅନ୍ତରାୟୋ ହୋତି, ସୋପି ସୁତେନେୱ ସାୱେତବ୍ବୋ । ନିଦାନୁଦ୍ଦେସେ ପନ ଅନିଟ୍ଠିତେ ସୁତେନ ସାୱେତବ୍ବଂ ନାମ ନତ୍ଥି ।

ପୱାରଣାକମ୍ମେପି ସତି ଅନ୍ତରାୟେ ଦ୍ୱେୱାଚିକଂ ଏକୱାଚିକଂ ସମାନୱସ୍ସିକଂ ୱା ପୱାରେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୩୪) ଞତ୍ତିଂ ଠପେନ୍ତେନପି ‘‘ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଦ୍ୱେୱାଚିକଂ ପୱାରେୟ୍ୟା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଏକୱାଚିକେ ‘‘ଏକୱାଚିକଂ ପୱାରେୟ୍ୟା’’ତି, ସମାନୱସ୍ସିକେପି ‘‘ସମାନୱସ୍ସିକଂ ପୱାରେୟ୍ୟା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଏତ୍ଥ ଚ ବହୂପି ସମାନୱସ୍ସା ଏକତୋ ପୱାରେତୁଂ ଲଭନ୍ତି । ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅଜ୍ଜ ପୱାରଣା ପନ୍ନରସୀ, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ପୱାରେୟ୍ୟା’’ତି ଇମାୟ ପନ ସବ୍ବସଙ୍ଗାହିକାୟ ଞତ୍ତିୟା ଠପିତାୟ ତେୱାଚିକଂ ଦ୍ୱେୱାଚିକଂ ଏକୱାଚିକଞ୍ଚ ପୱାରେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ସମାନୱସ୍ସିକଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ତେୱାଚିକଂ ପୱାରେୟ୍ୟା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ତେୱାଚିକମେୱ ୱଟ୍ଟତି, ଅଞ୍ଞଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଦ୍ୱେୱାଚିକଂ ପୱାରେୟ୍ୟା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ଦ୍ୱେୱାଚିକଂ ତେୱାଚିକଞ୍ଚ ୱଟ୍ଟତି, ଏକୱାଚିକଞ୍ଚ ସମାନୱସ୍ସିକଞ୍ଚ ନ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଏକୱାଚିକଂ ପୱାରେୟ୍ୟା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ଏକୱାଚିକଦ୍ୱେୱାଚିକତେୱାଚିକାନି ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ସମାନୱସ୍ସିକମେୱ ନ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ସମାନୱସ୍ସିକ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତେ ସବ୍ବଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୧୭୫. କେନ ପନ ପାତିମୋକ୍ଖଂ ଉଦ୍ଦିସିତବ୍ବନ୍ତି ? ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଥେରାଧିକଂ ପାତିମୋକ୍ଖ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୧୫୪) ୱଚନତୋ ଥେରେନ ୱା ପାତିମୋକ୍ଖଂ ଉଦ୍ଦିସିତବ୍ବଂ, ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ୟୋ ତତ୍ଥ ଭିକ୍ଖୁ ବ୍ୟତ୍ତୋ ପଟିବଲୋ, ତସ୍ସାଧେୟ୍ୟଂ ପାତିମୋକ୍ଖ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୧୫୫) ୱଚନତୋ ନୱକତରେନ ୱା । ଏତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୫୫) ଚ କିଞ୍ଚାପି ନୱକତରସ୍ସପି ବ୍ୟତ୍ତସ୍ସ ପାତିମୋକ୍ଖଂ ଅନୁଞ୍ଞାତଂ, ଅଥ ଖୋ ଏତ୍ଥ ଅୟଂ ଅଧିପ୍ପାୟୋ – ସଚେ ଥେରସ୍ସ ପଞ୍ଚ ୱା ଚତ୍ତାରୋ ୱା ତୟୋ ୱା ପାତିମୋକ୍ଖୁଦ୍ଦେସା ନାଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଦ୍ୱେ ପନ ଅଖଣ୍ଡା ସୁୱିସଦା ୱାଚୁଗ୍ଗତା ହୋନ୍ତି, ଥେରାୟତ୍ତଂୱ ପାତିମୋକ୍ଖଂ । ସଚେ ପନ ଏତ୍ତକମ୍ପି ୱିସଦଂ କାତୁଂ ନ ସକ୍କୋତି, ବ୍ୟତ୍ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଆୟତ୍ଥଂ ହୋତି, ତସ୍ମା ସୟଂ ୱା ଉଦ୍ଦିସିତବ୍ବଂ, ଅଞ୍ଞୋ ୱା ଅଜ୍ଝେସିତବ୍ବୋ । ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସଙ୍ଘମଜ୍ଝେ ଅନଜ୍ଝିଟ୍ଠେନ ପାତିମୋକ୍ଖଂ ଉଦ୍ଦିସିତବ୍ବଂ, ୟୋ ଉଦ୍ଦିସେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୫୪) ୱଚନତୋ ଅନଜ୍ଝିଟ୍ଠେନ ପାତିମୋକ୍ଖଂ ନ ଉଦ୍ଦିସିତବ୍ବଂ । ନ କେୱଲଂ ପାତିମୋକ୍ଖଂୟେୱ, ଧମ୍ମୋପି ନ ଭାସିତବ୍ବୋ ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସଙ୍ଘମଜ୍ଝେ ଅନଜ୍ଝିଟ୍ଠେନ ଧମ୍ମୋ ଭାସିତବ୍ବୋ, ୟୋ ଭାସେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୫୦) ୱଚନତୋ ।

ଅଜ୍ଝେସନା ଚେତ୍ଥ ସଙ୍ଘେନ ସମ୍ମତଧମ୍ମଜ୍ଝେସକାୟତ୍ତା ୱା ସଙ୍ଘତ୍ଥେ ରାୟତ୍ତା ୱା, ତସ୍ମା ଧମ୍ମଜ୍ଝେସକେ ଅସତି ସଙ୍ଘତ୍ଥେରଂ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ୱା ତେନ ୟାଚିତୋ ୱା ଭାସିତୁଂ ଲଭତି । ସଙ୍ଘତ୍ଥେରେନପି ସଚେ ୱିହାରେ ବହୂ ଧମ୍ମକଥିକା ହୋନ୍ତି, ୱାରପଟିପାଟିୟା ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ‘‘ତ୍ୱଂ ଧମ୍ମଂ ଭଣ, ଧମ୍ମଦାନଂ ଦେହୀ’’ତି ୱା ୱୁତ୍ତେନ ତୀହିପି ୱିଧୀହି ଧମ୍ମୋ ଭାସିତବ୍ବୋ, ‘‘ଓସାରେହୀ’’ତି ୱୁତ୍ତୋ ପନ ଓସାରେତୁମେୱ ଲଭତି, ‘‘କଥେହୀ’’ତି ୱୁତ୍ତୋ କଥେତୁମେୱ, ‘‘ସରଭଞ୍ଞଂ ଭଣାହୀ’’ତି ୱୁତ୍ତୋ ସରଭଞ୍ଞମେୱ । ସଙ୍ଘତ୍ଥେରୋପି ଚ ଉଚ୍ଚତରେ ଆସନେ ନିସିନ୍ନୋ ୟାଚିତୁଂ ନ ଲଭତି । ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ଚେୱ ସଦ୍ଧିୱିହାରିକୋ ଚ ହୋତି, ଉପଜ୍ଝାୟୋ ଚ ନଂ ଉଚ୍ଚାସନେ ନିସିନ୍ନୋ ‘‘ଭଣା’’ତି ୱଦତି, ସଜ୍ଝାୟଂ ଅଧିଟ୍ଠହିତ୍ୱା ଭଣିତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନେତ୍ଥ ଦହରଭିକ୍ଖୂ ହୋନ୍ତି, ‘‘ତେସଂ ଭଣାମୀ’’ତି ଭଣିତବ୍ବଂ । ସଚେ ୱିହାରେ ସଙ୍ଘତ୍ଥେରୋ ଅତ୍ତନୋୟେୱ ନିସ୍ସିତକେ ଭଣାପେତି, ଅଞ୍ଞେ ମଧୁରଭାଣକେପି ନାଜ୍ଝେସତି, ସୋ ଅଞ୍ଞେହି ୱତ୍ତବ୍ବୋ – ‘‘ଭନ୍ତେ, ଅସୁକଂ ନାମ ଭଣାପେମା’’ତି । ସଚେ ‘‘ଭଣାପେଥା’’ତି ୱଦତି, ତୁଣ୍ହୀ ୱା ହୋତି, ଭଣାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ପଟିବାହତି, ନ ଭଣାପେତବ୍ବଂ । ୟଦି ପନ ଅନାଗତେୟେୱ ସଙ୍ଘତ୍ଥେରେ ଧମ୍ମସ୍ସୱନଂ ଆରଦ୍ଧଂ, ପୁନ ଆଗତେ ଠପେତ୍ୱା ଆପୁଚ୍ଛନକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ଓସାରେତ୍ୱା ପନ କଥେନ୍ତେନ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଅଟ୍ଠପେତ୍ୱାୟେୱ ୱା କଥେତବ୍ବଂ । କଥେନ୍ତସ୍ସ ପୁନ ଆଗତେପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

ଉପନିସିନ୍ନକଥାୟମ୍ପି ସଙ୍ଘତ୍ଥେରୋୱ ସାମୀ, ତସ୍ମା ତେନ ସୟଂ ୱା କଥେତବ୍ବଂ, ଅଞ୍ଞୋ ୱା ଭିକ୍ଖୁ ‘‘କଥେହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ, ନୋ ଚ ଖୋ ଉଚ୍ଚତରେ ଆସନ୍ନେ ନିସିନ୍ନେନ, ମନୁସ୍ସାନଂ ପନ ‘‘ଭଣାହୀ’’ତି ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ମନୁସ୍ସା ଅତ୍ତନୋ ଜାନନକଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ପୁଚ୍ଛନ୍ତି, ତେନ ଥେରଂ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାପି କଥେତବ୍ବଂ । ସଚେ ସଙ୍ଘତ୍ଥେରୋ ‘‘ଭନ୍ତେ, ଇମେ ପଞ୍ହଂ ପୁଚ୍ଛନ୍ତୀ’’ତି ପୁଟ୍ଠୋ ‘‘କଥେହୀ’’ତି ୱା ଭଣତି, ତୁଣ୍ହୀ ୱା ହୋତି, କଥେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅନ୍ତରଘରେ ଅନୁମୋଦନାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ସଚେ ସଙ୍ଘତ୍ଥେରୋ ‘‘ୱିହାରେ ୱା ଅନ୍ତରଘରେ ୱା ମଂ ଅନାପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାପି କଥେୟ୍ୟାସୀ’’ତି ଅନୁଜାନାତି, ଲଦ୍ଧକପ୍ପିୟଂ ହୋତି, ସବ୍ବତ୍ଥ ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଜ୍ଝାୟଂ କରୋନ୍ତେନାପି ଥେରୋ ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋୟେୱ । ଏକଂ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ସଜ୍ଝାୟନ୍ତସ୍ସ ଅପରୋ ଆଗଚ୍ଛତି, ପୁନ ଆପୁଚ୍ଛନକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ସଚେପି ‘‘ୱିସ୍ସମିସ୍ସାମୀ’’ତି ଠପିତସ୍ସ ଆଗଚ୍ଛତି, ପୁନ ଆରଭନ୍ତେନ ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ । ସଙ୍ଘତ୍ଥେରେ ଅନାଗତେୟେୱ ଆରଦ୍ଧଂ ସଜ୍ଝାୟନ୍ତସ୍ସାପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଏକେନ ସଙ୍ଘତ୍ଥେରେନ ‘‘ମଂ ଅନାପୁଚ୍ଛାପି ୟଥାସୁଖଂ ସଜ୍ଝାୟାହୀ’’ତି ଅନୁଞ୍ଞାତେ ୟଥାସୁଖଂ ସଜ୍ଝାୟିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ପନ ଆଗତେ ତଂ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାୱ ସଜ୍ଝାୟିତବ୍ବଂ ।

ୟସ୍ମିଂ ପନ ୱିହାରେ ସବ୍ବେୱ ଭିକ୍ଖୂ ବାଲା ହୋନ୍ତି ଅବ୍ୟତ୍ତା ନ ଜାନନ୍ତି ପାତିମୋକ୍ଖଂ ଉଦ୍ଦିସିତୁଂ, ତତ୍ଥ କିଂ କାତବ୍ବନ୍ତି ? ତେହି ଭିକ୍ଖୂହି ଏକୋ ଭିକ୍ଖୁ ସାମନ୍ତା ଆୱାସା ସଜ୍ଜୁକଂ ପାହେତବ୍ବୋ ‘‘ଗଚ୍ଛାୱୁସୋ, ସଂଖିତ୍ତେନ ୱା ୱିତ୍ଥାରେନ ୱା ପାତିମୋକ୍ଖଂ ପରିୟାପୁଣିତ୍ୱା ଆଗଚ୍ଛାହୀ’’ତି । ଏୱଞ୍ଚେତଂ ଲଭେଥ, ଇଚ୍ଚେତଂ କୁସଲଂ । ନୋ ଚେ ଲଭେଥ, ତେହି ଭିକ୍ଖୂହି ସବ୍ବେହେୱ ୟତ୍ଥ ତାଦିସା ଭିକ୍ଖୂ ହୋନ୍ତି, ସୋ ଆୱାସୋ ଉପୋସଥକରଣତ୍ଥାୟ ଅନ୍ୱଡ୍ଢମାସଂ ଗନ୍ତବ୍ବୋ, ଅଗଚ୍ଛନ୍ତାନଂ ଦୁକ୍କଟଂ । ଇଦଞ୍ଚ ଉତୁୱସ୍ସେୟେୱ, ୱସ୍ସାନେ ପନ ପୁରିମିକାୟ ପାତିମୋକ୍ଖୁଦ୍ଦେସକେନ ୱିନା ନ ୱସ୍ସଂ ଉପଗଚ୍ଛିତବ୍ବଂ । ସଚେ ସୋ ୱସ୍ସୂପଗତାନଂ ପକ୍କମତି ୱା ୱିବ୍ଭମତି ୱା କାଲଂ ୱା କରୋତି, ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ସତିୟେୱ ପଚ୍ଛିମିକାୟ ୱସିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଅସତି ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ଅଗଚ୍ଛନ୍ତାନଂ ଦୁକ୍କଟଂ । ସଚେ ପନ ପଚ୍ଛିମିକାୟ ପକ୍କମତି ୱା ୱିବ୍ଭମତି ୱା କାଲଂ ୱା କରୋତି, ମାସଦ୍ୱୟଂ ୱସିତବ୍ବଂ ।

ୟତ୍ଥ ପନ ତେ ବାଲା ଭିକ୍ଖୂ ୱିହରନ୍ତି ଅବ୍ୟତ୍ତା, ସଚେ ତତ୍ଥ କୋଚି ଭିକ୍ଖୁ ଆଗଚ୍ଛତି ବହୁସ୍ସୁତୋ ଆଗତାଗମୋ ଧମ୍ମଧରୋ ୱିନୟଧରୋ ମାତିକାଧରୋ ପଣ୍ଡିତୋ ବ୍ୟତ୍ତୋ ମେଧାୱୀ ଲଜ୍ଜୀ କୁକ୍କୁଚ୍ଚକୋ ସିକ୍ଖାକାମୋ, ତେହି ଭିକ୍ଖୂହି ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ସଙ୍ଗହେତବ୍ବୋ ଅନୁଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ ଉପଲାପେତବ୍ବୋ, ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ ଚୁଣ୍ଣେନ ମତ୍ତିକାୟ ଦନ୍ତକଟ୍ଠେନ ମୁଖୋଦକେନ । ନୋ ଚେ ସଙ୍ଗହେୟ୍ୟୁଂ ଅନୁଗ୍ଗହେୟ୍ୟୁଂ ଉପଲାପେୟ୍ୟୁଂ, ଉପଟ୍ଠାପେୟ୍ୟୁଂ ଚୁଣ୍ଣେନ ମତ୍ତିକାୟ ଦନ୍ତକଟ୍ଠେନ ମୁଖୋଦକେନ, ସବ୍ବେସଂ ଦୁକ୍କଟଂ । ଇଧ ନେୱ ଥେରା, ନ ଦହରା ମୁଚ୍ଚନ୍ତି, ସବ୍ବେହି ୱାରେନ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ । ଅତ୍ତନୋ ୱାରେ ଅନୁପଟ୍ଠହନ୍ତସ୍ସ ଆପତ୍ତି । ତେନ ପନ ମହାଥେରାନଂ ପରିୱେଣସମ୍ମଜ୍ଜନଦନ୍ତକଟ୍ଠଦାନାଦୀନି ନ ସାଦିତବ୍ବାନି, ଏୱମ୍ପି ସତି ମହାଥେରେହି ସାୟଂପାତଂ ଉପଟ୍ଠାନଂ ଆଗନ୍ତବ୍ବଂ, ତେନ ପନ ତେସଂ ଆଗମନଂ ଞତ୍ୱା ପଠମତରଂ ମହାଥେରାନଂ ଉପଟ୍ଠାନଂ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସଚସ୍ସ ସଦ୍ଧିଞ୍ଚରା ଭିକ୍ଖୂ ଉପଟ୍ଠାକା ଅତ୍ଥି, ‘‘ମୟ୍ହଂ ଉପଟ୍ଠାକା ଅତ୍ଥି, ତୁମ୍ହେ ଅପ୍ପୋସ୍ସୁକ୍କା ୱିହରଥା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଅଥାପିସ୍ସ ସଦ୍ଧିଞ୍ଚରା ନତ୍ଥି, ତସ୍ମିଂୟେୱ ୱିହାରେ ଏକୋ ୱା ଦ୍ୱେ ୱା ୱତ୍ତସମ୍ପନ୍ନା ୱଦନ୍ତି ‘‘ମୟଂ ଥେରସ୍ସ କତ୍ତବ୍ବଂ କରିସ୍ସାମ, ଅୱସେସା ଫାସୁ ୱିହରନ୍ତୂ’’ତି, ସବ୍ବେସଂ ଅନାପତ୍ତି ।

୧୭୬. ‘‘ୟସ୍ସ ସିୟା ଆପତ୍ତି, ସୋ ଆୱିକରେୟ୍ୟା’’ତି(ମହାୱ॰ ୧୩୪) ଆଦିୱଚନତୋ ନ ସାପତ୍ତିକେନ ଉପୋସଥୋ କାତବ୍ବୋ, ତସ୍ମା ତଦହୁପୋସଥେ ଆପତ୍ତିଂ ସରନ୍ତେନ ଦେସେତବ୍ବା । ଦେସେନ୍ତେନ ଚ ଏକଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ଏକଂସଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ କରିତ୍ୱା ଉକ୍କୁଟିକଂ ନିସୀଦିତ୍ୱା ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଏୱଂ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଅହଂ, ଆୱୁସୋ, ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଆପତ୍ତିଂ ଆପନ୍ନୋ, ତଂ ପଟିଦେସେମୀ’’ତି । ସଚେ ନୱକତରୋ ହୋତି, ‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ‘‘ତଂ ପଟିଦେସେମୀ’’ତି ଇଦଂ ପନ ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ତନୋ ଅନୁରୂପୱସେନ ‘‘ତଂ ତୁୟ୍ହମୂଲେ, ତଂ ତୁମ୍ହମୂଲେ ପଟିଦେସେମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ସୁୱୁତ୍ତମେୱ ହୋତି । ପଟିଗ୍ଗାହକେନପି ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ତନୋ ଅନୁରୂପୱସେନ ‘‘ପସ୍ସଥ, ଭନ୍ତେ, ତଂ ଆପତ୍ତିଂ, ପସ୍ସସି, ଆୱୁସୋ, ତଂ ଆପତ୍ତି’’ନ୍ତି ୱା ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ପୁନ ଦେସକେନ ‘‘ଆମ, ଆୱୁସୋ, ପସ୍ସାମି, ଆମ, ଭନ୍ତେ, ପସ୍ସାମୀ’’ତି ୱା ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ପୁନ ପଟିଗ୍ଗାହକେନ ‘‘ଆୟତିଂ, ଭନ୍ତେ, ସଂୱରେୟ୍ୟାଥ, ଆୟତିଂ, ଆୱୁସୋ, ସଂୱରେୟ୍ୟାସୀ’’ତି ୱା ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଏୱଂ ୱୁତ୍ତେ ଦେସକେନ ‘‘ସାଧୁ ସୁଟ୍ଠୁ ଆୱୁସୋ ସଂୱରିସ୍ସାମି, ସାଧୁ ସୁଟ୍ଠୁ, ଭନ୍ତେ, ସଂୱରିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱା ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ଆପତ୍ତିୟା ୱେମତିକୋ ହୋତି, ଏକଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ଏକଂସଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ କରିତ୍ୱା ଉକ୍କୁଟିକଂ ନିସୀଦିତ୍ୱା ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଏୱଂ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଅହଂ, ଆୱୁସୋ, ଇତ୍ଥନ୍ନାମାୟ ଆପତ୍ତିୟା ୱେମତିକୋ, ୟଦା ନିବ୍ବେମତିକୋ ଭୱିସ୍ସାମି, ତଦା ତଂ ଆପତ୍ତିଂ ପଟିକରିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ଉପୋସଥୋ କାତବ୍ବୋ, ପାତିମୋକ୍ଖଂ ସୋତବ୍ବଂ, ନ ତ୍ୱେୱ ତପ୍ପଚ୍ଚୟା ଉପୋସଥସ୍ସ ଅନ୍ତରାୟୋ କାତବ୍ବୋ । ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସଭାଗା ଆପତ୍ତି ଦେସେତବ୍ବା, ୟୋ ଦେସେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସଭାଗା ଆପତ୍ତି ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବା, ୟୋ ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୬୯) ୱଚନତୋ ୟଂ ଦ୍ୱେପି ଜନା ୱିକାଲଭୋଜନାଦିନା ସଭାଗୱତ୍ଥୁନା ଆପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜନ୍ତି, ଏୱରୂପା ୱତ୍ଥୁସଭାଗା ଆପତ୍ତି ନେୱ ଦେସେତବ୍ବା, ନ ଚ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବା । ୱିକାଲଭୋଜନପଚ୍ଚୟା ଆପନ୍ନଂ ପନ ଆପତ୍ତିସଭାଗଂ ଅନତିରିତ୍ତଭୋଜନପଚ୍ଚୟା ଆପନ୍ନସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ଦେସେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ସଚେ ପନ ସବ୍ବୋ ସଙ୍ଘୋ ୱିକାଲଭୋଜନାଦିନା ସଭାଗୱତ୍ଥୁନା ଲହୁକାପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜତି, ତତ୍ଥ କିଂ କାତବ୍ବନ୍ତି ? ତେହି ଭିକ୍ଖୂହି ଏକୋ ଭିକ୍ଖୁ ସାମନ୍ତା ଆୱାସା ସଜ୍ଜୁକଂ ପାହେତବ୍ବୋ ‘‘ଗଚ୍ଛାୱୁସୋ, ତଂ ଆପତ୍ତିଂ ପଟିକରିତ୍ୱା ଆଗଚ୍ଛ, ମୟଂ ତେ ସନ୍ତିକେ ଆପତ୍ତିଂ ପଟିକରିସ୍ସାମା’’ତି । ଏୱଞ୍ଚେତଂ ଲଭେଥ, ଇଚ୍ଚେତଂ କୁସଲଂ । ନୋ ଚେ ଲଭେଥ, ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପଟିବଲେନ ସଙ୍ଘୋ ଞାପେତବ୍ବୋ – ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ସବ୍ବୋ ସଙ୍ଘୋ ସଭାଗଂ ଆପତ୍ତିଂ ଆପନ୍ନୋ, ୟଦା ଅଞ୍ଞଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ସୁଦ୍ଧଂ ଅନାପତ୍ତିକଂ ପସ୍ସିସ୍ସତି, ତଦା ତସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ତଂ ଆପତ୍ତିଂ ପଟିକରିସ୍ସତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୭୧) ୱତ୍ୱା ଉପୋସଥୋ କାତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ୱେମତିକୋ ହୋତି, ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ସବ୍ବୋ ସଙ୍ଘୋ ସଭାଗାୟ ଆପତ୍ତିୟା ୱେମତିକୋ, ୟଦା ନିବ୍ବେମତିକୋ ଭୱିସ୍ସତି, ତଦା ତଂ ଆପତ୍ତିଂ ପଟିକରିସ୍ସତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୭୧) ୱତ୍ୱା ଉପୋସଥୋ କାତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନେତ୍ଥ କୋଚି ‘‘ତଂ ସଭାଗଂ ଆପତ୍ତିଂ ଦେସେତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ମଞ୍ଞମାନୋ ଏକସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ଦେସେତି, ଦେସିତା ସୁଦେସିତାୱ । ଅଞ୍ଞଂ ପନ ଦେସନାପଚ୍ଚୟା ଦେସକୋ ପଟିଗ୍ଗହଣପଚ୍ଚୟା ପଟିଗ୍ଗାହକୋ ଚାତି ଉଭୋପି ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜନ୍ତି, ତଂ ନାନାୱତ୍ଥୁକଂ ହୋତି, ତସ୍ମା ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ଦେସେତବ୍ବଂ । ଏତ୍ତାୱତା ତେ ନିରାପତ୍ତିକା ହୋନ୍ତି, ତେସଂ ସନ୍ତିକେ ସେସେହି ସଭାଗାପତ୍ତିୟୋ ଦେସେତବ୍ବା ୱା ଆରୋଚେତବ୍ବା ୱା । ସଚେ ତେ ଏୱଂ ଅକତ୍ୱା ଉପୋସଥଂ କରୋନ୍ତି, ‘‘ପାରିସୁଦ୍ଧିଂ ଆୟସ୍ମନ୍ତୋ ଆରୋଚେଥା’’ତିଆଦିନା ନୟେନ ସାପତ୍ତିକସ୍ସ ଉପୋସଥକରଣେ ପଞ୍ଞତ୍ତଂ ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜନ୍ତି ।

ସଚେ କୋଚି ଭିକ୍ଖୁ ପାତିମୋକ୍ଖେ ଉଦ୍ଦିସ୍ସମାନେ ଆପତ୍ତିଂ ସରତି, ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସାମନ୍ତୋ ଭିକ୍ଖୁ ଏୱଂ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଅହଂ, ଆୱୁସୋ, ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଆପତ୍ତିଂ ଆପନ୍ନୋ, ଇତୋ ୱୁଟ୍ଠହିତ୍ୱା ତଂ ଆପତ୍ତିଂ ପଟିକରିସ୍ସାମୀ’’ତି । ସାମନ୍ତୋ ଚ ଭିକ୍ଖୁ ସଭାଗୋୟେୱ ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ୱିସଭାଗସ୍ସ ହି ୱୁଚ୍ଚମାନେ ଭଣ୍ଡନକଲହସଙ୍ଘଭେଦାଦୀନିପି ହୋନ୍ତି, ତସ୍ମା ତସ୍ସ ଅୱତ୍ୱା ‘‘ଇତୋ ୱୁଟ୍ଠହିତ୍ୱା ପଟିକରିସ୍ସାମୀ’’ତି ଆଭୋଗଂ କତ୍ୱା ଉପୋସଥୋ କାତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ କୋଚି ପାତିମୋକ୍ଖେ ଉଦ୍ଦିସ୍ସମାନେ ଆପତ୍ତିୟା ୱେମତିକୋ ହୋତି, ତେନପି ସଭାଗୋୟେୱ ସାମନ୍ତୋ ଭିକ୍ଖୁ ଏୱଂ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଅହଂ, ଆୱୁସୋ, ଇତ୍ଥନ୍ନାମାୟ ଆପତ୍ତିୟା ୱେମତିକୋ, ୟଦା ନିବ୍ବେମତିକୋ ଭୱିସ୍ସାମି, ତଦା ତଂ ଆପତ୍ତିଂ ପଟିକରିସ୍ସାମୀ’’ତି । ଏୱଞ୍ଚ ୱତ୍ୱା ଉପୋସଥୋ କାତବ୍ବୋ, ପାତିମୋକ୍ଖଂ ସୋତବ୍ବଂ, ନ ତ୍ୱେୱ ତପ୍ପଚ୍ଚୟା ଉପୋସଥସ୍ସ ଅନ୍ତରାୟୋ କାତବ୍ବୋ ।

୧୭୭. ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଉପୋସଥାଗାରଂ ସମ୍ମଜ୍ଜିତୁ’’ନ୍ତି(ମହାୱ॰ ୧୫୯) ଆଦିୱଚନତୋ –

‘‘ସମ୍ମଜ୍ଜନୀ ପଦୀପୋ ଚ, ଉଦକଂ ଆସନେନ ଚ ।

ଉପୋସଥସ୍ସ ଏତାନି, ପୁବ୍ବକରଣନ୍ତି ୱୁଚ୍ଚତୀ’’ତି ॥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୬୮) –

ଏୱଂ ୱୁତ୍ତଂ ଚତୁବ୍ବିଧଂ ପୁବ୍ବକରଣଂ କତ୍ୱାୱ ଉପୋସଥୋ କାତବ୍ବୋ । କେନ ପନ ତଂ କାତବ୍ବନ୍ତି ? ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଥେରେନ ଭିକ୍ଖୁନା ନୱଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଆଣାପେତୁଂ, ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଥେରେନ ଆଣତ୍ତେନ ଅଗିଲାନେନ ନ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, ୟୋ ନ ସମ୍ମଜ୍ଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତିଆଦିୱଚନତୋ ୟୋ ଥେରେନ ଆଣତ୍ତୋ, ତେନ କାତବ୍ବଂ । ଆଣାପେନ୍ତେନ ଚ କିଞ୍ଚି କମ୍ମଂ କରୋନ୍ତୋ ୱା ସଦାକାଲମେୱ ଏକୋ ୱା ଭାରନିତ୍ଥରଣକୋ ୱା ସରଭାଣକଧମ୍ମକଥିକାଦୀସୁ ଅଞ୍ଞତରୋ ୱା ନ ଉପୋସଥାଗାରସମ୍ମଜ୍ଜନତ୍ଥଂ ଆଣାପେତବ୍ବୋ, ଅୱସେସା ପନ ୱାରେନ ଆଣାପେତବ୍ବା । ସଚେ ଆଣତ୍ତୋ ସମ୍ମୁଞ୍ଜନିଂ ତାୱକାଲିକମ୍ପି ନ ଲଭତି, ସାଖାଭଙ୍ଗଂ କପ୍ପିୟଂ କାରେତ୍ୱା ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, ତମ୍ପି ଅଲଭନ୍ତସ୍ସ ଲଦ୍ଧକପ୍ପିୟଂ ହୋତି ।

ଆସନପଞ୍ଞାପନତ୍ଥଂ ଆଣତ୍ତେନ ଚ ସଚେ ଉପୋସଥାଗାରେ ଆସନାନି ନତ୍ଥି, ସଙ୍ଘିକାୱାସତୋ ଆହରିତ୍ୱା ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ପୁନ ଆହରିତବ୍ବାନି, ଆସନେସୁ ଅସତି କଟସାରକେପି ତଟ୍ଟିକାୟୋପି ପଞ୍ଞାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ତଟ୍ଟିକାସୁପି ଅସତି ସାଖାଭଙ୍ଗାନି କପ୍ପିୟଂ କାରେତ୍ୱା ପଞ୍ଞପେତବ୍ବାନି, କପ୍ପିୟକାରକଂ ଅଲଭନ୍ତସ୍ସ ଲଦ୍ଧକପ୍ପିୟଂ ହୋତି ।

ପଦୀପକରଣତ୍ଥଂ ଆଣାପେନ୍ତେନ ପନ ‘‘ଅସୁକସ୍ମିଂ ନାମ ଓକାସେ ତେଲଂ ୱା ୱଟ୍ଟି ୱା କପଲ୍ଲିକା ୱା ଅତ୍ଥି, ତଂ ଗହେତ୍ୱା କରୋହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ସଚେ ତେଲାଦୀନି ନତ୍ଥି, ପରିୟେସିତବ୍ବାନି, ପରିୟେସିତ୍ୱା ଅଲଭନ୍ତସ୍ସ ଲଦ୍ଧକପ୍ପିୟଂ ହୋତି । ଅପିଚ କପାଲେ ଅଗ୍ଗିପି ଜାଲେତବ୍ବୋ ।

‘‘ଛନ୍ଦପାରିସୁଦ୍ଧିଉତୁକ୍ଖାନଂ, ଭିକ୍ଖୁଗଣନାଚ ଓୱାଦୋ ।

ଉପୋସଥସ୍ସ ଏତାନି, ପୁବ୍ବକିଚ୍ଚନ୍ତି ୱୁଚ୍ଚତୀ’’ତି ॥ (ମହାୱ॰ ୧୬୮) –

ଏୱଂ ୱୁତ୍ତଂ ପନ ଚତୁବ୍ବିଧମ୍ପି ପୁବ୍ବକିଚ୍ଚଂ ପୁବ୍ବକରଣତୋ ପଚ୍ଛା କାତବ୍ବଂ । ତମ୍ପି ହି ଅକତ୍ୱା ଉପୋସଥୋ ନ କାତବ୍ବୋ ।

୧୭୮. ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଉପୋସଥଂ କରେୟ୍ୟା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୪୩) ୱଚନତୋ ୟଦା ସଙ୍ଘସ୍ସ ଉପୋସଥକମ୍ମଂ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ ହୋତି, ତଦା ତଂ କାତବ୍ବଂ, ପତ୍ତକଲ୍ଲଞ୍ଚ ନାମେତଂ ଚତୂହି ଅଙ୍ଗେହି ସଙ୍ଗହିତଂ । ତେନାହୁ ଅଟ୍ଠକଥାଚରିୟା –

‘‘ଉପୋସଥୋ ୟାୱତିକା ଚ ଭିକ୍ଖୂ କମ୍ମପ୍ପତ୍ତା,

ସଭାଗାପତ୍ତିୟୋ ଚ ନ ୱିଜ୍ଜନ୍ତି ।

ୱଜ୍ଜନୀୟା ଚ ପୁଗ୍ଗଲା ତସ୍ମିଂ ନ ହୋନ୍ତି,

ପତ୍ତକଲ୍ଲନ୍ତି ୱୁଚ୍ଚତୀ’’ତି ॥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୬୮) ।

ତତ୍ଥ ଉପୋସଥୋତି ତୀସୁ ଉପୋସଥଦିୱସେସୁ ଅଞ୍ଞତରଦିୱସୋ । ତସ୍ମିଞ୍ହି ସତି ଇଦଂ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଉପୋସଥକମ୍ମଂ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ ନାମ ହୋତି, ନାସତି । ୟଥାହ ‘‘ନ ଚ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅନୁପୋସଥେ ଉପୋସଥୋ କାତବ୍ବୋ’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୮୩) ।

ୟାୱତିକା ଚ ଭିକ୍ଖୂ କମ୍ମପ୍ପତ୍ତାତି ୟତ୍ତକା ଭିକ୍ଖୂ ତସ୍ସ ଉପୋସଥକମ୍ମସ୍ସ ପତ୍ତା ୟୁତ୍ତା ଅନୁରୂପା ସବ୍ବନ୍ତିମେନ ପରିଚ୍ଛେଦେନ ଚତ୍ତାରୋ ପକତତ୍ତା, ତେ ଚ ଖୋ ହତ୍ଥପାସଂ ଅୱିଜହିତ୍ୱା ଏକସୀମାୟଂ ଠିତା । ତେସୁ ହି ଚତୂସୁ ଭିକ୍ଖୂସୁ ଏକସୀମାୟଂ ହତ୍ଥପାସଂ ଅୱିଜହିତ୍ୱା ଠିତେସ୍ୱେୱ ତଂ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଉପୋସଥକମ୍ମଂ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ ନାମ ହୋତି, ନ ଇତରଥା । ୟଥାହ ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଚତୁନ୍ନଂ ପାତିମୋକ୍ଖଂ ଉଦ୍ଦିସିତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୧୬୮) ।

ସଭାଗାପତ୍ତିୟୋ ଚ ନ ୱିଜ୍ଜନ୍ତୀତି ଏତ୍ଥ ୟଂ ସବ୍ବୋ ସଙ୍ଘୋ ୱିକାଲଭୋଜନାଦିନା ସଭାଗୱତ୍ଥୁନା ଲହୁକାପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜତି, ଏୱରୂପା ୱତ୍ଥୁସଭାଗା ସଭାଗାତି ୱୁଚ୍ଚତି । ଏତାସୁ ଅୱିଜ୍ଜମାନାସୁପି ସଭାଗାସୁ ୱିଜ୍ଜମାନାସୁପି ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ ହୋତିୟେୱ ।

ୱଜ୍ଜନୀୟା ଚ ପୁଗ୍ଗଲା ତସ୍ମିଂ ନ ହୋନ୍ତୀତି ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସଗହଟ୍ଠାୟ ପରିସାୟ ପାତିମୋକ୍ଖଂ ଉଦ୍ଦିସିତବ୍ବ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୧୫୪) ୱଚନତୋ ଗହଟ୍ଠୋ ଚ, ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଭିକ୍ଖୁନିୟା ନିସିନ୍ନପରିସାୟ ପାତିମୋକ୍ଖଂ ଉଦ୍ଦିସିତବ୍ବ’’ନ୍ତିଆଦିନା (ମହାୱ॰ ୧୮୩) ନୟେନ ୱୁତ୍ତା ଭିକ୍ଖୁନୀ, ସିକ୍ଖମାନା, ସାମଣେରୋ, ସାମଣେରୀ, ସିକ୍ଖାପଚ୍ଚକ୍ଖାତକୋ, ଅନ୍ତିମୱତ୍ଥୁଅଜ୍ଝାପନ୍ନକୋ, ଆପତ୍ତିୟା ଅଦସ୍ସନେ ଉକ୍ଖିତ୍ତକୋ, ଆପତ୍ତିୟା ଅପ୍ପଟିକମ୍ମେ ଉକ୍ଖିତ୍ତକୋ, ପାପିକାୟ ଦିଟ୍ଠିୟା ଅପ୍ପଟିନିସ୍ସଗ୍ଗେ ଉକ୍ଖିତ୍ତକୋ, ପଣ୍ଡକୋ, ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ, ତିତ୍ଥିୟପକ୍କନ୍ତକୋ, ତିରଚ୍ଛାନଗତୋ, ମାତୁଘାତକୋ, ପିତୁଘାତକୋ, ଅରହନ୍ତଘାତକୋ, ଭିକ୍ଖୁନୀଦୂସକୋ, ସଙ୍ଘଭେଦକୋ, ଲୋହିତୁପ୍ପାଦକୋ, ଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନକୋତି ଇମେ ୱୀସତି ଚାତି ଏକୱୀସତି ପୁଗ୍ଗଲା ୱଜ୍ଜନୀୟା ନାମ । ତେ ହତ୍ଥପାସତୋ ବହିକରଣୱସେନ ୱଜ୍ଜେତବ୍ବା । ଏତେସୁ ହି ତିୱିଧେ ଉକ୍ଖିତ୍ତକେ ସତି ଉପୋସଥଂ କରୋନ୍ତୋ ସଙ୍ଘୋ ପାଚିତ୍ତିୟଂ ଆପଜ୍ଜତି, ସେସେସୁ ଦୁକ୍କଟଂ, ଏତ୍ଥ ଚ ତିରଚ୍ଛାନଗତୋତି ୟସ୍ସ ଉପସମ୍ପଦା ପଟିକ୍ଖିତ୍ତା । ତିତ୍ଥିୟା ଗହଟ୍ଠେନେୱ ସଙ୍ଗହିତା । ଏତେପି ହି ୱଜ୍ଜନୀୟା । ଏୱଂ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ ଇମେହି ଚତୂହି ଅଙ୍ଗେହି ସଙ୍ଗହିତନ୍ତି ୱେଦିତବ୍ବଂ । ଇଦଞ୍ଚ ସବ୍ବଂ ପୱାରଣାକମ୍ମେପି ୟୋଜେତ୍ୱା ଦସ୍ସେତବ୍ବଂ । ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପାତିମୋକ୍ଖୁଦ୍ଦେସକେନ ସଞ୍ଚିଚ୍ଚ ନ ସାୱେତବ୍ବଂ, ୟୋ ନ ସାୱେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପାତିମୋକ୍ଖୁଦ୍ଦେସକେନ ୱାୟମିତୁଂ ‘କଥଂ ସାୱେୟ୍ୟ’ନ୍ତି, ୱାୟମନ୍ତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୫୪) ୱଚନତୋ ପାତିମୋକ୍ଖୁଦ୍ଦେସକେନ ପରିସଂ ସାୱେତୁଂ ୱାୟମିତବ୍ବନ୍ତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ଉପୋସଥପୱାରଣାୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୨୬. ୱସ୍ସୂପନାୟିକୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୧୭୯.ୱସ୍ସୂପନାୟିକାତି ଏତ୍ଥ ପୁରିମିକା ପଚ୍ଛିମିକାତି ଦୁୱେ ୱସ୍ସୂପନାୟିକା । ତତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୮୪ ଆଦୟୋ) ଆସାଳ୍ହୀପୁଣ୍ଣମାୟ ଅନନ୍ତରେ ପାଟିପଦଦିୱସେ ପୁରିମିକା ଉପଗନ୍ତବ୍ବା, ପଚ୍ଛିମିକା ପନ ଆସାଳ୍ହୀପୁଣ୍ଣମତୋ ଅପରାୟ ପୁଣ୍ଣମାୟ ଅନନ୍ତରେ ପାଟିପଦଦିୱସେ । ଉପଗଚ୍ଛନ୍ତେନ ଚ ୱିହାରଂ ପଟିଜଗ୍ଗିତ୍ୱା ପାନୀୟଂ ପରିଭୋଜନୀୟଂ ଉପଟ୍ଠାପେତ୍ୱା ସବ୍ବଂ ଚେତିୟୱନ୍ଦନାଦିସାମୀଚିକମ୍ମଂ ନିଟ୍ଠାପେତ୍ୱା ‘‘ଇମସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ଇମଂ ତେମାସଂ ୱସ୍ସଂ ଉପେମୀ’’ତି ସକିଂ ୱା ଦ୍ୱତ୍ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱା ୱାଚଂ ନିଚ୍ଛାରେତ୍ୱା ୱସ୍ସଂ ଉପଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେପି ‘‘ଇଧ ୱସିସ୍ସାମୀ’’ତି ଆଲୟୋ ଅତ୍ଥି, ଅସତିୟା ପନ ୱସ୍ସଂ ନ ଉପେତି, ଗହିତସେନାସନଂ ସୁଗ୍ଗହିତଂ, ଛିନ୍ନୱସ୍ସୋ ନ ହୋତି, ପୱାରେତୁଂ ଲଭତିୟେୱ । ୱିନାପି ହି ୱଚୀଭେଦଂ ଆଲୟକରଣମତ୍ତେନପି ୱସ୍ସଂ ଉପଗତମେୱ ହୋତି । ‘‘ଇଧ ୱସ୍ସଂ ୱସିସ୍ସାମୀ’’ତି ଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦୋୟେୱେତ୍ଥ ଆଲୟୋ ନାମ ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ତଦହୁୱସ୍ସୂପନାୟିକାୟ ୱସ୍ସଂ ଅନୁପଗନ୍ତୁକାମେନ ସଞ୍ଚିଚ୍ଚ ଆୱାସୋ ଅତିକ୍କମିତବ୍ବୋ, ୟୋ ଅତିକ୍କମେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୮୬) ୱଚନତୋ ୱସ୍ସୂପନାୟିକଦିୱସେ ୱସ୍ସଂ ଅନୁପଗନ୍ତୁକାମୋ ୱିହାରସୀମଂ ଅତିକ୍କମତି, ୱିହାରଗଣନାୟ ଦୁକ୍କଟଂ । ସଚେ ହି ତଂ ଦିୱସଂ ୱିହାରସତସ୍ସ ଉପଚାରଂ ଓକ୍କମିତ୍ୱା ଅତିକ୍କମତି, ସତଂ ଆପତ୍ତିୟୋ । ସଚେ ପନ ୱିହାରଂ ଅତିକ୍କମିତ୍ୱା ଅଞ୍ଞସ୍ସ ୱିହାରସ୍ସ ଉପଚାରଂ ଅନୋକ୍କମିତ୍ୱାୱ ନିୱତ୍ତତି, ଏକାୱ ଆପତ୍ତି । କେନଚି ଅନ୍ତରାୟେନ ପୁରିମିକଂ ଅନୁପଗତେନ ପଚ୍ଛିମିକା ଉପଗନ୍ତବ୍ବା ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅସେନାସନିକେନ ୱସ୍ସଂ ଉପଗନ୍ତବ୍ବଂ, ୟୋ ଉପଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୦୪) ୱଚନତୋ ୟସ୍ସ ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ଛଦନାନଂ ଅଞ୍ଞତରେନ ଛନ୍ନଂ ୟୋଜିତଦ୍ୱାରବନ୍ଧନଂ ସେନାସନଂ ନତ୍ଥି, ତେନ ନ ଉପଗନ୍ତବ୍ବଂ । ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଛୱକୁଟିକାୟ ୱସ୍ସଂ ଉପଗନ୍ତବ୍ବଂ, ୟୋ ଉପଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି(ମହାୱ॰ ୨୦୪) ଆଦିୱଚନତୋ ଛୱକୁଟିକାୟଂ ଛତ୍ତେ ଚାଟିୟଞ୍ଚ ଉପଗନ୍ତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ତତ୍ଥ ଛୱକୁଟିକା ନାମ ଟଙ୍କିତମଞ୍ଚାଦିଭେଦା କୁଟି । ତତ୍ଥେୱ ଉପଗନ୍ତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ସୁସାନେ ପନ ଅଞ୍ଞଂ କୁଟିକଂ କତ୍ୱା ଉପଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଛତ୍ତେପି ଚତୂସୁ ଥମ୍ଭେସୁ ଛତ୍ତଂ ଠପେତ୍ୱା ଆୱରଣଂ କତ୍ୱା ଦ୍ୱାରଂ ୟୋଜେତ୍ୱା ଉପଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଛତ୍ତକୁଟି ନାମେସା ହୋତି । ଚାଟିୟାପି ମହନ୍ତେନ କପଲ୍ଲେନ ଛତ୍ତେ ୱୁତ୍ତନୟେନ କୁଟିକଂ କତ୍ୱା ଉପଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ରୁକ୍ଖସୁସିରେ ୱସ୍ସଂ ଉପଗନ୍ତବ୍ବଂ, ୟୋ ଉପଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୦୪) ୱଚନତୋ ସୁଦ୍ଧେ ରୁକ୍ଖସୁସିରେ ଉପଗନ୍ତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ମହନ୍ତସ୍ସ ପନ ରୁକ୍ଖସୁସିରସ୍ସ ଅନ୍ତୋ ପଦରଚ୍ଛଦନଂ କୁଟିକଂ କତ୍ୱା ପୱିସନଦ୍ୱାରଂ ୟୋଜେତ୍ୱା ଉପଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ରୁକ୍ଖଂ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଖାଣୁକମତ୍ଥକେ ପଦରଚ୍ଛଦନଂ କୁଟିକଂ କତ୍ୱାପି ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ରୁକ୍ଖୱିଟଭିୟା’’ତି(ମହାୱ॰ ୨୦୪) ଆଦିୱଚନତୋ ସୁଦ୍ଧେ ୱିଟଭିମତ୍ତେ ଉପଗନ୍ତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ମହାୱିଟପେ ପନ ଅଟ୍ଟକଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ତତ୍ଥ ପଦରଚ୍ଛଦନଂ କୁଟିକଂ କତ୍ୱା ଦ୍ୱାରଂ ୟୋଜେତ୍ୱା ଉପଗନ୍ତବ୍ବଂ ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ୱଜେ ୱସ୍ସଂ ଉପଗନ୍ତୁ’’ନ୍ତିଆଦିୱଚନତୋ ୱଜେ ସତ୍ଥେ ନାୱାୟଞ୍ଚ ଉପଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ତତ୍ଥ ୱଜୋତି ଗୋପାଲକାନଂ ନିୱାସଟ୍ଠାନଂ । ୱଜେ ୱୁଟ୍ଠିତେ ୱଜେନ ସଦ୍ଧିଂ ଗତସ୍ସ ୱସ୍ସଚ୍ଛେଦେ ଅନାପତ୍ତି ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ୟେନ ୱଜୋ, ତେନ ଗନ୍ତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୨୦୩) ୱୁତ୍ତତ୍ତା । ସତ୍ଥେ ୱସ୍ସଂ ଉପଗଚ୍ଛନ୍ତେନ ପନ ୱସ୍ସୂପନାୟିକଦିୱସେ ଉପାସକା ୱତ୍ତବ୍ବା ‘‘କୁଟିକା ଲଦ୍ଧୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି । ସଚେ କରିତ୍ୱା ଦେନ୍ତି, ତତ୍ଥ ପୱିସିତ୍ୱା ‘‘ଇଧ ୱସ୍ସଂ ଉପେମୀ’’ତି ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ ଦେନ୍ତି, ସାଲାସଙ୍ଖେପେନ ଠିତସକଟସ୍ସ ହେଟ୍ଠା ଉପଗନ୍ତବ୍ବଂ । ତମ୍ପି ଅଲଭନ୍ତେନ ଆଲୟୋ କାତବ୍ବୋ, ସତ୍ଥେ ପନ ୱସ୍ସଂ ଉପଗନ୍ତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଆଲୟୋ ନାମ ‘‘ଇଧ ୱସ୍ସଂ ୱସିସ୍ସାମୀ’’ତି ଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦମତ୍ତଂ । ସଚେ ମଗ୍ଗପ୍ପଟିପନ୍ନେୟେୱ ସତ୍ଥେ ପୱାରଣାଦିୱସୋ ହୋତି, ତତ୍ଥେୱ ପୱାରେତବ୍ବଂ । ଅଥ ସତ୍ଥୋ ଅନ୍ତୋୱସ୍ସେୟେୱ ଭିକ୍ଖୁନା ପତ୍ଥିତଟ୍ଠାନଂ ପତ୍ୱା ଅତିକ୍କମତି, ପତ୍ଥିତଟ୍ଠାନେ ୱସିତ୍ୱା ତତ୍ଥ ଭିକ୍ଖୂହି ସଦ୍ଧିଂ ପୱାରେତବ୍ବଂ । ଅଥାପି ସତ୍ଥୋ ଅନ୍ତୋୱସ୍ସେୟେୱ ଅନ୍ତରା ଏକସ୍ମିଂ ଗାମେ ତିଟ୍ଠତି ୱା ୱିପ୍ପକିରତି ୱା, ତସ୍ମିଂୟେୱ ଗାମେ ଭିକ୍ଖୂହି ସଦ୍ଧିଂ ୱସିତ୍ୱା ପୱାରେତବ୍ବଂ, ଅପ୍ପୱାରେତ୍ୱା ତତୋ ପରଂ ଗନ୍ତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ନାୱାୟ ୱସ୍ସଂ ଉପଗଚ୍ଛନ୍ତେନପି କୁଟିୟଂୟେୱ ଉପଗନ୍ତବ୍ବଂ, ପରିୟେସିତ୍ୱା ଅଲଭନ୍ତେନ ଆଲୟୋ କାତବ୍ବୋ । ସଚେ ଅନ୍ତୋତେମାସଂ ନାୱା ସମୁଦ୍ଦେୟେୱ ହୋତି, ତତ୍ଥେୱ ପୱାରେତବ୍ବଂ । ଅଥ ନାୱା କୂଲଂ ଲଭତି, ଅୟଞ୍ଚ ପରତୋ ଗନ୍ତୁକାମୋ ହୋତି, ଗନ୍ତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ନାୱାୟ ଲଦ୍ଧଗାମେୟେୱ ୱସିତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୂହି ସଦ୍ଧିଂ ପୱାରେତବ୍ବଂ । ସଚେପି ନାୱା ଅନୁତୀରମେୱ ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ଗଚ୍ଛତି, ଭିକ୍ଖୁ ଚ ପଠମଂ ଲଦ୍ଧଗାମେୟେୱ ୱସିତୁକାମୋ, ନାୱା ଗଚ୍ଛତୁ, ଭିକ୍ଖୁନା ତତ୍ଥେୱ ୱସିତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୂହି ସଦ୍ଧିଂ ପୱାରେତବ୍ବଂ । ଇତି ୱଜେ ସତ୍ଥେ ନାୱାୟନ୍ତି ତୀସୁ ଠାନେସୁ ନତ୍ଥି ୱସ୍ସଚ୍ଛେଦେ ଆପତ୍ତି, ପୱାରେତୁଞ୍ଚ ଲଭତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ୱସ୍ସଂ ଉପଗନ୍ତ୍ୱା ପୁରିମଂ ୱା ତେମାସଂ ପଚ୍ଛିମଂ ୱା ତେମାସଂ ଅୱସିତ୍ୱା ଚାରିକା ପକ୍କମିତବ୍ବା, ୟୋ ପକ୍କମେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୮୬) ୱଚନତୋ ପୁରିମିକାୟ ୱସ୍ସଂ ଉପଗତେନ ପୁରିମଂ ତେମାସଂ, ପଚ୍ଛିମିକାୟ ଉପଗତେନ ପଚ୍ଛିମଂ ତେମାସଂ ଅୱସିତ୍ୱା ଚାରିକା ନ ପକ୍କମିତବ୍ବା, ୱସ୍ସଂ ଉପଗନ୍ତ୍ୱା ପନ ଅରୁଣଂ ଅନୁଟ୍ଠାପେତ୍ୱାପି ତଦହେୱ ସତ୍ତାହକରଣୀୟେନ ପକ୍କମନ୍ତସ୍ସପି ଅନ୍ତୋସତ୍ତାହେ ନିୱତ୍ତନ୍ତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତି, କୋ ପନ ୱାଦୋ ଦ୍ୱୀହତୀହଂ ୱସିତ୍ୱା ସତ୍ତାହକରଣୀୟେନ ପକ୍କମନ୍ତସ୍ସ ଅନ୍ତୋସତ୍ତାହେ ନିୱତ୍ତନ୍ତସ୍ସ ।

୧୮୦. ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସତ୍ତନ୍ନଂ ସତ୍ତାହକରଣୀୟେନ ପହିତେ ଗନ୍ତୁଂ, ନ ତ୍ୱେୱ ଅପ୍ପହିତେ । ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନିୟା ସିକ୍ଖମାନାୟ ସାମଣେରସ୍ସ ସାମଣେରିୟା ଉପାସକସ୍ସ ଉପାସିକାୟା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୮୭) ୱଚନତୋ ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ସହଧମ୍ମିକାନଂ ଅଞ୍ଞତରେନ ସଙ୍ଘଗଣପୁଗ୍ଗଲେ ଉଦ୍ଦିସ୍ସ ଅତ୍ତନୋ ୱା ଅତ୍ଥାୟ ୱିହାରଂ ଅଡ୍ଢୟୋଗଂ ପାସାଦଂ ହମ୍ମିୟଂ ଗୁହଂ ପରିୱେଣଂ କୋଟ୍ଠକଂ ଉପଟ୍ଠାନସାଲଂ ଅଗ୍ଗିସାଲଂ କପ୍ପିୟକୁଟିଂ ୱଚ୍ଚକୁଟିଂ ଚଙ୍କମଂ ଚଙ୍କମନସାଲଂ ଉଦପାନଂ ଉଦପାନସାଲଂ ଜନ୍ତାଘରଂ ଜନ୍ତାଘରସାଲଂ ପୋକ୍ଖରଣିଂ ମଣ୍ଡପଂ ଆରାମଂ ଆରାମୱତ୍ଥୁଂ ୱା କାରେତ୍ୱା ‘‘ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଭିକ୍ଖୂ, ଇଚ୍ଛାମି ଦାନଞ୍ଚ ଦାତୁଂ ଧମ୍ମଞ୍ଚ ସୋତୁଂ ଭିକ୍ଖୂ ଚ ପସ୍ସିତୁ’’ନ୍ତି ଏୱଂ ନିଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ପେସିତେ ଗନ୍ତବ୍ବଂ ସତ୍ତାହକରଣୀୟେନ, ନ ତ୍ୱେୱ ଅପ୍ପହିତେ । ଉପାସକୋ ୱା ଉପାସିକା ୱା ତଥେୱ ସଙ୍ଘଗଣପୁଗ୍ଗଲେ ଉଦ୍ଦିସ୍ସ ୱିହାରାଦୀସୁ ଅଞ୍ଞତରଂ କାରେତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ୱା ଅତ୍ଥାୟ ନିୱେସନସୟନିଘରାଦୀସୁ ଅଞ୍ଞତରଂ କାରାପେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞଂ ୱା କିଚ୍ଚକରଣୀୟଂ ନିଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ଗିଲାନୋ ୱା ହୁତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୂନଂ ସନ୍ତିକେ ଦୂତଂ ପହିଣେୟ୍ୟ ‘‘ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଭଦନ୍ତା, ଇଚ୍ଛାମି ଦାନଞ୍ଚ ଦାତୁଂ ଧମ୍ମଞ୍ଚ ସୋତୁଂ ଭିକ୍ଖୂ ଚ ପସ୍ସିତୁ’’ନ୍ତି, ଗନ୍ତବ୍ବଂ ସତ୍ତାହକରଣୀୟେନ, ନ ତ୍ୱେୱ ଅପ୍ପହିତେ ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସତ୍ତନ୍ନଂ ସତ୍ତାହକରଣୀୟେନ ଅପ୍ପହିତେପି ଗନ୍ତୁଂ, ପଗେୱ ପହିତେ । ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନିୟା ସିକ୍ଖମାନାୟ ସାମଣେରସ୍ସ ସାମଣେରିୟା ମାତୁୟା ଚ ପିତୁସ୍ସ ଚା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୯୮) ୱଚନତୋ ‘‘ଗିଲାନାନଂ ଏତେସଂ ଭିକ୍ଖୁଆଦୀନଂ ସହଧମ୍ମିକାନଂ ମାତାପିତୂନଞ୍ଚ ଗିଲାନାନଂୟେୱ ଗିଲାନଭତ୍ତଂ ୱା ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକଭତ୍ତଂ ୱା ଭେସଜ୍ଜଂ ୱା ପରିୟେସିସ୍ସାମି, ପୁଚ୍ଛିସ୍ସାମି ୱା ଉପଟ୍ଠହିସ୍ସାମି ୱା’’ତି ଇମିନା କାରଣେନ ଅପ୍ପହିତେପି ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ପଗେୱ ପହିତେ । ଅନ୍ଧକଟ୍ଠକଥାୟଂ ପନ ‘‘ୟେ ମାତାପିତୂନଂ ଉପଟ୍ଠାକା ଞାତକା ୱା ଅଞ୍ଞାତକା ୱା, ତେସମ୍ପି ଅପ୍ପହିତେ ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ, ତଂ ନେୱ ଅଟ୍ଠକଥାୟଂ, ନ ପାଳିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ, ତସ୍ମା ନ ଗହେତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ପନ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଭାତା ୱା ଅଞ୍ଞୋ ୱା ଞାତକୋ ଗିଲାନୋ ହୋତି, ସୋ ଚେ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ଦୂତଂ ପହିଣେୟ୍ୟ ‘‘ଅହଂ ଗିଲାନୋ, ଆଗଚ୍ଛତୁ ଭଦନ୍ତୋ, ଇଚ୍ଛାମି ଭଦନ୍ତସ୍ସ ଆଗତ’’ନ୍ତି, ଗନ୍ତବ୍ବଂ ସତ୍ତାହକରଣୀୟେନ, ନ ତ୍ୱେୱ ଅପ୍ପହିତେ । ସଚେ ଏକସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ଭିକ୍ଖୂହି ସଦ୍ଧିଂ ୱସନ୍ତୋ ଭିକ୍ଖୁଭତ୍ତିକୋ ଗିଲାନୋ ହୋତି, ସୋ ଚେ ଭିକ୍ଖୂନଂ ସନ୍ତିକେ ଦୂତଂ ପହିଣେୟ୍ୟ ‘‘ଅହଂ ଗିଲାନୋ, ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଭିକ୍ଖୂ, ଇଚ୍ଛାମି ଭିକ୍ଖୂନଂ ଆଗତ’’ନ୍ତି, ଗନ୍ତବ୍ବଂ ସତ୍ତାହକରଣୀୟେନ, ନ ତ୍ୱେୱ ଅପ୍ପହିତେ ।

ସଚେ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନିୟା ସିକ୍ଖମାନାୟ ସାମଣେରସ୍ସ ସାମଣେରିୟା ଅନଭିରତି ୱା କୁକ୍କୁଚ୍ଚଂ ୱା ଦିଟ୍ଠିଗତଂ ୱା ଉପ୍ପନ୍ନଂ ହୋତି, ଗନ୍ତବ୍ବଂ ସତ୍ତାହକରଣୀୟେନ ଅପ୍ପହିତେପି ‘‘ଅନଭିରତିଂ ୱୂପକାସେସ୍ସାମି ୱା ୱୂପକାସାପେସ୍ସାମି ୱା କୁମ୍କୁଚ୍ଚଂ ୱିନୋଦେସ୍ସାମି ୱା ୱିନୋଦାପେସ୍ସାମି ୱା ଦିଟ୍ଠିଗତଂ ୱିୱେଚେସ୍ସାମି ୱା ୱିୱେଚାପେସ୍ସାମି ୱା ଧମ୍ମକଥଂ ୱା କରିସ୍ସାମୀ’’ତି, ପଗେୱ ପହିତେ । ସଚେ କୋଚି ଭିକ୍ଖୁ ଗରୁଧମ୍ମଂ ଅଜ୍ଝାପନ୍ନୋ ହୋତି ପରିୱାସାରହୋ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନାରହୋ ମାନତ୍ତାରହୋ ଅବ୍ଭାନାରହୋ ୱା, ଅପ୍ପହିତେପି ଗନ୍ତବ୍ବଂ ‘‘ପରିୱାସଦାନାଦୀସୁ ଉସ୍ସୁକ୍କଂ ଆପଜ୍ଜିସ୍ସାମି, ଅନୁସ୍ସାୱେସ୍ସାମି, ଗଣପୂରକୋ ୱା ଭୱିସ୍ସାମୀ’’ତି, ପଗେୱ ପହିତେ । ଭିକ୍ଖୁନିୟାପି ମାନତ୍ତାରହାୟ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନାରହାୟ ଅବ୍ଭାନାରହାୟ ୱା ଏସେୱ ନୟୋ । ସଚେ ସାମଣେରୋ ଉପସମ୍ପଜ୍ଜିତୁକାମୋ ହୋତି, ୱସ୍ସଂ ୱା ପୁଚ୍ଛିତୁକାମୋ, ସିକ୍ଖମାନା ୱା ଉପସମ୍ପଜ୍ଜିତୁକାମା ହୋତି, ସିକ୍ଖା ୱାସ୍ସା କୁପିତା, ସାମଣେରୀ ୱା ସିକ୍ଖା ସମାଦିୟିତୁକାମା ହୋତି, ୱସ୍ସଂ ୱା ପୁଚ୍ଛିତୁକାମା, ଅପ୍ପହିତେପି ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ପଗେୱ ପହିତେ ।

ସଚେ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନିୟା ୱା ସଙ୍ଘୋ କମ୍ମଂ କାତୁକାମୋ ହୋତି, ତଜ୍ଜନୀୟଂ ୱା ନିୟସ୍ସଂ ୱା ପବ୍ବାଜନୀୟଂ ୱା ପଟିସାରଣୀୟଂ ୱା ଉକ୍ଖେପନୀୟଂ ୱା, ଅପ୍ପହିତେପି ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ପଗେୱ ପହିତେ ‘‘କିଂ ନୁ ଖୋ ସଙ୍ଘୋ କମ୍ମଂ ନ କରେୟ୍ୟ, ଲହୁକାୟ ୱା ପରିଣାମେୟ୍ୟା’’ତି । ସଚେପି କତଂୟେୱ ହୋତି କମ୍ମଂ, ଅପ୍ପହିତେପି ଗନ୍ତବ୍ବଂ ‘‘କିଂ ନୁ ଖୋ ସମ୍ମା ୱତ୍ତେୟ୍ୟ, ଲୋମଂ ପାତେୟ୍ୟ, ନେତ୍ଥାରଂ ୱତ୍ତେୟ୍ୟ, ସଙ୍ଘୋ ତଂ କମ୍ମଂ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭେୟ୍ୟା’’ତି ।

୧୮୧. ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସଙ୍ଘକରଣୀୟେନ ଗନ୍ତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୧୯୯) ୱଚନତୋ ସେନାସନପଟିବଦ୍ଧସଙ୍ଘକରଣୀୟେନପି ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୯୯) ହି ୟଂ କିଞ୍ଚି ଉପୋସଥାଗାରାଦୀସୁ ସେନାସନେସୁ ଚେତିୟଛତ୍ତୱେଦିକାଦୀସୁ ୱା କତ୍ତବ୍ବଂ, ଅନ୍ତମସୋ ଭିକ୍ଖୁନୋ ପୁଗ୍ଗଲିକସେନାସନମ୍ପି ସବ୍ବଂ ସଙ୍ଘକରଣୀୟମେୱାତି ଅଧିପ୍ପେତଂ, ତସ୍ମା ତସ୍ସ ନିପ୍ଫାଦନତ୍ଥଂ ଦବ୍ବସମ୍ଭାରାଦୀନି ୱା ଆହରିତୁଂ ୱଡ୍ଢକୀପଭୁତୀନଂ ଭତ୍ତୱେତନାଦୀନି ୱା ଦାତୁଂ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ଅପିଚେତ୍ଥ ଅୟମ୍ପି ପାଳିମୁତ୍ତକନୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ – ଧମ୍ମସ୍ସୱନତ୍ଥାୟ ଅନିମନ୍ତିତେନ ଗନ୍ତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ସଚେ ଏକସ୍ମିଂ ମହାୱାସେ ପଠମଂୟେୱ କତିକା କତା ହୋତି ‘‘ଅସୁକଦିୱସଂ ନାମ ସନ୍ନିପତିତବ୍ବ’’ନ୍ତି, ନିମନ୍ତିତୋୟେୱ ନାମ ହୋତି, ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଭଣ୍ଡକଂ ଧୋୱିସ୍ସାମୀ’’ତି ଗନ୍ତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟା ପହିଣନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । ନାତିଦୂରେ ୱିହାରୋ ହୋତି, ‘‘ତତ୍ଥ ଗନ୍ତ୍ୱା ଅଜ୍ଜେୱ ଆଗମିସ୍ସାମୀ’’ତି ସମ୍ପାପୁଣିତୁଂ ନ ସକ୍କୋତି, ୱଟ୍ଟତି । ଉଦ୍ଦେସପରିପୁଚ୍ଛାଦୀନଂ ଅତ୍ଥାୟପି ଗନ୍ତୁଂ ନ ଲଭତି, ‘‘ଆଚରିୟଂ ପନ ପସ୍ସିସ୍ସାମୀ’’ତି ଗନ୍ତୁଂ ଲଭତି । ସଚେ ନଂ ଆଚରିୟୋ ‘‘ଅଜ୍ଜ ମା ଗଚ୍ଛା’’ତି ୱଦତି, ୱଟ୍ଟତି, ଉପଟ୍ଠାକକୁଲଂ ୱା ଞାତିକୁଲଂ ୱା ଦସ୍ସନାୟ ଗନ୍ତୁଂ ନ ଲଭତି ।

ସଚେ ଭିକ୍ଖୂସୁ ୱସ୍ସୂପଗତେସୁ ଗାମୋ ଚୋରେହି ୱୁଟ୍ଠାତି, ତତ୍ଥ କିଂ କାତବ୍ବନ୍ତି ? ୟେନ ଗାମୋ, ତେନ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ଗାମୋ ଦ୍ୱିଧା ଭିଜ୍ଜତି, ୟତ୍ଥ ବହୁତରା ମନୁସ୍ସା, ତତ୍ଥ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ବହୁତରା ଅସ୍ସଦ୍ଧା ହୋନ୍ତି ଅପ୍ପସନ୍ନା, ୟତ୍ଥ ସଦ୍ଧା ପସନ୍ନା, ତତ୍ଥ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ଏତ୍ଥ ଚ ସଚେ ଗାମୋ ଅୱିଦୂରଗତୋ ହୋତି, ତତ୍ଥ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତ୍ୱା ୱିହାରମେୱ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ୱସିତବ୍ବଂ । ସଚେ ଦୂରଂ ଗତୋ, ସତ୍ତାହୱାରେନ ଅରୁଣୋ ଉଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ, ନ ସକ୍କା ଚେ ହୋତି, ତତ୍ଥେୱ ସଭାଗଟ୍ଠାନେ ୱସିତବ୍ବଂ । ସଚେ ମନୁସ୍ସା ୟଥାପୱତ୍ତାନି ସଲାକଭତ୍ତାଦୀନି ଦେନ୍ତି, ‘‘ନ ମୟଂ ତସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ୱସିମ୍ହା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବା । ‘‘ମୟଂ ୱିହାରସ୍ସ ୱା ପାସାଦସ୍ସ ୱା ନ ଦେମ, ତୁମ୍ହାକଂ ଦେମ, ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ୱସିତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ୟଥାସୁଖଂ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ତେସଂୟେୱ ତଂ ପାପୁଣାତି । ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ୱସନଟ୍ଠାନେ ପାପୁଣାପେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ୟତ୍ଥ ୱସନ୍ତି, ତତ୍ଥ ନେତ୍ୱା ୱସ୍ସଗ୍ଗେନ ପାପୁଣାପେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ସଚେ ପୱାରିତକାଲେ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଦେନ୍ତି, ୟଦି ସତ୍ତାହୱାରେନ ଅରୁଣଂ ଉଟ୍ଠାପୟିଂସୁ, ଗହେତବ୍ବଂ । ଛିନ୍ନୱସ୍ସେହି ପନ ‘‘ନ ମୟଂ ତତ୍ଥ ୱସିମ୍ହ, ଛିନ୍ନୱସ୍ସା ମୟ’’ନ୍ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ୟଦି ‘‘ୟେସଂ ଅମ୍ହାକଂ ସେନାସନଂ ପାପିତଂ, ତେ ଗଣ୍ହନ୍ତୂ’’ତି ୱଦନ୍ତି, ଗହେତବ୍ବଂ । ୟଂ ପନ ‘‘ୱିହାରେ ଉପନିକ୍ଖିତ୍ତକଂ ମା ୱିନସ୍ସୀ’’ତି ଇଧ ଆହଟଂ ଚୀୱରାଦିୱେଭଙ୍ଗିୟଭଣ୍ଡଂ, ତଂ ତତ୍ଥେୱ ଗନ୍ତ୍ୱା ଅପଲୋକେତ୍ୱା ଭାଜେତବ୍ବଂ । ‘‘ଇତୋ ଅୟ୍ୟାନଂ ଚତ୍ତାରୋ ପଚ୍ଚୟେ ଦେଥା’’ତି କପ୍ପିୟକାରକାନଂ ଦିନ୍ନେ ଖେତ୍ତୱତ୍ଥୁଆଦିକେ ତତ୍ରୁପ୍ପାଦେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ସଙ୍ଘିକଞ୍ହି ୱେଭଙ୍ଗିୟଭଣ୍ଡଂ ଅନ୍ତୋୱିହାରେ ୱା ବହିସୀମାୟ ୱା ହୋତୁ, ବହିସୀମାୟ ଠିତାନଂ ଅପଲୋକେତ୍ୱା ଭାଜେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଉଭୟତ୍ଥ ଠିତମ୍ପି ପନ ଅନ୍ତୋସୀମାୟ ଠିତାନଂ ଅପଲୋକେତ୍ୱା ଭାଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ ।

ସଚେ ପନ ୱସ୍ସୂପଗତା ଭିକ୍ଖୂ ୱାଳେହି ଉବ୍ବାଳ୍ହା ହୋନ୍ତି, ଗଣ୍ହନ୍ତିପି ପରିପାତେନ୍ତିପି, ସରୀସପେହି ୱା ଉବ୍ବାଳ୍ହା ହୋନ୍ତି, ଡଂସନ୍ତିପି ପରିପାତେନ୍ତିପି, ଚୋରେହି ୱା ଉବ୍ବାଳ୍ହା ହୋନ୍ତି, ୱିଲୁମ୍ପନ୍ତିପି ଆକୋଟେନ୍ତିପି, ପିସାଚେହି ୱା ଉବ୍ବାଳ୍ହା ହୋନ୍ତି, ଆୱିସନ୍ତିପି ହନନ୍ତିପି, ‘‘ଏସେୱ ଅନ୍ତରାୟୋ’’ତି ପକ୍କମିତବ୍ବଂ, ନତ୍ଥି ୱସ୍ସଚ୍ଛେଦେ ଆପତ୍ତି । ସଚେ ଗାମୋ ଅଗ୍ଗିନା ୱା ଦଡ୍ଢୋ ହୋତି, ଉଦକେନ ୱା ୱୁଳ୍ହୋ । ଭିକ୍ଖୂ ପିଣ୍ଡକେନ କିଲମନ୍ତି, ‘‘ଏସେୱ ଅନ୍ତରାୟୋ’’ତି ପକ୍କମିତବ୍ବଂ, ୱସ୍ସଚ୍ଛେଦେ ଅନାପତ୍ତି । ସେନାସନଂ ଅଗ୍ଗିନା ୱା ଦଡ୍ଢଂ ହୋତି, ଉଦକେନ ୱା ୱୁଳ୍ହଂ, ଭିକ୍ଖୂ ସେନାସନେନ କିଲମନ୍ତି, ‘‘ଏସେୱ ଅନ୍ତରାୟୋ’’ତି ପକ୍କମିତବ୍ବଂ, ୱସ୍ସଚ୍ଛେଦେ ଅନାପତ୍ତି । ସଚେ ୱସ୍ସୂପଗତା ଭିକ୍ଖୂ ନ ଲଭନ୍ତି ଲୂଖସ୍ସ ୱା ପଣୀତସ୍ସ ୱା ଭୋଜନସ୍ସ ୟାୱଦତ୍ଥଂ ପାରିପୂରିଂ, ‘‘ଏସେୱ ଅନ୍ତରାୟୋ’’ତି ପକ୍କମିତବ୍ବଂ । ସଚେ ଲଭନ୍ତି ଲୂଖସ୍ସ ୱା ପଣୀତସ୍ସ ୱା ଭୋଜନସ୍ସ ୟାୱଦତ୍ଥଂ ପାରିପୂରିଂ, ନ ଲଭନ୍ତି ସପ୍ପାୟାନି ଭୋଜନାନି, ‘‘ଏସେୱ ଅନ୍ତରାୟୋ’’ତି ପକ୍କମିତବ୍ବଂ । ସଚେପି ଲଭନ୍ତି ଲୂଖସ୍ସ ୱା ପଣୀତସ୍ସ ୱା ଭୋଜନସ୍ସ ୟାୱଦତ୍ଥଂ ପାରିପୂରିଂ, ଲଭନ୍ତି ସପ୍ପାୟାନି ଭୋଜନାନି, ନ ଲଭନ୍ତି ସପ୍ପାୟାନି ଭେସଜ୍ଜାନି, ‘‘ଏସେୱ ଅନ୍ତରାୟୋ’’ତି ପକ୍କମିତବ୍ବଂ । ସଚେ ଲଭନ୍ତି ଲୂଖସ୍ସ ୱା ପଣୀତସ୍ସ ୱା ଭୋଜନସ୍ସ ୟାୱଦତ୍ଥଂ ପାରିପୂରିଂ, ଲଭନ୍ତି ସପ୍ପାୟାନି ଭୋଜନାନି, ଲଭନ୍ତି ସପ୍ପାୟାନି ଭେସଜ୍ଜାନି, ନ ଲଭନ୍ତି ପତିରୂପଂ ଉପଟ୍ଠାକଂ, ‘‘ଏସେୱ ଅନ୍ତରାୟୋ’’ତି ପକ୍କମିତବ୍ବଂ, ସବ୍ବତ୍ଥ ୱସ୍ସଚ୍ଛେଦେ ଅନାପତ୍ତି ।

ସଚେ ପନ ୱସ୍ସୂପଗତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଇତ୍ଥୀ ନିମନ୍ତେତି ‘‘ଏହି, ଭନ୍ତେ, ହିରଞ୍ଞଂ ୱା ତେ ଦେମି, ସୁୱଣ୍ଣଂ ୱା ଖେତ୍ତଂ ୱା ୱତ୍ଥୁଂ ୱା ଗାୱୁଂ ୱା ଗାୱିଂ ୱା ଦାସଂ ୱା ଦାସିଂ ୱା ତେ ଦେମି, ଧୀତରଂ ୱା ତେ ଦେମି ଭରିୟତ୍ଥାୟ, ଅହଂ ୱା ତେ ଭରିୟା ହୋମି, ଅଞ୍ଞଂ ୱା ତେ ଭରିୟଂ ଆନେମୀ’’ତି, ତତ୍ର ଚେ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଏୱଂ ହୋତି ‘‘ଲହୁପରିୱତ୍ତଂ ଖୋ ଚିତ୍ତଂ ୱୁତ୍ତଂ ଭଗୱତା, ସିୟାପିମେ ବ୍ରହ୍ମଚରିୟସ୍ସ ଅନ୍ତରାୟୋ’’ତି, ପକ୍କମିତବ୍ବଂ, ନତ୍ଥି ୱସ୍ସଚ୍ଛେଦେ ଆପତ୍ତି । ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱେସୀ ୱା ନିମନ୍ତେତି, ଥୁଲ୍ଲକୁମାରୀ ୱା ନିମନ୍ତେତି, ପଣ୍ଡକୋ ୱା ନିମନ୍ତେତି, ଞାତକା ୱା ନିମନ୍ତେନ୍ତି, ରାଜାନୋ ୱା ନିମନ୍ତେନ୍ତି, ଚୋରା ୱା ନିମନ୍ତେନ୍ତି, ଧୁତ୍ତା ୱା ନିମନ୍ତେନ୍ତି, ଏସେୱ ନୟୋ । ସଚେ ୱସ୍ସୂପଗତୋ ଭିକ୍ଖୁ ପସ୍ସତି ଅସାମିକଂ ନିଧିଂ, ତତ୍ର ଚେ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଏୱଂ ହୋତି ‘‘ଲହୁପରିୱତ୍ତଂ ଖୋ ଚିତ୍ତଂ ୱୁତ୍ତଂ ଭଗୱତା, ସିୟାପି ମେ ବ୍ରହ୍ମଚରିୟସ୍ସ ଅନ୍ତରାୟୋ’’ତି, ପକ୍କମିତବ୍ବଂ, ଅନାପତ୍ତି ୱସ୍ସଚ୍ଛେଦେ ।

ସଚେ ୱସ୍ସୂପଗତୋ ଭିକ୍ଖୁ ପସ୍ସତି ସମ୍ବହୁଲେ ଭିକ୍ଖୂ ସଙ୍ଘଭେଦାୟ ପରକ୍କମନ୍ତେ, ସୁଣାତି ୱା ‘‘ସମ୍ବହୁଲା ଭିକ୍ଖୂ ସଙ୍ଘଭେଦାୟ ପରକ୍କମନ୍ତୀ’’ତି, ତତ୍ର ଚେ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଏୱଂ ହୋତି ‘‘ଗରୁକୋ ଖୋ ସଙ୍ଘଭେଦୋ ୱୁତ୍ତୋ ଭଗୱତା, ମା ମୟି ସମ୍ମୁଖୀଭୂତେ ସଙ୍ଘୋ ଭିଜ୍ଜୀ’’ତି, ପକ୍କମିତବ୍ବଂ, ଅନାପତ୍ତି ୱସ୍ସଚ୍ଛେଦେ । ସଚେ ୱସ୍ସୂପଗତୋ ଭିକ୍ଖୁ ସୁଣାତି ‘‘ଅସୁକସ୍ମିଂ କିର ଆୱାସେ ସମ୍ବହୁଲା ଭିକ୍ଖୂ ସଙ୍ଘଭେଦାୟ ପରକ୍କମନ୍ତୀ’’ତି, ତତ୍ର ଚେ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଏୱଂ ହୋତି ‘‘ତେ ଚ ଖୋ ମେ ଭିକ୍ଖୂ ମିତ୍ତା, ତ୍ୟାହଂ ୱକ୍ଖାମି ‘ଗରୁକୋ ଖୋ, ଆୱୁସୋ, ସଙ୍ଘଭେଦୋ ୱୁତ୍ତୋ ଭଗୱତା, ମା ଆୟସ୍ମନ୍ତାନଂ ସଙ୍ଘଭେଦୋ ରୁଚ୍ଚିତ୍ଥା’ତି, କରିସ୍ସନ୍ତି ମେ ୱଚନଂ ସୁସ୍ସୂସିସ୍ସନ୍ତି, ସୋତଂ ଓଦହିସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି, ପକ୍କମିତବ୍ବଂ, ଅନାପତ୍ତି ୱସ୍ସଚ୍ଛେଦେ, ଭିନ୍ନେ ପନ ସଙ୍ଘେ ଗନ୍ତ୍ୱା କରଣୀୟଂ ନତ୍ଥି ।

ସଚେ ପନ କୋଚି ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ଇମଂ ତେମାସଂ ଇଧ ୱସ୍ସଂ ୱସଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପଟିସ୍ସୁଣିତ୍ୱା ୱିସଂୱାଦେତି, ଦୁକ୍କଟଂ । ନ କେୱଲଂ ତସ୍ସେୱ ପଟିସ୍ସୱସ୍ସ ୱିସଂୱାଦେ ଦୁକ୍କଟଂ, ‘‘ଇମଂ ତେମାସଂ ଭିକ୍ଖଂ ଗଣ୍ହଥ, ଉଭୋପି ମୟଂ ଇଧ ୱସ୍ସଂ ୱସିସ୍ସାମ, ଏକତୋ ଉଦ୍ଦିସାପେସ୍ସାମା’’ତି ଏୱମାଦିନାପି ତସ୍ସ ତସ୍ସ ପଟିସ୍ସୱସ୍ସ ୱିସଂୱାଦେ ଦୁକ୍କଟଂ । ତଞ୍ଚ ଖୋ ପଠମଂ ସୁଦ୍ଧଚିତ୍ତସ୍ସ ପଚ୍ଛା ୱିସଂୱାଦନପଚ୍ଚୟା, ପଠମମ୍ପି ଅସୁଦ୍ଧଚିତ୍ତସ୍ସ ପନ ପଟିସ୍ସୱେ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ୱିସଂୱାଦେ ଦୁକ୍କଟନ୍ତି ପାଚିତ୍ତିୟେନ ସଦ୍ଧିଂ ଦୁକ୍କଟଂ ୟୁଜ୍ଜତି ।

୧୮୨. ୱସ୍ସୂପଗତେହି (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୧୮) ଅନ୍ତୋୱସ୍ସେ ନିବଦ୍ଧୱତ୍ତଂ ଠପେତ୍ୱା ୱସ୍ସୂପଗତା ଭିକ୍ଖୂ ‘‘ସମ୍ମୁଞ୍ଜନିୟୋ ବନ୍ଧଥା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବା । ସୁଲଭା ଚେ ଦଣ୍ଡକା ଚେୱ ସଲାକାୟୋ ଚ ହୋନ୍ତି, ଏକକେନ ଛ ପଞ୍ଚ ମୁଟ୍ଠିସମ୍ମୁଞ୍ଜନିୟୋ ଦ୍ୱେ ତିସ୍ସୋ ୟଟ୍ଠିସମ୍ମୁଞ୍ଜନିୟୋ ୱା ବନ୍ଧିତବ୍ବା । ଦୁଲ୍ଲଭା ହୋନ୍ତି, ଦ୍ୱେ ତିସ୍ସୋ ମୁଟ୍ଠିସମ୍ମୁଞ୍ଜନିୟୋ ଏକା ୟଟ୍ଠିସମ୍ମୁଞ୍ଜନୀ ବନ୍ଧିତବ୍ବା । ସାମଣେରେହି ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଉକ୍କା ୱା କୋଟ୍ଟେତବ୍ବା, ୱସନଟ୍ଠାନେସୁ କସାୱପରିଭଣ୍ଡଂ କାତବ୍ବଂ । ୱତ୍ତଂ କରୋନ୍ତେହି ଚ ନ ଉଦ୍ଦିସିତବ୍ବଂ ନ ଉଦ୍ଦିସାପେତବ୍ବଂ, ନ ସଜ୍ଝାୟୋ କାତବ୍ବୋ, ନ ପବ୍ବାଜେତବ୍ବଂ ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ନ ନିସ୍ସୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ଧମ୍ମସ୍ସୱନଂ କାତବ୍ବଂ । ସବ୍ବେୱ ହି ଏତେ ପପଞ୍ଚା, ନିପ୍ପପଞ୍ଚା ହୁତ୍ୱା ସମଣଧମ୍ମମେୱ କରିସ୍ସାମାତି ୱା ସବ୍ବେ ତେରସ ଧୁତଙ୍ଗାନି ସମାଦିୟନ୍ତୁ, ସେୟ୍ୟଂ ଅକପ୍ପେତ୍ୱା ଠାନଚଙ୍କମେହି ୱୀତିନାମେନ୍ତୁ, ମୂଗବ୍ବତଂ ଗଣ୍ହନ୍ତୁ, ସତ୍ତାହକରଣୀୟେନ ଗତାପି ଭାଜନୀୟଭଣ୍ଡଂ ଲଭନ୍ତୂତି ୱା ଏୱରୂପଂ ଅଧମ୍ମିକୱତ୍ତଂ ନ କାତବ୍ବଂ । ଏୱଂ ପନ କାତବ୍ବଂ – ପରିୟତ୍ତିଧମ୍ମୋ ନାମ ତିୱିଧମ୍ପି ସଦ୍ଧମ୍ମଂ ପତିଟ୍ଠାପେତି, ତସ୍ମା ସକ୍କଚ୍ଚଂ ଉଦ୍ଦିସଥ ଉଦ୍ଦିସାପେଥ, ସଜ୍ଝାୟଂ କରୋଥ, ପଧାନଘରେ ୱସନ୍ତାନଂ ସଙ୍ଘଟ୍ଟନଂ ଅକତ୍ୱା ଅନ୍ତୋୱିହାରେ ନିସୀଦିତ୍ୱା ଉଦ୍ଦିସଥ ଉଦ୍ଦିସାପେଥ, ସଜ୍ଝାୟଂ କରୋଥ, ଧମ୍ମସ୍ସୱନଂ ସମିଦ୍ଧଂ କରୋଥ, ପବ୍ବାଜେନ୍ତା ସୋଧେତ୍ୱା ପବ୍ବାଜେଥ, ସୋଧେତ୍ୱା ଉପସମ୍ପାଦେଥ, ସୋଧେତ୍ୱା ନିସ୍ସୟଂ ଦେଥ । ଏକୋପି ହି କୁଲପୁତ୍ତୋ ପବ୍ବଜ୍ଜଞ୍ଚ ଉପସମ୍ପଦଞ୍ଚ ଲଭିତ୍ୱା ସକଲଂ ସାସନଂ ପତିଟ୍ଠାପେତି, ଅତ୍ତନୋ ଥାମେନ ୟତ୍ତକାନି ସକ୍କୋଥ, ତତ୍ତକାନି ଧୁତଙ୍ଗାନି ସମାଦିୟଥ, ଅନ୍ତୋୱସ୍ସଂ ନାମେତଂ ସକଲଦିୱସଂ ରତ୍ତିୟା ଚ ପଠମୟାମପଚ୍ଛିମୟାମେସୁ ଅପ୍ପମତ୍ତେହି ଭୱିତବ୍ବଂ, ୱୀରିୟଂ ଆରଭିତବ୍ବଂ । ପୋରାଣକମହାଥେରାପି ସବ୍ବପଲିବୋଧେ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଅନ୍ତୋୱସ୍ସେ ଏକଚାରିୟୱତ୍ତଂ ପୂରୟିଂସୁ, ଭସ୍ସେ ମତ୍ତଂ ଜାନିତ୍ୱା ଦସୱତ୍ଥୁକଥଂ ଦସଅସୁଭଦସାନୁସ୍ସତିଅଟ୍ଠତିଂସାରମ୍ମଣକଥଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଆଗନ୍ତୁକାନଂ ୱତ୍ତଂ କାତୁଂ, ସତ୍ତାହକରଣୀୟେନ ଗତାନଂ ଅପଲୋକେତ୍ୱା ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀତି ଏୱରୂପଂ ୱତ୍ତଂ କାତବ୍ବଂ ।

ଅପିଚ ଭିକ୍ଖୂ ଓୱଦିତବ୍ବା ‘‘ୱିଗ୍ଗାହିକପିସୁଣଫରୁସୱଚନାନି ମା ୱଦଥ, ଦିୱସେ ଦିୱସେ ସୀଲାନି ଆୱଜ୍ଜେନ୍ତା ଚତୁରାରକ୍ଖଂ ଅହାପେନ୍ତା ମନସିକାରବହୁଲା ୱିହରଥା’’ତି । ଦନ୍ତକଟ୍ଠଖାଦନୱତ୍ତଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ, ଚେତିୟଂ ୱା ବୋଧିଂ ୱା ୱନ୍ଦନ୍ତେନ ଗନ୍ଧମାଲଂ ୱା ପୂଜେନ୍ତେନ ପତ୍ତଂ ୱା ଥୱିକାୟ ପକ୍ଖିପନ୍ତେନ ନ କଥେତବ୍ବଂ, ଭିକ୍ଖାଚାରୱତ୍ତଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ, ଅନ୍ତୋଗାମେ ମନୁସ୍ସେହି ସଦ୍ଧିଂ ପଚ୍ଚୟସଞ୍ଞୁତ୍ତକଥା ୱା ୱିସଭାଗକଥା ୱା ନ କଥେତବ୍ବା, ରକ୍ଖିତିନ୍ଦ୍ରିୟେହି ଭୱିତବ୍ବଂ, ଖନ୍ଧକୱତ୍ତଞ୍ଚ ସେଖିୟୱତ୍ତଞ୍ଚ ପୂରେତବ୍ବନ୍ତି ଏୱରୂପା ବହୁକାପି ନିୟ୍ୟାନିକକଥା ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବାତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ୱସ୍ସୂପନାୟିକୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୨୭. ଉପଜ୍ଝାୟାଦିୱତ୍ତୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୧୮୩.ୱତ୍ତନ୍ତି ଏତ୍ଥ ପନ ୱତ୍ତଂ ନାମେତଂ ଉପଜ୍ଝାୟୱତ୍ତଂ ଆଚରିୟୱତ୍ତଂ ଆଗନ୍ତୁକୱତ୍ତଂ ଆୱାସିକୱତ୍ତଂ ଗମିକୱତ୍ତଂ ଭତ୍ତଗ୍ଗୱତ୍ତଂ ପିଣ୍ଡଚାରିକୱତ୍ତଂ ଆରଞ୍ଞିକୱତ୍ତଂ ସେନାସନୱତ୍ତଂ ଜନ୍ତାଘରୱତ୍ତଂ ୱଚ୍ଚକୁଟିୱତ୍ତନ୍ତି ବହୁୱିଧଂ । ତତ୍ଥ ଉପଜ୍ଝାୟୱତ୍ତଂ ତାୱ ଏୱଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ – ସଦ୍ଧିୱିହାରିକେନ କାଲସ୍ସେୱ ଉଟ୍ଠାୟ ଉପାହନା ଓମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ଏକଂସଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ କରିତ୍ୱା ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଦନ୍ତକଟ୍ଠଂ ଦାତବ୍ବଂ, ମୁଖୋଦକଂ ଦାତବ୍ବଂ । ତତ୍ଥ ଦନ୍ତକଟ୍ଠଂ ଦେନ୍ତେନ ମହନ୍ତଂ ମଜ୍ଝିମଂ ଖୁଦ୍ଦକନ୍ତି ତୀଣି ଦନ୍ତକଟ୍ଠାନି ଉପନେତ୍ୱା ଇତୋ ୟଂ ତୀଣି ଦିୱସାନି ଗଣ୍ହାତି, ଚତୁତ୍ଥଦିୱସତୋ ପଟ୍ଠାୟ ତାଦିସମେୱ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅନିୟମଂ କତ୍ୱା ୟଂ ୱା ତଂ ୱା ଗଣ୍ହାତି, ଅଥ ୟାଦିସଂ ଲଭତି, ତାଦିସଂ ଦାତବ୍ବଂ । ମୁଖୋଦକଂ ଦେନ୍ତେନପି ସୀତଞ୍ଚ ଉଣ୍ହଞ୍ଚ ଉଦକଂ ଉପନେତ୍ୱା ତତୋ ୟଂ ତୀଣି ଦିୱସାନି ୱଳଞ୍ଜେତି । ଚତୁତ୍ଥଦିୱସତୋ ପଟ୍ଠାୟ ତାଦିସମେୱ ମୁଖଧୋୱନୋଦକଂ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ଦୁୱିଧମ୍ପି ୱଳଞ୍ଜେତି, ଦୁୱିଧମ୍ପି ଉପନେତବ୍ବଂ । ଉଦକଂ ମୁଖଧୋୱନଟ୍ଠାନେ ଠପେତ୍ୱା ୱଚ୍ଚକୁଟିତୋ ପଟ୍ଠାୟ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଥେରେ ୱଚ୍ଚକୁଟିଗତେ ପରିୱେଣଂ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, ଏୱଂ ପରିୱେଣଂ ଅସୁଞ୍ଞଂ ହୋତି । ଥେରେ ୱଚ୍ଚକୁଟିତୋ ଅନିକ୍ଖନ୍ତେୟେୱ ଆସନଂ ପଞ୍ଞପେତବ୍ବଂ । ସରୀରକିଚ୍ଚଂ କତ୍ୱା ଆଗନ୍ତ୍ୱା ତସ୍ମିଂ ନିସିନ୍ନସ୍ସ ସଚେ ୟାଗୁ ହୋତି, ଭାଜନଂ ଧୋୱିତ୍ୱା ୟାଗୁ ଉପନାମେତବ୍ବା, ୟାଗୁଂ ପିୱିତସ୍ସ ଉଦକଂ ଦତ୍ୱା ଭାଜନଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ନୀଚଂ କତ୍ୱା ସାଧୁକଂ ଅପ୍ପଟିଘଂସନ୍ତେନ ଧୋୱିତ୍ୱା ପଟିସାମେତବ୍ବଂ । ଉପଜ୍ଝାୟମ୍ହି ୱୁଟ୍ଠିତେ ଆସନଂ ଉଦ୍ଧରିତବ୍ବଂ । ସଚେ ସୋ ଦେସୋ ଉକ୍ଲାପୋ ହୋତି କେନଚି କଚୱରେନ ସଂକିଣ୍ଣୋ, ସୋ ଦେସୋ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ଅଞ୍ଞୋ କଚୱରୋ ନତ୍ଥି, ଉଦକଫୁସିତାନେୱ ହୋନ୍ତି, ହତ୍ଥେନ ପମଜ୍ଜିତବ୍ବୋ ।

ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ଗାମଂ ପୱିସିତୁକାମୋ ହୋତି, ନିୱାସନଂ ଦାତବ୍ବଂ, ପଟିନିୱାସନଂ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ, କାୟବନ୍ଧନଂ ଦାତବ୍ବଂ, ସଗୁଣଂ କତ୍ୱା ସଙ୍ଘାଟିୟୋ ଦାତବ୍ବା, ଧୋୱିତ୍ୱା ପତ୍ତୋ ସଉଦକୋ ଦାତବ୍ବୋ । ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ପଚ୍ଛାସମଣଂ ଆକଙ୍ଖତି, ତିମଣ୍ଡଲଂ ପଟିଚ୍ଛାଦେନ୍ତେନ ପରିମଣ୍ଡଲଂ ନିୱାସେତ୍ୱା କାୟବନ୍ଧନଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ସଗୁଣଂ କତ୍ୱା ସଙ୍ଘାଟିୟୋ ପାରୁପିତ୍ୱା ଗଣ୍ଠିକଂ ପଟିମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ଧୋୱିତ୍ୱା ପତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ପଚ୍ଛାସମଣେନ ହୋତବ୍ବଂ, ନାତିଦୂରେ ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ନାଚ୍ଚାସନ୍ନେ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ଏତ୍ଥ ପନ ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟଂ ନିୱତ୍ତିତ୍ୱା ଓଲୋକେନ୍ତଂ ଏକେନ ୱା ଦ୍ୱୀହି ୱା ପଦୱୀତିହାରେହି ସମ୍ପାପୁଣାତି, ଏତ୍ତାୱତା ନାତିଦୂରେ ନାଚ୍ଚାସନ୍ନେ ଗତୋ ହୋତୀତି ୱେଦିତବ୍ବଂ । ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟେନ ଭିକ୍ଖାଚାରେ ୟାଗୁୟା ୱା ଭତ୍ତେ ୱା ଲଦ୍ଧେ ପତ୍ତୋ ଉଣ୍ହୋ ୱା ଭାରିକୋ ୱା ହୋତି, ଅତ୍ତନୋ ପତ୍ତଂ ତସ୍ସ ଦତ୍ୱା ସୋ ପତ୍ତୋ ଗହେତବ୍ବୋ, ନ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଭଣମାନସ୍ସ ଅନ୍ତରନ୍ତରା କଥା ଓପାତେତବ୍ବା । ଇତୋ ପଟ୍ଠାୟ ପନ ୟତ୍ଥ ୟତ୍ଥ ନ-କାରେନ ପଟିସେଧୋ କରୀୟତି, ସବ୍ବତ୍ଥ ଦୁକ୍କଟାପତ୍ତି ୱେଦିତବ୍ବା । ଉପଜ୍ଝାୟୋ ଆପତ୍ତିସାମନ୍ତା ଭଣମାନୋ ନିୱାରେତବ୍ବୋ । ନିୱାରେନ୍ତେନ ଚ ‘‘ଭନ୍ତେ, ଈଦିସଂ ନାମ ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଆପତ୍ତି ନ ହୋତୀ’’ତି ଏୱଂ ପୁଚ୍ଛନ୍ତେନ ୱିୟ ୱାରେତବ୍ବୋ, ‘‘ୱାରେସ୍ସାମୀ’’ତି ପନ କତ୍ୱା ‘‘ମହଲ୍ଲକ, ମା ଏୱଂ ଭଣା’’ତି ନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ।

ସଚେ ଆସନ୍ନେ ଗାମୋ ହୋତି, ୱିହାରେ ୱା ଗିଲାନୋ ଭିକ୍ଖୁ ହୋତି, ଗାମତୋ ପଠମତରଂ ଆଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ଦୂରେ ଗାମୋ ହୋତି, ଉପଜ୍ଝାୟେନ ସଦ୍ଧିଂ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୋପି ନତ୍ଥି, ତେନେୱ ସଦ୍ଧିଂ ଗାମତୋ ନିକ୍ଖମିତ୍ୱା ଚୀୱରେନ ପତ୍ତଂ ୱେଠେତ୍ୱା ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗତୋ ପଠମତରଂ ଆଗନ୍ତବ୍ବଂ । ଏୱଂ ପଠମତରଂ ଆଗତେନ ଆସନଂ ପଞ୍ଞପେତବ୍ବଂ, ପାଦୋଦକଂ ପାଦପୀଠଂ ପାଦକଥଲିକଂ ଉପନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ପଚ୍ଚୁଗ୍ଗନ୍ତ୍ୱା ପତ୍ତଚୀୱରଂ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ, ପଟିନିୱାସନଂ ଦାତବ୍ବଂ, ନିୱାସନଂ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଚୀୱରଂ ସେଦଗ୍ଗହିତଂ ହୋତି, ମୁହୁତ୍ତଂ ଉଣ୍ହେ ଓତାପେତବ୍ବଂ, ନ ଚ ଉଣ୍ହେ ଚୀୱରଂ ନିଦହିତବ୍ବଂ, ଚୀୱରଂ ସଙ୍ଘରିତବ୍ବଂ । ଚୀୱରଂ ସଙ୍ଘରନ୍ତେନ ଚ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲଂ କଣ୍ଣଂ ଉସ୍ସାରେତ୍ୱା ଚୀୱରଂ ସଙ୍ଘରିତବ୍ବଂ । କିଂକାରଣା ? ମା ମଜ୍ଝେ ଭଙ୍ଗୋ ଅହୋସୀତି । ସମଂ କତ୍ୱା ସଙ୍ଘରିତସ୍ସ ହି ମଜ୍ଝେ ଭଙ୍ଗୋ ହୋତି, ତତୋ ନିଚ୍ଚଂ ଭିଜ୍ଜମାନଂ ଦୁବ୍ବଲଂ ହୋତି, ତଂ ନିୱାରଣତ୍ଥମେତଂ ୱୁତ୍ତଂ । ତସ୍ମା ୟଥା ଅଜ୍ଜ ଭଙ୍ଗଟ୍ଠାନେୟେୱ ସ୍ୱେ ନ ଭିଜ୍ଜିସ୍ସତି, ତଥା ଦିୱସେ ଦିୱସେ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲଂ ଉସ୍ସାରେତ୍ୱା ସଙ୍ଘରିତବ୍ବଂ, ଓଭୋଗେ କାୟବନ୍ଧନଂ କାତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ପିଣ୍ଡପାତୋ ହୋତି, ଉପଜ୍ଝାୟୋ ଚ ଭୁଞ୍ଜିତୁକାମୋ ହୋତି, ଉଦକଂ ଦତ୍ୱା ପିଣ୍ଡପାତୋ ଉପନାମେତବ୍ବୋ, ଉପଜ୍ଝାୟୋ ପାନୀୟେନ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ । ପୁଚ୍ଛନ୍ତେନ ଚ ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ‘‘ପାନୀୟଂ, ଭନ୍ତେ, ଆହରୀୟତୂ’’ତି ପାନୀୟେନ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ । ସଚେ କାଲୋ ଅତ୍ଥି, ଉପଜ୍ଝାୟେ ଭୁତ୍ତେ ସୟଂ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ସଚେ ଉପକଟ୍ଠୋ କାଲୋ, ପାନୀୟଂ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ଠପେତ୍ୱା ସୟମ୍ପି ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଭୁତ୍ତାୱିସ୍ସ ଉଦକଂ ଦତ୍ୱା ପତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ନୀଚଂ କତ୍ୱା ସାଧୁକଂ ଅପ୍ପଟିଘଂସନ୍ତେନ ଧୋୱିତ୍ୱା ୱୋଦକଂ କତ୍ୱା ମୁହୁତ୍ତଂ ଉଣ୍ହେ ଓତାପେତବ୍ବୋ, ନ ଚ ଉଣ୍ହେ ପତ୍ତୋ ନିଦହିତବ୍ବୋ, ପତ୍ତଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ପତ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପନ୍ତେନ ଏକେନ ହତ୍ଥେନ ପତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ଏକେନ ହତ୍ଥେନ ହେଟ୍ଠାମଞ୍ଚଂ ୱା ହେଟ୍ଠାପୀଠଂ ୱା ପରାମସିତ୍ୱା ପତ୍ତୋ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ, ନ ଚ ତଟ୍ଟିକଚମ୍ମଖଣ୍ଡାଦୀହି ଅନନ୍ତରହିତାୟ ଭୂମିୟା ପତ୍ତୋ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ କାଳୱଣ୍ଣକତା ୱା ସୁଧାବଦ୍ଧା ୱା ଭୂମି ହୋତି ନିରଜମତ୍ତିକା, ତଥାରୂପାୟ ଭୂମିୟା ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଧୋତୱାଲିକାୟପି ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ପଂସୁରଜସକ୍ଖରାଦୀସୁ ନ ୱଟ୍ଟତି । ତତ୍ର ପନ ପଣ୍ଣଂ ୱା ଆଧାରକଂ ୱା ଠପେତ୍ୱା ତତ୍ର ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ । ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପନ୍ତେନ ଏକେନ ହତ୍ଥେନ ଚୀୱରଂ ଗହେତ୍ୱା ଏକେନ ହତ୍ଥେନ ଚୀୱରୱଂସଂ ୱା ଚୀୱରରଜ୍ଜୁଂ ୱା ପମଜ୍ଜିତ୍ୱା ପାରତୋ ଅନ୍ତଂ ଓରତୋ ଭୋଗଂ କତ୍ୱା ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ଇଦଞ୍ଚ ଚୀୱରୱଂସାଦୀନଂ ହେଟ୍ଠା ହତ୍ଥଂ ପୱେସେତ୍ୱା ଅଭିମୁଖେନ ହତ୍ଥେନ ସଣିକଂ ନିକ୍ଖିପନତ୍ଥଂ ୱୁତ୍ତଂ । ଅନ୍ତେ ପନ ଗହେତ୍ୱା ଭୋଗେନ ଚୀୱରୱଂସାଦୀନଂ ଉପରି ଖିପନ୍ତସ୍ସ ଭିତ୍ତିୟଂ ଭୋଗୋ ପଟିହଞ୍ଞତି, ତସ୍ମା ତଥା ନ କାତବ୍ବଂ । ଉପଜ୍ଝାୟମ୍ହି ୱୁଟ୍ଠିତେ ଆସନଂ ଉଦ୍ଧରିତବ୍ବଂ, ପାଦୋଦକଂ ପାଦପୀଠଂ ପାଦକଥଲିକଂ ପଟିସାମେତବ୍ବଂ । ସଚେ ସୋ ଦେସୋ ଉକ୍ଲାପୋ ହୋତି, ସୋ ଦେସୋ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବୋ ।

ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ନହାୟିତୁକାମୋ ହୋତି, ନହାନଂ ପଟିୟାଦେତବ୍ବଂ । ସଚେ ସୀତେନ ଅତ୍ଥୋ ହୋତି, ସୀତଂ ପଟିୟାଦେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଉଣ୍ହେନ ଅତ୍ଥୋ ହୋତି, ଉଣ୍ହଂ ପଟିୟାଦେତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ଜନ୍ତାଘରଂ ପୱିସିତୁକାମୋ ହୋତି, ଚୁଣ୍ଣଂ ସନ୍ନେତବ୍ବଂ, ମତ୍ତିକା ତେମେତବ୍ବା । ଜନ୍ତାଘରପୀଠଂ ଆଦାୟ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ପିଟ୍ଠିତୋ ପିଟ୍ଠିତୋ ଗନ୍ତ୍ୱା ଜନ୍ତାଘରପୀଠଂ ଦତ୍ୱା ଚୀୱରଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଏକମନ୍ତେ ନିଦ୍ଧୂମଟ୍ଠାନେ ଠପେତବ୍ବଂ, ଚୁଣ୍ଣଂ ଦାତବ୍ବଂ, ମତ୍ତିକା ଦାତବ୍ବା । ସଚେ ଉସ୍ସହତି, ଜନ୍ତାଘରଂ ପୱିସିତବ୍ବଂ, ପୱିସନ୍ତେନ ମତ୍ତିକାୟ ମୁଖଂ ମକ୍ଖେତ୍ୱା ପୁରତୋ ଚ ପଚ୍ଛତୋ ଚ ପଟିଚ୍ଛାଦେତ୍ୱା ଜନ୍ତାଘରଂ ପୱିସିତବ୍ବଂ । ନ ଥେରେ ଭିକ୍ଖୂ ଅନୁପଖଜ୍ଜ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ନ ନୱା ଭିକ୍ଖୂ ଆସନେନ ପଟିବାହିତବ୍ବା, ଜନ୍ତାଘରେ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ପରିକମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ । ଜନ୍ତାଘରେ ପରିକମ୍ମଂ ନାମ ଅଙ୍ଗାରମତ୍ତିକାଉଣ୍ହୋଦକଦାନାଦିକଂ ସବ୍ବକିଚ୍ଚଂ । ଜନ୍ତାଘରା ନିକ୍ଖମନ୍ତେନ ଜନ୍ତାଘରପୀଠଂ ଆଦାୟ ପୁରତୋ ଚ ପଚ୍ଛତୋ ଚ ପଟିଚ୍ଛାଦେତ୍ୱା ଜନ୍ତାଘରା ନିକ୍ଖମିତବ୍ବଂ ।

ଉଦକେପି ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଅଙ୍ଗପଚ୍ଚଙ୍ଗଘଂସନାଦିକଂ ପରିକମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ, ନହାତେନ ପଠମତରଂ ଉତ୍ତରିତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ଗତ୍ତଂ ୱୋଦକଂ କତ୍ୱା ନିୱାସେତ୍ୱା ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଗତ୍ତତୋ ଉଦକଂ ପମଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, ନିୱାସନଂ ଦାତବ୍ବଂ, ସଙ୍ଘାଟି ଦାତବ୍ବା, ଜନ୍ତାଘରପୀଠଂ ଆଦାୟ ପଠମତରଂ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଆସନଂ ପଞ୍ଞପେତବ୍ବଂ, ପାଦୋଦକଂ ପାଦପୀଠଂ ପାଦକଥଲିକଂ ଉପନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ଉପଜ୍ଝାୟୋ ପାନୀୟେନ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ । ଜନ୍ତାଘରେ ହି ଉଣ୍ହସନ୍ତାପେନ ପିପାସା ହୋତି । ସଚେ ଉଦ୍ଦିସାପେତୁକାମୋ ହୋତି, ଉଦ୍ଦିସିତବ୍ବୋ । ସଚେ ପରିପୁଚ୍ଛିତୁକାମୋ ହୋତି, ପରିପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ ।

ୟସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ୱିହରତି, ସଚେ ସୋ ୱିହାରୋ ଉକ୍ଲାପୋ ହୋତି, ସଚେ ଉସ୍ସହତି, କେନଚି ଗେଲଞ୍ଞେନ ଅନଭିଭୂତୋ ହୋତି, ସୋଧେତବ୍ବୋ । ଅଗିଲାନେନ ହି ସଦ୍ଧିୱିହାରିକେନ ସଟ୍ଠିୱସ୍ସେନପି ସବ୍ବଂ ଉପଜ୍ଝାୟୱତ୍ତଂ କାତବ୍ବଂ, ଅନାଦରେନ ଅକରୋନ୍ତସ୍ସ ୱତ୍ତଭେଦେ ଦୁକ୍କଟଂ, ନ-କାରପଟିସଂୟୁତ୍ତେସୁ ପନ ପଦେସୁ ଗିଲାନସ୍ସପି ପଟିକ୍ଖିତ୍ତକିରିୟଂ କରୋନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟମେୱ । ୱିହାରଂ ସୋଧେନ୍ତେନ ପଠମଂ ପତ୍ତଚୀୱରଂ ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ନିସୀଦନପଚ୍ଚତ୍ଥରଣଂ ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ଭିସିବିମ୍ବୋହନଂ ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ମଞ୍ଚୋ ନୀଚଂ କତ୍ୱା ସାଧୁକଂ ଅପଟିଘଂସନ୍ତେନ ଅସଙ୍ଘଟ୍ଟେନ୍ତେନ କୱାଟପୀଠଂ ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ, ପୀଠଂ ନୀଚଂ କତ୍ୱା ସାଧୁକଂ ଅପଟିଘଂସନ୍ତେନ ଅସଙ୍ଘଟ୍ଟେନ୍ତେନ କୱାଟପୀଠଂ ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ମଞ୍ଚପଟିପାଦକା ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବା, ଖେଳମଲ୍ଲକୋ ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ, ଅପସ୍ସେନଫଲକଂ ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ଭୂମତ୍ଥରଣଂ ୟଥାପଞ୍ଞତ୍ତଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ସଚେ ୱିହାରେ ସନ୍ତାନକଂ ହୋତି, ଉଲ୍ଲୋକା ପଠମଂ ଓହାରେତବ୍ବଂ, ଆଲୋକସନ୍ଧିକଣ୍ଣଭାଗା ପମଜ୍ଜିତବ୍ବା । ସଚେ ଗେରୁକପରିକମ୍ମକତା ଭିତ୍ତି କଣ୍ଣକିତା ହୋତି, ଚୋଳକଂ ତେମେତ୍ୱା ପୀଳେତ୍ୱା ପମଜ୍ଜିତବ୍ବା । ସଚେ କାଳୱଣ୍ଣକତା ଭୂମି କଣ୍ଣକିତା ହୋତି, ଚୋଳକଂ ତେମେତ୍ୱା ପୀଳେତ୍ୱା ପମଜ୍ଜିତବ୍ବା । ସଚେ ଅକତା ହୋତି ଭୂମି, ଉଦକେନ ପରିପ୍ଫୋସିତ୍ୱା ପରିପ୍ଫୋସିତ୍ୱା ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବା ‘‘ମା ୱିହାରୋ ରଜେନ ଉହଞ୍ଞୀ’’ତି, ସଙ୍କାରଂ ୱିଚିନିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ଛଡ୍ଡେତବ୍ବଂ ।

ଭୂମତ୍ଥରଣଂ ଓତାପେତ୍ୱା ସୋଧେତ୍ୱା ପପ୍ଫୋଟେତ୍ୱା ଅଭିହରିତ୍ୱା ୟଥା ପଠମଂ ପଞ୍ଞତ୍ତଂ ଅହୋସି, ତଥେୱ ପଞ୍ଞପେତବ୍ବଂ । ଏତଦତ୍ଥମେୱ ହି ‘‘ୟଥାପଞ୍ଞତ୍ତଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ । ସଚେ ପନ ପଠମଂ ଅଜାନନ୍ତେନ କେନଚି ପଞ୍ଞତ୍ତଂ ଅହୋସି, ସମନ୍ତତୋ ଭିତ୍ତିଂ ଦ୍ୱଙ୍ଗୁଲମତ୍ତେନ ୱା ତିୱଙ୍ଗୁଲମତ୍ତେନ ୱା ମୋଚେତ୍ୱା ପଞ୍ଞପେତବ୍ବଂ । ଇଦଞ୍ହେତ୍ଥ ପଞ୍ଞାପନୱତ୍ତଂ – ସଚେ କଟସାରକୋ ହୋତି ଅତିମହନ୍ତୋ ଚ, ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା କୋଟିଂ ନିୱତ୍ତେତ୍ୱା ବନ୍ଧିତ୍ୱା ପଞ୍ଞପେତବ୍ବୋ । ସଚେ କୋଟିଂ ନିୱତ୍ତେତ୍ୱା ବନ୍ଧିତୁଂ ନ ଜାନାତି, ନ ଛିନ୍ଦିତବ୍ବୋ । ମଞ୍ଚପଟିପାଦକା ଓତାପେତ୍ୱା ପମଜ୍ଜିତ୍ୱା ୟଥାଠାନେ ଠପେତବ୍ବା, ମଞ୍ଚୋ ଓତାପେତ୍ୱା ସୋଧେତ୍ୱା ପପ୍ଫୋଟେତ୍ୱା ନୀଚଂ କତ୍ୱା ସାଧୁକଂ ଅପଟିଘଂସନ୍ତେନ ଅସଙ୍ଘଟ୍ଟେନ୍ତେନ କୱାଟପୀଠଂ ଅତିହରିତ୍ୱା ୟଥାପଞ୍ଞତ୍ତଂ ପଞ୍ଞପେତବ୍ବୋ, ପୀଠଂ ଓତାପେତ୍ୱା ସୋଧେତ୍ୱା ପପ୍ଫୋଟେତ୍ୱା ନୀଚଂ କତ୍ୱା ସାଧୁକଂ ଅପଟିଘଂସନ୍ତେନ ଅସଙ୍ଘଟ୍ଟେନ୍ତେନ କୱାଟପୀଠଂ ଅତିହରିତ୍ୱା ୟଥାପଞ୍ଞତ୍ତଂ ପଞ୍ଞପେତବ୍ବଂ, ଭିସିବିମ୍ବୋହନଂ ଓତାପେତ୍ୱା ସୋଧେତ୍ୱା ପପ୍ଫୋଟେତ୍ୱା ଅତିହରିତ୍ୱା ୟଥାପଞ୍ଞତ୍ତଂ ପଞ୍ଞପେତବ୍ବଂ, ନିସୀଦନପଚ୍ଚତ୍ଥରଣଂ ଓତାପେତ୍ୱା ସୋଧେତ୍ୱା ପପ୍ଫୋଟେତ୍ୱା ଅତିହରିତ୍ୱା ୟଥାପଞ୍ଞତ୍ତଂ ପଞ୍ଞପେତବ୍ବଂ, ଖେଳମଲ୍ଲକୋ ଓତାପେତ୍ୱା ପମଜ୍ଜିତ୍ୱା ଅତିହରିତ୍ୱା ୟଥାଠାନେ ଠପେତବ୍ବୋ, ଅପସ୍ସେନଫଲକଂ ଓତାପେତ୍ୱା ପମଜ୍ଜିତ୍ୱା ଅତିହରିତ୍ୱା ୟଥାଠାନେ ଠପେତବ୍ବଂ । ପତ୍ତଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ପତ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପନ୍ତେନ ଏକେନ ହତ୍ଥେନ ପତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ଏକେନ ହତ୍ଥେନ ହେଟ୍ଠାମଞ୍ଚଂ ୱା ହେଟ୍ଠାପୀଠଂ ୱା ପରାମସିତ୍ୱା ପତ୍ତୋ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ, ନ ଚ ଅନନ୍ତରହିତାୟ ଭୂମିୟା ପତ୍ତୋ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ । ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପନ୍ତେନ ଏକେନ ହତ୍ଥେନ ଚୀୱରଂ ଗହେତ୍ୱା ଏକେନ ହତ୍ଥେନ ଚୀୱରୱଂସଂ ୱା ଚୀୱରରଜ୍ଜୁଂ ୱା ପମଜ୍ଜିତ୍ୱା ପାରତୋ ଅନ୍ତଂ, ଓରତୋ ଭୋଗଂ କତ୍ୱା ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ପୁରତ୍ଥିମା ସରଜା ୱାତା ୱାୟନ୍ତି, ପୁରତ୍ଥିମା ୱାତପାନା ଥକେତବ୍ବା । ସଚେ ପଚ୍ଛିମା, ଉତ୍ତରା, ଦକ୍ଖିଣା ସରଜା ୱାତା ୱାୟନ୍ତି, ଦକ୍ଖିଣା ୱାତପାନା ଥକେତବ୍ବା । ସଚେ ସୀତକାଲୋ ହୋତି, ଦିୱା ୱାତପାନା ୱିୱରିତବ୍ବା, ରତ୍ତିଂ ଥକେତବ୍ବା । ସଚେ ଉଣ୍ହକାଲୋ ହୋତି, ଦିୱା ଥକେତବ୍ବା, ରତ୍ତିଂ ୱିୱରିତବ୍ବା ।

ସଚେ ଉକ୍ଲାପଂ ହୋତି, ପରିୱେଣଂ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, କୋଟ୍ଠକୋ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବୋ, ଉପଟ୍ଠାନସାଲା ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବା, ଅଗ୍ଗିସାଲା ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବା, ୱଚ୍ଚକୁଟି ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବା, ପାନୀୟଂ ପରିଭୋଜନୀୟଂ ଉପଟ୍ଠପେତବ୍ବଂ, ଆଚମନକୁମ୍ଭିୟା ଉଦକଂ ଆସିଞ୍ଚିତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଅନଭିରତି ଉପ୍ପନ୍ନା ହୋତି, ସଦ୍ଧିୱିହାରିକେନ ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ନେତବ୍ବୋ, ଅଞ୍ଞୋ ୱା ଭିକ୍ଖୁ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଥେରଂ ଗହେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ଗଚ୍ଛା’’ତି, ଧମ୍ମକଥା ୱାସ୍ସ କାତବ୍ବା । ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ କୁକ୍କୁଚ୍ଚଂ ଉପ୍ପନ୍ନଂ ହୋତି, ସଦ୍ଧିୱିହାରିକେନ ୱିନୋଦେତବ୍ବଂ, ଅଞ୍ଞେନ ୱା ୱିନୋଦାପେତବ୍ବଂ ଧମ୍ମକଥା ୱାସ୍ସ କାତବ୍ବା । ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଦିଟ୍ଠିଗତଂ ଉପ୍ପନ୍ନଂ ହୋତି, ସଦ୍ଧିୱିହାରିକେନ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତବ୍ବଂ, ଅଞ୍ଞୋ ୱା ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଥେରଂ ଦିଟ୍ଠିଗତଂ ୱିସ୍ସଜ୍ଜାପେହୀ’’ତି, ଧମ୍ମକଥା ୱାସ୍ସ କାତବ୍ବା । ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ଗରୁଧମ୍ମଂ ଅଜ୍ଝାପନ୍ନୋ ହୋତି ପରିୱାସାରହୋ, ସଦ୍ଧିୱିହାରିକେନ ଉସ୍ସୁକ୍କଂ କାତବ୍ବଂ, ପରିୱାସଦାନତ୍ଥଂ ସୋ ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ୟାଚିତବ୍ବୋ । ସଚେ ଅତ୍ତନା ପଟିବଲୋ ହୋତି, ଅତ୍ତନାୱ ଦାତବ୍ବୋ । ନୋ ଚେ ପଟିବଲୋ ହୋତି, ଅଞ୍ଞେନ ଦାପେତବ୍ବୋ । ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନାରହୋ ହୋତି ମାନତ୍ତାରହୋ ଅବ୍ଭାନାରହୋ ୱା, ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ଉସ୍ସୁକ୍କଂ କାତବ୍ବଂ । ସଚେ ସଙ୍ଘୋ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ କମ୍ମଂ କତ୍ତୁକାମୋ ହୋତି ତଜ୍ଜନୀୟଂ ୱା ନିୟସ୍ସଂ ୱା ପବ୍ବାଜନୀୟଂ ୱା ପଟିସାରଣୀୟଂ ୱା ଉକ୍ଖେପନୀୟଂ ୱା, ସଦ୍ଧିୱିହାରିକେନ ଉସ୍ସୁକ୍କଂ କାତବ୍ବଂ ‘‘କେନ ନୁ ଖୋ ଉପାୟେନ ସଙ୍ଘୋ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ କମ୍ମଂ ନ କରେୟ୍ୟ, ଲହୁକାୟ ୱା ପରିଣାମେୟ୍ୟା’’ତି । ସଦ୍ଧିୱିହାରିକେନ ହି ‘‘ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଉକ୍ଖେପନୀୟକମ୍ମଂ କତ୍ତୁକାମୋ ସଙ୍ଘୋ’’ତି ଞତ୍ୱା ଏକମେକଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ‘‘ମା, ଭନ୍ତେ, ଅମ୍ହାକଂ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ କମ୍ମଂ କରିତ୍ଥା’’ତି ୟାଚିତବ୍ବା । ସଚେ କରୋନ୍ତିୟେୱ, ‘‘ତଜ୍ଜନୀୟଂ ୱା ନିୟସ୍ସଂ ୱା ଲହୁକକମ୍ମଂ କରୋଥା’’ତି ୟାଚିତବ୍ବା । ସଚେ କରୋନ୍ତିୟେୱ, ଅଥ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ‘‘ସମ୍ମା ୱତ୍ତଥ, ଭନ୍ତେ’’ତି ୟାଚିତବ୍ବୋ । ଇତି ତଂ ସମ୍ମା ୱତ୍ତାପେତ୍ୱା ‘‘ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭେଥ, ଭନ୍ତେ, କମ୍ମ’’ନ୍ତି ଭିକ୍ଖୂ ୟାଚିତବ୍ବା ।

ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଚୀୱରଂ ଧୋୱିତବ୍ବଂ ହୋତି, ସଦ୍ଧିୱିହାରିକେନ ଧୋୱିତବ୍ବଂ, ଉସ୍ସୁକ୍କଂ ୱା କାତବ୍ବଂ ‘‘କିନ୍ତି ନୁ ଖୋ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଚୀୱରଂ ଧୋୱିୟେଥା’’ତି । ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଚୀୱରଂ କାତବ୍ବଂ ହୋତି, ରଜନଂ ୱା ପଚିତବ୍ବଂ, ଚୀୱରଂ ୱା ରଜେତବ୍ବଂ ହୋତି, ସଦ୍ଧିୱିହାରିକେନ ସବ୍ବଂ କାତବ୍ବଂ, ଉସ୍ସକ୍କଂ ୱା କାତବ୍ବଂ ‘‘କିନ୍ତି ନୁ ଖୋ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଚୀୱରଂ ରଜିୟେଥା’’ତି । ଚୀୱରଂ ରଜନ୍ତେନ ସାଧୁକଂ ସଂପରିୱତ୍ତେତ୍ୱା ରଜେତବ୍ବଂ, ନ ଚ ଅଚ୍ଛିନ୍ନେ ଥେୱେ ପକ୍କମିତବ୍ବଂ ।

ନ ଉପଜ୍ଝାୟଂ ଅନାପୁଚ୍ଛା ଏକଚ୍ଚସ୍ସ ପତ୍ତୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ଏକଚ୍ଚସ୍ସ ପତ୍ତୋ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ, ନ ଏକଚ୍ଚସ୍ସ ଚୀୱରଂ ଦାତବ୍ବଂ, ନ ଏକଚ୍ଚସ୍ସ ଚୀୱରଂ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ, ନ ଏକଚ୍ଚସ୍ସ ପରିକ୍ଖାରୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ଏକଚ୍ଚସ୍ସ ପରିକ୍ଖାରୋ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ, ନ ଏକଚ୍ଚସ୍ସ କେସା ଛେଦେତବ୍ବା, ନ ଏକଚ୍ଚେନ କେସା ଛେଦାପେତବ୍ବା, ନ ଏକଚ୍ଚସ୍ସ ପରିକମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ, ନ ଏକଚ୍ଚେନ ପରିକମ୍ମଂ କାରାପେତବ୍ବଂ, ନ ଏକଚ୍ଚସ୍ସ ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚୋ କାତବ୍ବୋ, ନ ଏକଚ୍ଚେନ ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚୋ କାରାପେତବ୍ବୋ, ନ ଏକଚ୍ଚସ୍ସ ପଚ୍ଛାସମଣେନ ହୋତବ୍ବଂ, ନ ଏକଚ୍ଚୋ ପଚ୍ଛାସମଣୋ ଆଦାତବ୍ବୋ, ନ ଏକଚ୍ଚସ୍ସ ପିଣ୍ଡପାତୋ ନୀହରିତବ୍ବୋ, ନ ଏକଚ୍ଚେନ ପିଣ୍ଡପାତୋ ନୀହରାପେତବ୍ବୋ, ନ ଉପଜ୍ଝାୟଂ ଅନାପୁଚ୍ଛା ଗାମୋ ପୱିସିତବ୍ବୋ, ପିଣ୍ଡାୟ ୱା ଅଞ୍ଞେନ ୱା କରଣୀୟେନ ପୱିସିତୁକାମେନ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାୱ ପୱିସିତବ୍ବୋ । ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟୋ କାଲସ୍ସେୱ ୱୁଟ୍ଠାୟ ଦୂରଂ ଭିକ୍ଖାଚାରଂ ଗନ୍ତୁକାମୋ ହୋତି, ‘‘ଦହରା ପିଣ୍ଡାୟ ପୱିସନ୍ତୂ’’ତି ୱତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ଅୱତ୍ୱା ଗତେ ପରିୱେଣଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ଉପଜ୍ଝାୟଂ ଅପସ୍ସନ୍ତେନ ଗାମଂ ପୱିସିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଗାମଂ ପୱିସନ୍ତୋପି ପସ୍ସତି, ଦିଟ୍ଠଟ୍ଠାନତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଆପୁଚ୍ଛିତୁଂୟେୱ ୱଟ୍ଟତି । ନ ଉପଜ୍ଝାୟଂ ଅନାପୁଚ୍ଛା ୱାସତ୍ଥାୟ ୱା ଅସୁଭଦସ୍ସନତ୍ଥାୟ ୱା ସୁସାନଂ ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ନ ଦିସା ପକ୍କମିତବ୍ବା, ପକ୍କମିତୁକାମେନ ପନ କମ୍ମଂ ଆଚିକ୍ଖିତ୍ୱା ୟାୱତତିୟଂ ୟାଚିତବ୍ବୋ । ସଚେ ଅନୁଜାନାତି, ସାଧୁ, ନୋ ଚେ ଅନୁଜାନାତି, ତଂ ନିସ୍ସାୟ ୱସତୋ ଚସ୍ସ ଉଦ୍ଦେସୋ ୱା ପରିପୁଚ୍ଛା ୱା କମ୍ମଟ୍ଠାନଂ ୱା ନ ସମ୍ପଜ୍ଜତି, ଉପଜ୍ଝାୟୋ ବାଲୋ ହୋତି ଅବ୍ୟତ୍ତୋ, କେୱଲଂ ଅତ୍ତନୋ ସନ୍ତିକେ ୱସାପେତୁକାମତାୟ ଏୱ ଗନ୍ତୁଂ ନ ଦେତି, ଏୱରୂପେ ନିୱାରେନ୍ତେପି ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ଗିଲାନୋ ହୋତି, ୟାୱଜୀୱଂ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ, ୱୁଟ୍ଠାନମସ୍ସ ଆଗମେତବ୍ବଂ, ନ କତ୍ଥଚି ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅଞ୍ଞୋ ଭିକ୍ଖୁ ଉପଟ୍ଠାକୋ ଅତ୍ଥି, ଭେସଜ୍ଜଂ ପରିୟେସିତ୍ୱା ତସ୍ସ ହତ୍ଥେ ଦତ୍ୱା ‘‘ଭନ୍ତେ, ଅୟଂ ଉପଟ୍ଠହିସ୍ସତୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ଇଦଂ ତାୱ ଉପଜ୍ଝାୟୱତ୍ତଂ ।

୧୮୪. ଇଦମେୱ ଚ ଅନ୍ତେୱାସିକେନ ଆଚରିୟସ୍ସ କତ୍ତବ୍ବତ୍ତା ଆଚରିୟୱତ୍ତନ୍ତି ୱୁଚ୍ଚତି । ନାମମତ୍ତମେୱ ହେତ୍ଥ ନାନଂ । ତତ୍ଥ ୟାୱ ଚୀୱରରଜନଂ, ତାୱ ୱତ୍ତେ ଅକରିୟମାନେ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଆଚରିୟସ୍ସ ଚ ପରିହାନି ହୋତି, ତସ୍ମା ତଂ ଅକରୋନ୍ତସ୍ସ ନିସ୍ସୟମୁତ୍ତକସ୍ସପି ଅମୁତ୍ତକସ୍ସପି ଆପତ୍ତିୟେୱ, ଏକଚ୍ଚସ୍ସ ପତ୍ତଦାନତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଅମୁତ୍ତନିସ୍ସୟସ୍ସେୱ ଆପତ୍ତି । ଉପଜ୍ଝାୟେ ଆଚରିୟେ ୱା ୱତ୍ତଂ ସାଦିୟନ୍ତେ ସଦ୍ଧିୱିହାରିକା ଅନ୍ତେୱାସିକା ଚ ବହୁକାପି ହୋନ୍ତୁ, ସବ୍ବେସଂ ଆପତ୍ତି । ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ଆଚରିୟୋ ୱା ‘‘ମୟ୍ହଂ ଉପଟ୍ଠାକୋ ଅତ୍ଥି, ତୁମ୍ହେ ଅତ୍ତନୋ ସଜ୍ଝାୟମନସିକାରାଦୀସୁ ୟୋଗଂ କରୋଥା’’ତି ୱଦତି, ସଦ୍ଧିୱିହାରିକାଦୀନଂ ଅନାପତ୍ତି । ଉପଜ୍ଝାୟୋ ୱା ଆଚରିୟୋ ୱା ସଚେ ସାଦିୟନଂ ୱା ଅସାଦିୟନଂ ୱା ନ ଜାନାତି, ବାଲୋ ହୋତି, ସଦ୍ଧିୱିହାରିକାଦୟୋ ବହୂ, ତେସୁ ଏକୋ ୱତ୍ତସମ୍ପନ୍ନୋ ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ୱା ଆଚରିୟସ୍ସ ୱା କିଚ୍ଚଂ ଅହଂ କରିସ୍ସାମି, ତୁମ୍ହେ ଅପ୍ପୋସ୍ସୁକ୍କା ୱିହରଥା’’ତି ଏୱଞ୍ଚେ ଅତ୍ତନୋ ଭାରଂ କତ୍ୱା ଇତରେ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତି, ତସ୍ସ ଭାରକରଣତୋ ପଟ୍ଠାୟ ତେସଂ ଅନାପତ୍ତି । ଏତ୍ଥ ଅନ୍ତେୱାସିକେସୁ ପନ ନିସ୍ସୟନ୍ତେୱାସିକେନ ୟାୱ ଆଚରିୟଂ ନିସ୍ସାୟ ୱସତି, ତାୱ ସବ୍ବଂ ଆଚରିୟୱତ୍ତଂ କାତବ୍ବଂ । ପବ୍ବଜ୍ଜଉପସମ୍ପଦଧମ୍ମନ୍ତେୱାସିକେହି ପନ ନିସ୍ସୟମୁତ୍ତକେହିପି ଆଦିତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୟାୱ ଚୀୱରରଜନଂ, ତାୱ ୱତ୍ତଂ କାତବ୍ବଂ । ଅନାପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ପତ୍ତଦାନାଦିମ୍ହି ପନ ଏତେସଂ ଅନାପତ୍ତି ।

ଏତେସୁ ପବ୍ବଜ୍ଜନ୍ତେୱାସିକୋ ଚ ଉପସମ୍ପଦନ୍ତେୱାସିକୋ ଚ ଆଚରିୟସ୍ସ ୟାୱଜୀୱଂ ଭାରା । ନିସ୍ସୟନ୍ତେୱାସିକୋ ଚ ଧମ୍ମନ୍ତେୱାସିକୋ ଚ ୟାୱ ସମୀପେ ୱସନ୍ତି, ତାୱ ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟେହିପି ଅନ୍ତେୱାସିକସଦ୍ଧିୱିହାରିକା ସଙ୍ଗହେତବ୍ବା ଅନୁଗ୍ଗହେତବ୍ବା ଉଦ୍ଦେସେନ ପରିପୁଚ୍ଛାୟ ଓୱାଦେନ ଅନୁସାସନିୟା । ସଚେ ଅନ୍ତେୱାସିକସଦ୍ଧିୱିହାରିକାନଂ ପତ୍ତୋ ୱା ଚୀୱରଂ ୱା ଅଞ୍ଞୋ ୱା କୋଚି ପରିକ୍ଖାରୋ ନତ୍ଥି, ଅତ୍ତନୋ ଅତିରେକପତ୍ତଚୀୱରଂ ଅତିରେକପରିକ୍ଖାରୋ ୱା ଅତ୍ଥି, ଦାତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ, ଧମ୍ମିୟେନ ନୟେନ ପରିୟେସନତ୍ଥାୟ ଉସ୍ସୁକ୍କଂ କାତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅନ୍ତେୱାସିକସଦ୍ଧିୱିହାରିକା ଗିଲାନା ହୋନ୍ତି, ଉପଜ୍ଝାୟୱତ୍ତେ ୱୁତ୍ତନୟେନ ଦନ୍ତକଟ୍ଠଦାନଂ ଆଦିଂ କତ୍ୱା ଆଚମନକୁମ୍ଭିୟା ଉଦକସିଞ୍ଚନପରିୟୋସାନଂ ସବ୍ବଂ ୱତ୍ତଂ କାତବ୍ବମେୱ, ଅକରୋନ୍ତାନଂ ଆପତ୍ତି । ତସ୍ମା ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟେହିପି ଅନ୍ତେୱାସିକସଦ୍ଧିୱିହାରିକେସୁ ସମ୍ମା ୱତ୍ତିତବ୍ବଂ । ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟାଦୀସୁ ହି ୟୋ ୟୋ ନ ସମ୍ମା ୱତ୍ତତି, ତସ୍ସ ତସ୍ସ ଆପତ୍ତି । ଉପଜ୍ଝାୟାଦିୱତ୍ତକଥା ।

୧୮୫. ଇଦାନି ଆଗନ୍ତୁକୱତ୍ତାଦୀନି ୱେଦିତବ୍ବାନି । ଆଗନ୍ତୁକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଉପଚାରସୀମାସମୀପଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ଉପାହନା ଓମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ନୀଚଂ କତ୍ୱା ପପ୍ଫୋଟେତ୍ୱା ଉପାହନଦଣ୍ଡକେନ ଗହେତ୍ୱା ଛତ୍ତଂ ଉପନାମେତ୍ୱା ସୀସଂ ୱିୱରିତ୍ୱା ସୀସେ ଚୀୱରଂ ଖନ୍ଧେ କରିତ୍ୱା ସାଧୁକଂ ଅତରମାନେନ ଆରାମୋ ପୱିସିତବ୍ବୋ, ଆରାମଂ ପୱିସନ୍ତେନ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତବ୍ବଂ ‘‘କତ୍ଥ ଆୱାସିକା ଭିକ୍ଖୂ ସନ୍ନିପତନ୍ତୀ’’ତି । ୟତ୍ଥ ଆୱାସିକା ଭିକ୍ଖୂ ସନ୍ନିପତନ୍ତି ଉପଟ୍ଠାନସାଲାୟ ୱା ମଣ୍ଡପେ ୱା ରୁକ୍ଖମୂଲେ ୱା, ତତ୍ଥ ଗନ୍ତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ପତ୍ତୋ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ, ଏକମନ୍ତଂ ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ପତିରୂପଂ ଆସନଂ ଗହେତ୍ୱା ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ପାନୀୟଂ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ, ପରିଭୋଜନୀୟଂ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ ‘‘କତମଂ ପାନୀୟଂ, କତମଂ ପରିଭୋଜନୀୟ’’ନ୍ତି । ସଚେ ପାନୀୟେନ ଅତ୍ଥୋ ହୋତି, ପାନୀୟଂ ଗହେତ୍ୱା ପାତବ୍ବଂ । ସଚେ ପରିଭୋଜନୀୟେନ ଅତ୍ଥୋ ହୋତି, ପରିଭୋଜନୀୟଂ ଗହେତ୍ୱା ପାଦା ଧୋୱିତବ୍ବା । ପାଦେ ଧୋୱନ୍ତେନ ଏକେନ ହତ୍ଥେନ ଉଦକଂ ଆସିଞ୍ଚିତବ୍ବଂ, ଏକେନ ହତ୍ଥେନ ପାଦା ଧୋୱିତବ୍ବା, ନ ତେନେୱ ହତ୍ଥେନ ଉଦକଂ ଆସିଞ୍ଚିତବ୍ବଂ, ନ ତେନେୱ ହତ୍ଥେନ ପାଦା ଧୋୱିତବ୍ବା, ଉପାହନପୁଞ୍ଛନଚୋଳକଂ ପୁଞ୍ଛିତ୍ୱା ଉପାହନା ପୁଞ୍ଛିତବ୍ବା, ଉପାହନା ପୁଞ୍ଛନ୍ତେନ ପଠମଂ ସୁକ୍ଖେନ ଚୋଳକେନ ପୁଞ୍ଛିତବ୍ବା, ପଚ୍ଛା ଅଲ୍ଲେନ, ଉପାହନପୁଞ୍ଛନଚୋଳକଂ ଧୋୱିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ପତ୍ଥରିତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ଆୱାସିକୋ ଭିକ୍ଖୁ ୱୁଡ୍ଢୋ ହୋତି, ଅଭିୱାଦେତବ୍ବୋ । ସଚେ ନୱକୋ ହୋତି, ଅଭିୱାଦାପେତବ୍ବୋ । ସେନାସନଂ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ ‘‘କତମଂ ମେ ସେନାସନଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତି, ଅଜ୍ଝାୱୁଟ୍ଠଂ ୱା ଅନଜ୍ଝାୱୁଟ୍ଠଂ ୱା ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ, ‘‘ଗୋଚରଗାମୋ ଆସନ୍ନେ, ଉଦାହୁ ଦୂରେ, କାଲସ୍ସେୱ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତବ୍ବଂ, ଉଦାହୁ ଦିୱା’’ତି ଏୱଂ ଭିକ୍ଖାଚାରୋ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ଅଗୋଚରୋ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ଗୋଚରୋ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ । ଅଗୋଚରୋ ନାମ ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠିକାନଂ ଗାମୋ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନଭିକ୍ଖୋ ୱା ଗାମୋ, ୟତ୍ଥ ଏକସ୍ସ ୱା ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ୱା ଭିକ୍ଖା ଦୀୟତି, ସେକ୍ଖସମ୍ମହାନି କୁଲାନି ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବାନି, ୱଚ୍ଚଟ୍ଠାନଂ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ, ପସ୍ସାୱଟ୍ଠାନଂ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ, ‘‘କିଂ ଇମିସ୍ସା ପୋକ୍ଖରଣିୟା ପାନୀୟଂୟେୱ ପିୱନ୍ତି, ନହାନାଦିପରିଭୋଗମ୍ପି କରୋନ୍ତୀ’’ତି ଏୱଂ ପାନୀୟଞ୍ଚେୱ ପରିଭୋଜନୀୟଞ୍ଚ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ, କତ୍ତରଦଣ୍ଡୋ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ସଙ୍ଘସ୍ସ କତିକସଣ୍ଠାନଂ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ, କେସୁଚି ଠାନେସୁ ୱାଳମିଗା ୱା ଅମନୁସ୍ସା ୱା ହୋନ୍ତି, ତସ୍ମା ‘‘କଂ କାଲଂ ପୱିସିତବ୍ବଂ, କଂ କାଲଂ ନିକ୍ଖମିତବ୍ବ’’ନ୍ତି ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ । ସଚେ ୱିହାରୋ ଅନଜ୍ଝାୱୁଟ୍ଠୋ ହୋତି, କୱାଟଂ ଆକୋଟେତ୍ୱା ମୁହୁତ୍ତଂ ଆଗମେତ୍ୱା ଘଟିକଂ ଉଗ୍ଘାଟେତ୍ୱା କୱାଟଂ ପଣାମେତ୍ୱା ବହି ଠିତେନ ନିଲ୍ଲୋକେତବ୍ବୋ ।

ସଚେ ସୋ ୱିହାରୋ ଉକ୍ଲାପୋ ହୋତି, ମଞ୍ଚେ ୱା ମଞ୍ଚୋ ଆରୋପିତୋ ହୋତି, ପୀଠେ ୱା ପୀଠଂ ଆରୋପିତଂ ହୋତି, ସେନାସନଂ ଉପରି ପୁଞ୍ଜୀକତଂ ହୋତି, ସଚେ ସକ୍କୋତି, ସବ୍ବୋ ୱିହାରୋ ସୋଧେତବ୍ବୋ, ଅସକ୍କୋନ୍ତେନ ଅତ୍ତନୋ ୱସନୋକାସୋ ଜଗ୍ଗିତବ୍ବୋ । ସବ୍ବଂ ସୋଧେତୁଂ ସକ୍କୋନ୍ତେନ ପନ ଉପଜ୍ଝାୟୱତ୍ତେ ୱୁତ୍ତନୟେନ ଭୂମତ୍ଥରଣମଞ୍ଚପୀଠାଦୀନି ବହି ନୀହରିତ୍ୱା ୱିହାରଂ ସୋଧେତ୍ୱା ପୁନ ଅତିହରିତ୍ୱା ୟଥାଠାନେ ପଞ୍ଞପେତବ୍ବାନି ।

ସଚେ ପୁରତ୍ଥିମା ସରଜା ୱାତା ୱାୟନ୍ତି, ପୁରତ୍ଥିମା ୱାତପାନା ଥକେତବ୍ବା । ସଚେ ପଚ୍ଛିମା, ଉତ୍ତରା, ଦକ୍ଖିଣା ସରଜା ୱାତା ୱାୟନ୍ତି, ଦକ୍ଖିଣା ୱାତପାନା ଥକେତବ୍ବା । ସଚେ ସୀତକାଲୋ ହୋତି, ଦିୱା ୱାତପାନା ୱିୱରିତବ୍ବା, ରତ୍ତିଂ ଥକେତବ୍ବା । ସଚେ ଉଣ୍ହକାଲୋ ହୋତି, ଦିୱା ଥକେତବ୍ବା, ରତ୍ତିଂ ୱିୱରିତବ୍ବା ।

ସଚେ ଉକ୍ଲାପଂ ହୋତି, ପରିୱେଣଂ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, କୋଟ୍ଠକୋ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବୋ, ଉପଟ୍ଠାନସାଲା ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବା, ଅଗ୍ଗିସାଲା ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବା, ୱଚ୍ଚକୁଟି ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବା, ପାନୀୟଂ ପରିଭୋଜନୀୟଂ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବଂ, ଆଚମନକୁମ୍ଭିୟା ଉଦକଂ ଆସିଞ୍ଚିତବ୍ବଂ । ଇଦଂ ଆଗନ୍ତୁକୱତ୍ତଂ ।

୧୮୬.ଆୱାସିକୱତ୍ତେ ଆୱାସିକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଆଗନ୍ତୁକଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ୱୁଡ୍ଢତରଂ ଦିସ୍ୱା ଆସନଂ ପଞ୍ଞପେତବ୍ବଂ, ପାଦୋଦକଂ ପାଦପୀଠଂ ପାଦକଥଲିକଂ ଉପନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ପଚ୍ଚୁଗ୍ଗନ୍ତ୍ୱା ପତ୍ତଚୀୱରଂ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ, ପାନୀୟେନ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ପୁଚ୍ଛନ୍ତେନ ପନ ସକିଂ ଆନୀତଂ ପାନୀୟଂ ସବ୍ବଂ ପିୱତି, ‘‘ପୁନ ଆନେମୀ’’ତି ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋୟେୱ । ବୀଜନେନପି ବୀଜିତବ୍ବୋ, ବୀଜନ୍ତେନ ସକିଂ ପାଦପିଟ୍ଠିୟଂ ବୀଜିତ୍ୱା ସକିଂ ମଜ୍ଝେ, ସକିଂ ସୀସେ ବୀଜିତବ୍ବୋ, ‘‘ଅଲଂ ହୋତୂ’’ତି ୱୁତ୍ତେନ ମନ୍ଦତରଂ ବୀଜିତବ୍ବଂ, ପୁନ ‘‘ଅଲ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତେନ ତତୋ ମନ୍ଦତରଂ ବୀଜିତବ୍ବଂ, ତତିୟୱାରଂ ୱୁତ୍ତେନ ବୀଜନୀ ଠପେତବ୍ବା, ପାଦାପିସ୍ସ ଧୋୱିତବ୍ବା । ସଚେ ଅତ୍ତନୋ ତେଲଂ ଅତ୍ଥି, ତେଲେନ ମକ୍ଖେତବ୍ବା । ନୋ ଚେ ଅତ୍ଥି, ତସ୍ସ ସନ୍ତକେନ ମକ୍ଖେତବ୍ବା । ସଚେ ଉସ୍ସହତି, ଉପାହନା ପୁଞ୍ଛିତବ୍ବା । ଉପାହନା ପୁଞ୍ଛନ୍ତେନ ପଠମଂ ସୁକ୍ଖେନ ଚୋଳେନ ପୁଞ୍ଛିତବ୍ବା, ପଚ୍ଛା ଅଲ୍ଲେନ, ଉପାହନପୁଞ୍ଛନଚୋଳକଂ ଧୋୱିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତବ୍ବଂ ।

ଆଗନ୍ତୁକୋ ଭିକ୍ଖୁ ଅଭିୱାଦେତବ୍ବୋ, ସେନାସନଂ ପଞ୍ଞପେତବ୍ବଂ ‘‘ଏତଂ ସେନାସନଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତି । ଅଜ୍ଝାୱୁଟ୍ଠଂ ୱା ଅନଜ୍ଝାୱୁଟ୍ଠଂ ୱା ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ, ଗୋଚରୋ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବୋ, ଅଗୋଚରୋ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବୋ, ସେକ୍ଖସମ୍ମତାନି କୁଲାନି ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବାନି, ୱଚ୍ଚଟ୍ଠାନଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ, ପସ୍ସାୱଟ୍ଠାନଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ, ପାନୀୟଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ, ପରିଭୋଜନୀୟଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ, କତ୍ତରଦଣ୍ଡୋ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବୋ, ସଙ୍ଘସ୍ସ କତିକସଣ୍ଠାନଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ ‘‘ଇମଂ କାଲଂ ପୱିସିତବ୍ବଂ, ଇମଂ କାଲଂ ନିକ୍ଖମିତବ୍ବ’’ନ୍ତି ।

ସଚେ ଆଗନ୍ତୁକୋ ନୱକୋ ହୋତି, ନିସିନ୍ନକେନେୱ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ ‘‘ଅତ୍ର ପତ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପାହି, ଅତ୍ର ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପାହି, ଇଦଂ ଆସନଂ, ନିସୀଦାହୀ’’ତି । ପାନୀୟଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ, ପରିଭୋଜନୀୟଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ, ଉପାହନପୁଞ୍ଛନଚୋଳକଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ, ଆଗନ୍ତୁକୋ ଭିକ୍ଖୁ ଅଭିୱାଦାପେତବ୍ବୋ, ସେନାସନାଦୀନିପି ନିସିନ୍ନେନେୱ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବାନି । ୱୁଡ୍ଢତରେ ପନ ଆଗତେ ଆସନଂ ପଞ୍ଞପେତବ୍ବନ୍ତି ଏୱମାଦି ସବ୍ବଂ ଚୀୱରକମ୍ମଂ ୱା ନୱକମ୍ମଂ ୱା ଠପେତ୍ୱାପି କାତବ୍ବଂ । ଚେତିୟଙ୍ଗଣଂ ସମ୍ମଜ୍ଜନ୍ତେନ ସମ୍ମୁଞ୍ଜନିଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ତସ୍ସ ୱତ୍ତଂ କାତୁଂ ଆରଭିତବ୍ବଂ । ପଣ୍ଡିତୋ ହି ଆଗନ୍ତୁକୋ ‘‘ସମ୍ମଜ୍ଜାହି ତାୱ ଚେତିୟଙ୍ଗଣ’’ନ୍ତି ୱକ୍ଖତି । ଗିଲାନସ୍ସ ଭେସଜ୍ଜଂ କରୋନ୍ତେନ ପନ ସଚେ ନାତିଆତୁରୋ ଗିଲାନୋ ହୋତି, ଭେସଜ୍ଜଂ ଅକତ୍ୱା ୱତ୍ତମେୱ କାତବ୍ବଂ, ମହାଗିଲାନସ୍ସ ପନ ଭେସଜ୍ଜମେୱ କାତବ୍ବଂ । ପଣ୍ଡିତୋ ହି ଆଗନ୍ତୁକୋ ‘‘କରୋହି ତାୱ ଭେସଜ୍ଜ’’ନ୍ତି ୱକ୍ଖତି । ଇଦଂ ଆୱାସିକୱତ୍ତଂ ।

୧୮୭.ଗମିକୱତ୍ତେ ଗମିକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ମଞ୍ଚପୀଠାଦିଦାରୁଭଣ୍ଡଂ ମତ୍ତିକାଭଣ୍ଡମ୍ପି ରଜନଭାଜନାଦି ସବ୍ବଂ ଅଗ୍ଗିସାଲାୟଂ ୱା ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ୱା ଗୁତ୍ତଟ୍ଠାନେ ପଟିସାମେତ୍ୱା ଦ୍ୱାରୱାତପାନଂ ଥକେତ୍ୱା ସେନାସନଂ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ପକ୍କମିତବ୍ବଂ । ସଚେ ଭିକ୍ଖୁ ନ ହୋତି, ସାମଣେରୋ ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ । ସଚେ ସାମଣେରୋ ନ ହୋତି, ଆରାମିକୋ ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ । ସଚେ ନ ହୋତି ଭିକ୍ଖୁ ୱା ସାମଣେରୋ ୱା ଆରାମିକୋ ୱା, ଚତୂସୁ ପାସାଣେସୁ ମଞ୍ଚଂ ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ମଞ୍ଚେ ମଞ୍ଚଂ ଆରୋପେତ୍ୱା ପୀଠେ ପୀଠଂ ଆରୋପେତ୍ୱା ସେନାସନଂ ଉପରି ପୁଞ୍ଜଂ କରିତ୍ୱା ଦାରୁଭଣ୍ଡଂ ମତ୍ତିକାଭଣ୍ଡଂ ପଟିସାମେତ୍ୱା ଦ୍ୱାରୱାତପାନଂ ଥକେତ୍ୱା ପକ୍କମିତବ୍ବଂ । ସଚେ ୱିହାରୋ ଓୱସ୍ସତି, ସଚେ ଉସ୍ସହତି, ସବ୍ବୋ ଛାଦେତବ୍ବୋ, ଉସ୍ସୁକ୍କଂ ୱା କାତବ୍ବଂ ‘‘କିନ୍ତି ନୁ ଖୋ ୱିହାରୋ ଛାଦିୟେଥା’’ତି, ଏୱଞ୍ଚେତଂ ଲଭେଥ, ଇଚ୍ଚେତଂ କୁସଲଂ । ନୋ ଚେ ଲଭେଥ, ୟୋ ଦେସୋ ଅନୋୱସ୍ସକୋ ହୋତି, ତତ୍ଥ ଚତୂସୁ ପାସାଣେସୁ ମଞ୍ଚଂ ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ମଞ୍ଚେ ମଞ୍ଚଂ ଆରୋପେତ୍ୱା ପୀଠେ ପୀଠଂ ଆରୋପେତ୍ୱା ସେନାସନଂ ଉପରି ପୁଞ୍ଜଂ କରିତ୍ୱା ଦାରୁଭଣ୍ଡଂ ମତ୍ତିକାଭଣ୍ଡଂ ପଟିସାମେତ୍ୱା ଦ୍ୱାରୱାତପାନଂ ଥକେତ୍ୱା ପକ୍କମିତବ୍ବଂ । ସଚେ ୱିହାରୋ ଓୱସ୍ସତି, ସଚେ ଉସ୍ସହତି, ସେନାସନଂ ଗାମଂ ଅତିହରିତବ୍ବଂ, ଉସ୍ସୁକ୍କଂ ୱା କାତବ୍ବଂ ‘‘କିନ୍ତି ନୁ ଖୋ ସେନାସନଂ ଗାମଂ ଅତିହରିୟେଥା’’ତି, ଏୱଞ୍ଚେତଂ ଲଭେଥ, ଇଚ୍ଚେତଂ କୁସଲଂ । ନୋ ଚେ ଲଭେଥ, ଅଜ୍ଝୋକାସେ ଚତୂସୁ ପାସାଣେସୁ ମଞ୍ଚଂ ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ମଞ୍ଚେ ମଞ୍ଚଂ ଆରୋପେତ୍ୱା ପୀଠେ ପୀଠଂ ଆରୋପେତ୍ୱା ସେନାସନଂ ଉପରି ପୁଞ୍ଜଂ କରିତ୍ୱା ଦାରୁଭଣ୍ଡଂ ମତ୍ତିକାଭଣ୍ଡଂ ପଟିସାମେତ୍ୱା ତିଣେନ ୱା ପଣ୍ଣେନ ୱା ପଟିଚ୍ଛାଦେତ୍ୱା ପକ୍କମିତବ୍ବଂ ‘‘ଅପ୍ପେୱ ନାମ ଅଙ୍ଗାନିପି ସେସେୟ୍ୟୁ’’ନ୍ତି । ଇଦଂ ଗମିକୱତ୍ତଂ ।

୧୮୮.ଭତ୍ତଗ୍ଗୱତ୍ତେ ସଚେ ଆରାମେ କାଲୋ ଆରୋଚିତୋ ହୋତି, ତିମଣ୍ଡଲଂ ପଟିଚ୍ଛାଦେନ୍ତେନ ପରିମଣ୍ଡଲଂ ନିୱାସେତ୍ୱା କାୟବନ୍ଧନଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ସଗୁଣଂ କତ୍ୱା ସଙ୍ଘାଟିୟୋ ପାରୁପିତ୍ୱା ଗଣ୍ଠିକଂ ପଟିମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ଧୋୱିତ୍ୱା ପତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ସାଧୁକଂ ଅତରମାନେନ ଗାମୋ ପୱିସିତବ୍ବୋ ।

ନ ଓକ୍କମ୍ମ ଥେରାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ପୁରତୋ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସୁପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନେନ, ସୁସଂୱୁତେନ, ଓକ୍ଖିତ୍ତଚକ୍ଖୁନା, ଅପ୍ପସଦ୍ଦେନ ଅନ୍ତରଘରେ ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ନ ଉକ୍ଖିତ୍ତକାୟ, ନ ଉଜ୍ଜଗ୍ଘିକାୟ ଅନ୍ତରଘରେ ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ନ କାୟପ୍ପଚାଲକଂ, ନ ବାହୁପ୍ପଚାଲକଂ, ନ ସୀସପ୍ପଚାଲକଂ ଅନ୍ତରଘରେ ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ନ ଖମ୍ଭକତେନ, ନ ଓଗୁଣ୍ଠିତେନ, ନ ଉକ୍କୁଟିକାୟ ଅନ୍ତରଘରେ ଗନ୍ତବ୍ବଂ ।

ସୁପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନେନ, ସୁସଂୱୁତେନ, ଓକ୍ଖିତ୍ତଚକ୍ଖୁନା, ଅପ୍ପସଦ୍ଦେନ ଅନ୍ତରଘରେ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ନ ଉକ୍ଖିତ୍ତକାୟ, ନ ଉଜ୍ଜଗ୍ଘିକାୟ ଅନ୍ତରଘରେ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ନ କାୟପ୍ପଚାଲକଂ, ନ ବାହୁପ୍ପଚାଲକଂ, ନ ସୀସପ୍ପଚାଲକଂ ଅନ୍ତରଘରେ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ନ ଖମ୍ଭକତେନ, ନ ଓଗୁଣ୍ଠିତେନ, ନ ପଲ୍ଲତ୍ଥିକାୟ ଅନ୍ତରଘରେ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ନ ଥେରେ ଭିକ୍ଖୂ ଅନୁପଖଜ୍ଜ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ । ସଚେ ମହାଥେରସ୍ସ ନିସିନ୍ନାସନେନ ସମକଂ ଆସନଂ ହୋତି, ବହୂସୁ ଆସନେସୁ ସତି ଏକଂ ଦ୍ୱେ ଆସନାନି ଠପେତ୍ୱା ନିସୀଦିତବ୍ବଂ । ଭିକ୍ଖୂ ଗଣେତ୍ୱା ପଞ୍ଞତ୍ତାସନେସୁ ଅନିସୀଦିତ୍ୱା ମହାଥେରେନ ‘‘ନିସୀଦା’’ତି ୱୁତ୍ତେନ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ ମହାଥେରୋ ୱଦତି, ‘‘ଇଦଂ, ଭନ୍ତେ, ଆସନଂ ଉଚ୍ଚ’’ନ୍ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ‘‘ନିସୀଦା’’ତି ୱୁତ୍ତେନ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ଏୱଂ ଆପୁଚ୍ଛିତେପି ନ ୱଦତି, ନିସୀଦନ୍ତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତି, ମହାଥେରସ୍ସେୱ ଆପତ୍ତି । ନୱକୋ ହି ଏୱରୂପେ ଆସନେ ଅନାପୁଚ୍ଛା ନିସୀଦନ୍ତୋ ଆପଜ୍ଜତି, ଥେରୋ ଆପୁଚ୍ଛିତେ ଅନନୁଜାନନ୍ତୋ । ନ ନୱା ଭିକ୍ଖୂ ଆସନେନ ପଟିବାହିତବ୍ବା, ନ ସଙ୍ଘାଟିକଂ ଓତ୍ଥରିତ୍ୱା ଅନ୍ତରଘରେ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ ।

ପତ୍ତଧୋୱନୋଦକେ ଦୀୟମାନେ ଉଭୋହି ହତ୍ଥେହି ପତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଉଦକଂ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ, ଦକ୍ଖିଣୋଦକଂ ପନ ପୁରତୋ ଆଧାରକେ ପତ୍ତଂ ଠପେତ୍ୱା ଗହେତବ୍ବଂ, ନୀଚଂ କତ୍ୱା ଉଦକସଦ୍ଦଂ ଅକରୋନ୍ତେନ ଅପଟିଘଂସନ୍ତେନ ପତ୍ତୋ ଧୋୱିତବ୍ବୋ । ସଚେ ଉଦକପଟିଗ୍ଗାହକୋ ହୋତି, ନୀଚଂ କତ୍ୱା ଉଦକପଟିଗ୍ଗାହକେ ଉଦକଂ ଆସିଞ୍ଚିତବ୍ବଂ ‘‘ମା ଉଦକପଟିଗ୍ଗାହକୋ ଉଦକେନ ଓସିଞ୍ଚି, ମା ସାମନ୍ତା ଭିକ୍ଖୂ ଉଦକେନ ଓସିଞ୍ଚିଂସୁ, ମା ସଙ୍ଘାଟି ଉଦକେନ ଓସିଞ୍ଚୀ’’ତି । ସଚେ ଉଦକପଟିଗ୍ଗାହକୋ ନ ହୋତି, ନୀଚଂ କତ୍ୱା ଛମାୟ ଉଦକଂ ଆସିଞ୍ଚିତବ୍ବଂ ‘‘ମା ସାମନ୍ତା ଭିକ୍ଖୂ ଉଦକେନ ଓସିଞ୍ଚିଂସୁ, ମା ସଙ୍ଘାଟି ଉଦକେନ ଓସିଞ୍ଚୀ’’ତି ।

ଓଦନେ ଦୀୟମାନେ ଉଭୋହି ହତ୍ଥେହି ପତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଓଦନୋ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ । ୟଥା ସୂପସ୍ସ ଓକାସୋ ହୋତି, ଏୱଂ ମତ୍ତାୟ ଓଦନୋ ଗଣ୍ହିତବ୍ବୋ । ସଚେ ହୋତି ସପ୍ପି ୱା ତେଲଂ ୱା ଉତ୍ତରିଭଙ୍ଗଂ ୱା, ଥେରେନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ସବ୍ବେସଂ ସମକଂ ସମ୍ପାଦେହୀ’’ତି । ଇଦଞ୍ଚ ନ କେୱଲଂ ସପ୍ପିଆଦୀସୁ, ଓଦନେପି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସପ୍ପିଆଦୀସୁ ପନ ୟଂ ଅପ୍ପଂ ହୋତି ଏକସ୍ସ ୱା ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ୱା ଅନୁରୂପଂ, ତଂ ସବ୍ବେସଂ ସମକଂ ସମ୍ପାଦେହୀତି ୱୁତ୍ତେ ମନୁସ୍ସାନଂ ୱିହେସା ହୋତି, ତସ୍ମା ତାଦିସଂ ସକିଂ ୱା ଦ୍ୱିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱା ଗହେତ୍ୱା ସେସଂ ନ ଗହେତବ୍ବଂ । ସକ୍କଚ୍ଚଂ ପିଣ୍ଡପାତୋ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ, ପତ୍ତସଞ୍ଞିନା ପିଣ୍ଡପାତୋ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ, ସମସୂପକୋ ସମତିତ୍ଥିକୋ ପିଣ୍ଡପାତୋ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ, ନ ତାୱ ଥେରେନ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ୟାୱ ନ ସବ୍ବେସଂ ଓଦନୋ ସମ୍ପତ୍ତୋ ହୋତି । ଇଦଞ୍ଚ ୟଂ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନଭିକ୍ଖୁକଂ ଭତ୍ତଗ୍ଗଂ, ୟତ୍ଥ ମନୁସ୍ସା ସବ୍ବେସଂ ପାପେତ୍ୱା ୱନ୍ଦିତୁକାମା ହୋନ୍ତି, ତଂ ସନ୍ଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ। ୟଂ ପନ ମହାଭତ୍ତଗ୍ଗଂ ହୋତି, ୟତ୍ଥ ଏକସ୍ମିଂ ପଦେସେ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତି, ଏକସ୍ମିଂ ପଦେସେ ଉଦକଂ ଦୀୟତି, ତତ୍ଥ ୟଥାସୁଖଂ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

ସକ୍କଚ୍ଚଂ ପିଣ୍ଡପାତୋ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବୋ, ପତ୍ତସଞ୍ଞିନା ପିଣ୍ଡପାତୋ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବୋ, ସପଦାନୋ ପିଣ୍ଡପାତୋ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବୋ, ସମସୂପକୋ ପିଣ୍ଡପାତୋ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବୋ, ନ ଥୂପକତୋ ଓମଦ୍ଦିତ୍ୱା ପିଣ୍ଡପାତୋ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବୋ, ନ ସୂପଂ ୱା ବ୍ୟଞ୍ଜନଂ ୱା ଓଦନେନ ପଟିଚ୍ଛାଦେତବ୍ବଂ ଭିୟ୍ୟୋକମ୍ୟତଂ ଉପାଦାୟ, ନ ସୂପଂ ୱା ଓଦନଂ ୱା ଅଗିଲାନେନ ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ଥାୟ ୱିଞ୍ଞାପେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ନ ଉଜ୍ଝାନସଞ୍ଞିନା ପରେସଂ ପତ୍ତୋ ଓଲୋକେତବ୍ବୋ, ନାତିମହନ୍ତୋ କବଳୋ କାତବ୍ବୋ, ପରିମଣ୍ଡଲଂ ଆଲୋପୋ କାତବ୍ବୋ, ନ ଅନାହଟେ କବଳେ ମୁଖଦ୍ୱାରଂ ୱିୱରିତବ୍ବଂ, ନ ଭୁଞ୍ଜମାନେନ ସବ୍ବୋ ହତ୍ଥୋ ମୁଖେ ପକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ, ନ ସକବଳେନ ମୁଖେନ ବ୍ୟାହରିତବ୍ବଂ, ନ ପିଣ୍ଡୁକ୍ଖେପକଂ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ନ କବଳାୱଚ୍ଛେକଂ, ନ ଅୱଗଣ୍ଡକାରକଂ, ନ ହତ୍ଥନିଦ୍ଧୁନକଂ, ନ ସିତ୍ଥାୱକାରକଂ, ନ ଜିୱ୍ହାନିଚ୍ଛାରକଂ, ନ ଚପୁଚପୁକାରକଂ, ନ ସୁରୁସୁରୁକାରକଂ, ନ ହତ୍ଥନିଲ୍ଲେହକଂ, ନ ପତ୍ତନିଲ୍ଲେହକଂ, ନ ଓଟ୍ଠନିଲ୍ଲେହକଂ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

ନ ସାମିସେନ ହତ୍ଥେନ ପାନୀୟଥାଲକୋ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ, ନ ତାୱ ଥେରେନ ହତ୍ଥଧୋୱନଉଦକଂ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ, ୟାୱ ନ ସବ୍ବେ ଭୁତ୍ତାୱିନୋ ହୋନ୍ତି । ସଚେ ମନୁସ୍ସା ‘‘ଧୋୱଥ, ଭନ୍ତେ, ପତ୍ତଞ୍ଚ ହତ୍ଥେ ଚା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ଭିକ୍ଖୂ ୱା ‘‘ତୁମ୍ହେ ଉଦକଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । ଉଦକେ ଦୀୟମାନେ ଉଭୋହି ହତ୍ଥେହି ପତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଉଦକଂ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ, ନୀଚଂ କତ୍ୱା ଉଦକସଦ୍ଦଂ ଅକରୋନ୍ତେନ ଅପଟିଘଂସନ୍ତେନ ପତ୍ତୋ ଧୋୱିତବ୍ବୋ । ସଚେ ଉଦକପଟିଗ୍ଗାହକୋ ହୋତି, ନୀଚଂ କତ୍ୱା ଉଦକପଟିଗ୍ଗାହକେ ଉଦକଂ ଆସିଞ୍ଚିତବ୍ବଂ ‘‘ମା ଉଦକପଟିଗ୍ଗାହକୋ ଉଦକେନ ଓସିଞ୍ଚି, ମା ସାମନ୍ତା ଭିକ୍ଖୂ ଉଦକେନ ଓସିଞ୍ଚିଂସୁ, ମା ସଙ୍ଘାଟି ଉଦକେନ ଓସିଞ୍ଚୀ’’ତି । ସଚେ ଉଦକପଟିଗ୍ଗାହକୋ ନ ହୋତି, ନୀଚଂ କତ୍ୱା ଛମାୟ ଉଦକଂ ଆସିଞ୍ଚିତବ୍ବଂ ‘‘ମା ସାମନ୍ତା ଭିକ୍ଖୂ ଉଦକେନ ଓସିଞ୍ଚିଂସୁ, ମା ସଙ୍ଘାଟି ଉଦକେନ ଓସିଞ୍ଚୀ’’ତି, ନ ସସିତ୍ଥକଂ ପତ୍ତଧୋୱନଂ ଅନ୍ତରଘରେ ଛଡ୍ଡେତବ୍ବଂ ।

ଭତ୍ତଗ୍ଗତୋ ଉଟ୍ଠାୟ ନିୱତ୍ତନ୍ତେସୁ ନୱକେହି ଭିକ୍ଖୂହି ପଠମତରଂ ନିୱତ୍ତିତବ୍ବଂ, ପଚ୍ଛା ଥେରେହି । ସମ୍ବାଧେସୁ ହି ଘରେସୁ ମହାଥେରାନଂ ନିକ୍ଖମନୋକାସୋ ନ ହୋତି, ତସ୍ମା ଏୱଂ ୱୁତ୍ତଂ । ଏୱଂ ନିୱତ୍ତନ୍ତେହି ପନ ନୱକେହି ଗେହଦ୍ୱାରେ ଠତ୍ୱା ଥେରେସୁ ନିକ୍ଖମନ୍ତେସୁ ପଟିପାଟିୟା ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ମହାଥେରା ଧୁରେ ନିସିନ୍ନା ହୋନ୍ତି, ନୱକା ଅନ୍ତୋଗେହେ, ଥେରାସନତୋ ପଟ୍ଠାୟ ପଟିପାଟିୟା ଏୱ ନିକ୍ଖମିତବ୍ବଂ, କାୟେନ କାୟଂ ଅସଙ୍ଘଟ୍ଟେନ୍ତେନ ୟଥା ଅନ୍ତରେନ ମନୁସ୍ସା ଗନ୍ତୁଂ ସକ୍କୋନ୍ତି, ଏୱଂ ୱିରଳାୟ ପାଳିୟା ଗନ୍ତବ୍ବଂ ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଥେରେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଭତ୍ତଗ୍ଗେ ଅନୁମୋଦିତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୬୨) ୱଚନତୋ ସଙ୍ଘତ୍ଥେରେନ ଭତ୍ତଗ୍ଗେ ଅନୁମୋଦିତବ୍ବଂ । ତଂ ଏକମେୱ ଓହାୟ ସେସେହି ନ ଗନ୍ତବ୍ବଂ ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଭତ୍ତଗ୍ଗେ ଚତୂହି ପଞ୍ଚହି ଥେରାନୁଥେରେହି ଭିକ୍ଖୂହି ଆଗମେତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୬୨) ୱଚନତୋ ସଙ୍ଘତ୍ଥେରେନ ଅନୁମୋଦନତ୍ଥାୟ ନିସିନ୍ନେ ହେଟ୍ଠା ପଟିପାଟିୟା ଚତୂହି ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ଅନୁଥେରେ ନିସିନ୍ନେ ମହାଥେରେନ ଚ ହେଟ୍ଠା ଚ ତୀହି ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ପଞ୍ଚମେ ନିସିନ୍ନେ ଉପରି ଚତୂହି ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ସଙ୍ଘତ୍ଥେରେନ ହେଟ୍ଠା ଦହରଭିକ୍ଖୁସ୍ମିଂ ଅଜ୍ଝିଟ୍ଠେପି ସଙ୍ଘତ୍ଥେରତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଚତୂହି ନିସୀଦିତବ୍ବମେୱ । ସଚେ ପନ ଅନୁମୋଦକୋ ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ଗଚ୍ଛଥ, ଭନ୍ତେ, ଆଗମେତବ୍ବକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥୀ’’ତି ୱଦତି, ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ମହାଥେରେନ ‘‘ଗଚ୍ଛାମ, ଆୱୁସୋ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ଗଚ୍ଛଥା’’ତି ୱଦତି, ଏୱମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ବହିଗାମେ ଆଗମିସ୍ସାମା’’ତି ଆଭୋଗଂ କତ୍ୱାପି ବହିଗାମଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ନିସ୍ସିତକେ ‘‘ତୁମ୍ହେ ତସ୍ସ ଆଗମନଂ ଆଗମେଥା’’ତି ୱତ୍ୱାପି ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ସଚେ ପନ ମନୁସ୍ସା ଅତ୍ତନୋ ରୁଚିତେନ ଏକେନ ଅନୁମୋଦନଂ କାରେନ୍ତି, ନେୱ ତସ୍ସ ଅନୁମୋଦତୋ ଆପତ୍ତି, ନ ମହାଥେରସ୍ସ ଭାରୋ ହୋତି । ଉପନିସିନ୍ନକଥାୟମେୱ ହି ମନୁସ୍ସେସୁ କଥାପେନ୍ତେସୁ ଥେରୋ ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ । ମହାଥେରେନ ଚ ଅନୁମୋଦନାୟ ଅଜ୍ଝିଟ୍ଠୋୱ ଆଗମେତବ୍ବୋତି ଇଦମେତ୍ଥ ଲକ୍ଖଣଂ । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସତି କରଣୀୟେ ଆନନ୍ତରିକଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଗନ୍ତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୬୨) ୱଚନତୋ ପନ ୱଚ୍ଚାଦିପୀଳିତେନ ଅନନ୍ତରଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବନ୍ତି । ଇଦଂ ଭତ୍ତଗ୍ଗୱତ୍ତଂ ।

୧୮୯.ପିଣ୍ଡଚାରିକୱତ୍ତେ ପନ ପିଣ୍ଡଚାରିକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ‘‘ଇଦାନି ଗାମଂ ପୱିସିସ୍ସାମୀ’’ତି ତିମଣ୍ଡଲଂ ପଟିଚ୍ଛାଦେନ୍ତେନ ପରିମଣ୍ଡଲଂ ନିୱାସେତ୍ୱା କାୟବନ୍ଧନଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ସଗୁଣଂ କତ୍ୱା ସଙ୍ଘାଟିୟୋ ପାରୁପିତ୍ୱା ଗଣ୍ଠିକଂ ପଟିମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ଧୋୱିତ୍ୱା ପତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ସାଧୁକଂ ଅତରମାନେନ ଗାମୋ ପୱିସିତବ୍ବୋ । ସୁପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନେନ ଅନ୍ତରଘରେ ଗନ୍ତବ୍ବନ୍ତିଆଦି ସବ୍ବଂ ଭତ୍ତଗ୍ଗୱତ୍ତେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ଇଧାପି ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

ନିୱେସନଂ ପୱିସନ୍ତେନ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତବ୍ବଂ ‘‘ଇମିନା ପୱିସିସ୍ସାମି, ଇମିନା ନିକ୍ଖମିସ୍ସାମୀ’’ତି, ନାତିସହସା ପୱିସିତବ୍ବଂ, ନାତିଦୂରେ ନାଚ୍ଚାସନ୍ନେ ଠାତବ୍ବଂ, ନାତିଚିରଂ ଠାତବ୍ବଂ, ନାତିଲହୁକଂ ନିୱତ୍ତିତବ୍ବଂ, ଠିତେନ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତବ୍ବଂ ‘‘ଭିକ୍ଖଂ ଦାତୁକାମା ୱା ଅଦାତୁକାମା ୱା’’ତି। ସଚେ କମ୍ମଂ ୱା ନିକ୍ଖିପତି, ଆସନା ୱା ୱୁଟ୍ଠାତି, କଟଚ୍ଛୁଂ ୱା ପରାମସତି, ଭାଜନଂ ୱା ପରାମସତି, ଠପେତି ୱା, ‘‘ଦାତୁକାମସ୍ସା’’ତି ଠାତବ୍ବଂ । ଭିକ୍ଖାୟ ଦୀୟମାନାୟ ୱାମେନ ହତ୍ଥେନ ସଙ୍ଘାଟିଂ ଉଚ୍ଚାରେତ୍ୱା ଦକ୍ଖିଣେନ ହତ୍ଥେନ ପତ୍ତଂ ପଣାମେତ୍ୱା ଉଭୋହି ହତ୍ଥେହି ପତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଭିକ୍ଖା ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବା, ଇତ୍ଥୀ ୱା ହୋତୁ ପୁରିସୋ ୱା, ଭିକ୍ଖାଦାନସମୟେ ମୁଖଂ ନ ଓଲୋକେତବ୍ବଂ, ସଲ୍ଲକ୍ଖେତବ୍ବଂ ‘‘ସୂପଂ ଦାତୁକାମା ୱା ଅଦାତୁକାମା ୱା’’ତି । ସଚେ କଟଚ୍ଛୁଂ ୱା ପରାମସତି, ଭାଜନଂ ୱା ପରାମସତି, ଠପେତି ୱା, ‘‘ଦାତୁକାମସ୍ସା’’ତି ଠାତବ୍ବଂ । ଭିକ୍ଖାୟ ଦିନ୍ନାୟ ସଙ୍ଘାଟିୟା ପତ୍ତଂ ପଟିଚ୍ଛାଦେତ୍ୱା ସାଧୁକଂ ଅତରମାନେନ ନିୱତ୍ତିତବ୍ବଂ ।

ୟୋ ପଠମଂ ଗାମତୋ ପିଣ୍ଡାୟ ପଟିକ୍କମତି, ତେନ ଆସନଂ ପଞ୍ଞପେତବ୍ବଂ, ପାଦୋଦକଂ ପାଦପୀଠଂ ପାଦକଥଲିକଂ ଉପନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ଅୱକ୍କାରପାତି ଧୋୱିତ୍ୱା ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବା, ପାନୀୟଂ ପରିଭୋଜନୀୟଂ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବଂ । ୟୋ ପଚ୍ଛା ଗାମତୋ ପିଣ୍ଡାୟ ପଟିକ୍କମତି, ସଚେ ହୋତି ଭୁତ୍ତାୱସେସୋ, ସଚେ ଆକଙ୍ଖତି, ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ ଆକଙ୍ଖତି, ଅପ୍ପହରିତେ ୱା ଛଡ୍ଡେତବ୍ବଂ, ଅପ୍ପାଣକେ ୱା ଉଦକେ ଓପିଲାପେତବ୍ବଂ, ତେନ ଆସନଂ ଉଦ୍ଧରିତବ୍ବଂ, ପାଦୋଦକଂ ପାଦପୀଠଂ ପାଦକଥଲିକଂ ପଟିସାମେତବ୍ବଂ, ଅୱକ୍କାରପାତି ଧୋୱିତ୍ୱା ପଟିସାମେତବ୍ବା, ପାନୀୟଂ ପରିଭୋଜନୀୟଂ ପଟିସାମେତବ୍ବଂ, ଭତ୍ତଗ୍ଗଂ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ୟୋ ପସ୍ସତି ପାନୀୟଘଟଂ ୱା ପରିଭୋଜନୀୟଘଟଂ ୱା ୱଚ୍ଚଘଟଂ ୱା ରିତ୍ତଂ ତୁଚ୍ଛଂ, ତେନ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବଂ । ସଚସ୍ସ ହୋତି ଅୱିସୟ୍ହଂ, ହତ୍ଥୱିକାରେନ ଦୁତିୟଂ ଆମନ୍ତେତ୍ୱା ହତ୍ଥୱିଲଙ୍ଘକେନ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବଂ, ନ ଚ ତପ୍ପଚ୍ଚୟା ୱାଚା ଭିନ୍ଦିତବ୍ବାତି । ଇଦଂ ପିଣ୍ଡଚାରିକୱତ୍ତଂ ।

୧୯୦.ଆରଞ୍ଞିକୱତ୍ତେ ଆରଞ୍ଞିକେନ ଭିକ୍ଖୁନା କାଲସ୍ସେୱ ଉଟ୍ଠାୟ ପତ୍ତଂ ଥୱିକାୟ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଅଂସେ ଲଗ୍ଗେତ୍ୱା ଚୀୱରଂ ଖନ୍ଧେ କରିତ୍ୱା ଉପାହନା ଆରୋହିତ୍ୱା ଦାରୁଭଣ୍ଡଂ ମତ୍ତିକାଭଣ୍ଡଂ ପଟିସାମେତ୍ୱା ଦ୍ୱାରୱାତପାନଂ ଥକେତ୍ୱା ୱସନଟ୍ଠାନତୋ ନିକ୍ଖମିତବ୍ବଂ । ‘‘ଇଦାନି ଗାମଂ ପୱିସିସ୍ସାମା’’ତି ଉପାହନା ଓମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ନୀଚଂ କତ୍ୱା ପପ୍ଫୋଟେତ୍ୱା ଥୱିକାୟ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଅଂସେ ଲଗ୍ଗେତ୍ୱା ତିମଣ୍ଡଲଂ ପଟିଚ୍ଛାଦେନ୍ତେନ ପରିମଣ୍ଡଲଂ ନିୱାସେତ୍ୱା କାୟବନ୍ଧନଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ସଗୁଣଂ କତ୍ୱା ସଙ୍ଘାଟିୟୋ ପାରୁପିତ୍ୱା ଗଣ୍ଠିକଂ ପଟିମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ଧୋୱିତ୍ୱା ପତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ସାଧୁକଂ ଅତରମାନେନ ଗାମୋ ପୱିସିତବ୍ବୋ । ସୁପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନେନ ଅନ୍ତରଘରେ ଗନ୍ତବ୍ବନ୍ତିଆଦି ସବ୍ବଂ ଗମନୱିଧାନଂ ଇଧାପି ଭତ୍ତଗ୍ଗୱତ୍ତେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

ନିୱେସନଂ ପୱିସନ୍ତେନ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତବ୍ବଂ ‘‘ଇମିନା ପୱିସିସ୍ସାମି, ଇମିନା ନିକ୍ଖମିସ୍ସାମୀ’’ତିଆଦି ସବ୍ବଂ ଭିକ୍ଖାଚାରୱିଧାନଂ ପିଣ୍ଡଚାରିକୱତ୍ତେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ଆରଞ୍ଞିକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପାନୀୟଂ ପରିଭୋଜନୀୟଂ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଭାଜନାନି ନପ୍ପହୋନ୍ତି, ପାନୀୟମେୱ ପରିଭୋଜନୀୟମ୍ପି କତ୍ୱା ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବଂ । ଭାଜନଂ ଅଲଭନ୍ତେନ ୱେଳୁନାଳିକାୟପି ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବଂ । ତମ୍ପି ଅଲଭନ୍ତସ୍ସ ୟଥା ସମୀପେ ଉଦକଆୱାଟୋ ହୋତି, ଏୱଂ କାତବ୍ବଂ । ଅଗ୍ଗି ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ, ଅରଣିସହିତଂ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବଂ, ଅରଣିସହିତେ ସତି ଅଗ୍ଗିଂ ଅକାତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ୟଥା ଚ ଆରଞ୍ଞିକସ୍ସ, ଏୱଂ କନ୍ତାରପ୍ପଟିପନ୍ନସ୍ସପି ଅରଣିସହିତଂ ଇଚ୍ଛିତବ୍ବଂ । ଗଣୱାସିନୋ ପନ ତେନ ୱିନାପି ୱଟ୍ଟତି । କତ୍ତରଦଣ୍ଡୋ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ, ନକ୍ଖତ୍ତପଦାନି ଉଗ୍ଗହେତବ୍ବାନି ସକଲାନି ୱା ଏକଦେସାନି ୱା, ଦିସାକୁସଲେନ ଭୱିତବ୍ବଂ । ଇଦଂ ଆରଞ୍ଞିକୱତ୍ତଂ ।

୧୯୧.ସେନାସନୱତ୍ତେ ୟସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ୱିହରତି, ସଚେ ସୋ ୱିହାରୋ ଉକ୍ଲାପୋ ହୋତି, ସଚେ ଉସ୍ସହତି, ସୋଧେତବ୍ବୋ । ୱିହାରଂ ସୋଧେନ୍ତେନ ପଠମଂ ପତ୍ତଚୀୱରଂ ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ନିସୀଦନପଚ୍ଚତ୍ଥରଣଂ ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ଭିସିବିମ୍ବୋହନଂ ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ମଞ୍ଚୋ ନୀଚଂ କତ୍ୱା ସାଧୁକଂ ଅପଟିଘଂସନ୍ତେନ ଅସଙ୍ଘଟ୍ଟେନ୍ତେନ କୱାଟପୀଠଂ ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ, ପୀଠଂ ନୀଚଂ କତ୍ୱା ସାଧୁକଂ ଅପଟିଘଂସନ୍ତେନ ଅସଙ୍ଘଟ୍ଟେନ୍ତେନ କୱାଟପୀଠଂ ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ମଞ୍ଚପଟିପାଦକା ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବା, ଖେଳମଲ୍ଲକୋ ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ, ଅପସ୍ସେନଫଲକଂ ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ଭୂମତ୍ଥରଣଂ ୟଥାପଞ୍ଞତ୍ତଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ନୀହରିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ସଚେ ୱିହାରେ ସନ୍ତାନକଂ ହୋତି, ଉଲ୍ଲୋକା ପଠମଂ ଓହାରେତବ୍ବଂ, ଆଲୋକସନ୍ଧିକଣ୍ଣଭାଗା ପମଜ୍ଜିତବ୍ବା । ସଚେ ଗେରୁକପରିକମ୍ମକତା ଭିତ୍ତି କଣ୍ଣକିତା ହୋତି, ଚୋଳକଂ ତେମେତ୍ୱା ପୀଳେତ୍ୱା ପମଜ୍ଜିତବ୍ବା । ସଚେ କାଳୱଣ୍ଣକତା ଭୂମି କଣ୍ଣକିତା ହୋତି, ଚୋଳକଂ ତେମେତ୍ୱା ପୀଳେତ୍ୱା ପମଜ୍ଜିତବ୍ବା । ସଚେ ଅକତା ହୋତି ଭୂମି, ଉଦକେନ ପରିପ୍ଫୋସିତ୍ୱା ପରିପ୍ଫୋସିତ୍ୱା ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବା ‘‘ମା ୱିହାରୋ ରଜେନ ଉହଞ୍ଞୀ’’ତି, ସଙ୍କାରଂ ୱିଚିନିତ୍ୱା ଏକମନ୍ତଂ ଛଡ୍ଡେତବ୍ବଂ ।

ନ ଭିକ୍ଖୁସାମନ୍ତା ସେନାସନଂ ପପ୍ଫୋଟେତବ୍ବଂ, ନ ୱିହାରସାମନ୍ତା ସେନାସନଂ ପପ୍ଫୋଟେତବ୍ବଂ, ନ ପାନୀୟସାମନ୍ତା ସେନାସନଂ ପପ୍ଫୋଟେତବ୍ବଂ, ନ ପରିଭୋଜନୀୟସାମନ୍ତା ସେନାସନଂ ପପ୍ଫୋଟେତବ୍ବଂ, ନ ପଟିୱାତେ ଅଙ୍ଗଣେ ସେନାସନଂ ପପ୍ଫୋଟେତବ୍ବଂ, ଅଧୋୱାତେ ସେନାସନଂ ପପ୍ଫୋଟେତବ୍ବଂ ।

ଭୂମତ୍ଥରଣଂ ଓତାପେତ୍ୱା ସୋଧେତ୍ୱା ପପ୍ଫୋଟେତ୍ୱା ଅତିହରିତ୍ୱା ୟଥାପଞ୍ଞତ୍ତଂ ପଞ୍ଞପେତବ୍ବଂ, ମଞ୍ଚପଟିପାଦକା ଏକମନ୍ତଂ ଓତାପେତ୍ୱା ପମଜ୍ଜିତ୍ୱା ଅଭିହରିତ୍ୱା ୟଥାଠାନେ ଠପେତବ୍ବା, ମଞ୍ଚୋ ଏକମନ୍ତଂ ଓତାପେତ୍ୱା ସୋଧେତ୍ୱା ପପ୍ଫୋଟେତ୍ୱା ନୀଚଂ କତ୍ୱା ସାଧୁକଂ ଅପଟିଘଂସନ୍ତେନ ଅସଙ୍ଘଟ୍ଟେନ୍ତେନ କୱାଟପୀଠଂ ଅତିହରିତ୍ୱା ୟଥାପଞ୍ଞତ୍ତଂ ପଞ୍ଞପେତବ୍ବୋ, ପୀଠଂ ଏକମନ୍ତଂ ଓତାପେତ୍ୱା ସୋଧେତ୍ୱା ପପ୍ଫୋଟେତ୍ୱା ନୀଚଂ କତ୍ୱା ସାଧୁକଂ ଅପଟିଘଂସନ୍ତେନ ଅସଙ୍ଘଟ୍ଟେନ୍ତେନ କୱାଟପୀଠଂ ଅତିହରିତ୍ୱା ୟଥାପଞ୍ଞତ୍ତଂ ପଞ୍ଞପେତବ୍ବଂ, ଭିସିବିମ୍ବୋହନଂ ଏକମନ୍ତଂ ଓତାପେତ୍ୱା ସୋଧେତ୍ୱା ପପ୍ଫୋଟେତ୍ୱା ଅତିହରିତ୍ୱା ୟଥାପଞ୍ଞତ୍ତଂ ପଞ୍ଞପେତବ୍ବଂ, ନିସୀଦନପଚ୍ଚତ୍ଥରଣଂ ଓତାପେତ୍ୱା ପପ୍ଫୋଟେତ୍ୱା ଅତିହରିତ୍ୱା ୟଥାପଞ୍ଞତ୍ତଂ ପଞ୍ଞପେତବ୍ବଂ, ଖେଳମଲ୍ଲକୋ ଏକମନ୍ତଂ ଓତାପେତ୍ୱା ପମଜ୍ଜିତ୍ୱା ଅତିହରିତ୍ୱା ୟଥାଠାନେ ଠପେତବ୍ବୋ, ଅପସ୍ସେନଫଲକଂ ଏକମନ୍ତଂ ଓତାପେତ୍ୱା ପମଜ୍ଜିତ୍ୱା ୟଥାଠାନେ ଠପେତବ୍ବଂ । ପତ୍ତଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ପତ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପନ୍ତେନ ଏକେନ ହତ୍ଥେନ ପତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ଏକେନ ହତ୍ଥେନ ହେଟ୍ଠାମଞ୍ଚଂ ୱା ହେଟ୍ଠାପୀଠଂ ୱା ପରାମସିତ୍ୱା ପତ୍ତୋ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ, ନ ଚ ଅନନ୍ତରହିତାୟ ଭୂମିୟା ପତ୍ତୋ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ । ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପନ୍ତେନ ଏକେନ ହତ୍ଥେନ ଚୀୱରଂ ଗହେତ୍ୱା ଏକେନ ହତ୍ଥେନ ଚୀୱରୱଂସଂ ୱା ଚୀୱରରଜ୍ଜୁଂ ୱା ପମଜ୍ଜିତ୍ୱା ପାରତୋ ଅନ୍ତଂ, ଓରତୋ ଭୋଗଂ କତ୍ୱା ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ପୁରତ୍ଥିମା ସରଜା ୱାତା ୱାୟନ୍ତି, ପୁରତ୍ଥିମା ୱାତପାନା ଥକେତବ୍ବା । ସଚେ ପଚ୍ଛିମା, ଉତ୍ତରା, ଦକ୍ଖିଣା ସରଜା ୱାତା ୱାୟନ୍ତି, ଦକ୍ଖିଣା ୱାତପାନା ଥକେତବ୍ବା । ସଚେ ସୀତକାଲୋ ହୋତି, ଦିୱା ୱାତପାନା ୱିୱରିତବ୍ବା, ରତ୍ତିଂ ଥକେତବ୍ବା । ସଚେ ଉଣ୍ହକାଲୋ ହୋତି, ଦିୱା ୱାତପାନା ଥକେତବ୍ବା, ରତ୍ତିଂ ୱିୱରିତବ୍ବା ।

ସଚେ ଉକ୍ଲାପଂ ହୋତି, ପରିୱେଣଂ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, କୋଟ୍ଠକୋ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବୋ, ଉପଟ୍ଠାନସାଲା ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବା, ଅଗ୍ଗିସାଲା ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବା, ୱଚ୍ଚକୁଟି ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବା । ସଚେ ପାନୀୟଂ ନ ହୋତି, ପାନୀୟଂ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବଂ । ସଚେ ପରିଭୋଜନୀୟଂ ନ ହୋତି, ପରିଭୋଜନୀୟଂ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଆଚମନକୁମ୍ଭିୟା ଉଦକଂ ନ ହୋତି, ଆଚମନକୁମ୍ଭିୟା ଉଦକଂ ଆସିଞ୍ଚିତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ୱୁଡ୍ଢେନ ସଦ୍ଧିଂ ଏକୱିହାରେ ୱିହରତି, ନ ୱୁଡ୍ଢଂ ଅନାପୁଚ୍ଛା ଉଦ୍ଦେସୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ପରିପୁଚ୍ଛା ଦାତବ୍ବା, ନ ସଜ୍ଝାୟୋ କାତବ୍ବୋ, ନ ଧମ୍ମୋ ଭାସିତବ୍ବୋ, ନ ପଦୀପୋ କାତବ୍ବୋ, ନ ପଦୀପୋ ୱିଜ୍ଝାପେତବ୍ବୋ, ନ ୱାତପାନା ୱିୱରିତବ୍ବା, ନ ୱାତପାନା ଥକେତବ୍ବା । ଦ୍ୱାରଂ ନାମ ୟସ୍ମା ମହାୱଳଞ୍ଜଂ, ତସ୍ମା ତତ୍ଥ ଆପୁଚ୍ଛନକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି, ସେସାନି ପନ ଉଦ୍ଦେସଦାନାଦୀନି ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାୱ କାତବ୍ବାନି, ଦେୱସିକମ୍ପି ଆପୁଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅଥାପି ‘‘ଭନ୍ତେ, ଆପୁଚ୍ଛିତମେୱ ହୋତୂ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ୱୁଡ୍ଢତରୋ ‘‘ସାଧୂ’’ତି ସମ୍ପଟିଚ୍ଛତି, ସୟମେୱ ୱା ‘‘ତ୍ୱଂ ୟଥାସୁଖଂ ୱିହରାହୀ’’ତି ୱଦତି, ଏୱମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ସଭାଗସ୍ସ ୱିସ୍ସାସେନପି ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ସଚେ ୱୁଡ୍ଢେନ ସଦ୍ଧିଂ ଏକଚଙ୍କମେ ଚଙ୍କମତି, ୟେନ ୱୁଡ୍ଢୋ, ତେନ ପରିୱତ୍ତେତବ୍ବଂ, ନ ଚ ୱୁଡ୍ଢୋ ସଙ୍ଘାଟିକଣ୍ଣେନ ଘଟ୍ଟେତବ୍ବୋ । ଇଦଂ ସେନାସନୱତ୍ତଂ ।

୧୯୨.ଜନ୍ତାଘରୱତ୍ତେ ୟୋ ପଠମଂ ଜନ୍ତାଘରଂ ଗଚ୍ଛତି, ସଚେ ଛାରିକା ଉସ୍ସନ୍ନା ହୋତି, ଛାରିକା ଛଡ୍ଡେତବ୍ବା । ସଚେ ଉକ୍ଲାପଂ ହୋତି, ଜନ୍ତାଘରଂ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, ପରିଭଣ୍ଡଂ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, ପରିୱେଣଂ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, କୋଟ୍ଠକୋ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବୋ, ଜନ୍ତାଘରସାଲା ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବା, ଚୁଣ୍ଣଂ ସନ୍ନେତବ୍ବଂ, ମତ୍ତିକା ତେମେତବ୍ବା, ଉଦକଦୋଣିୟା ଉଦକଂ ଆସିଞ୍ଚିତବ୍ବଂ । ଜନ୍ତାଘରଂ ପୱିସନ୍ତେନ ମତ୍ତିକାୟ ମୁଖଂ ମକ୍ଖେତ୍ୱା ପୁରତୋ ଚ ପଚ୍ଛତୋ ଚ ପଟିଚ୍ଛାଦେତ୍ୱା ଜନ୍ତାଘରଂ ପୱିସିତବ୍ବଂ, ନ ଥେରେ ଭିକ୍ଖୂ ଅନୁପଖଜ୍ଜ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ନ ନୱା ଭିକ୍ଖୂ ଆସନେନ ପଟିବାହିତବ୍ବା । ସଚେ ଉସ୍ସହତି, ଜନ୍ତାଘରେ ଥେରାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ପରିକମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ । ଜନ୍ତାଘରା ନିକ୍ଖମନ୍ତେନ ଜନ୍ତାଘରପୀଠଂ ଆଦାୟ ପୁରତୋ ଚ ପଚ୍ଛତୋ ଚ ପଟିଚ୍ଛାଦେତ୍ୱା ଜନ୍ତାଘରା ନିକ୍ଖମିତବ୍ବଂ । ସଚେ ଉସ୍ସହତି, ଉଦକେପି ଥେରାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ପରିକମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ, ନ ଥେରାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ପୁରତୋ ନହାୟିତବ୍ବଂ, ନ ଉପରିତୋ ନହାୟିତବ୍ବଂ, ନହାତେନ ଉତ୍ତରନ୍ତେନ ଓତରନ୍ତାନଂ ମଗ୍ଗୋ ଦାତବ୍ବୋ । ୟୋ ପଚ୍ଛା ଜନ୍ତାଘରା ନିକ୍ଖମତି, ସଚେ ଜନ୍ତାଘରଂ ଚିକ୍ଖଲ୍ଲଂ ହୋତି, ଧୋୱିତବ୍ବଂ, ମତ୍ତିକାଦୋଣିଂ ଧୋୱିତ୍ୱା ଜନ୍ତାଘରପୀଠଂ ପଟିସାମେତ୍ୱା ଅଗ୍ଗିଂ ୱିଜ୍ଝାପେତ୍ୱା ଦ୍ୱାରଂ ଥକେତ୍ୱା ପକ୍କମିତବ୍ବଂ । ଇଦଂ ଜନ୍ତାଘରୱତ୍ତଂ ।

୧୯୩.ୱଚ୍ଚକୁଟିୱତ୍ତେ ୟୋ ୱଚ୍ଚକୁଟିଂ ଗଚ୍ଛତି, ବହି ଠିତେନ ଉକ୍କାସିତବ୍ବଂ, ଅନ୍ତୋ ନିସିନ୍ନେନପି ଉକ୍କାସିତବ୍ବଂ, ଚୀୱରୱଂସେ ୱା ଚୀୱରରଜ୍ଜୁୟା ୱା ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ସାଧୁକଂ ଅତରମାନେନ ୱଚ୍ଚକୁଟି ପୱିସିତବ୍ବା, ନାତିସହସା ପୱିସିତବ୍ବା, ନ ଉବ୍ଭଜିତ୍ୱା ପୱିସିତବ୍ବା, ୱଚ୍ଚପାଦୁକାୟ ଠିତେନ ଉବ୍ଭଜିତବ୍ବଂ, ନ ନିତ୍ଥୁନନ୍ତେନ ୱଚ୍ଚୋ କାତବ୍ବୋ, ନ ଦନ୍ତକଟ୍ଠଂ ଖାଦନ୍ତେନ ୱଚ୍ଚୋ କାତବ୍ବୋ, ନ ବହିଦ୍ଧା ୱଚ୍ଚଦୋଣିକାୟ ୱଚ୍ଚୋ କାତବ୍ବୋ, ନ ବହିଦ୍ଧା ପସ୍ସାୱଦୋଣିକାୟ ପସ୍ସାୱୋ କାତବ୍ବୋ, ନ ପସ୍ସାୱଦୋଣିକାୟ ଖେଳୋ କାତବ୍ବୋ, ଫାଲିତେନ ୱା ଖରେନ ୱା ଗଣ୍ଠିକେନ ୱା କଣ୍ଟକେନ ୱା ସୁସିରେନ ୱା ପୂତିନା ୱା କଟ୍ଠେନ ନ ଅୱଲେଖିତବ୍ବଂ, ଅୱଲେଖନକଟ୍ଠଂ ପନ ଅଗ୍ଗହେତ୍ୱା ପୱିଟ୍ଠସ୍ସ ଆପତ୍ତି ନତ୍ଥି, ନ ଅୱଲେଖନକଟ୍ଠଂ ୱଚ୍ଚକୂପମ୍ହି ପାତେତବ୍ବଂ, ୱଚ୍ଚପାଦୁକାୟ ଠିତେନ ପଟିଚ୍ଛାଦେତବ୍ବଂ, ନାତିସହସା ନିକ୍ଖମିତବ୍ବଂ, ନ ଉବ୍ଭଜିତ୍ୱା ନିକ୍ଖମିତବ୍ବଂ, ଆଚମନପାଦୁକାୟ ଠିତେନ ଉବ୍ଭଜିତବ୍ବଂ, ନ ଚପୁଚପୁକାରକଂ ଆଚମେତବ୍ବଂ, ନ ଆଚମନସରାୱକେ ଉଦକଂ ସେସେତବ୍ବଂ । ଇଦଞ୍ଚ ସବ୍ବସାଧାରଣଟ୍ଠାନଂ ସନ୍ଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ । ତତ୍ର ହି ଅଞ୍ଞେ ଅଞ୍ଞେ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତସ୍ମା ଉଦକଂ ନ ସେସେତବ୍ବଂ । ୟଂ ପନ ସଙ୍ଘିକେପି ୱିହାରେ ଏକଦେସେ ନିବଦ୍ଧଗମନତ୍ଥାୟ କତଂ ଠାନଂ ହୋତି ପୁଗ୍ଗଲିକଟ୍ଠାନଂ ୱା, ତସ୍ମିଂ ୱଟ୍ଟତି । ୱିରେଚନଂ ପିୱିତ୍ୱା ପୁନପ୍ପୁନଂ ପୱିସନ୍ତସ୍ସପି ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ଆଚମନପାଦୁକାୟ ଠିତେନ ପଟିଚ୍ଛାଦେତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ୱଚ୍ଚକୁଟି ଉହତା ହୋତି ବହି ୱଚ୍ଚମକ୍ଖିତା, ଉଦକଂ ଆହରିତ୍ୱା ଧୋୱିତବ୍ବା । ଉଦକଂ ଅତ୍ଥି, ଭାଜନଂ ନତ୍ଥି, ଅସନ୍ତଂ ନାମ ହୋତି । ଭାଜନଂ ଅତ୍ଥି, ଉଦକଂ ନତ୍ଥି, ଏତମ୍ପି ଅସନ୍ତଂ। ଉଭୟସ୍ମିଂ ଅସତି ଅସନ୍ତମେୱ, କଟ୍ଠେନ ୱା କେନଚି ୱା ପୁଞ୍ଛିତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅୱଲେଖନପିଟକୋ ପୂରିତୋ ହୋତି, ଅୱଲେଖନକଟ୍ଠଂ ଛଡ୍ଡେତବ୍ବଂ । ସଚେ କଚୱରଂ ଅତ୍ଥି, ୱଚ୍ଚକୁଟି ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବା, ପରିଭଣ୍ଡଂ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, ପରିୱେଣଂ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, କୋଟ୍ଠକୋ ସମ୍ମଜ୍ଜିତବ୍ବୋ । ସଚେ ଆଚମନକୁମ୍ଭିୟା ଉଦକଂ ନ ହୋତି, ଆଚମନକୁମ୍ଭିୟା ଉଦକଂ ଆସିଞ୍ଚିତବ୍ବଂ ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ୱଚ୍ଚଂ କତ୍ୱା ସତି ଉଦକେ ନାଚମେତବ୍ବଂ, ୟୋ ନାଚମେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୭୩) ୱଚନତୋ ଉଦକେ ସତି ଉଦକକିଚ୍ଚଂ ଅକରୋନ୍ତସ୍ସ ଆପତ୍ତି । ସଚେ ଉଦକଂ ଅତ୍ଥି, ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଟ୍ଠାନଂ ପନ ନତ୍ଥି, ଭାଜନେନ ନୀହରିତ୍ୱା ଆଚମିତବ୍ବଂ । ଭାଜନେ ଅସତି ପତ୍ତେନ ନୀହରିତବ୍ବଂ, ପତ୍ତେପି ଅସତି ଅସନ୍ତଂ ନାମ ହୋତି । ‘‘ଇଦଂ ଅତିୱିୱଟଂ, ପୁରତୋ ଅଞ୍ଞଂ ଉଦକଂ ଭୱିସ୍ସତୀ’’ତି ଗତସ୍ସ ଉଦକଂ ଅଲଭନ୍ତସ୍ସେୱ ଭିକ୍ଖାଚାରୱେଲା ହୋତି, କଟ୍ଠେନ ୱା କେନଚି ୱା ପୁଞ୍ଛିତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ଭୁଞ୍ଜିତୁମ୍ପି ଅନୁମୋଦିତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ୱଚ୍ଚକୁଟିୟା ୟଥାୱୁଡ୍ଢଂ ୱଚ୍ଚୋ କାତବ୍ବୋ, ୟୋ କରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଆଗତପଟିପାଟିୟା ୱଚ୍ଚଂ କାତୁ’’ନ୍ତି (ଚୁଳୱ॰ ୩୭୩) ୱଚନତୋ ୱଚ୍ଚକୁଟିଂ ପୱିସନ୍ତେନ ଆଗତପଟିପାଟିୟା ପୱିସିତବ୍ବଂ । ୱଚ୍ଚକୁଟିୟଂ ପସ୍ସାୱଟ୍ଠାନେ ନହାନତିତ୍ଥେତି ତୀସୁପି ଆଗତପଟିପାଟିୟେୱ ପମାଣଂ । ଇଦଂ ୱଚ୍ଚକୁଟିୱତ୍ତଂ ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ଉପଜ୍ଝାୟାଦିୱତ୍ତୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୨୮. ଚତୁପଚ୍ଚୟଭାଜନୀୟୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୧୯୪.ଚତୁପଚ୍ଚୟଭାଜନନ୍ତି ଚୀୱରାଦୀନଂ ଚତୁନ୍ନଂ ପଚ୍ଚୟାନଂ ଭାଜନଂ । ତତ୍ଥ ଚୀୱରଭାଜନେ ତାୱ ଚୀୱରପଟିଗ୍ଗାହକୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ, ଚୀୱରନିଦହକୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ, ଭଣ୍ଡାଗାରିକୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ, ଭଣ୍ଡାଗାରଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ, ଚୀୱରଭାଜକୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ, ଚୀୱରଭାଜନଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

ତତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୪୦-୩୪୨) ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଚୀୱରପଟିଗ୍ଗାହକଂ ସମ୍ମନ୍ନିତୁଂ, ୟୋ ନ ଛନ୍ଦାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ନ ଦୋସାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ନ ମୋହାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ନ ଭୟାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ଗହିତାଗହିତଞ୍ଚ ଜାନେୟ୍ୟା’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୪୨) ୱଚନତୋ ଇମେହି ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତୋ ଚୀୱରପଟିଗ୍ଗାହକୋ ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବୋ । ତତ୍ଥ ପଚ୍ଛା ଆଗତାନମ୍ପି ଅତ୍ତନୋ ଞାତକାଦୀନଂ ପଠମତରଂ ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ୱା ଏକଚ୍ଚସ୍ମିଂ ପେମଂ ଦସ୍ସେତ୍ୱା ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ୱା ଲୋଭପକତିତାୟ ଅତ୍ତନୋ ପରିଣାମେନ୍ତୋ ୱା ଛନ୍ଦାଗତିଂ ଗଚ୍ଛତି ନାମ । ପଠମତରଂ ଆଗତସ୍ସପି କୋଧୱସେନ ପଚ୍ଛା ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ୱା ଦୁଗ୍ଗତମନୁସ୍ସେସୁ ଅୱମଞ୍ଞଂ କତ୍ୱା ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ୱା ‘‘କିଂ ୱୋ ଘରେ ଠପନୋକାସୋ ନତ୍ଥି, ତୁମ୍ହାକଂ ସନ୍ତକଂ ଗହେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛଥା’’ତି ଏୱଂ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଲାଭନ୍ତରାୟଂ କରୋନ୍ତୋ ୱା ଦୋସାଗତିଂ ଗଚ୍ଛତି ନାମ । ୟୋ ପନ ମୁଟ୍ଠସ୍ସତି ଅସମ୍ପଜାନୋ, ଅୟଂ ମୋହାଗତିଂ ଗଚ୍ଛତି ନାମ । ପଚ୍ଛା ଆଗତାନମ୍ପି ଇସ୍ସରାନଂ ଭୟେନ ପଠମତରଂ ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ୱା ‘‘ଚୀୱରପଟିଗ୍ଗାହକଟ୍ଠାନଂ ନାମେତଂ ଭାରିୟ’’ନ୍ତି ସନ୍ତସନ୍ତୋ ୱା ଭୟାଗତିଂ ଗଚ୍ଛତି ନାମ। ‘‘ମୟା ଇଦଞ୍ଚିଦଞ୍ଚ ଗହିତଂ, ଇଦଞ୍ଚିଦଞ୍ଚ ନ ଗହିତ’’ନ୍ତି ଏୱଂ ଜାନନ୍ତୋ ଗହିତାଗହିତଂ ଜାନାତି ନାମ। ତସ୍ମା ୟୋ ଛନ୍ଦାଗତିଆଦିୱସେନ ନ ଗଚ୍ଛତି, ଞାତକଅଞ୍ଞାତକଅଡ୍ଢଦୁଗ୍ଗତେସୁ ୱିସେସଂ ଅକତ୍ୱା ଆଗତପଟିପାଟିୟା ଗଣ୍ହାତି, ସୀଲାଚାରପଟିପତ୍ତିୟୁତ୍ତୋ ହୋତି ସତିମା ମେଧାୱୀ ବହୁସ୍ସୁତୋ, ସକ୍କୋତି ଦାୟକାନଂ ୱିସ୍ସଟ୍ଠାୟ ୱାଚାୟ ପରିମଣ୍ଡଲେହି ପଦବ୍ୟଞ୍ଜନେହି ଅନୁମୋଦନଂ କରୋନ୍ତୋ ପସାଦଂ ଜନେତୁଂ, ଏୱରୂପୋ ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବୋ ।

ଏୱଞ୍ଚ ପନ ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବୋ । ପଠମଂ ଭିକ୍ଖୁ ୟାଚିତବ୍ବୋ, ୟାଚିତ୍ୱା ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପଟିବଲେନ ସଙ୍ଘୋ ଞାପେତବ୍ବୋ –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଚୀୱରପଟିଗ୍ଗାହକଂ ସମ୍ମନ୍ନେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଚୀୱରପଟିଗ୍ଗାହକଂ ସମ୍ମନ୍ନତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଚୀୱରପଟିଗ୍ଗାହକସ୍ସ ସମ୍ମୁତି, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ସମ୍ମତୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ଚୀୱରପଟିଗ୍ଗାହକୋ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୪୨) –

ଇତି ଇମାୟ କମ୍ମୱାଚାୟ ୱା ଅପଲୋକନେନ ୱା ଅନ୍ତୋୱିହାରେ ସବ୍ବସଙ୍ଘମଜ୍ଝେପି ଖଣ୍ଡସୀମାୟମ୍ପି ସମ୍ମନ୍ନିତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ଏୱଂ ସମ୍ମତେନ ଚ ୱିହାରପଚ୍ଚନ୍ତେ ୱା ପଧାନଘରେ ୱା ନ ଅଚ୍ଛିତବ୍ବଂ । ୟତ୍ଥ ପନ ଆଗତାଗତା ମନୁସ୍ସା ସୁଖଂ ପସ୍ସନ୍ତି, ତାଦିସେ ଧୁରୱିହାରଟ୍ଠାନେ ବୀଜନିଂ ପସ୍ସେ ଠପେତ୍ୱା ସୁନିୱତ୍ଥେନ ସୁପାରୁତେନ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ ।

୧୯୫.ଚୀୱରନିଦହକୋପି ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଚୀୱରନିଦହକଂ ସମ୍ମନ୍ନିତୁଂ, ୟୋ ନ ଛନ୍ଦାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ନ ଦୋସାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ନ ମୋହାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ନ ଭୟାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ନିହିତାନିହିତଞ୍ଚ ଜାନେୟ୍ୟା’’ତି ୱଚନତୋ ପଞ୍ଚଙ୍ଗସମନ୍ନାଗତୋ ଭିକ୍ଖୁ –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଚୀୱରନିଦହକଂ ସମ୍ମନ୍ନେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ ଭନ୍ତେ ସଙ୍ଘୋ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଚୀୱରନିଦହକଂ ସମ୍ମନ୍ନତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଚୀୱରନିଦହକସ୍ସ ସମ୍ମୁତି, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ସମ୍ମତୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ଚୀୱରନିଦହକୋ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୪୨) –

ଇତି ଇମାୟ କମ୍ମୱାଚାୟ ୱା ଅପଲୋକନେନ ୱା ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବୋ ।

୧୯୬.ଭଣ୍ଡାଗାରିକୋପି ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଭଣ୍ଡାଗାରିକଂ ସମ୍ମନ୍ନିତୁଂ, ୟୋ ନ ଛନ୍ଦାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ନ ଦୋସାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ନ ମୋହାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ନ ଭୟାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ଗୁତ୍ତାଗୁତ୍ତଞ୍ଚ ଜାନେୟ୍ୟା’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୪୩) ୱଚନତୋ ପଞ୍ଚଙ୍ଗସମନ୍ନାଗତୋ ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଭଣ୍ଡାଗାରିକଂ ସମ୍ମନ୍ନେୟ୍ୟା’’ତିଆଦିନା (ମହାୱ॰ ୩୪୩) ନୟେନ କମ୍ମୱାଚାୟ ୱା ଅପଲୋକନେନ ୱା ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବୋ ।

ଏତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୪୩) ଚ ୟତ୍ଥ ଛଦନାଦୀସୁ କୋଚି ଦୋସୋ ନତ୍ଥି, ତଂ ଗୁତ୍ତଂ । ୟତ୍ଥ ପନ ଛଦନତିଣଂ ୱା ଛଦନିଟ୍ଠକା ୱା ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ପତିତା, ୟେନ ଓୱସ୍ସତି ୱା, ମୂସିକାଦୀନଂ ୱା ପୱେସୋ ହୋତି, ଭିତ୍ତିଆଦୀସୁ ୱା କତ୍ଥଚି ଛିଦ୍ଦଂ ହୋତି, ଉପଚିକା ୱା ଉଟ୍ଠହନ୍ତି, ତଂ ସବ୍ବଂ ଅଗୁତ୍ତଂ ନାମ । ତଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ଭଣ୍ଡାଗାରିକେନ ପଟିସଙ୍ଖରିତବ୍ବଂ । ସୀତସମୟେ ଦ୍ୱାରଞ୍ଚ ୱାତପାନଞ୍ଚ ସୁପିହିତଂ କାତବ୍ବଂ । ସୀତେନ ହି ଚୀୱରାନି କଣ୍ଣକିତାନି ହୋନ୍ତି । ଉଣ୍ହସମୟେ ଅନ୍ତରନ୍ତରା ୱାତପ୍ପୱେସନତ୍ଥଂ ୱିୱରିତବ୍ବଂ । ଏୱଂ କରୋନ୍ତୋ ହି ଗୁତ୍ତାଗୁତ୍ତଂ ଜାନାତି ନାମ ।

୧୯୭. ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଭଣ୍ଡାଗାରଂ ସମ୍ମନ୍ନିତୁଂ, ୟଂ ସଙ୍ଘୋ ଆକଙ୍ଖତି ୱିହାରଂ ୱା ଅଡ୍ଢୟୋଗଂ ୱା ପାସାଦଂ ୱା ହମ୍ମିୟଂ ୱା ଗୁହଂ ୱା’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୪୩) ୱଚନତୋ ଭଣ୍ଡାଗାରଂ ସମ୍ମନ୍ନିତ୍ୱା ଠପେତବ୍ବଂ । ଏତ୍ଥ ଚ ୟୋ ଆରାମମଜ୍ଝେ ଆରାମିକସାମଣେରାଦୀହି ଅୱିୱିତ୍ତୋ ସବ୍ବେସଂ ସମୋସରଣଟ୍ଠାନେ ୱିହାରୋ ୱା ଅଡ୍ଢୟୋଗୋ ୱା ହୋତି, ସୋ ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବୋ । ପଚ୍ଚନ୍ତସେନାସନଂ ପନ ନ ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବଂ । ଇମଂ ପନ ଭଣ୍ଡାଗାରଂ ଖଣ୍ଡସୀମଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ଖଣ୍ଡସୀମାୟ ନିସିନ୍ନେହି ସମ୍ମନ୍ନିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୱିହାରମଜ୍ଝେୟେୱ ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ୱିହାରଂ ଭଣ୍ଡାଗାରଂ ସମ୍ମନ୍ନେୟ୍ୟା’’ତିଆଦିନା (ମହାୱ॰ ୩୪୩) ନୟେନ କମ୍ମୱାଚାୟ ୱା ଅପଲୋକନେନ ୱା ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବଂ ।

ଚୀୱରପଟିଗ୍ଗାହକାଦୀହି ପନ ତୀହିପି ଅତ୍ତନୋ ୱତ୍ତଂ ଜାନିତବ୍ବଂ । ତତ୍ଥ ଚୀୱରପଟିଗ୍ଗାହକେନ ତାୱ ୟଂ ୟଂ ମନୁସ୍ସା ‘‘କାଲଚୀୱର’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ଅକାଲଚୀୱର’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ଅଚ୍ଚେକଚୀୱର’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ୱସ୍ସିକସାଟିକ’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ନିସୀଦନ’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ପଚ୍ଚତ୍ଥରଣ’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ମୁଖପୁଞ୍ଛନଚୋଳ’’ନ୍ତି ୱା ଦେନ୍ତି, ତଂ ସବ୍ବଂ ଏକରାସିଂ କତ୍ୱା ମିସ୍ସେତ୍ୱା ନ ଗଣ୍ହିତବ୍ବଂ, ୱିସୁଂ ୱିସୁଂ କତ୍ୱାୱ ଗଣ୍ହିତ୍ୱା ଚୀୱରନିଦହକସ୍ସ ତଥେୱ ଆଚିକ୍ଖିତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ । ଚୀୱରନିଦହକେନପି ଭଣ୍ଡାଗାରିକସ୍ସ ଦଦମାନେନ ‘‘ଇଦଂ କାଲଚୀୱରଂ…ପେ॰… ଇଦଂ ମୁଖପୁଞ୍ଛନଚୋଳ’’ନ୍ତି ଆଚିକ୍ଖିତ୍ୱାୱ ଦାତବ୍ବଂ । ଭଣ୍ଡାଗାରିକେନପି ତଥେୱ ୱିସୁଂ ୱିସୁଂ ସଞ୍ଞାଣଂ କତ୍ୱା ଠପେତବ୍ବଂ । ତତୋ ସଙ୍ଘେନ ‘‘କାଲଚୀୱରଂ ଆହରା’’ତି ୱୁତ୍ତେ କାଲଚୀୱରମେୱ ଦାତବ୍ବଂ…ପେ॰… ‘‘ମୁଖପୁଞ୍ଛନଚୋଳଂ ଆହରା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ତଦେୱ ଦାତବ୍ବଂ । ଇତି ଭଗୱତା ଚୀୱରପଟିଗ୍ଗାହକୋ ଅନୁଞ୍ଞାତୋ, ଚୀୱରନିଦହକୋ ଅନୁଞ୍ଞାତୋ, ଭଣ୍ଡାଗାରିକୋ ଅନୁଞ୍ଞାତୋ, ଭଣ୍ଡାଗାରଂ ଅନୁଞ୍ଞାତଂ, ନ ବାହୁଲିକତାୟ, ନ ଅସନ୍ତୁଟ୍ଠିତାୟ, ଅପିଚ ଖୋ ସଙ୍ଘାନୁଗ୍ଗହାୟ । ସଚେ ହି ଆହଟାହଟଂ ଗହେତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୂ ଭାଜେୟ୍ୟୁଂ, ନେୱ ଆହଟଂ, ନ ଅନାହଟଂ, ନ ଦିନ୍ନଂ, ନ ଅଦିନ୍ନଂ, ନ ଲଦ୍ଧଂ, ନ ଅଲଦ୍ଧଂ ଜାନେୟ୍ୟୁଂ, ଆହଟାହଟଂ ଥେରାସନେ ୱା ଦଦେୟ୍ୟୁଂ, ଖଣ୍ଡାଖଣ୍ଡଂ ୱା ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଗଣ୍ହେୟ୍ୟୁଂ, ଏୱଂ ସତି ଅୟୁତ୍ତପରିଭୋଗୋ ଚ ହୋତି, ନ ଚ ସବ୍ବେସଂ ସଙ୍ଗହୋ କତୋ ହୋତି । ଭଣ୍ଡାଗାରେ ପନ ଚୀୱରଂ ଠପେତ୍ୱା ଉସ୍ସନ୍ନକାଲେ ଏକେକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତିଚୀୱରଂ ୱା ଦ୍ୱେ ଦ୍ୱେ ୱା ଏକେକଂ ୱା ଚୀୱରଂ ଦସ୍ସନ୍ତି, ଲଦ୍ଧାଲଦ୍ଧଂ ଜାନିସ୍ସନ୍ତି, ଅଲଦ୍ଧଭାୱଂ ଞତ୍ୱା ସଙ୍ଗହଂ କାତୁଂ ମଞ୍ଞିସ୍ସନ୍ତୀତି ।

୧୯୮.ଚୀୱରଭାଜକୋୱି ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଚୀୱରଭାଜକଂ ସମ୍ମନ୍ନିତୁଂ, ୟୋ ନ ଛନ୍ଦାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ନ ଦୋସାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ନ ମୋହାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ନ ଭୟାଗତିଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ଭାଜିତାଭାଜିତଞ୍ଚ ଜାନେୟ୍ୟା’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୪୩) ୱଚନତୋ ପଞ୍ଚହଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତୋୟେୱ ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଚୀୱରଭାଜକଂ ସମ୍ମନ୍ନେୟ୍ୟା’’ତି(ମହାୱ॰ ୩୪୩) ଆଦିନା ନୟେନ କମ୍ମୱାଚାୟ ୱା ଅପଲୋକନେନ ୱା ସମ୍ମନ୍ନିତ୍ୱା ଠପେତବ୍ବୋ ।

ଏତ୍ଥ ସଭାଗାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅପାପୁଣନ୍ତମ୍ପି ମହଗ୍ଘଚୀୱରଂ ଦେନ୍ତୋ ଛନ୍ଦାଗତିଂ ଗଚ୍ଛତି ନାମ । ଅଞ୍ଞେସଂ ୱୁଡ୍ଢତରାନଂ ପାପୁଣନ୍ତମ୍ପି ମହଗ୍ଘଚୀୱରଂ ଅଦତ୍ୱା ଅପ୍ପଗ୍ଘଂ ଦେନ୍ତୋ ଦୋସାଗତିଂ ଗଚ୍ଛତି ନାମ । ମୋହମୂଳ୍ହୋ ଚୀୱରଦାନୱତ୍ତଂ ଅଜାନନ୍ତୋ ମୋହାଗତିଂ ଗଚ୍ଛତି ନାମ । ମୁଖରାନଂ ନୱକାନମ୍ପି ଭୟେନ ଅପାପୁଣନ୍ତଂ ଏୱ ମହଗ୍ଘଂ ଚୀୱରଂ ଦେନ୍ତୋ ଭୟାଗତିଂ ଗଚ୍ଛତି ନାମ । ୟୋ ଏୱଂ ନ ଗଚ୍ଛତି, ସବ୍ବେସଂ ତୁଲାଭୂତୋ ପମାଣଭୂତୋ ମଜ୍ଝତ୍ତୋ, ସୋ ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବୋ । ତେନପି ଚୀୱରଂ ଭାଜେନ୍ତେନ ପଠମଂ ‘‘ଇଦଂ ଥୂଲଂ, ଇଦଂ ସଣ୍ହଂ, ଇଦଂ ଘନଂ, ଇଦଂ ତନୁକଂ, ଇଦଂ ପରିଭୁତ୍ତଂ, ଇଦଂ ଅପରିଭୁତ୍ତଂ, ଇଦଂ ଦୀଘତୋ ଏତ୍ତକଂ, ପୁଥୁଲତୋ ଏତ୍ତକ’’ନ୍ତି ଏୱଂ ୱତ୍ଥାନି ୱିଚିନିତ୍ୱା ‘‘ଇଦଂ ଏତ୍ତକଂ ଅଗ୍ଘତି, ଇଦଂ ଏତ୍ତକ’’ନ୍ତି ଏୱଂ ଅଗ୍ଘପରିଚ୍ଛେଦଂ କତ୍ୱା ସଚେ ସବ୍ବେସଂ ଏକେକମେୱ ଦସଦସଅଗ୍ଘନକଂ ପାପୁଣାତି, ଇଚ୍ଚେତଂ କୁସଲଂ । ନୋ ଚେ ପାପୁଣାତି, ୟଂ ନୱ ୱା ଅଟ୍ଠ ୱା ଅଗ୍ଘତି, ତଂ ଅଞ୍ଞେନ ଏକଅଗ୍ଘନକେନ ଚ ଦ୍ୱିଅଗ୍ଘନକେନ ଚ ସଦ୍ଧିଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ଏତେନ ଉପାୟେନ ସମେ ପଟିୱୀସେ ଠପେତ୍ୱା କୁସୋ ପାତେତବ୍ବୋ । ସଚେ ଏକେକସ୍ସ ଦୀୟମାନେ ଚୀୱରେ ଦିୱସୋ ନପ୍ପହୋତି, ଦସ ଦସ ଭିକ୍ଖୂ ଗଣେତ୍ୱା ଦସ ଦସ ଚୀୱରପଟିୱୀସେ ଏକତୋ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ଭଣ୍ଡିକଂ କତ୍ୱା ଏକୋ ଚୀୱରପଟିୱୀସୋ ଠପେତବ୍ବୋ। ଏୱଂ ଠପିତେସୁ ଚୀୱରପଟିୱୀସେସୁ କୁସୋ ପାତେତବ୍ବୋ । ତେହିପି ଭିକ୍ଖୂହି ପୁନ କୁସପାତଂ କତ୍ୱା ଭାଜେତବ୍ବଂ ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସାମଣେରାନଂ ଉପଡ୍ଢପଟିୱୀସଂ ଦାତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୩୪୩) ୱଚନତୋ ୟେ ସାମଣେରା ଅତ୍ତିସ୍ସରା ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ କତ୍ତବ୍ବକମ୍ମଂ ନ କରୋନ୍ତି, ଉଦ୍ଦେସପରିପୁଚ୍ଛାସୁ ୟୁତ୍ତା ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟାନଂୟେୱ ୱତ୍ତପଟିୱତ୍ତଂ କରୋନ୍ତି, ଅଞ୍ଞେସଂ ନ କରୋନ୍ତି, ଏତେସଂୟେୱ ଉପଡ୍ଢଭାଗୋ ଦାତବ୍ବୋ । ୟେ ପନ ପୁରେଭତ୍ତଞ୍ଚ ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଞ୍ଚ ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସେୱ କତ୍ତବ୍ବକିଚ୍ଚଂ କରୋନ୍ତି, ତେସଂ ସମକୋ ଦାତବ୍ବୋ । ଇଦଞ୍ଚ ପିଟ୍ଠିସମୟେ ଉପ୍ପନ୍ନେନ ଭଣ୍ଡାଗାରେ ଠପିତେନ ଅକାଲଚୀୱରେନେୱ କଥିତଂ, କାଲଚୀୱରଂ ପନ ସମକଂୟେୱ ଦାତବ୍ବଂ । ତତ୍ରୁପ୍ପାଦୱସ୍ସାୱାସିକଂ ସମ୍ମୁଞ୍ଜନୀବନ୍ଧନାଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ଫାତିକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ଗହେତବ୍ବଂ । ଏତଞ୍ହେତ୍ଥ ସବ୍ବେସଂ ୱତ୍ତଂ । ଭଣ୍ଡାଗାରଚୀୱରେପି ସଚେ ସାମଣେରା ଆଗନ୍ତ୍ୱା ‘‘ଭନ୍ତେ, ମୟଂ ୟାଗୁଂ ପଚାମ, ଭତ୍ତଂ ପଚାମ, ଖଜ୍ଜକଂ ପଚାମ, ଅପ୍ପହରିତଂ କରୋମ, ଦନ୍ତକଟ୍ଠଂ ଆହରାମ, ରଙ୍ଗଛଲ୍ଲିଂ କପ୍ପିୟଂ କତ୍ୱା ଦେମ, କିଂ ଅମ୍ହେହି ନ କତଂ ନାମା’’ତି ଉକ୍କୁଟ୍ଠିଂ କରୋନ୍ତି, ସମଭାଗୋୱ ଦାତବ୍ବୋ । ଏତଂୟେୱ ୱିରଜ୍ଝିତ୍ୱା କରୋନ୍ତି, ୟେସଞ୍ଚ କରଣଭାୱୋ ନ ପଞ୍ଞାୟତି, ତେ ସନ୍ଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସାମଣେରାନଂ ଉପଡ୍ଢପଟିୱୀସଂ ଦାତୁ’’ନ୍ତି । କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ପନ ‘‘ସଚେ ସାମଣେରା ‘କସ୍ମା ମୟଂ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘକମ୍ମଂ ନ କରୋମ, କରିସ୍ସାମା’ତି ୟାଚନ୍ତି, ସମପଟିୱୀସୋ ଦାତବ୍ବୋ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ ।

ସଚେ କୋଚି ଭିକ୍ଖୁ ସକଂ ଭାଗଂ ଗହେତ୍ୱା ସତ୍ଥଂ ଲଭିତ୍ୱା ନଦିଂ ୱା କନ୍ତାରଂ ୱା ଉତ୍ତରିତ୍ୱା ଦିସାପକ୍କମିତୁକାମୋ ହୋତି, ତସ୍ସ ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଉତ୍ତରନ୍ତସ୍ସ ସକଂ ଭାଗଂ ଦାତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୩୪୩) ୱଚନତୋ ଚୀୱରେସୁ ଭଣ୍ଡାଗାରତୋ ବହି ନୀହଟେସୁ ଘଣ୍ଟିଂ ପହରିତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘେ ସନ୍ନିପତିତେ ଚୀୱରଭାଜକେନ ‘‘ଇମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ କୋଟ୍ଠାସେନ ଏତ୍ତକେନ ଭୱିତବ୍ବ’’ନ୍ତି ତକ୍କେତ୍ୱା ନୟଗ୍ଗାହେନ ସମଭାଗେନ ଚୀୱରଂ ଦାତବ୍ବଂ । ତୁଲାୟ ତୁଲିତମିୱ ହି ସମସମଂ ଦାତୁଂ ନ ସକ୍କା, ତସ୍ମା ଊନଂ ୱା ହୋତୁ ଅଧିକଂ ୱା, ଏୱଂ ତକ୍କେନ ନୟେନ ଦିନ୍ନଂ ସୁଦିନ୍ନଂ । ନେୱ ଊନକଂ ପୁନ ଦାତବ୍ବଂ, ନାତିରିତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହିତବ୍ବଂ । ସଚେ ଦସ ଭିକ୍ଖୂ ହୋନ୍ତି, ସାଟକାପି ଦସେୱ, ତେସୁ ଏକୋ ଦ୍ୱାଦସ ଅଗ୍ଘତି, ସେସା ଦସଗ୍ଘନକା । ସବ୍ବେସୁ ଦସଗ୍ଘନକୱସେନ କୁସେ ପାତିତେ ୟସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦ୍ୱାଦସଗ୍ଘନକୋ କୁସୋ ପାତିତୋ, ତେନ ୟତ୍ତକଂ ତସ୍ମିଂ ପଟିୱୀସେ ଅଧିକଂ, ତତ୍ତକଂ ଅଗ୍ଘନକଂ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଅତ୍ତନୋ ସନ୍ତକଂ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ଦତ୍ୱା ସୋ ଅତିରେକଭାଗୋ ଗହେତବ୍ବୋ । ସଚେ ସବ୍ବେସଂ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ୱତ୍ଥାନି ପତ୍ତାନି, ସେସାନିପି ଅତ୍ଥି, ଏକେକଂ ପନ ନ ପାପୁଣାତି, ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଦାତବ୍ବାନି ।

ଛିନ୍ଦନ୍ତେନ ଚ ଅଡ୍ଢମଣ୍ଡଲାଦୀନଂ ୱା ଉପାହନତ୍ଥୱିକାଦୀନଂ ୱା ପହୋନକାନି ଖଣ୍ଡାନି କତ୍ୱା ଦାତବ୍ବାନି । ହେଟ୍ଠିମପରିଚ୍ଛେଦେନ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲୱିତ୍ଥାରମ୍ପି ଅନୁୱାତପ୍ପହୋନକାୟାମଂ ଖଣ୍ଡଂ କତ୍ୱା ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଅପରିଭୋଗଂ ପନ ନ କାତବ୍ବଂ । ସଚେପି ଏକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ କୋଟ୍ଠାସେ ଏକଂ ୱା ଦ୍ୱେ ୱା ୱତ୍ଥାନି ନପ୍ପହୋନ୍ତି, ତତ୍ଥ ଅଞ୍ଞଂ ସାମଣକଂ ପରିକ୍ଖାରଂ ଠପେତ୍ୱା ୟୋ ତେନ ତୁସ୍ସତି, ତସ୍ସ ତଂ ଭାଗଂ କତ୍ୱା ପଚ୍ଛା କୁସପାତୋ କାତବ୍ବୋ । ସଚେ ଦସ ଦସ ଭିକ୍ଖୂ ଗଣେତ୍ୱା ୱଗ୍ଗଂ କରୋନ୍ତାନଂ ଏକୋ ୱଗ୍ଗୋ ନ ପୂରତି, ଅଟ୍ଠ ୱା ନୱ ୱା ହୋନ୍ତି, ତେସଂ ଅଟ୍ଠ ୱା ନୱ ୱା କୋଟ୍ଠାସା ‘‘ତୁମ୍ହେ ଇମେ ଗହେତ୍ୱା ୱିସୁଂ ଭାଜେଥା’’ତି ଦାତବ୍ବା । ଏୱଂ ଦତ୍ୱା ପଚ୍ଛା କୁସପାତୋ କାତବ୍ବୋ ।

୧୯୯. ଇଦାନି ‘‘ଅଟ୍ଠିମା, ଭିକ୍ଖୱେ, ମାତିକା ଚୀୱରସ୍ସ ଉପ୍ପାଦାୟ, ସୀମାୟ ଦେତି, କତିକାୟ ଦେତି, ଭିକ୍ଖାପଞ୍ଞତ୍ତିୟା ଦେତି, ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେତି, ଉଭତୋସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେତି, ୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେତି, ଆଦିସ୍ସ ଦେତି, ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ ଦେତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୭୯) ଚୀୱରାନଂ ପଟିଲାଭଖେତ୍ତଦସ୍ସନତ୍ଥଂ ୟା ତା ଅଟ୍ଠ ମାତିକା ୱୁତ୍ତା, ତାସଂ ୱସେନ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ ।

ତତ୍ଥ ‘‘ସୀମାୟ ଦମ୍ମୀ’’ତି ଏୱଂ ସୀମଂ ପରାମସିତ୍ୱା ଦେନ୍ତୋ ସୀମାୟ ଦେତି ନାମ । ଏୱଂ ସୀମାୟ ଦିନ୍ନଂ ୟାୱତିକା ଭିକ୍ଖୂ ଅନ୍ତୋସୀମାଗତା, ତେହି ଭାଜେତବ୍ବଂ । ସୀମା ଚ ନାମେସା ଖଣ୍ଡସୀମା ଉପଚାରସୀମା ସମାନସଂୱାସସୀମା ଅୱିପ୍ପୱାସସୀମା ଲାଭସୀମା ଗାମସୀମା ନିଗମସୀମା ନଗରସୀମା ଅବ୍ଭନ୍ତରସୀମା ଉଦକୁକ୍ଖେପସୀମା ଜନପଦସୀମା ରଟ୍ଠସୀମା ରଜ୍ଜସୀମା ଦୀପସୀମା ଚକ୍କୱାଳସୀମାତି ପନ୍ନରସୱିଧା ହୋତି । ତତ୍ଥ ଖଣ୍ଡସୀମା ସୀମାକଥାୟଂ ୱୁତ୍ତାୱ । ଉପଚାରସୀମା ନାମ ପରିକ୍ଖିତ୍ତସ୍ସ ୱିହାରସ୍ସ ପରିକ୍ଖେପେନ, ଅପରିକ୍ଖିତ୍ତସ୍ସ ପରିକ୍ଖେପାରହଟ୍ଠାନେନ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନା ହୋତି । ଅପିଚ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଧୁୱସନ୍ନିପାତଟ୍ଠାନତୋ ପରିୟନ୍ତେ ଠିତଭୋଜନସାଲତୋ ୱା ନିବଦ୍ଧୱସନଆୱାସତୋ ୱା ଥାମମଜ୍ଝିମସ୍ସ ପୁରିସସ୍ସ ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ଲେଡ୍ଡୁପାତାନଂ ଅନ୍ତୋ ଉପଚାରସୀମାତି ୱେଦିତବ୍ବା । ସା ପନ ଆୱାସେସୁ ୱଡ୍ଢନ୍ତେସୁ ୱଡ୍ଢତି, ପରିହାୟନ୍ତେସୁ ପରିହାୟତି । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ‘‘ଭିକ୍ଖୂସୁପି ୱଡ୍ଢନ୍ତେସୁ ୱଡ୍ଢତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ତସ୍ମା ସଚେ ୱିହାରେ ସନ୍ନିପତିତଭିକ୍ଖୂହି ସଦ୍ଧିଂ ଏକାବଦ୍ଧା ହୁତ୍ୱା ୟୋଜନସତମ୍ପି ପୂରେତ୍ୱା ନିସୀଦନ୍ତି, ୟୋଜନସତମ୍ପି ଉପଚାରସୀମାୱ ହୋତି, ସବ୍ବେସଂ ଲାଭୋ ପାପୁଣାତି । ସମାନସଂୱାସଅୱିପ୍ପୱାସସୀମାଦ୍ୱୟମ୍ପି ୱୁତ୍ତମେୱ । ଲାଭସୀମା ନାମ ନେୱ ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧେନ ଅନୁଞ୍ଞାତା, ନ ଧମ୍ମସଙ୍ଗାହକତ୍ଥେରେହି ଠପିତା, ଅପିଚ ଖୋ ରାଜରାଜମହାମତ୍ତା ୱିହାରଂ କାରେତ୍ୱା ଗାୱୁତଂ ୱା ଅଡ୍ଢୟୋଜନଂ ୱା ୟୋଜନଂ ୱା ସମନ୍ତତୋ ପରିଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ‘‘ଅୟଂ ଅମ୍ହାକଂ ୱିହାରସ୍ସ ଲାଭସୀମା’’ତି ନାମଲିଖିତକେ ଥମ୍ଭେ ନିଖଣିତ୍ୱା ‘‘ୟଂ ଏତ୍ଥନ୍ତରେ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି, ସବ୍ବଂ ଅମ୍ହାକଂ ୱିହାରସ୍ସ ଦେମା’’ତି ସୀମା ଠପେନ୍ତି, ଅୟଂ ଲାଭସୀମା ନାମ । ଗାମନିଗମନଗରଅବ୍ଭନ୍ତରଉଦକୁକ୍ଖେପସୀମାପି ୱୁତ୍ତା ଏୱ ।

ଜନପଦସୀମା ନାମ କାସିକୋସଲରଟ୍ଠାଦୀନଂ ଅନ୍ତୋ ବହୂ ଜନପଦା ହୋନ୍ତି, ତତ୍ଥ ଏକେକୋ ଜନପଦପରିଚ୍ଛେଦୋ ଜନପଦସୀମା । ରଟ୍ଠସୀମା ନାମ କାସିକୋସଲାଦିରଟ୍ଠପରିଚ୍ଛେଦୋ । ରଜ୍ଜସୀମା ନାମ ‘‘ଚୋଳଭୋଗୋ କେରଳଭୋଗୋ’’ତି ଏୱଂ ଏକେକସ୍ସ ରଞ୍ଞୋ ଆଣାପୱତ୍ତିଟ୍ଠାନଂ । ଦୀପସୀମା ନାମ ସମୁଦ୍ଦନ୍ତେନ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନମହାଦୀପା ଚ ଅନ୍ତରଦୀପା ଚ । ଚକ୍କୱାଳସୀମା ଚକ୍କୱାଳପବ୍ବତେନେୱ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନା । ଏୱମେତାସୁ ସୀମାସୁ ଖଣ୍ଡସୀମାୟ କେନଚି କମ୍ମେନ ସନ୍ନିପତିତଂ ସଙ୍ଘଂ ଦିସ୍ୱା ‘‘ଏତ୍ଥେୱ ସୀମାୟ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ୟାୱତିକା ଭିକ୍ଖୂ ଅନ୍ତୋଖଣ୍ଡସୀମାଗତା, ତେହି ଭାଜେତବ୍ବଂ । ତେସଂୟେୱ ହି ତଂ ପାପୁଣାତି, ଅଞ୍ଞେସଂ ସୀମନ୍ତରିକାୟ ୱା ଉପଚାରସୀମାୟ ୱା ଠିତାନମ୍ପି ନ ପାପୁଣାତି । ଖଣ୍ଡସୀମାୟ ଠିତେ ପନ ରୁକ୍ଖେ ୱା ପବ୍ବତେ ୱା ଠିତସ୍ସ ହେଟ୍ଠା ୱା ପଥୱୀୱେମଜ୍ଝଗତସ୍ସ ପାପୁଣାତିୟେୱ । ‘‘ଇମିସ୍ସା ଉପଚାରସୀମାୟ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି ଦିନ୍ନଂ ପନ ଖଣ୍ଡସୀମାସୀମନ୍ତରିକାସୁ ଠିତାନମ୍ପି ପାପୁଣାତି । ‘‘ସମାନସଂୱାସସୀମାୟ ଦମ୍ମୀ’’ତି ଦିନ୍ନଂ ପନ ଖଣ୍ଡସୀମାସୀମନ୍ତରିକାସୁ ଠିତାନଂ ନ ପାପୁଣାତି । ଅୱିପ୍ପୱାସସୀମାଲାଭସୀମାସୁ ଦିନ୍ନଂ ତାସୁ ସୀମାସୁ ଅନ୍ତୋଗତାନଂ ପାପୁଣାତି । ଗାମସୀମାଦୀସୁ ଦିନ୍ନଂ ତାସଂ ସୀମାନଂ ଅବ୍ଭନ୍ତରେ ବଦ୍ଧସୀମାୟ ଠିତାନମ୍ପି ପାପୁଣାତି । ଅବ୍ଭନ୍ତରସୀମାଉଦକୁକ୍ଖେପସୀମାସୁ ଦିନ୍ନଂ ତତ୍ଥ ଅନ୍ତୋଗତାନଂୟେୱ ପାପୁଣାତି । ଜନପଦରଟ୍ଠରଜ୍ଜଦୀପଚକ୍କୱାଳସୀମାସୁପି ଗାମସୀମାଦୀସୁ ୱୁତ୍ତସଦିସୋୟେୱ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ।

ସଚେ ପନ ଜମ୍ବୁଦୀପେ ଠିତୋ ‘‘ତମ୍ବୱଣ୍ଣିଦୀପେ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱଦତି, ତମ୍ବପଣ୍ଣିଦୀପତୋ ଏକୋପି ଆଗନ୍ତ୍ୱା ସବ୍ବେସଂ ଗଣ୍ହିତୁଂ ଲଭତି । ସଚେପି ତତ୍ରେୱ ଏକୋ ସଭାଗଭିକ୍ଖୁ ସଭାଗାନଂ ଭାଗଂ ଗଣ୍ହାତି, ନ ୱାରେତବ୍ବୋ । ଏୱଂ ତାୱ ୟୋ ସୀମଂ ପରାମସିତ୍ୱା ଦେତି, ତସ୍ସ ଦାନେ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ୟୋ ପନ ‘‘ଅସୁକସୀମାୟ’’ନ୍ତି ୱତ୍ତୁଂ ନ ଜାନାତି, କେୱଲଂ ‘‘ସୀମା’’ତି ୱଚନମତ୍ତମେୱ ଜାନନ୍ତୋ ୱିହାରଂ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ‘‘ସୀମାୟ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱା ‘‘ସୀମଟ୍ଠକସଙ୍ଘସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱା ଭଣତି, ସୋ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ ‘‘ସୀମା ନାମ ବହୁୱିଧା, କତରସୀମଂ ସନ୍ଧାୟ ଭଣସୀ’’ତି । ସଚେ ୱଦତି ‘‘ଅହଂ ‘ଅସୁକସୀମା’ତି ନ ଜାନାମି, ସୀମଟ୍ଠକସଙ୍ଘୋ ଭାଜେତ୍ୱା ଗଣ୍ହତୂ’’ତି, କତରସୀମାୟ ଭାଜେତବ୍ବଂ ? ମହାସୀୱତ୍ଥେରୋ କିରାହ ‘‘ଅୱିପ୍ପୱାସସୀମାୟା’’ତି । ତତୋ ନଂ ଆହଂସୁ ‘‘ଅୱିପ୍ପୱାସସୀମା ନାମ ତିୟୋଜନାପି ହୋତି, ଏୱଂ ସନ୍ତେ ତିୟୋଜନେ ଠିତା ଲାଭଂ ଗଣ୍ହିସ୍ସନ୍ତି, ତିୟୋଜନେ ଠତ୍ୱା ଆଗନ୍ତୁକୱତ୍ତଂ ପୂରେତ୍ୱା ଆରାମଂ ପୱିସିତବ୍ବଂ ଭୱିସ୍ସତି, ଗମିକୋ ତିୟୋଜନଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ସେନାସନଂ ଆପୁଚ୍ଛିସ୍ସତି, ନିସ୍ସୟପ୍ପଟିପନ୍ନସ୍ସ ତିୟୋଜନାତିକ୍କମେ ନିସ୍ସୟୋ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭିସ୍ସତି, ପାରିୱାସିକେନ ତିୟୋଜନଂ ଅତିକ୍କମିତ୍ୱା ଅରୁଣଂ ଉଟ୍ଠପେତବ୍ବଂ ଭୱିସ୍ସତି, ଭିକ୍ଖୁନିୟା ତିୟୋଜନେ ଠତ୍ୱା ଆରାମପ୍ପୱେସନଂ ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ ଭୱିସ୍ସତି, ସବ୍ବମ୍ପେତଂ ଉପଚାରସୀମାପରିଚ୍ଛେଦୱସେନେୱ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ତସ୍ମା ଉପଚାରସୀମାୟ ଭାଜେତବ୍ବ’’ନ୍ତି ।

୨୦୦.କତିକାୟଦେତୀତି ଏତ୍ଥ ପନ କତିକା ନାମ ସମାନଲାଭକତିକା । ତତ୍ରେୱଂ କତିକା କାତବ୍ବା, ଏକସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ସନ୍ନିପତିତେହି ଭିକ୍ଖୂହି ୟଂ ୱିହାରଂ ସଙ୍ଗଣ୍ହିତୁକାମା ସମାନଲାଭଂ କାତୁଂ ଇଚ୍ଛନ୍ତି, ତସ୍ସ ନାମଂ ଗହେତ୍ୱା ‘‘ଅସୁକୋ ନାମ ୱିହାରୋ ପୋରାଣକୋ’’ତି ୱା ‘‘ବୁଦ୍ଧାଧିୱୁତ୍ଥୋ’’ତି ୱା ‘‘ଅପ୍ପଲାଭୋ’’ତି ୱା ୟ କିଞ୍ଚି କାରଣଂ ୱତ୍ୱା ‘‘ତଂ ୱିହାରଂ ଇମିନା ୱିହାରେନ ସଦ୍ଧିଂ ଏକଲାଭଂ କାତୁଂ ସଙ୍ଘସ୍ସ ରୁଚ୍ଚତୀ’’ତି ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ସାୱେତବ୍ବଂ । ଏତ୍ତାୱତା ତସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ନିସିନ୍ନୋପି ଇଧ ନିସିନ୍ନୋୱ ହୋତି । ତସ୍ମିଂ ୱିହାରେପି ସଙ୍ଘେନ ଏୱମେୱ କାତବ୍ବଂ । ଏତ୍ତାୱତା ଇଧ ନିସିନ୍ନୋପି ତସ୍ମିଂ ନିସିନ୍ନୋୱ ହୋତି । ଏକସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ଲାଭେ ଭାଜିୟମାନେ ଇତରସ୍ମିଂ ଠିତସ୍ସ ଭାଗଂ ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏୱଂ ଏକେନ ୱିହାରେନ ସଦ୍ଧିଂ ବହୂପି ଆୱାସା ଏକଲାଭା କାତବ୍ବା । ଏୱଞ୍ଚ କତେ ଏକସ୍ମିଂ ଆୱାସେ ଦିନ୍ନେ ସବ୍ବତ୍ଥ ଦିନ୍ନଂ ହୋତି ।

୨୦୧.ଭିକ୍ଖାପଞ୍ଞତ୍ତି ନାମ ଅତ୍ତନୋ ପରିଚ୍ଚାଗପଞ୍ଞାପନଟ୍ଠାନଂ, ୟତ୍ଥ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଧୁୱକାରା କରୀୟନ୍ତି । ଏତ୍ଥ ଚ ୟସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ଇମସ୍ସ ଚୀୱରଦାୟକସ୍ସ ସନ୍ତକଂ ସଙ୍ଘସ୍ସ ପାକୱଟ୍ଟଂ ୱା ୱତ୍ତତି, ୟସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ଭିକ୍ଖୂ ଅତ୍ତନୋ ଭାରଂ କତ୍ୱା ସଦା ଗେହେ ଭୋଜେତି, ୟତ୍ଥ ୱା ତେନ ଆୱାସୋ କାରିତୋ, ସଲାକଭତ୍ତାଦୀନି ୱା ନିବଦ୍ଧାନି, ଇମେ ଧୁୱକାରା ନାମ । ୟେନ ପନ ସକଲୋପି ୱିହାରୋ ପତିଟ୍ଠାପିତୋ, ତତ୍ଥ ୱତ୍ତବ୍ବମେୱ ନତ୍ଥି, ତସ୍ମା ସଚେ ସୋ ‘‘ୟତ୍ଥ ମୟ୍ହଂ ଧୁୱକାରା କରୀୟନ୍ତି, ତତ୍ଥ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱା ‘‘ତତ୍ଥ ଦେଥା’’ତି ୱା ଭଣତି, ବହୂସୁ ଚେପି ଠାନେସୁ ଧୁୱକାରା ହୋନ୍ତି, ସବ୍ବତ୍ଥ ଦିନ୍ନମେୱ ହୋତି । ସଚେ ପନ ଏକସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ଭିକ୍ଖୂ ବହୁତରା ହୋନ୍ତି, ତେହି ୱତ୍ତବ୍ବଂ ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ଧୁୱକାରେ ଏକତ୍ଥ ଭିକ୍ଖୂ ବହୂ, ଏକତ୍ଥ ଅପ୍ପକା’’ତି । ସଚେ ‘‘ଭିକ୍ଖୁଗଣନାୟ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ଭଣତି, ତଥା ଭାଜେତ୍ୱା ଗଣ୍ହିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏତ୍ଥ ଚ ୱତ୍ଥଭେସଜ୍ଜାଦି ଅପ୍ପକମ୍ପି ସୁଖେନ ଭାଜୀୟତି । ୟଦି ପନ ମଞ୍ଚୋ ୱା ପୀଠଂ ୱା ଏକମେୱ ହୋତି, ତଂ ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ୟସ୍ସ ୱିହାରସ୍ସ, ଏକୱିହାରେପି ୱା ୟସ୍ସ ସେନାସନସ୍ସ ସୋ ୱିଚାରେତି, ତତ୍ଥ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେପି ‘‘ଅସୁକଭିକ୍ଖୁ ଗଣ୍ହତୂ’’ତି ୱଦତି, ୱଟ୍ଟତି । ଅଥ ‘‘ମୟ୍ହଂ ଧୁୱକାରେ ଦେଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ଅୱିଚାରେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି, ସଙ୍ଘସ୍ସପି ୱିଚାରେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏୱଂ ପନ ୱିଚାରେତବ୍ବଂ, ‘‘ସଙ୍ଘତ୍ଥେରସ୍ସ ୱସନଟ୍ଠାନେ ଦେଥା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ତତ୍ଥ ସେନାସନଂ ପରିପୁଣ୍ଣଂ ହୋତି, ୟତ୍ଥ ନପ୍ପହୋତି, ତତ୍ଥ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ଏକୋ ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ମୟ୍ହଂ ୱସନଟ୍ଠାନେ ସେନାସନପରିଭୋଗଭଣ୍ଡଂ ନତ୍ଥୀ’’ତି ୱଦତି, ତତ୍ଥ ଦାତବ୍ବଂ ।

୨୦୨.ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେତୀତି ଏତ୍ଥ ପନ ସଚେ ୱିହାରଂ ପୱିସିତ୍ୱା ‘‘ଇମାନି ଚୀୱରାନି ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି ଦେତି, ଉପଚାରସୀମାୟ ଠିତେନ ସଙ୍ଘେନ ଘଣ୍ଟିଂ ପହରିତ୍ୱା କାଲଂ ଘୋସେତ୍ୱା ଭାଜେତବ୍ବାନି, ସୀମଟ୍ଠକସ୍ସ ଅସମ୍ପତ୍ତସ୍ସପି ଭାଗଂ ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ନ ୱାରେତବ୍ବୋ । ୱିହାରୋ ମହା ହୋତି, ଥେରାସନତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୱତ୍ଥେସୁ ଦୀୟମାନେସୁ ଅଲସଜାତିକା ମହାଥେରା ପଚ୍ଛା ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ‘‘ଭନ୍ତେ, ୱୀସତିୱସ୍ସାନଂ ଦୀୟତି, ତୁମ୍ହାକଂ ଠିତିକା ଅତିକ୍କନ୍ତା’’ତି ନ ୱତ୍ତବ୍ବା, ଠିତିକଂ ଠପେତ୍ୱା ତେସଂ ଦତ୍ୱା ପଚ୍ଛା ଠିତିଭାୟ ଦାତବ୍ବଂ । ‘‘ଅସୁକୱିହାରେ କିର ବହୁ ଚୀୱରଂ ଉପ୍ପନ୍ନ’’ନ୍ତି ସୁତ୍ୱା ୟୋଜନନ୍ତରିକୱିହାରତୋପି ଭିକ୍ଖୂ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ସମ୍ପତ୍ତସମ୍ପତ୍ତାନଂ ଠିତଟ୍ଠାନତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଦାତବ୍ବଂ, ଅସମ୍ପତ୍ତାନମ୍ପି ଉପଚାରସୀମଂ ପୱିଟ୍ଠାନଂ ଅନ୍ତେୱାସିକାଦୀସୁ ଗଣ୍ହନ୍ତେସୁ ଦାତବ୍ବମେୱ । ‘‘ବହିଉପଚାରସୀମାୟ ଠିତାନଂ ଦେଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ନ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ଉପଚାରସୀମଂ ଓକ୍କନ୍ତେହି ଏକାବଦ୍ଧା ହୁତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ୱିହାରଦ୍ୱାରେ ୱା ଅନ୍ତୋୱିହାରେୟେୱ ୱା ହୋନ୍ତି, ପରିସୱସେନ ୱଡ୍ଢିତା ନାମ ସୀମା ହୋତି, ତସ୍ମା ଦାତବ୍ବଂ । ସଙ୍ଘନୱକସ୍ସ ଦିନ୍ନେପି ପଚ୍ଛା ଆଗତାନଂ ଦାତବ୍ବମେୱ । ଦୁତିୟଭାଗେ ପନ ଥେରାସନଂ ଆରୁଳ୍ହେ ଆଗତାନଂ ପଠମଭାଗୋ ନ ପାପୁଣାତି, ଦୁତିୟଭାଗତୋ ୱସ୍ସଗ୍ଗେନ ଦାତବ୍ବଂ ।

ଏକସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ଦସ ଭିକ୍ଖୂ ହୋନ୍ତି, ଦସ ୱତ୍ଥାନି ‘‘ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେମା’’ତି ଦେନ୍ତି, ପାଟେକ୍କଂ ଭାଜେତବ୍ବାନି । ସଚେ ‘‘ସବ୍ବାନେୱ ଅମ୍ହାକଂ ପାପୁଣନ୍ତୀ’’ତି ଗହେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଦୁପ୍ପାପିତାନି ଚେୱ ଦୁଗ୍ଗହିତାନି ଚ, ଗତଗତଟ୍ଠାନେ ସଙ୍ଘିକାନେୱ ହୋନ୍ତି । ଏକଂ ପନ ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ‘‘ଇଦଂ ତୁମ୍ହାକଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତି ସଙ୍ଘତ୍ଥେରସ୍ସ ପାପେତ୍ୱା ‘‘ସେସାନି ଅମ୍ହାକଂ ପାପୁଣନ୍ତୀ’’ତି ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏକମେୱ ୱତ୍ଥଂ ‘‘ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେମା’’ତି ଆହରନ୍ତି, ଅଭାଜେତ୍ୱାୱ ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତି ଗଣ୍ହନ୍ତି, ଦୁପ୍ପାପିତଞ୍ଚେୱ ଦୁଗ୍ଗହିତଞ୍ଚ । ସତ୍ଥକେନ ୱା ହଲିଦ୍ଦିଆଦିନା ୱା ଲେଖଂ କତ୍ୱା ଏକକୋଟ୍ଠାସଂ ‘‘ଇଦଂ ଠାନଂ ତୁମ୍ହାକଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତି ସଙ୍ଘତ୍ଥେରସ୍ସ ପାପେତ୍ୱା ‘‘ସେସଂ ଅମ୍ହାକଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତି ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟଂ ପନ ୱତ୍ଥସ୍ସେୱ ପୁପ୍ଫଂ ୱା ୱଲି ୱା, ତେନ ପରିଚ୍ଛେଦଂ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଏକଂ ତନ୍ତଂ ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ‘‘ଇଦଂ ଠାନଂ ତୁମ୍ହାକଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତି ଥେରସ୍ସ ଦତ୍ୱା ‘‘ସେସଂ ଅମ୍ହାକଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତି ଗଣ୍ହନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । ଖଣ୍ଡଂ ଖଣ୍ଡଂ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଭାଜିୟମାନଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ ।

ଏକଭିକ୍ଖୁକେ ୱିହାରେ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଚୀୱରେସୁ ଉପ୍ପନ୍ନେସୁ ସଚେ ପୁବ୍ବେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ସବ୍ବାନି ମୟ୍ହଂ ପାପୁଣନ୍ତୀ’’ତି ଗଣ୍ହାତି, ସୁଗ୍ଗହିତାନି, ଠିତିକା ପନ ନ ତିଟ୍ଠତି । ସଚେ ଏକେକଂ ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ‘‘ଇଦଂ ମୟ୍ହଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତି ଗଣ୍ହାତି, ଠିତିକା ତିଟ୍ଠତି । ତତ୍ଥ ଅଟ୍ଠିତାୟ ଠିତିକାୟ ପୁନ ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ଚୀୱରେ ଉପ୍ପନ୍ନେ ସଚେ ଏକୋ ଭିକ୍ଖୁ ଆଗଚ୍ଛତି, ମଜ୍ଝେ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଦ୍ୱୀହିପି ଗହେତବ୍ବଂ । ଠିତାୟ ଠିତିକାୟ ପୁନ ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ଚୀୱରେ ଉପ୍ପନ୍ନେ ସଚେ ନୱକତରୋ ଆଗଚ୍ଛତି, ଠିତିକା ହେଟ୍ଠା ଓରୋହତି । ସଚେ ୱୁଡ୍ଢତରୋ ଆଗଚ୍ଛତି, ଠିତିକା ଉଦ୍ଧଂ ଆରୋହତି । ଅଥ ଅଞ୍ଞୋ ନତ୍ଥି, ପୁନ ଅତ୍ତନୋ ପାପେତ୍ୱା ଗହେତବ୍ବଂ । ‘‘ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେମା’’ତି ୱା ‘‘ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେମା’’ତି ୱା ୟେନ କେନଚି ଆକାରେନ ସଙ୍ଘଂ ଆମସିତ୍ୱା ଦିନ୍ନଂ ପନ ପଂସୁକୂଲିକାନଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ‘‘ଗହପତିଚୀୱରଂ ପଟିକ୍ଖିପାମି, ପଂସୁକୂଲିକଙ୍ଗଂ ସମାଦିୟାମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତତ୍ତା, ନ ପନ ଅକପ୍ପିୟତ୍ତା । ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘେନ ଅପଲୋକେତ୍ୱା ଦିନ୍ନମ୍ପି ନ ଗହେତବ୍ବଂ । ୟଂ ପନ ଭିକ୍ଖୁ ଅତ୍ତନୋ ସନ୍ତକଂ ଦେତି, ତଂ ଭିକ୍ଖୁଦତ୍ତିୟଂ ନାମ ୱଟ୍ଟତି, ପଂସୁକୂଲଂ ପନ ନ ହୋତି । ଏୱଂ ସନ୍ତେପି ଧୁତଙ୍ଗଂ ନ ଭିଜ୍ଜତି । ‘‘ଭିକ୍ଖୂନଂ ଦେମ, ଥେରାନଂ ଦେମା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ପଂସୁକୂଲିକାନମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ଇଦଂ ୱତ୍ଥଂ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେମ, ଇମିନା ଉପାହନତ୍ଥୱିକପତ୍ତତ୍ଥୱିକଆୟୋଗଅଂସବଦ୍ଧକାଦୀନି କରୋନ୍ତୂ’’ତି ଦିନ୍ନମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ପତ୍ତତ୍ଥୱିକାଦୀନଂ ଅତ୍ଥାୟ ଦିନ୍ନାନି ବହୂନିପି ହୋନ୍ତି, ଚୀୱରତ୍ଥାୟପି ପହୋନ୍ତି, ତତୋ ଚୀୱରଂ କତ୍ୱା ପାରୁପିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ସଙ୍ଘୋ ଭାଜିତାତିରିତ୍ତାନି ୱତ୍ଥାନି ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଉପାହନତ୍ଥୱିକାଦୀନଂ ଅତ୍ଥାୟ ଭାଜେତି, ତତୋ ଗହେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସାମିକେହି ୱିଚାରିତମେୱ ହି ୱଟ୍ଟତି, ନ ଇତରଂ । ପଂସୁକୂଲିକଂ ‘‘ସଙ୍ଘସ୍ସ ଧମ୍ମକରଣପଟାଦୀନଂ ଅତ୍ଥାୟ ଦେମା’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ପରିକ୍ଖାରୋ ନାମ ପଂସୁକୂଲିକାନମ୍ପି ଇଚ୍ଛିତବ୍ବୋ । ୟଂ ତତ୍ଥ ଅତିରେକଂ ହୋତି, ତଂ ଚୀୱରେପି ଉପନେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସୁତ୍ତଂ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେନ୍ତି, ପଂସୁକୂଲିକେହିପି ଗହେତବ୍ବଂ । ଅୟଂ ତାୱ ୱିହାରଂ ପୱିସିତ୍ୱା ‘‘ଇମାନି ଚୀୱରାନି ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି ଦିନ୍ନେସୁ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ । ସଚେ ପନ ବହିଉପଚାରସୀମାୟ ଅଦ୍ଧାନମଗ୍ଗପ୍ପଟିପନ୍ନେ ଭିକ୍ଖୂ ଦିସ୍ୱା ‘‘ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି ସଙ୍ଘତ୍ଥେରସ୍ସ ୱା ସଙ୍ଘନୱକସ୍ସ ୱା ଆରୋଚେତି, ସଚେପି ୟୋଜନଂ ଫରିତ୍ୱା ପରିସା ଠିତା ହୋତି, ଏକାବଦ୍ଧା ଚେ, ସବ୍ବେସଂ ପାପୁଣାତି । ୟେ ପନ ଦ୍ୱାଦସହି ହତ୍ଥେହି ପରିସଂ ଅସମ୍ପତ୍ତା, ତେସଂ ନ ପାପୁଣାତି ।

୨୦୩.ଉଭତୋସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେତୀତି ଏତ୍ଥ ‘‘ଉଭତୋସଙ୍ଘସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ‘‘ଦ୍ୱିଧା ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି, ‘‘ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ସଙ୍ଘାନଂ ଦମ୍ମୀ’’ତି, ‘‘ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ଚ ଭିକ୍ଖୁନୀସଙ୍ଘସ୍ସ ଚ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ଉଭତୋସଙ୍ଘସ୍ସ ଦିନ୍ନମେୱ ହୋତି । ତତ୍ଥ ସଚେ ବହୁକାପି ଭିକ୍ଖୂ ହୋନ୍ତି, ଏକା ଭିକ୍ଖୁନୀ ହୋତି, ଉପଡ୍ଢଂ ଦାତବ୍ବଂ, ଦ୍ୱେ ଭାଗେ ସମେ କତ୍ୱା ଏକୋ ଭାଗୋ ଦାତବ୍ବୋତି ଅତ୍ଥୋ । ସଚେ ବହୁକାପି ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ ହୋନ୍ତି, ଏକୋ ଭିକ୍ଖୁ ହୋତି, ଉପଡ୍ଢଂ ଦାତବ୍ବଂ । ‘‘ଉଭତୋସଙ୍ଘସ୍ସ ଚ ତୁୟ୍ହଞ୍ଚ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ସଚେ ଦସ ଦସ ଭିକ୍ଖୂ ଚ ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ ଚ ହୋନ୍ତି, ଏକୱୀସତି ପଟିୱୀସେ କତ୍ୱା ଏକୋ ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ ଦାତବ୍ବୋ, ଦସ ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ, ଦସ ଭିକ୍ଖୁନୀସଙ୍ଘସ୍ସ । ୟେନ ପୁଗ୍ଗଲିକୋ ଲଦ୍ଧୋ, ସୋ ସଙ୍ଘତୋପି ଅତ୍ତନୋ ୱସ୍ସଗ୍ଗେନ ଗହେତୁଂ ଲଭତି । କସ୍ମା ? ଉଭତୋସଙ୍ଘଗ୍ଗହଣେନ ଗହିତତ୍ତା । ‘‘ଉଭତୋସଙ୍ଘସ୍ସ ଚ ଚେତିୟସ୍ସ ଚ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଇଧ ପନ ଚେତିୟସ୍ସ ସଙ୍ଘତୋ ପାପୁଣନକୋଟ୍ଠାସୋ ନାମ ନତ୍ଥି, ଏକପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ ପତ୍ତକୋଟ୍ଠାସସମୋୱ କୋଟ୍ଠାସୋ ହୋତି । ‘‘ଉଭତୋସଙ୍ଘସ୍ସ ଚ ତୁୟ୍ହଞ୍ଚ ଚେତିୟସ୍ସ ଚା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ଦ୍ୱାୱୀସତି କୋଟ୍ଠାସେ କତ୍ୱା ଦସ ଭିକ୍ଖୂନଂ, ଦସ ଭିକ୍ଖୁନୀନଂ, ଏକୋ ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ, ଏକୋ ଚେତିୟସ୍ସ ଦାତବ୍ବୋ । ତତ୍ଥ ପୁଗ୍ଗଲୋ ସଙ୍ଘତୋପି ଅତ୍ତନୋ ୱସ୍ସଗ୍ଗେନ ଗହେତୁଂ ଲଭତି, ଚେତିୟସ୍ସ ଏକୋୟେୱ ।

‘‘ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ଚ ଭିକ୍ଖୁନୀନଞ୍ଚ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ନ ମଜ୍ଝେ ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ, ଭିକ୍ଖୂ ଚ ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ ଚ ଗଣେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ । ‘‘ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ଚ ଭିକ୍ଖୁନୀନଞ୍ଚ ତୁୟ୍ହଞ୍ଚା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ପୁଗ୍ଗଲୋ ୱିସୁଂ ନ ଲଭତି, ପାପୁଣନଟ୍ଠାନତୋ ଏକମେୱ ଲଭତି । କସ୍ମା ? ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘଗ୍ଗହଣେନ ଗହିତତ୍ତା । ‘‘ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ଚ ଭିକ୍ଖୁନୀନଞ୍ଚ ତୁୟ୍ହଞ୍ଚ ଚେତିୟସ୍ସ ଚା’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ଚେତିୟସ୍ସ ଏକପୁଗ୍ଗଲପଟିୱୀସୋ ଲବ୍ଭତି, ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ ୱିସୁଂ ନ ଲବ୍ଭତି, ତସ୍ମା ଏକଂ ଚେତିୟସ୍ସ ଦତ୍ୱା ଅୱସେସଂ ଭିକ୍ଖୂ ଚ ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ ଚ ଗଣେତ୍ୱା ଭାଜେତବ୍ବଂ ।

‘‘ଭିକ୍ଖୂନଞ୍ଚ ଭିକ୍ଖୁନୀନଞ୍ଚ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ମଜ୍ଝେ ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ନ ଦାତବ୍ବଂ, ପୁଗ୍ଗଲଗଣନାୟ ଏୱ ୱିଭଜିତବ୍ବଂ । ‘‘ଭିକ୍ଖୂନଞ୍ଚ ଭିକ୍ଖୁନୀନଞ୍ଚ ତୁୟ୍ହଞ୍ଚ, ଭିକ୍ଖୂନଞ୍ଚ ଭିକ୍ଖୁନୀନଞ୍ଚ ଚେତିୟସ୍ସ ଚ, ଭିକ୍ଖୂନଞ୍ଚ ଭିକ୍ଖୁନୀନଞ୍ଚ ତୁୟ୍ହଞ୍ଚ ଚେତିୟସ୍ସ ଚା’’ତି ଏୱଂ ୱୁତ୍ତେପି ଚେତିୟସ୍ସ ଏକପଟିୱୀସୋ ଲବ୍ଭତି, ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ ୱିସୁଂ ନତ୍ଥି, ଭିକ୍ଖୂ ଚ ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ ଚ ଗଣେତ୍ୱା ଏୱ ଭାଜେତବ୍ବଂ । ୟଥା ଚ ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘଂ ଆଦିଂ କତ୍ୱା ନୟୋ ନୀତୋ, ଏୱଂ ଭିକ୍ଖୁନୀସଙ୍ଘଂ ଆଦିଂ କତ୍ୱାପି ନେତବ୍ବୋ ।

‘‘ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ଚ ତୁୟ୍ହଞ୍ଚା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ ୱିସୁଂ ନ ଲବ୍ଭତି, ୱସ୍ସଗ୍ଗେନେୱ ଗହେତବ୍ବଂ । ‘‘ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ଚ ଚେତିୟସ୍ସ ଚା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ଚେତିୟସ୍ସ ୱିସୁଂ ପଟିୱୀସୋ ଲବ୍ଭତି । ‘‘ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ଚ ତୁୟ୍ହଞ୍ଚ ଚେତିୟସ୍ସ ଚା’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ଚେତିୟସ୍ସେୱ ୱିସୁଂ ଲବ୍ଭତି, ନ ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ । ‘‘ଭିକ୍ଖୂନଞ୍ଚ ତୁୟ୍ହଞ୍ଚା’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ୱିସୁଂ ନ ଲବ୍ଭତି, ‘‘ଭିକ୍ଖୂନଞ୍ଚ ଚେତିୟସ୍ସ ଚା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ଚେତିୟସ୍ସ ଲବ୍ଭତି । ‘‘ଭିକ୍ଖୂନଞ୍ଚ ତୁୟ୍ହଞ୍ଚ ଚେତିୟସ୍ସ ଚା’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ଚେତିୟସ୍ସେୱ ୱିସୁଂ ଲବ୍ଭତି, ନ ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ । ଭିକ୍ଖୁନୀସଙ୍ଘଂ ଆଦିଂ କତ୍ୱାପି ଏୱମେୱ ୟୋଜେତବ୍ବଂ ।

ପୁବ୍ବେ ବୁଦ୍ଧପ୍ପମୁଖସ୍ସ ଉଭତୋସଙ୍ଘସ୍ସ ଦାନଂ ଦେନ୍ତି, ଭଗୱା ମଜ୍ଝେ ନିସୀଦତି, ଦକ୍ଖିଣତୋ ଭିକ୍ଖୂ, ୱାମତୋ ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ ନିସୀଦନ୍ତି, ଭଗୱା ଉଭିନ୍ନଂ ସଙ୍ଘତ୍ଥେରୋ, ତଦା ଭଗୱା ଅତ୍ତନା ଲଦ୍ଧପଚ୍ଚୟେ ଅତ୍ତନାପି ପରିଭୁଞ୍ଜତି, ଭିକ୍ଖୂନମ୍ପି ଦାପେତି । ଏତରହି ପନ ପଣ୍ଡିତମନୁସ୍ସା ସଧାତୁକଂ ପଟିମଂ ୱା ଚେତିୟଂ ୱା ଠପେତ୍ୱା ବୁଦ୍ଧପ୍ପମୁଖସ୍ସ ଉଭତୋସଙ୍ଘସ୍ସ ଦାନଂ ଦେନ୍ତି, ପଟିମାୟ ୱା ଚେତିୟସ୍ସ ୱା ପୁରତୋ ଆଧାରକେ ପତ୍ତଂ ଠପେତ୍ୱା ଦକ୍ଖିଣୋଦକଂ ଦତ୍ୱା ‘‘ବୁଦ୍ଧାନଂ ଦେମା’’ତି, ତତ୍ଥ ପଠମଂ ଖାଦନୀୟଭୋଜନୀୟଂ ଦେନ୍ତି, ୱିହାରଂ ୱା ଆହରିତ୍ୱା ‘‘ଇଦଂ ଚେତିୟସ୍ସ ଦେମା’’ତି ପିଣ୍ଡପାତଞ୍ଚ ମାଲାଗନ୍ଧାଦୀନି ଚ ଦେନ୍ତି, ତତ୍ଥ କଥଂ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବନ୍ତି ? ମାଲାଗନ୍ଧାଦୀନି ତାୱ ଚେତିୟେ ଆରୋପେତବ୍ବାନି, ୱତ୍ଥେହି ପଟାକା, ତେଲେନ ପଦୀପା କାତବ୍ବା । ପିଣ୍ଡପାତମଧୁଫାଣିତାଦୀନି ପନ ୟୋ ନିବଦ୍ଧଚେତିୟଜଗ୍ଗକୋ ହୋତି ପବ୍ବଜିତୋ ୱା ଗହଟ୍ଠୋ ୱା, ତସ୍ସ ଦାତବ୍ବାନି । ନିବଦ୍ଧଜଗ୍ଗକେ ଅସତି ଆହଟଭତ୍ତଂ ଠପେତ୍ୱା ୱତ୍ତଂ କତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଉପକଟ୍ଠେ କାଲେ ଭୁଞ୍ଜିତ୍ୱା ପଚ୍ଛାପି ୱତ୍ତଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ମାଲାଗନ୍ଧାଦୀସୁ ଚ ୟଂ କିଞ୍ଚି ‘‘ଇଦଂ ହରିତ୍ୱା ଚେତିୟେ ପୂଜଂ କରୋଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ଦୂରମ୍ପି ହରିତ୍ୱା ପୂଜେତବ୍ବଂ, ‘‘ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ହରା’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ହରିତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ‘‘ଅହଂ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରାମି, ଆସନସାଲାୟ ଭିକ୍ଖୂ ଅତ୍ଥି, ତେ ହରିସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ଭନ୍ତେ, ତୁୟ୍ହମେୱ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱଦତି, ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅଥ ପନ ‘‘ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ଦସ୍ସାମୀ’’ତି ହରନ୍ତସ୍ସ ଗଚ୍ଛତୋ ଅନ୍ତରାୱ କାଲୋ ଉପକଟ୍ଠୋ ହୋତି, ଅତ୍ତନୋ ପାପେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୨୦୪.ୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେତୀତି ଏତ୍ଥ ପନ ସଚେ ୱିହାରଂ ପୱିସିତ୍ୱା ‘‘ଇମାନି ଚୀୱରାନି ୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠସଙ୍ଘସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି ଦେତି, ୟତ୍ତକା ଭିକ୍ଖୂ ତସ୍ମିଂ ଆୱାସେ ୱସ୍ସଚ୍ଛେଦଂ ଅକତ୍ୱା ପୁରିମୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠା, ତେହି ଭାଜେତବ୍ବଂ, ଅଞ୍ଞେସଂ ନ ପାପୁଣାତି । ଦିସାପକ୍କନ୍ତସ୍ସପି ସତି ଗାହକେ ୟାୱ କଥିନସ୍ସୁବ୍ଭାରା ଦାତବ୍ବଂ । ‘‘ଅନତ୍ଥତେ ପନ କଥିନେ ଅନ୍ତୋହେମନ୍ତେ ଏୱଞ୍ଚ ୱତ୍ୱା ଦିନ୍ନଂ ପଚ୍ଛିମୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠାନମ୍ପି ପାପୁଣାତୀ’’ତି ଲକ୍ଖଣଞ୍ଞୂ ୱଦନ୍ତି । ଅଟ୍ଠକଥାସୁ ପନେତଂ ନ ୱିଚାରିତଂ । ସଚେ ପନ ବହିଉପଚାରସୀମାୟଂ ଠିତୋ ‘‘ୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠସଙ୍ଘସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱଦତି, ସମ୍ପତ୍ତାନଂ ସବ୍ବେସଂ ପାପୁଣାତି । ଅଥ ‘‘ଅସୁକୱିହାରେ ୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠସଙ୍ଘସ୍ସା’’ତି ୱଦତି, ତତ୍ର ୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠାନମେୱ ୟାୱ କଥିନସ୍ସୁବ୍ଭାରା ପାପୁଣାତି । ସଚେ ପନ ଗିମ୍ହାନଂ ପଠମଦିୱସତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଏୱଂ ୱଦତି, ତତ୍ର ସମ୍ମୁଖୀଭୂତାନଂ ସବ୍ବେସଂ ପାପୁଣାତି । କସ୍ମା ? ପିଟ୍ଠିସମୟେ ଉପ୍ପନ୍ନତ୍ତା । ଅନ୍ତୋୱସ୍ସେୟେୱ ‘‘ୱସ୍ସଂ ୱସନ୍ତାନଂ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ଛିନ୍ନୱସ୍ସା ନ ଲଭନ୍ତି, ୱସ୍ସଂ ୱସନ୍ତାୱ ଲଭନ୍ତି । ଚୀୱରମାସେ ପନ ‘‘ୱସ୍ସଂ ୱସନ୍ତାନଂ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପଚ୍ଛିମିକାୟ ୱସ୍ସୂପଗତାନଂୟେୱ ପାପୁଣାତି, ପୁରିମିକାୟ ୱସ୍ସୂପଗତାନଞ୍ଚ ଛିନ୍ନୱସ୍ସାନଞ୍ଚ ନ ପାପୁଣାତି ।

ଚୀୱରମାସତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୟାୱ ହେମନ୍ତସ୍ସ ପଚ୍ଛିମୋ ଦିୱସୋ, ତାୱ ‘‘ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଦେମା’’ତି ୱୁତ୍ତେ କଥିନଂ ଅତ୍ଥତଂ ୱା ହୋତୁ ଅନତ୍ଥତଂ ୱା, ଅତୀତୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠାନମେୱ ପାପୁଣାତି । ଗିମ୍ହାନଂ ପଠମଦିୱସତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୱୁତ୍ତେ ପନ ମାତିକା ଆରୋପେତବ୍ବା ‘‘ଅତୀତପସ୍ସାୱାସସ୍ସ ପଞ୍ଚ ମାସା ଅତିକ୍କନ୍ତା, ଅନାଗତୋ ଚାତୁମାସଚ୍ଚୟେନ ଭୱିସ୍ସତି, କତରୱସ୍ସାୱାସସ୍ସ ଦେସୀ’’ତି । ସଚେ ‘‘ଅତୀତୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠାନଂ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱଦତି, ତଂ ଅନ୍ତୋୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠାନମେୱ ପାପୁଣାତି, ଦିସାପକ୍କନ୍ତାନମ୍ପି ସଭାଗା ଗଣ୍ହିତୁଂ ଲଭନ୍ତି । ସଚେ ‘‘ଅନାଗତେ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱଦତି, ତଂ ଠପେତ୍ୱା ୱସ୍ସୂପନାୟିକଦିୱସେ ଗହେତବ୍ବଂ । ଅଥ ‘‘ଅଗୁତ୍ତୋ ୱିହାରୋ, ଚୋରଭୟଂ ଅତ୍ଥି, ନ ସକ୍କା ଠପେତୁଂ ଗଣ୍ହିତ୍ୱା ୱା ଆହିଣ୍ଡିତୁ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ସମ୍ପତ୍ତାନଂ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱଦତି, ଭାଜେତ୍ୱା ଗହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ୱଦତି ‘‘ଇତୋ ମେ, ଭନ୍ତେ, ତତିୟେ ୱସ୍ସେ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ନ ଦିନ୍ନଂ, ତଂ ଦମ୍ମୀ’’ତି, ତସ୍ମିଂ ଅନ୍ତୋୱସ୍ସେ ୱୁଟ୍ଠଭିକ୍ଖୂନଂ ପାପୁଣାତି । ସଚେ ତେ ଦିସା ପକ୍କନ୍ତା, ଅଞ୍ଞୋ ୱିସ୍ସାସିକୋ ଗଣ୍ହାତି, ଦାତବ୍ବଂ । ଅଥେକୋୟେୱ ଅୱସିଟ୍ଠୋ, ସେସା କାଲକତା, ସବ୍ବଂ ଏକସ୍ସେୱ ପାପୁଣାତି । ସଚେ ଏକୋପି ନତ୍ଥି, ସଙ୍ଘିକଂ ହୋତି, ସମ୍ମୁଖୀଭୂତେହି ଭାଜେତବ୍ବଂ ।

୨୦୫.ଆଦିସ୍ସ ଦେତୀତି ଏତ୍ଥ ପନ ୟାଗୁୟା ୱା ଭତ୍ତେ ୱା ଖାଦନୀୟେ ୱା ଚୀୱରେ ୱା ସେନାସନେ ୱା ଭେସଜ୍ଜେ ୱା ଆଦିସିତ୍ୱା ପରିଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଦେନ୍ତୋ ଆଦିସ୍ସ ଦେତି ନାମ । ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ – ଭିକ୍ଖୂ ଅଜ୍ଜତନାୟ ୱା ସ୍ୱାତନାୟ ୱା ୟାଗୁୟା ନିମନ୍ତେତ୍ୱା ତେସଂ ଘରଂ ପୱିଟ୍ଠାନଂ ୟାଗୁଂ ଦେତି, ୟାଗୁଂ ଦତ୍ୱା ପୀତାୟ ୟାଗୁୟା ‘‘ଇମାନି ଚୀୱରାନି ୟେହି ମୟ୍ହଂ ୟାଗୁ ପୀତା, ତେସଂ ଦମ୍ମୀ’’ତି ଦେତି, ୟେହି ନିମନ୍ତିତେହି ୟାଗୁ ପୀତା, ତେସଂୟେୱ ପାପୁଣାତି । ୟେହି ପନ ଭିକ୍ଖାଚାରୱତ୍ତେନ ଘରଦ୍ୱାରେନ ଗଚ୍ଛନ୍ତେହି ୱା ଘରଂ ପୱିଟ୍ଠେହି ୱା ୟାଗୁ ଲଦ୍ଧା, ୟେସଂ ୱା ଆସନସାଲତୋ ପତ୍ତଂ ଆହରିତ୍ୱା ମନୁସ୍ସେହି ନୀତା, ୟେସଂ ୱା ଥେରେହି ପେସିତା, ତେସଂ ନ ପାପୁଣାତି । ସଚେ ପନ ନିମନ୍ତିହଭିକ୍ଖୂହି ସଦ୍ଧିଂ ଅଞ୍ଞେପି ବହୂ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଅନ୍ତୋଗେହଞ୍ଚ ବହିଗେହଞ୍ଚ ପୂରେତ୍ୱା ନିସିନ୍ନା, ଦାୟକୋ ଚ ଏୱଂ ୱଦତି ‘‘ନିମନ୍ତିତା ୱା ହୋନ୍ତୁ ଅନିମନ୍ତିତା ୱା, ୟେସଂ ମୟା ୟାଗୁ ଦିନ୍ନା, ସବ୍ବେସଂ ଇମାନି ୱତ୍ଥାନି ହୋନ୍ତୂ’’ତି, ସବ୍ବେସଂ ପାପୁଣାତି । ୟେହି ପନ ଥେରାନଂ ହତ୍ଥତୋ ୟାଗୁ ଲଦ୍ଧା, ତେସଂ ନ ପାପୁଣାତି । ଅଥ ସୋ ‘‘ୟେହି ମୟ୍ହଂ ୟାଗୁ ପୀତା, ସବ୍ବେସଂ ହୋତୂ’’ତି ୱଦତି, ସବ୍ବେସଂ ପାପୁଣାତି । ଭତ୍ତଖାଦନୀୟେସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଚୀୱରେ ପନ ପୁବ୍ବେପି ତେନ ୱସ୍ସଂ ୱାସେତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୂନଂ ଚୀୱରଂ ଦିନ୍ନପୁବ୍ବଂ ହୋତି, ସୋ ଚେ ଭିକ୍ଖୂ ଭୋଜେତ୍ୱା ୱଦତି ‘‘ୟେସଂ ମୟା ପୁବ୍ବେ ଚୀୱରଂ ଦିନ୍ନଂ, ତେସଂୟେୱ ଇମଂ ଚୀୱରଂ ୱା ସୁତ୍ତଂ ୱା ସପ୍ପିମଧୁଫାଣିତାଦୀନି ୱା ହୋନ୍ତୂ’’ତି, ସବ୍ବଂ ତେସଂୟେୱ ପାପୁଣାତି । ସେନାସନେପି ‘‘ୟୋ ମୟା କାରିତେ ୱିହାରେ ୱା ପରିୱେଣେ ୱା ୱସତି, ତସ୍ସିଦଂ ହୋତୂ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ତସ୍ସେୱ ହୋତି । ଭେସଜ୍ଜେପି ‘‘ମୟଂ କାଲେନ କାଲଂ ଥେରାନଂ ସପ୍ପିଆଦୀନି ଭେସଜ୍ଜାନି ଦେମ, ୟେହି ତାନି ଲଦ୍ଧାନି, ତେସଂୟେୱିଦଂ ହୋତୂ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ତେସଂୟେୱ ହୋତି ।

୨୦୬.ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ ଦେତୀତି ଏତ୍ଥ ପନ ‘‘ଇମଂ ଚୀୱରଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି ଏୱଂ ପରମ୍ମୁଖା ୱା, ପାଦମୂଲେ ଠପେତ୍ୱା ‘‘ଇଦଂ, ଭନ୍ତେ, ତୁମ୍ହାକଂ ଦମ୍ମୀ’’ତି ଏୱଂ ସମ୍ମୁଖା ୱା ଦେତି, ତଂ ତସ୍ସେୱ ହୋତି । ସଚେ ପନ ‘‘ଇଦଂ ତୁମ୍ହାକଞ୍ଚ ତୁମ୍ହାକଂ ଅନ୍ତେୱାସିକାନଞ୍ଚ ଦମ୍ମୀ’’ତି ଏୱଂ ୱଦତି, ଥେରସ୍ସ ଚ ଅନ୍ତେୱାସିକାନଞ୍ଚ ପାପୁଣାତି । ଉଦ୍ଦେସଂ ଗହେତୁଂ ଆଗତୋ ଗହେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ଚ ଅତ୍ଥି, ତସ୍ସପି ପାପୁଣାତି । ‘‘ତୁମ୍ହେହି ସଦ୍ଧିଂ ନିବଦ୍ଧଚାରିକଭିକ୍ଖୂନଂ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ଉଦ୍ଦେସନ୍ତେୱାସିକାନଂ ୱତ୍ତଂ କତ୍ୱା ଉଦ୍ଦେସପରିପୁଚ୍ଛାଦୀନି ଗହେତ୍ୱା ୱିଚରନ୍ତାନଂ ସବ୍ବେସଂ ପାପୁଣାତି । ଅୟଂ ‘‘ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ ଦେତୀ’’ତି ଇମସ୍ମିଂ ପଦେ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ।

ସଚେ କୋଚି ଭିକ୍ଖୁ ଏକୋୱ ୱସ୍ସଂ ୱସତି, ତତ୍ଥ ମନୁସ୍ସା ‘‘ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେମା’’ତି ଚୀୱରାନି ଦେନ୍ତି, ତତ୍ଥ କିଂ କାତବ୍ବନ୍ତି ? ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ତସ୍ସେୱ ତାନି ଚୀୱରାନି ୟାୱ କଥିନସ୍ସ ଉବ୍ଭାରା’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୬୩) ୱଚନତୋ ସଚେ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୬୩) ଗଣପୂରକେ ଭିକ୍ଖୂ ଲଭିତ୍ୱା କଥିନଂ ଅତ୍ଥତଂ ହୋତି, ପଞ୍ଚ ମାସେ, ନୋ ଚେ ଅତ୍ଥତଂ ହୋତି, ଏକଂ ଚୀୱରମାସଂ ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ଗହେତ୍ୱା ନୀତାନିପି ତସ୍ସେୱ ତାନି ଚୀୱରାନି, ନ ତେସଂ ଅଞ୍ଞୋ କୋଚି ଇସ୍ସରୋ । ୟଂ ୟଞ୍ହି ‘‘ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେମା’’ତି ୱା ‘‘ସଙ୍ଘଂ ଉଦ୍ଦିସ୍ସ ଦେମା’’ତି ୱା ‘‘ୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେମା’’ତି ୱା ‘‘ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଦେମା’’ତି ୱା ଦେନ୍ତି, ସଚେପି ମତକଚୀୱରଂ ଅୱିଭଜିତ୍ୱା ତଂ ୱିହାରଂ ପୱିସତି, ତଂ ସବ୍ବଂ ତସ୍ସେୱ ଭିକ୍ଖୁନୋ ହୋତି । ୟମ୍ପି ସୋ ୱସ୍ସାୱାସତ୍ଥାୟ ୱଡ୍ଢିଂ ପୟୋଜେତ୍ୱା ଠପିତଉପନିକ୍ଖେପତୋ ୱା ତତ୍ରୁପ୍ପାଦତୋ ୱା ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଗଣ୍ହାତି, ସବ୍ବଂ ସୁଗ୍ଗହିତମେୱ ହୋତି । ଇଦଞ୍ହେତ୍ଥ ଲକ୍ଖଣଂ – ୟେନ ତେନାକାରେନ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଉପ୍ପନ୍ନୱତ୍ଥଂ ଅତ୍ଥତକଥିନସ୍ସ ପଞ୍ଚ ମାସେ, ଅନତ୍ଥତକଥିନସ୍ସ ଏକଂ ଚୀୱରମାସଂ ପାପୁଣାତି । ସଚେ ପନ କୋଚି ଭିକ୍ଖୁ ୱସ୍ସାନତୋ ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ଉତୁକାଲେ ଏକକୋ ୱସତି, ତତ୍ଥ ମନୁସ୍ସା ‘‘ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେମା’’ତି ଚୀୱରାନି ଦେନ୍ତି, ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବଂ ‘‘ମୟ୍ହିମାନି ଚୀୱରାନୀ’’ତି । ଅଧିଟ୍ଠହନ୍ତେନ ପନ ୱତ୍ତଂ ଜାନିତବ୍ବଂ । ତେନ ହି ଭିକ୍ଖୁନା ଘଣ୍ଟିଂ ୱା ପହରିତ୍ୱା କାଲଂ ୱା ଘୋସେତ୍ୱା ଥୋକଂ ଆଗମେତ୍ୱା ସଚେ ଘଣ୍ଟିସଞ୍ଞାୟ ୱା କାଲସଞ୍ଞାୟ ୱା ଭିକ୍ଖୂ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତେହି ସଦ୍ଧିଂ ଭାଜେତବ୍ବାନି । ତେହି ଚେ ଭିକ୍ଖୂହି ତସ୍ମିଂ ଚୀୱରେ ଭାଜିୟମାନେ ଅପାତିତେ କୁସେ ଅଞ୍ଞୋ ଭିକ୍ଖୁ ଆଗଚ୍ଛତି, ସମକୋ ଦାତବ୍ବୋ ଭାଗୋ, ପାତିତେ କୁସେ ଅଞ୍ଞୋ ଭିକ୍ଖୁ ଆଗଚ୍ଛତି, ନ ଅକାମା ଦାତବ୍ବୋ ଭାଗୋ । ଏକକୋଟ୍ଠାସେପି ହି କୁସଦଣ୍ଡକେ ପାତିତମତ୍ତେ ସଚେପି ଭିକ୍ଖୁସହସ୍ସଂ ହୋତି, ଗହିତମେୱ ନାମ ଚୀୱରଂ, ତସ୍ମା ନ ଅକାମା ଭାଗୋ ଦାତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ଅତ୍ତନୋ ରୁଚିୟା ଦାତୁକାମା ହୋନ୍ତି, ଦେନ୍ତୁ । ଅନୁଭାଗେପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

ଅଥ ଘଣ୍ଟିସଞ୍ଞାୟ ୱା କାଲସଞ୍ଞାୟ ୱା ଅଞ୍ଞେ ଭିକ୍ଖୂ ନ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ‘‘ମୟ୍ହିମାନି ଚୀୱରାନି ପାପୁଣନ୍ତୀ’’ତି ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବାନି । ଏୱଂ ଅଧିଟ୍ଠିତେ ସବ୍ବାନି ତସ୍ସେୱ ହୋନ୍ତି, ଠିତିକା ପନ ନ ତିଟ୍ଠତି । ସଚେ ଏକେକଂ ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ‘‘ଅୟଂ ପଠମଭାଗୋ ମୟ୍ହଂ ପାପୁଣାତି, ଅୟଂ ଦୁତିୟଭାଗୋ’’ତି ଏୱଂ ଗଣ୍ହାତି, ଗହିତାନି ଚ ସୁଗ୍ଗହିତାନି ହୋନ୍ତି, ଠିତିକା ଚ ତିଟ୍ଠତି, ଏୱଂ ପାପେତ୍ୱା ଗଣ୍ହନ୍ତେନପି ଅଧିଟ୍ଠିତମେୱ ହୋତି । ସଚେ ପନ ଘଣ୍ଟିଂ ପହରିତ୍ୱା ୱା ଅପ୍ପହରିତ୍ୱା ୱା କାଲମ୍ପି ଘୋସେତ୍ୱା ୱା ଅଘୋସେତ୍ୱା ୱା ‘‘ଅହମେୱେତ୍ଥ, ମୟ୍ହମେୱ ଇମାନି ଚୀୱରାନୀ’’ତି ଗଣ୍ହାତି, ଦୁଗ୍ଗହିତାନି ହୋନ୍ତି । ଅଥ ‘‘ଅଞ୍ଞୋ କୋଚି ଇଧ ନତ୍ଥି, ମୟ୍ହଂ ଏତାନି ପାପୁଣନ୍ତୀ’’ତି ଗଣ୍ହାତି, ସୁଗ୍ଗହିତାନି । ଅଥ ଅନଧିଟ୍ଠହିତ୍ୱାୱ ତାନି ଚୀୱରାନି ଗହେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞଂ ୱିହାରଂ ଉଦ୍ଦିସ୍ସ ଗଚ୍ଛତି ‘‘ତତ୍ଥ ଭିକ୍ଖୂହି ସଦ୍ଧିଂ ଭାଜେସ୍ସାମୀ’’ତି, ତାନି ଚୀୱରାନି ଗତଗତଟ୍ଠାନେ ସଙ୍ଘିକାନେୱ ହୋନ୍ତି । ଭିକ୍ଖୂହି ଦିଟ୍ଠମତ୍ତମେୱେତ୍ଥ ପମାଣଂ । ତସ୍ମା ସଚେ କେଚି ପଟିପଥଂ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତା ‘‘କୁହିଂ, ଆୱୁସୋ, ଗଚ୍ଛସୀ’’ତି ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ତମତ୍ଥଂ ସୁତ୍ୱା ‘‘କିଂ, ଆୱୁସୋ, ମୟଂ ସଙ୍ଘୋ ନ ହୋମା’’ତି ତତ୍ଥେୱ ଭାଜେତ୍ୱା ଗଣ୍ହନ୍ତି, ସୁଗ୍ଗହିତାନି । ସଚେପି ଏସ ମଗ୍ଗା ଓକ୍କମିତ୍ୱା କଞ୍ଚି ୱିହାରଂ ୱା ଆସନସାଲଂ ୱା ପିଣ୍ଡାୟ ଚରନ୍ତୋ ଏକଗେହମେୱ ୱା ପୱିସତି, ତତ୍ର ଚ ନଂ ଭିକ୍ଖୂ ଦିସ୍ୱା ତମତ୍ଥଂ ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଭାଜେତ୍ୱା ଗଣ୍ହନ୍ତି, ସୁଗ୍ଗହିତାନେୱ ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଞ୍ଞତ୍ର ୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠେନ ଅଞ୍ଞତ୍ର ଚୀୱରଭାଗୋ ସାଦିତବ୍ବୋ, ୟୋ ସାଦିୟେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୬୪) ୱଚନତୋ ଅଞ୍ଞତ୍ର ୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠୋ ଅଞ୍ଞତ୍ର ଭାଗଂ ଗଣ୍ହାତି, ଦୁକ୍କଟଂ । ଏତ୍ଥ ପନ କିଞ୍ଚାପି ଲହୁକା ଆପତ୍ତି, ଅଥ ଖୋ ଗହିତାନି ଚୀୱରାନି ଗହିତଟ୍ଠାନେ ଦାତବ୍ବାନି । ସଚେପି ନଟ୍ଠାନି ୱା ଜିଣ୍ଣାନି ୱା ହୋନ୍ତି, ତସ୍ସେୱ ଗୀୱା । ‘‘ଦେହୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ଅଦେନ୍ତୋ ଧୁରନିକ୍ଖେପେ ଭଣ୍ଡଗ୍ଘେନ କାରେତବ୍ବୋ ।

ଏକୋ ଭିକ୍ଖୁ ଦ୍ୱୀସୁ ଆୱାସେସୁ ୱସ୍ସଂ ୱସତି ‘‘ଏୱଂ ମେ ବହୁ ଚୀୱରଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତୀ’’ତି, ଏକଂ ପୁଗ୍ଗଲପଟିୱୀସଂୟେୱ ଲଭତି । ତସ୍ମା ସଚେ ଏକେକସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ଏକାହମେକାହଂ ୱା ସତ୍ତାହଂ ୱା ୱସତି, ଏକେକସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ୟଂ ଏକୋ ପୁଗ୍ଗଲୋ ଲଭତି, ତତୋ ତତୋ ଉପଡ୍ଢଂ ଉପଡ୍ଢଂ ଦାତବ୍ବଂ । ଏୱଞ୍ହି ଏକପୁଗ୍ଗଲପଟିୱୀସୋ ଦିନ୍ନୋ ହୋତି । ସଚେ ପନ ଏକସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ୱସନ୍ତୋ ଇତରସ୍ମିଂ ସତ୍ତାହୱାରେନ ଅରୁଣମେୱ ଉଟ୍ଠାପେତି, ବହୁତରଂ ୱସିତୱିହାରତୋ ତସ୍ସ ପଟିୱୀସୋ ଦାତବ୍ବୋ । ଏୱମ୍ପି ଏକପୁଗ୍ଗଲପଟିୱୀସୋୟେୱ ଦିନ୍ନୋ ହୋତି । ଇଦଞ୍ଚ ନାନାଲାଭେହି ନାନୂପଚାରେହି ଏକସୀମାୱିହାରେହି କଥିତଂ, ନାନାସୀମାୱିହାରେ ପନ ସେନାସନଗ୍ଗାହୋ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ତସ୍ମା ତତ୍ଥ ଚୀୱରପଟିୱୀସୋ ନ ପାପୁଣାତି, ସେସଂ ପନ ଆମିସଭେସଜ୍ଜାଦି ସବ୍ବଂ ସବ୍ବତ୍ଥ ଅନ୍ତୋସୀମାଗତସ୍ସ ପାପୁଣାତି ।

୨୦୭. ‘‘ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ, ଭିକ୍ଖୱେ, କାଲକତେ ସଙ୍ଘୋ ସାମୀ ପତ୍ତଚୀୱରେ, ଅପିଚ ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକା ବହୂପକାରା, ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସଙ୍ଘେନ ତିଚୀୱରଞ୍ଚ ପତ୍ତଞ୍ଚ ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକାନଂ ଦାତୁଂ, ୟଂ ତତ୍ଥ ଲହୁଭଣ୍ଡଂ ଲହୁପରିକ୍ଖାରଂ, ତଂ ସମ୍ମୁଖୀଭୂତେନ ସଙ୍ଘେନ ଭାଜେତୁଂ, ୟଂ ତତ୍ଥ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ ଗରୁପରିକ୍ଖାରଂ, ତଂ ଆଗତାନାଗତଚାତୁଦ୍ଦିସସ୍ସ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଅୱିସ୍ସଜ୍ଜିକଂ ଅୱେଭଙ୍ଗିକ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୩୬୯) ୱଚନତୋ ଭିକ୍ଖୁସ୍ମିଂ କାଲକତେ ଅପଲୋକେତ୍ୱା ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ କାଲକତୋ, ଇଦଂ ତସ୍ସ ତିଚୀୱରଞ୍ଚ ପତ୍ତୋ ଚ, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇମଂ ତିଚୀୱରଞ୍ଚ ପତ୍ତଞ୍ଚ ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକାନଂ ଦଦେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ କାଲକତୋ, ଇଦଂ ତସ୍ସ ତିଚୀୱରଞ୍ଚ ପତ୍ତୋ ଚ, ସଙ୍ଘୋ ଇମଂ ତିଚୀୱରଞ୍ଚ ପତ୍ତଞ୍ଚ ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକାନଂ ଦେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇମସ୍ସ ତିଚୀୱରସ୍ସ ଚ ପତ୍ତସ୍ସ ଚ ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକାନଂ ଦାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦିନ୍ନଂ ଇଦଂ ସଙ୍ଘେନ ତିଚୀୱରଞ୍ଚ ପତ୍ତୋ ଚ ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକାନଂ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୬୭) –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚଂ ୱା ସାୱେତ୍ୱା ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକାନଂ ପତ୍ତଚୀୱରଂ ଦତ୍ୱା ସେସଂ ଲହୁପରିକ୍ଖାରଂ ସମ୍ମୁଖୀଭୂତେନ ସଙ୍ଘେନ ଭାଜେତ୍ୱା ଗହେତବ୍ବଂ ।

୨୦୮. ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକାନଂ ଲାଭେ ପନ ଅୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ – ସଚେ ସକଲେ ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘେ ଉପଟ୍ଠହନ୍ତେ କାଲଂ କରୋତି, ସବ୍ବେପି ସାମିକା । ଅଥ ଏକଚ୍ଚେହି ୱାରେ କତେ ଏକଚ୍ଚେହି ଅକତେୟେୱ କାଲଂ କରୋତି, ତତ୍ର ଏକଚ୍ଚେ ଆଚରିୟା ୱଦନ୍ତି ‘‘ସବ୍ବେପି ଅତ୍ତନୋ ୱାରେ ସମ୍ପତ୍ତେ କରେୟ୍ୟୁଂ, ତସ୍ମା ସବ୍ବେପି ସାମିନୋ’’ତି । ଏକଚ୍ଚେ ୱଦନ୍ତି ‘‘ୟେହି ଜଗ୍ଗିତୋ, ତେ ଏୱ ଲଭନ୍ତି, ଇତରେ ନ ଲଭନ୍ତୀ’’ତି । ସାମଣେରେପି କାଲକତେ ସଚେ ଚୀୱରଂ ଅତ୍ଥି, ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକାନଂ ଦାତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ ଅତ୍ଥି, ୟଂ ଅତ୍ଥି, ତଂ ଦାତବ୍ବଂ । ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ପରିକ୍ଖାରେ ସତି ଚୀୱରଭାଗଂ କତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ । ଭିକ୍ଖୁ ଚ ସାମଣେରୋ ଚ ସଚେ ସମଂ ଉପଟ୍ଠହିଂସୁ, ସମକୋ ଭାଗୋ ଦାତବ୍ବୋ । ଅଥ ସାମଣେରୋୱ ଉପଟ୍ଠହତି, ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ସଂୱିଦହନମତ୍ତମେୱ ହୋତି, ସାମଣେରସ୍ସ ଜେଟ୍ଠକୋଟ୍ଠାସୋ ଦାତବ୍ବୋ । ସଚେ ସାମଣେରୋ ଭିକ୍ଖୁନା ଆନୀତଉଦକେନ ୟାଗୁଂ ପଚିତ୍ୱା ପଟିଗ୍ଗହାପନମତ୍ତମେୱ କରୋତି, ଭିକ୍ଖୁ ଉପଟ୍ଠହତି, ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଜେଟ୍ଠଭାଗୋ ଦାତବ୍ବୋ । ବହୂ ଭିକ୍ଖୂ ସବ୍ବେ ସମଗ୍ଗା ହୁତ୍ୱା ଉପଟ୍ଠହନ୍ତି, ସବ୍ବେସଂ ସମକୋ ଭାଗୋ ଦାତବ୍ବୋ । ୟୋ ପନେତ୍ଥ ୱିସେସେନ ଉପଟ୍ଠହତି, ତସ୍ସ ୱିସେସୋ କାତବ୍ବୋ ।

ୟେନ ପନ ଏକଦିୱସମ୍ପି ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକୱସେନ ୟାଗୁଭତ୍ତଂ ୱା ପଚିତ୍ୱା ଦିନ୍ନଂ, ନ୍ହାନଂ ୱା ପଟିସାଦିତଂ, ସୋପି ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକୋୱ । ୟୋ ପନ ସମୀପଂ ଅନାଗନ୍ତ୍ୱା ଭେସଜ୍ଜତଣ୍ଡୁଲାଦୀନି ପେସେତି, ଅୟଂ ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକୋ ନ ହୋତି । ୟୋ ପରିୟେସିତ୍ୱା ଗାହେତ୍ୱା ଆଗଚ୍ଛତି, ଅୟଂ ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକୋୱ। ଏକୋ ୱତ୍ତସୀସେନ ଜଗ୍ଗତି, ଏକୋ ପଚ୍ଚାସାୟ, ମତକାଲେ ଉଭୋପି ପଚ୍ଚାସୀସନ୍ତି, ଉଭିନ୍ନମ୍ପି ଦାତବ୍ବଂ । ଏକୋ ଉପଟ୍ଠହିତ୍ୱା ଗିଲାନସ୍ସ ୱା କମ୍ମେନ ଅତ୍ତନୋ ୱା କମ୍ମେନ କତ୍ଥଚି ଗତୋ ‘‘ପୁନ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଜଗ୍ଗିସ୍ସାମୀ’’ତି, ଏତସ୍ସପି ଦାତବ୍ବଂ । ଏକୋ ଚିରଂ ଉପଟ୍ଠହିତ୍ୱା ‘‘ଇଦାନି ନ ସକ୍କୋମୀ’’ତି ଧୁରଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି, ସଚେପି ତଂ ଦିୱସମେୱ ଗିଲାନୋ କାଲଂ କରୋତି, ଉପଟ୍ଠାକଭାଗୋ ନ ଦାତବ୍ବୋ । ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକୋ ନାମ ଗିହୀ ୱା ହୋତୁ ପବ୍ବଜିତୋ ୱା ଅନ୍ତମସୋ ମାତୁଗାମୋପି, ସବ୍ବେ ଭାଗଂ ଲଭନ୍ତି । ସଚେ ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ପତ୍ତଚୀୱରମତ୍ତମେୱ ହୋତି, ଅଞ୍ଞଂ ନତ୍ଥି, ସବ୍ବଂ ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକାନଂୟେୱ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେପି ସହସ୍ସଂ ଅଗ୍ଘତି, ଅଞ୍ଞଂ ପନ ବହୁମ୍ପି ପରିକ୍ଖାରଂ ତେ ନ ଲଭନ୍ତି, ସଙ୍ଘସ୍ସେୱ ହୋତି । ଅୱସେସଂ ଭଣ୍ଡଂ ବହୁ ଚେୱ ମହଗ୍ଘଞ୍ଚ, ତିଚୀୱରଂ ଅପ୍ପଗ୍ଘଂ, ତତୋ ଗହେତ୍ୱା ତିଚୀୱରପରିକ୍ଖାରୋ ଦାତବ୍ବୋ, ସବ୍ବଞ୍ଚେତଂ ସଙ୍ଘିକତୋୱ ଲବ୍ଭତି । ସଚେ ପନ ସୋ ଜୀୱମାନୋୟେୱ ସବ୍ବଂ ଅତ୍ତନୋ ପରିକ୍ଖାରଂ ନିସ୍ସଜ୍ଜିତ୍ୱା କସ୍ସଚି ଅଦାସି, କୋଚି ୱା ୱିସ୍ସାସଂ ଅଗ୍ଗହେସି, ୟସ୍ସ ଦିନ୍ନଂ, ୟେନ ଚ ଗହିତଂ, ତସ୍ସେୱ ହୋତି, ତସ୍ସ ରୁଚିୟା ଏୱ ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକା ଲଭନ୍ତି । ଅଞ୍ଞେସଂ ଅଦତ୍ୱା ଦୂରେ ଠପିତପରିକ୍ଖାରାପି ତତ୍ଥ ତତ୍ଥ ସଙ୍ଘସ୍ସେୱ ହୋନ୍ତି । ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ସନ୍ତକଂ ହୋତି ଅୱିଭତ୍ତଂ, ଏକସ୍ମିଂ କାଲକତେ ଇତରୋ ସାମୀ । ବହୂନମ୍ପି ସନ୍ତକେ ଏସେୱ ନୟୋ । ସବ୍ବେସୁ ମତେସୁ ସଙ୍ଘିକଂ ହୋତି । ସଚେପି ଅୱିଭଜିତ୍ୱା ସଦ୍ଧିୱିହାରିକାଦୀନଂ ଦେନ୍ତି, ଅଦିନ୍ନମେୱ ହୋତି, ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦିନ୍ନଂ ପନ ସୁଦିନ୍ନଂ । ତଂ ତେସୁ ମତେସୁପି ସଦ୍ଧିୱିହାରିକାଦୀନଂୟେୱ ହୋତି, ନ ସଙ୍ଘସ୍ସ ।

ସଚେ ୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠୋ ଭିକ୍ଖୁ ଅନୁପ୍ପନ୍ନେ ୱା ଉପ୍ପନ୍ନେ ୱା ଚୀୱରେ ଅଭାଜିତେ ୱା ପକ୍କମତି, ଉମ୍ମତ୍ତକୋ ଖିତ୍ତଚିତ୍ତୋ ୱେଦନାଟ୍ଟୋ ଉକ୍ଖିତ୍ତକୋ ୱା ହୋତି, ସନ୍ତେ ପତିରୂପେ ଗାହକେ ଭାଗୋ ଦାତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ୱିବ୍ଭମତି ୱା କାଲଂ ୱା କରୋତି ସାମଣେରୋ ୱା ପଟିଜାନାତି, ସିକ୍ଖଂ ପଚ୍ଚକ୍ଖାତକୋ, ଅନ୍ତିମୱତ୍ଥୁଂ ଅଜ୍ଝାପନ୍ନକୋ, ପଣ୍ଡକୋ, ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ, ତିତ୍ଥିୟପକ୍କନ୍ତକୋ, ତିରଚ୍ଛାନଗତୋ, ମାତୁଘାତକୋ, ପିତୁଘାତକୋ, ଅରହନ୍ତଘାତକୋ, ଭିକ୍ଖୁନୀଦୂସକୋ, ସଙ୍ଘଭେଦକୋ, ଲୋହିତୁପ୍ପାଦକୋ, ଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନକୋ ୱା ପଟିଜାନାତି, ସଙ୍ଘୋ ସାମୀ, ଭାଗୋ ନ ଦାତବ୍ବୋ ।

ସଚେ ୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅନୁପ୍ପନ୍ନେ ଚୀୱରେ ସଙ୍ଘୋ ଭିଜ୍ଜତି, କୋସମ୍ବକଭିକ୍ଖୂ ୱିୟ ଦ୍ୱେ କୋଟ୍ଠାସା ହୋନ୍ତି, ତତ୍ଥ ମନୁସ୍ସା ଏକସ୍ମିଂ ପକ୍ଖେ ଦକ୍ଖିଣୋଦକଞ୍ଚ ଗନ୍ଧାଦୀନି ଚ ଦେନ୍ତି, ଏକସ୍ମିଂ ଚୀୱରାନି ଦେନ୍ତି ‘‘ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେମା’’ତି, ୟତ୍ଥ ୱା ଉଦକଂ ଦିନ୍ନଂ, ୟସ୍ମିଂୟେୱ ପକ୍ଖେ ଚୀୱରାନି ଦେନ୍ତି ‘‘ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେମା’’ତି, ସଙ୍ଘସ୍ସେୱ ତାନି ଚୀୱରାନି, ଦ୍ୱିନ୍ନମ୍ପି କୋଟ୍ଠାସାନଂ ପାପୁଣନ୍ତି, ଘଣ୍ଟିଂ ପହରିତ୍ୱା ଦ୍ୱୀହିପି ପକ୍ଖେହି ଏକତୋ ଭାଜେତବ୍ବାନି । ସଚେ ପନ ମନୁସ୍ସା ଏକସ୍ମିଂ ପକ୍ଖେ ଦକ୍ଖିଣୋଦକଂ ଗନ୍ଧାଦୀନି ଚ ଦେନ୍ତି, ଏକସ୍ମିଂ ପକ୍ଖେ ଚୀୱରାନି ଦେନ୍ତି ‘‘ପକ୍ଖସ୍ସ ଦେମା’’ତି, ପକ୍ଖସ୍ସେୱ ତାନି ଚୀୱରାନି । ଏୱଞ୍ହି ଦିନ୍ନେ ୟସ୍ସ କୋଟ୍ଠାସସ୍ସ ଉଦକଂ ଦିନ୍ନଂ, ତସ୍ସ ଉଦକମେୱ ହୋତି । ୟସ୍ସ ଚୀୱରଂ ଦିନ୍ନଂ, ତସ୍ସେୱ ଚୀୱରଂ । ୟସ୍ମିଂ ପଦେସେ ଦକ୍ଖିଣୋଦକଂ ପମାଣଂ ହୋତି, ତତ୍ଥ ଏକୋ ପକ୍ଖୋ ଦକ୍ଖିଣୋଦକସ୍ସ ଲଦ୍ଧତ୍ତା ଚୀୱରାନି ଲଭତି, ଏକୋ ଚୀୱରାନମେୱ ଲଦ୍ଧତ୍ତାତି ଉଭୋହି ଏକତୋ ହୁତ୍ୱା ୟଥାୱୁଡ୍ଢଂ ଭାଜେତବ୍ବଂ । ‘‘ଇଦଂ କିର ପରସମୁଦ୍ଦେ ଲକ୍ଖଣ’’ନ୍ତି ମହାଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ସଚେ ୟସ୍ମିଂ ପକ୍ଖେ ଉଦକଂ ଦିନ୍ନଂ, ତସ୍ମିଂୟେୱ ପକ୍ଖେ ଚୀୱରାନି ଦେନ୍ତି ‘‘ପକ୍ଖସ୍ସ ଦେମା’’ତି, ପକ୍ଖସ୍ସେୱ ତାନି ଚୀୱରାନି, ଇତରୋ ପକ୍ଖୋ ଅନିସ୍ସରୋୟେୱ । ସଚେ ପନ ୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଉପ୍ପନ୍ନେ ଚୀୱରେ ଅଭାଜିତେ ସଙ୍ଘୋ ଭିଜ୍ଜତି, ସବ୍ବେସଂ ସମକଂ ଭାଜେତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ସମ୍ବହୁଲେସୁ ଭିକ୍ଖୂସୁ ଅଦ୍ଧାନମଗ୍ଗପ୍ପଟିପନ୍ନେସୁ କେଚି ଭିକ୍ଖୂ ପଂସୁକୂଲତ୍ଥାୟ ସୁସାନଂ ଓକ୍କମନ୍ତି, କେଚି ଅନାଗମେନ୍ତା ପକ୍କମନ୍ତି, ଅନାଗମେନ୍ତାନଂ ନ ଅକାମା ଭାଗୋ ଦାତବ୍ବୋ, ଆଗମେନ୍ତାନଂ ପନ ଅକାମାପି ଦାତବ୍ବୋ ଭାଗୋ । ୟଦି ପନ ମନୁସ୍ସା ‘‘ଇଧାଗତା ଏୱ ଗଣ୍ହନ୍ତୂ’’ତି ଦେନ୍ତି, ସଞ୍ଞାଣଂ ୱା କତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ‘‘ସମ୍ପତ୍ତା ଗଣ୍ହନ୍ତୂ’’ତି, ସମ୍ପତ୍ତାନଂ ସବ୍ବେସମ୍ପି ପାପୁଣାତି। ସଚେ ଛଡ୍ଡେତ୍ୱା ଗତା, ୟେନ ଗହିତଂ, ସୋ ଏୱ ସାମୀ । ସଚେ କେଚି ଭିକ୍ଖୂ ପଠମଂ ସୁସାନଂ ଓକ୍କମନ୍ତି, କେଚି ପଚ୍ଛା, ତତ୍ଥ ପଠମଂ ଓକ୍କନ୍ତା ପଂସୁକୂଲଂ ଲଭନ୍ତି, ପଚ୍ଛା ଓକ୍କନ୍ତା ନ ଲଭନ୍ତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଚ୍ଛା ଓକ୍କନ୍ତାନଂ ନ ଅକାମା ଭାଗଂ ଦାତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୩୪୧) ୱଚନତୋ ପଚ୍ଛା ଓକ୍କନ୍ତାନଂ ଅକାମା ଭାଗୋ ନ ଦାତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ସବ୍ବେପି ସମଂ ଓକ୍କନ୍ତା, କେଚି ଲଭନ୍ତି, କେଚି ନ ଲଭନ୍ତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସଦିସାନଂ ଓକ୍କନ୍ତାନଂ ଅକାମାପି ଭାଗଂ ଦାତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୩୪୧) ୱଚନତୋ ସମଂ ଓକ୍କନ୍ତାନଂ ଅକାମାପି ଭାଗୋ ଦାତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ‘‘ଲଦ୍ଧଂ ପଂସୁକୂଲଂ ସବ୍ବେ ଭାଜେତ୍ୱା ଗଣ୍ହିସ୍ସାମା’’ତି ବହିମେୱ କତିକଂ କତ୍ୱା ସୁସାନଂ ଓକ୍କନ୍ତା କେଚି ଲଭନ୍ତି, କେଚି ନ ଲଭନ୍ତି, ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, କତିକଂ କତ୍ୱା ଓକ୍କନ୍ତାନଂ ଅକାମା ଭାଗଂ ଦାତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୩୪୧) ୱଚନତୋ କତିକଂ କତ୍ୱା ଓକ୍କନ୍ତାନମ୍ପି ଅକାମା ଭାଗୋ ଦାତବ୍ବୋ । ଅୟଂ ତାୱ ଚୀୱରଭାଜନୀୟକଥା ।

୨୦୯.ପିଣ୍ଡପାତଭାଜନେ ପନ ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସଙ୍ଘଭତ୍ତଂ ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତଂ ନିମନ୍ତନଂ ସଲାକଭତ୍ତଂ ପକ୍ଖିକଂ ଉପୋସଥିକଂ ପାଟିପଦିକ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୨୫) ଏୱଂ ଅନୁଞ୍ଞାତେସୁ ସଙ୍ଘଭତ୍ତାଦୀସୁ ଅୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୨୫) –

ସଙ୍ଘଭତ୍ତଂ ନାମ ସକଲସ୍ସ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦାତବ୍ବଂ ଭତ୍ତଂ । ତସ୍ମା ସଙ୍ଘଭତ୍ତେ ଠିତିକା ନାମ ନତ୍ଥି, ତତୋୟେୱ ଚ ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ଅଜ୍ଜ ଦସ ଦ୍ୱାଦସ ଦିୱସା ଭୁଞ୍ଜନ୍ତାନଂ, ଇଦାନି ଅଞ୍ଞତୋ ଭିକ୍ଖୂ ଆନେଥା’’ତି ନ ଏୱଂ ତତ୍ଥ ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ‘‘ପୁରିମଦିୱସେସୁ ଅମ୍ହେହି ନ ଲଦ୍ଧଂ, ଇଦାନି ତଂ ଅମ୍ହାକଂ ଗାହେଥା’’ତି ଏୱମ୍ପି ୱତ୍ତୁଂ ନ ଲଭତି । ତଞ୍ହି ଆଗତାଗତାନଂ ପାପୁଣାତିୟେୱ ।

ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତାଦୀସୁ ପନ ଅୟଂ ନୟୋ – ରଞ୍ଞା ୱା ରାଜମହାମତ୍ତେନ ୱା ‘‘ସଙ୍ଘତୋ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ଏତ୍ତକେ ଭିକ୍ଖୂ ଆନେଥା’’ତି ପହିତେ କାଲଂ ଘୋସେତ୍ୱା ଠିତିକା ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବା । ସଚେ ଅତ୍ଥି, ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଗାହେତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ, ଥେରାସନତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଗାହେତବ୍ବଂ । ଉଦ୍ଦେସକେନ ପିଣ୍ଡପାତିକାନମ୍ପି ନ ଅତିକ୍କାମେତବ୍ବଂ । ତେ ପନ ଧୁତଙ୍ଗଂ ରକ୍ଖନ୍ତା ସୟମେୱ ଅତିକ୍କମିସ୍ସନ୍ତି । ଏୱଂ ଗାହିୟମାନେ ଅଲସଜାତିକା ମହାଥେରା ପଚ୍ଛା ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ‘‘ଭନ୍ତେ, ୱୀସତିୱସ୍ସାନଂ ଗାହୀୟତି, ତୁମ୍ହାକଂ ଠିତିକା ଅତିକ୍କନ୍ତା’’ତି ନ ୱତ୍ତବ୍ବା, ଠିତିକଂ ଠପେତ୍ୱା ତେସଂ ଗାହେତ୍ୱା ପଚ୍ଛା ଠିତିକାୟ ଗାହେତବ୍ବଂ । ‘‘ଅସୁକୱିହାରେ ବହୁ ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତଂ ଉପ୍ପନ୍ନ’’ନ୍ତି ସୁତ୍ୱା ୟୋଜନନ୍ତରିକୱିହାରତୋପି ଭିକ୍ଖୂ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ସମ୍ପତ୍ତସମ୍ପତ୍ତାନଂ ଠିତଟ୍ଠାନତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଗାହେତବ୍ବଂ, ଅସମ୍ପତ୍ତାନମ୍ପି ଉପଚାରସୀମଂ ପୱିଟ୍ଠାନଂ ଅନ୍ତେୱାସିକାଦୀସୁ ଗଣ୍ହନ୍ତେସୁ ଗାହେତବ୍ବମେୱ । ‘‘ବହିଉପଚାରସୀମାୟଂ ଠିତାନଂ ଗାହେଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ନ ଗାହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଉପଚାରସୀମଂ ଓକ୍କନ୍ତେହି ଏକାବଦ୍ଧା ହୁତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ୱିହାରଦ୍ୱାରେ ୱା ଅନ୍ତୋୱିହାରେୟେୱ ୱା ହୋନ୍ତି, ପରିସୱସେନ ୱଡ୍ଢିତା ନାମ ସୀମା ହୋତି, ତସ୍ମା ଗାହେତବ୍ବଂ । ସଙ୍ଘନୱକସ୍ସ ଦିନ୍ନେପି ପଚ୍ଛା ଆଗତାନଂ ଗାହେତବ୍ବମେୱ । ଦୁତିୟଭାଗେ ପନ ଥେରାସନଂ ଆରୁଳ୍ହେ ପୁନ ଆଗତାନଂ ପଠମଭାଗୋ ନ ପାପୁଣାତି, ଦୁତିୟଭାଗତୋ ୱସ୍ସଗ୍ଗେନ ଗାହେତବ୍ବଂ ।

ଏକସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ଏକଂ ଭତ୍ତୁଦ୍ଦେସଟ୍ଠାନଂ ପରିଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଗାୱୁତପ୍ପମାଣାୟପି ଉପଚାରସୀମାୟ ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ଆରୋଚିତଂ ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତଂ ତସ୍ମିଂୟେୱ ଭତ୍ତୁଦ୍ଦେସଟ୍ଠାନେ ଗାହେତବ୍ବଂ । ଏକୋ ଏକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ପହିଣତି ‘‘ସ୍ୱେ ସଙ୍ଘତୋ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ଦସ ଭିକ୍ଖୂ ପହିଣଥା’’ତି, ତେନ ସୋ ଅତ୍ଥୋ ଭତ୍ତୁଦ୍ଦେସକସ୍ସ ଆରୋଚେତବ୍ବୋ । ସଚେ ତଂ ଦିୱସଂ ପମୁସ୍ସତି, ଦୁତିୟଦିୱସେ ପାତୋୱ ଆରୋଚେତବ୍ବୋ, ଅଥ ପମୁସ୍ସିତ୍ୱାୱ ପିଣ୍ଡାୟ ପୱିସନ୍ତୋ ସରତି, ୟାୱ ଉପଚାରସୀମଂ ନାତିକ୍କମତି, ତାୱ ୟା ଭୋଜନସାଲାୟ ପକତିଠିତିକା, ତସ୍ସାୟେୱ ୱସେନ ଗାହେତବ୍ବଂ । ସଚେପି ଉପଚାରସୀମଂ ଅତିକ୍କନ୍ତୋ, ଭିକ୍ଖୂ ଚ ଉପଚାରସୀମଟ୍ଠକେହି ଏକାବଦ୍ଧା ହୋନ୍ତି, ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ଦ୍ୱାଦସହତ୍ଥନ୍ତରଂ ଅୱିଜହିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ପକତିଠିତିକାୟ ୱସେନ ଗାହେତବ୍ବଂ । ଭିକ୍ଖୂନଂ ପନ ତାଦିସେ ଏକାବଦ୍ଧେ ଅସତି ବହିଉପଚାରସୀମାୟ ୟସ୍ମିଂ ଠାନେ ସରତି, ତତ୍ଥ ନୱଂ ଠିତିକଂ କତ୍ୱା ଗାହେତବ୍ବଂ । ଅନ୍ତୋଗାମେ ଆସନସାଲାୟ ସରନ୍ତେନ ଆସନସାଲାୟ ଠିତିକାୟ ଗାହେତବ୍ବଂ । ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ସରିତ୍ୱା ଗାହେତବ୍ବମେୱ, ଅଗାହେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ନ ହି ଏତଂ ଦୁତିୟଦିୱସେ ଲବ୍ଭତୀତି ।

ସଚେ ସକୱିହାରତୋ ଅଞ୍ଞଂ ୱିହାରଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତେ ଭିକ୍ଖୂ ଦିସ୍ୱା କୋଚି ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତଂ ଉଦ୍ଦିସାପେତି, ୟାୱ ଅନ୍ତୋଉପଚାରେ ୱା ଉପଚାରସୀମଟ୍ଠକେହି ସଦ୍ଧିଂ ୱୁତ୍ତନୟେନ ଏକାବଦ୍ଧା ୱା ହୋନ୍ତି, ତାୱ ସକୱିହାରେ ଠିତିକାୱସେନ ଗାହେତବ୍ବଂ । ବହିଉପଚାରେ ଠିତାନଂ ଦିନ୍ନଂ ପନ ‘‘ସଙ୍ଘତୋ, ଭନ୍ତେ, ଏତ୍ତକେ ନାମ ଭିକ୍ଖୂ ଉଦ୍ଦିସଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ସମ୍ପତ୍ତସମ୍ପତ୍ତାନଂ ଗାହେତବ୍ବଂ । ତତ୍ଥ ଦ୍ୱାଦସହତ୍ଥନ୍ତରଂ ଅୱିଜହିତ୍ୱା ଏକାବଦ୍ଧନୟେନ ଦୂରେ ଠିତାପି ସମ୍ପତ୍ତାୟେୱାତି ୱେଦିତବ୍ବା । ସଚେ ୟଂ ୱିହାରଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତତ୍ଥ ପୱିଟ୍ଠାନଂ ଆରୋଚେନ୍ତି, ତସ୍ସ ୱିହାରସ୍ସ ଠିତିକାୱସେନ ଗାହେତବ୍ବଂ । ସଚେପି ଗାମଦ୍ୱାରେ ୱା ୱୀଥିୟଂ ୱା ଚତୁକ୍କେ ୱା ଅନ୍ତରଘରେ ୱା ଭିକ୍ଖୂ ଦିସ୍ୱା କୋଚି ସଙ୍ଘୁଦ୍ଦେସଂ ଆରୋଚେତି, ତସ୍ମିଂ ତସ୍ମିଂ ଠାନେ ଅନ୍ତୋଉପଚାରଗତାନଂ ଗାହେତବ୍ବଂ ।

ଘରୂପଚାରୋ ଚେତ୍ଥ ଏକଘରଂ ଏକୂପଚାରଂ, ଏକଘରଂ ନାନୂପଚାରଂ, ନାନାଘରଂ ଏକୂପଚାରଂ, ନାନାଘରଂ ନାନୂପଚାରନ୍ତି ଇମେସଂ ୱସେନ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ତତ୍ଥ ୟଂ ଏକକୁଲସ୍ସ ଘରଂ ଏକୱଳଞ୍ଜଂ ହୋତି, ତଂ ସୁପ୍ପପାତପରିଚ୍ଛେଦସ୍ସ ଅନ୍ତୋ ଏକୂପଚାରଂ ନାମ, ତତ୍ଥୁପ୍ପନ୍ନୋ ଉଦ୍ଦେସଲାଭୋ ଏକସ୍ମିଂ ଉପଚାରେ ଭିକ୍ଖାଚାରୱତ୍ତେନପି ଠିତାନଂ ସବ୍ବେସଂ ପାପୁଣାତି । ଏତଂ ଏକଘରଂ ଏକୂପଚାରଂ ନାମ । ୟଂ ପନ ଏକଘରଂ ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ଭରିୟାନଂ ସୁଖୱିହାରତ୍ଥାୟ ମଜ୍ଝେ ଭିତ୍ତିଂ ଉଟ୍ଠପେତ୍ୱା ନାନାଦ୍ୱାରୱଳଞ୍ଜଂ କତଂ, ତତ୍ଥୁପ୍ପନ୍ନୋ ଉଦ୍ଦେସଲାଭୋ ଭିତ୍ତିଅନ୍ତରିକସ୍ସ ନ ପାପୁଣାତି, ତସ୍ମିଂ ତସ୍ମିଂ ଠାନେ ନିସିନ୍ନସ୍ସେୱ ପାପୁଣାତି । ଏତଂ ଏକଘରଂ ନାନୂପଚାରଂ ନାମ । ୟସ୍ମିଂ ପନ ଘରେ ବହୂ ଭିକ୍ଖୂ ନିମନ୍ତେତ୍ୱା ଅନ୍ତୋଗେହତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଏକାବଦ୍ଧେ କତ୍ୱା ପଟିୱିସ୍ସକଘରାନିପି ପୂରେତ୍ୱା ନିସୀଦାପେନ୍ତି, ତତ୍ଥ ଉପ୍ପନ୍ନୋ ଉଦ୍ଦେସଲାଭୋ ସବ୍ବେସଂ ପାପୁଣାତି । ୟମ୍ପି ନାନାକୁଲସ୍ସ ନିୱେସନଂ ମଜ୍ଝେ ଭିତ୍ତିଂ ଅକତ୍ୱା ଏକଦ୍ୱାରେନେୱ ୱଳଞ୍ଜନ୍ତି, ତତ୍ରାପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଏତଂ ନାନାଘରଂ ଏକୂପଚାରଂ ନାମ । ୟୋ ପନ ନାନାନିୱେସନେସୁ ନିସିନ୍ନାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଉଦ୍ଦେସଲାଭୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି, କିଞ୍ଚାପି ଭିତ୍ତିଚ୍ଛିଦ୍ଦେନ ଭିକ୍ଖୂ ଦିସ୍ସନ୍ତି, ତସ୍ମିଂ ତସ୍ମିଂ ନିୱେସନେ ନିସିନ୍ନାନଂୟେୱ ପାପୁଣାତି । ଏତଂ ନାନାଘରଂ ନାନୂପଚାରଂ ନାମ ।

ୟୋ ପନ ଗାମଦ୍ୱାରୱୀଥିଚତୁକ୍କେସୁ ଅଞ୍ଞତରସ୍ମିଂ ଠାନେ ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତଂ ଲଭିତ୍ୱା ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ଭିକ୍ଖୁସ୍ମିଂ ଅସତି ଅତ୍ତନୋୱ ପାପୁଣାପେତ୍ୱା ଦୁତିୟଦିୱସେପି ତସ୍ମିଂୟେୱ ଠାନେ ଅଞ୍ଞଂ ଲଭତି, ତେନ ୟଂ ଅଞ୍ଞଂ ନୱକଂ ୱା ୱୁଡ୍ଢଂ ୱା ଭିକ୍ଖୁଂ ପସ୍ସତି, ତସ୍ସ ଗାହେତବ୍ବଂ । ସଚେ କୋଚି ନତ୍ଥି, ଅତ୍ତନୋୱ ପାପେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ସଚେ ଆସନସାଲାୟ ନିସୀଦିତ୍ୱା କାଲଂ ପଟିମାନେନ୍ତେସୁ ଭିକ୍ଖୂସୁ କୋଚି ଆଗନ୍ତ୍ୱା ‘‘ସଙ୍ଘୁଦ୍ଦେସପତ୍ତଂ ଦେଥ, ଉଦ୍ଦେସପତ୍ତଂ ଦେଥ, ସଙ୍ଘତୋ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ପତ୍ତଂ ଦେଥ, ସଙ୍ଘିକଂ ପତ୍ତଂ ଦେଥା’’ତି ୱା ୱଦତି, ଉଦ୍ଦେସପତ୍ତଂ ଠିତିକାୟ ଗାହେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ । ‘‘ସଙ୍ଘୁଦ୍ଦେସଭିକ୍ଖୁଂ ଦେଥ, ସଙ୍ଘତୋ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁଂ ଦେଥ, ସଙ୍ଘିକଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଦେଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

ଉଦ୍ଦେସକୋ ପନେତ୍ଥ ପେସଲୋ ଲଜ୍ଜୀ ମେଧାୱୀ ଇଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ତେନ ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଠିତିକଂ ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ସଚେ କୋଚି ଠିତିକଂ ଜାନନ୍ତୋ ନତ୍ଥି, ଥେରାସନତୋ ଗାହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ‘‘ଅହଂ ଜାନାମି, ଦସୱସ୍ସେନ ଲଦ୍ଧ’’ନ୍ତି କୋଚି ଭଣତି, ‘‘ଅତ୍ଥାୱୁସୋ, ଦସୱସ୍ସା ଭିକ୍ଖୂ’’ତି ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ । ସଚେ ତସ୍ସ ସୁତ୍ୱାୱ ‘‘ଦସୱସ୍ସମ୍ହ ଦସୱସ୍ସମ୍ହା’’ତି ବହୂ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ‘‘ତୁୟ୍ହଂ ପାପୁଣାତି, ତୁୟ୍ହଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତି ଅଗତ୍ୱା ‘‘ସବ୍ବେ ଅପ୍ପସଦ୍ଦା ହୋଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ପଟିପାଟିୟା ଠପେତବ୍ବା, ଠପେତ୍ୱା ‘‘କତି ଭିକ୍ଖୂ ଇଚ୍ଛଥା’’ତି ଉପାସକୋ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ‘‘ଏତ୍ତକେ ନାମ, ଭନ୍ତେ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ତୁୟ୍ହଂ ପାପୁଣାତି, ତୁୟ୍ହଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତି ଅୱତ୍ୱା ସବ୍ବନୱକସ୍ସ ୱସ୍ସଗ୍ଗଞ୍ଚ ଉତୁ ଚ ଦିୱସଭାଗୋ ଚ ଛାୟା ଚ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବା । ସଚେ ଛାୟାୟପି ପୁଚ୍ଛିୟମାନାୟ ଅଞ୍ଞୋ ୱୁଡ୍ଢତରୋ ଆଗଚ୍ଛତି, ତସ୍ସ ଦାତବ୍ବଂ । ଅଥ ଛାୟଂ ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ‘‘ତୁୟ୍ହଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ୱୁଡ୍ଢତରୋ ଆଗଚ୍ଛତି, ନ ଲଭତି । କଥାପପଞ୍ଚେନ ହି ନିସିନ୍ନସ୍ସପି ନିଦ୍ଦାୟନ୍ତସ୍ସପି ଗାହିତଂ ସୁଗ୍ଗାହିତଂ, ଅତିକ୍କନ୍ତଂ ସୁଅତିକ୍କନ୍ତଂ । ଭାଜନୀୟଭଣ୍ଡଞ୍ହି ନାମେତଂ ସମ୍ପତ୍ତସ୍ସେୱ ପାପୁଣାତି, ତତ୍ଥ ସମ୍ପତ୍ତଭାୱୋ ଉପଚାରେନ ପରିଚ୍ଛିନ୍ଦିତବ୍ବୋ । ଆସନସାଲାୟ ଚ ଅନ୍ତୋପରିକ୍ଖେପୋ ଉପଚାରୋ, ତସ୍ମିଂ ଠିତସ୍ସ ଲାଭୋ ପାପୁଣାତି ।

କୋଚି ଆସନସାଲତୋ ଅଟ୍ଠ ଉଦ୍ଦେସପତ୍ତେ ଆହରାପେତ୍ୱା ସତ୍ତ ପତ୍ତେ ପଣୀତଭୋଜନାନଂ, ଏକଂ ଉଦକସ୍ସ ପୂରେତ୍ୱା ଆସନସାଲଂ ପହିଣତି, ଗହେତ୍ୱା ଆଗତା କିଞ୍ଚି ଅୱତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୂନଂ ହତ୍ଥେସୁ ପତିଟ୍ଠପେତ୍ୱା ପକ୍କମନ୍ତି, ୟେନ ୟଂ ଲଦ୍ଧଂ, ତସ୍ସେୱ ତଂ ହୋତି । ୟେନ ପନ ଉଦକଂ ଲଦ୍ଧଂ, ତସ୍ସ ଅତିକ୍କନ୍ତମ୍ପି ଠିତିକଂ ଠପେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞଂ ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତଂ ଗାହେତବ୍ବଂ, ତଞ୍ଚ ଲୂଖଂ ୱା ଲଭତୁ ପଣୀତଂ ୱା ତିଚୀୱରପରିୱାରଂ ୱା, ତସ୍ସେୱ ତଂ ହୋତି । ଈଦିସୋ ହିସ୍ସ ପୁଞ୍ଞୱିସେସୋ, ଉଦକଂ ପନ ୟସ୍ମା ଆମିସଂ ନ ହୋତି, ତସ୍ମା ଅଞ୍ଞଂ ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତଂ ଲଭତି । ସଚେ ପନ ତେ ଗହେତ୍ୱା ଆଗତା ‘‘ଇଦଂ କିର, ଭନ୍ତେ, ସବ୍ବଂ ଭାଜେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ସବ୍ବେହି ଭାଜେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତ୍ୱା ଉଦକଂ ପାତବ୍ବଂ । ‘‘ସଙ୍ଘତୋ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ଅଟ୍ଠ ମହାଥେରେ ଦେଥ, ମଜ୍ଝିମେ ଦେଥ, ନୱକେ ଦେଥ, ପରିପୁଣ୍ଣୱସ୍ସେ ସାମଣେରେ ଦେଥ, ମଜ୍ଝିମଭାଣକାଦୟୋ ଦେଥ, ମୟ୍ହଂ ଞାତିଭିକ୍ଖୂ ଦେଥା’’ତି ୱଦନ୍ତସ୍ସ ପନ ‘‘ଉପାସକ, ତ୍ୱଂ ଏୱଂ ୱଦସି, ଠିତିକାୟ ପନ ତେସଂ ନ ପାପୁଣାତୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ଠିତିକାୱସେନେୱ ଦାତବ୍ବା । ଦହରସାମଣେରେହି ପନ ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତେସୁ ଲଦ୍ଧେସୁ ସଚେ ଦାୟକାନଂ ଘରେ ମଙ୍ଗଲଂ ହୋତି, ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟେ ପେସେଥା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ୟସ୍ମିଂ ପନ ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତେ ପଠମଭାଗୋ ସାମଣେରାନଂ ପାପୁଣାତି, ଅନୁଭାଗୋ ମହାଥେରାନଂ, ନ ତତ୍ଥ ସାମଣେରା ‘‘ମୟଂ ପଠମଭାଗଂ ଲଭିମ୍ହା’’ତି ପୁରତୋ ଗନ୍ତୁଂ ଲଭନ୍ତି, ୟଥାପଟିପାଟିୟା ଏୱ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ‘‘ସଙ୍ଘତୋ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ତୁମ୍ହେ ଏଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ମୟ୍ହଂ ଅଞ୍ଞଦାପି ଜାନିସ୍ସସି, ଠିତିକା ପନ ଏୱଂ ଗଚ୍ଛତୀ’’ତି ଠିତିକାୱସେନେୱ ଗାହେତବ୍ବଂ । ଅଥ ‘‘ସଙ୍ଘୁଦ୍ଦେସପତ୍ତଂ ଦେଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ଅଗ୍ଗାହିତେୟେୱ ପତ୍ତେ ୟସ୍ସ କସ୍ସଚି ପତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ପୂରେତ୍ୱା ଆହରତି, ଆହଟମ୍ପି ଠିତିକାୟ ଏୱ ଗାହେତବ୍ବଂ ।

ଏକୋ ‘‘ସଙ୍ଘୁଦ୍ଦେସପତ୍ତଂ ଆହରା’’ତି ପେସିତୋ ‘‘ଭନ୍ତେ, ଏକଂ ପତ୍ତଂ ଦେଥ, ନିମନ୍ତନଭତ୍ତଂ ଆହରିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱଦତି, ସୋ ଚେ ‘‘ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତଘରତୋ ଅୟଂ ଆଗତୋ’’ତି ଞତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୂହି ‘‘ନନୁ ତ୍ୱଂ ଅସୁକଘରତୋ ଆଗତୋ’’ତି ୱୁତ୍ତୋ ‘‘ଆମ, ଭନ୍ତେ, ନ ନିମନ୍ତନଭତ୍ତଂ, ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତ’’ନ୍ତି ଭଣତି, ଠିତିକାୟ ଗାହେତବ୍ବଂ । ୟୋ ପନ ‘‘ଏକଂ ପତ୍ତଂ ଆହରା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘କିନ୍ତି ୱତ୍ୱା ଆହରାମୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ‘‘ୟଥା ତେ ରୁଚ୍ଚତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତୋ ଆଗଚ୍ଛତି, ଅୟଂ ୱିସ୍ସଟ୍ଠଦୂତୋ ନାମ । ଉଦ୍ଦେସପତ୍ତଂ ୱା ପଟିପାଟିପତ୍ତଂ ୱା ପୁଗ୍ଗଲିକପତ୍ତଂ ୱା ୟଂ ଇଚ୍ଛତି, ତଂ ଏତସ୍ସ ଦାତବ୍ବଂ । ଏକୋ ବାଲୋ ଅବ୍ୟତ୍ତୋ ‘‘ଉଦ୍ଦେସପତ୍ତଂ ଆହରା’’ତି ପେସିତୋ ୱତ୍ତୁଂ ନ ଜାନାତି, ତୁଣ୍ହୀଭୂତୋ ତିଟ୍ଠତି, ସୋ ‘‘କସ୍ସ ସନ୍ତିକଂ ଆଗତୋସୀ’’ତି ୱା ‘‘କସ୍ସ ପତ୍ତଂ ହରିସ୍ସସୀ’’ତି ୱା ନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ଏୱଞ୍ହି ୱୁତ୍ତୋ ପୁଚ୍ଛାସଭାଗେନ ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ସନ୍ତିକଂ ଆଗତୋମ୍ହୀ’’ତି ୱା ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ପତ୍ତଂ ହରିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱା ୱଦେୟ୍ୟ । ତତୋ ତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅଞ୍ଞେ ଭିକ୍ଖୂ ଜିଗୁଚ୍ଛନ୍ତା ନ ଓଲୋକେୟ୍ୟୁଂ, ‘‘କୁହିଂ ଗଚ୍ଛସି, କିଂ କରୋନ୍ତୋ ଆହିଣ୍ଡସୀ’’ତି ପନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ତସ୍ସ ‘‘ଉଦ୍ଦେସପତ୍ତତ୍ଥାୟ ଆଗତୋମ୍ହୀ’’ତି ୱଦନ୍ତସ୍ସ ଗାହେତ୍ୱା ପତ୍ତୋ ଦାତବ୍ବୋ ।

ଏକା କୂଟଟ୍ଠିତିକା ନାମ ହୋତି । ରଞ୍ଞୋ ୱା ରାଜମହାମତ୍ତସ୍ସ ୱା ଗେହେ ଅତିପଣୀତାନି ଅଟ୍ଠ ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତାନି ନିଚ୍ଚଂ ଦୀୟନ୍ତି, ତାନି ଏକଚାରିକଭତ୍ତାନି କତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୂ ୱିସୁଂ ଠିତିକାୟ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତି । ଏକଚ୍ଚେ ଭିକ୍ଖୂ ‘‘ସ୍ୱେ ଦାନି ଅମ୍ହାକଂ ପାପୁଣିସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି ଅତ୍ତନୋ ଠିତିକଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ଗତା । ତେସୁ ଅନାଗତେସୁୟେୱ ଅଞ୍ଞେ ଆଗନ୍ତୁକା ଭିକ୍ଖୂ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଆସନସାଲାୟ ନିସୀଦନ୍ତି । ତଙ୍ଖଣଞ୍ଞେୱ ରାଜପୁରିସା ଆଗନ୍ତ୍ୱା ‘‘ପଣୀତଭତ୍ତପତ୍ତେ ଦେଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ଆଗନ୍ତୁକା ଠିତିକଂ ଅଜାନନ୍ତା ଗାହେନ୍ତି, ତଙ୍ଖଣଞ୍ଞେୱ ଚ ଠିତିକଂ ଜାନନକଭିକ୍ଖୂ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ‘‘କିଂ ଗାହେଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି। ରାଜଗେହେ ପଣୀତଭତ୍ତନ୍ତି । କତିୱସ୍ସତୋ ପଟ୍ଠାୟାତି । ଏତ୍ତକୱସ୍ସତୋ ନାମାତି । ‘‘ମା ଗାହେଥା’’ତି ନିୱାରେତ୍ୱା ଠିତିକାୟ ଗାହେତବ୍ବଂ । ଗାହିତେ ଆଗତେହିପି, ପତ୍ତଦାନକାଲେ ଆଗତେହିପି, ଦିନ୍ନକାଲେ ଆଗତେହିପି, ରାଜଗେହତୋ ପତ୍ତେ ପୂରେତ୍ୱା ଆହଟକାଲେ ଆଗତେହିପି, ରାଜା ‘‘ଅଜ୍ଜ ଭିକ୍ଖୂୟେୱ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୂ’’ତି ପେସେତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୂନଂୟେୱ ହତ୍ଥେ ପିଣ୍ଡପାତଂ ଦେତି, ଏୱଂ ଦିନ୍ନଂ ପିଣ୍ଡପାତଂ ଗହେତ୍ୱା ଆଗତକାଲେ ଆଗତେହିପି ଠିତିକଂ ଜାନନକଭିକ୍ଖୂହି ‘‘ମା ଭୁଞ୍ଜିତ୍ଥା’’ତି ୱାରେତ୍ୱା ଠିତିକାୟମେୱ ଗାହେତବ୍ବଂ ।

ଅଥ ନେ ରାଜା ଭୋଜେତ୍ୱା ପତ୍ତେପି ନେସଂ ପୂରେତ୍ୱା ଦେତି, ୟଂ ଆହଟଂ, ତଂ ଠିତିକାୟ ଗାହେତବ୍ବଂ। ସଚେ ପନ ‘‘ମା ତୁଚ୍ଛହତ୍ଥା ଗଚ୍ଛନ୍ତୂ’’ତି ଥୋକମେୱ ପତ୍ତେସୁ ପକ୍ଖିତ୍ତଂ ହୋତି, ତଂ ନ ଗାହେତବ୍ବଂ । ‘‘ଅଥ ଭୁଞ୍ଜିତ୍ୱା ତୁଚ୍ଛପତ୍ତାୱ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ୟଂ ତେହି ଭୁତ୍ତଂ, ତଂ ନେସଂ ଗୀୱା ହୋତୀ’’ତି ମହାସୁମତ୍ଥେରୋ ଆହ । ମହାପଦୁମତ୍ଥେରୋ ପନାହ ‘‘ଗୀୱାକିଚ୍ଚଂ ଏତ୍ଥ ନତ୍ଥି, ଠିତିକଂ ପନ ଅଜାନନ୍ତେହି ୟାୱ ଜାନନକା ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତାୱ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ ସିୟା, ଏୱଂ ସନ୍ତେପି ଭିକ୍ଖୂହି ଭୁତ୍ତଂ ସୁଭୁତ୍ତଂ, ଇଦାନି ପତ୍ତଟ୍ଠାନେନ ଗାହେତବ୍ବ’’ନ୍ତି ।

ଏକୋ ତିଚୀୱରପରିୱାରୋ ସତଗ୍ଘନକୋ ପିଣ୍ଡପାତୋ ଅୱସ୍ସିକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ପତ୍ତୋ, ୱିହାରେ ଚ ‘‘ଏୱରୂପୋ ପିଣ୍ଡପାତୋ ଅୱସ୍ସିକସ୍ସ ପତ୍ତୋ’’ତି ଲିଖିତ୍ୱା ଠପେସୁଂ । ଅଥ ସଟ୍ଠିୱସ୍ସଚ୍ଚୟେନ ଅଞ୍ଞୋ ତଥାରୂପୋ ପିଣ୍ଡପାତୋ ଉପ୍ପନ୍ନୋ, ଅୟଂ କିଂ ଅୱସ୍ସିକଠିତିକାୟ ଗାହେତବ୍ବୋ, ଉଦାହୁ ସଟ୍ଠିୱସ୍ସଠିତିକାୟାତି ? ସଟ୍ଠିୱସ୍ସଠିତିକାୟାତି ୱୁତ୍ତଂ । ଅୟଞ୍ହି ଭିକ୍ଖୁଠିତିକଂ ଗହେତ୍ୱାୟେୱ ୱଡ୍ଢିତୋତି । ଏକୋ ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତଂ ଭୁଞ୍ଜିତ୍ୱା ସାମଣେରୋ ଜାତୋ, ପୁନ ତଂ ଭତ୍ତଂ ସାମଣେରଠିତିକାୟ ପତ୍ତଂ ଗଣ୍ହିତୁଂ ଲଭତି । ଅୟଂ କିର ଅନ୍ତରାଭଟ୍ଠକୋ ନାମ । ୟୋ ପନ ପରିପୁଣ୍ଣୱସ୍ସୋ ସାମଣେରୋ ‘‘ସ୍ୱେ ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତଂ ଲଭିସ୍ସତୀ’’ତି ଅଜ୍ଜେୱ ଉପସମ୍ପଜ୍ଜତି, ଅତିକ୍କନ୍ତା ତସ୍ସ ଠିତିକା । ଏକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତଂ ପତ୍ତଂ, ପତ୍ତୋ ଚସ୍ସ ନ ତୁଚ୍ଛୋ ହୋତି, ସୋ ଅଞ୍ଞସ୍ସ ସମୀପେ ନିସିନ୍ନସ୍ସ ପତ୍ତଂ ଦାପେତି, ତଂ ଚେ ଥେୟ୍ୟାୟ ହରନ୍ତି, ଗୀୱା ହୋତି । ସଚେ ପନ ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ମୟ୍ହଂ ପତ୍ତଂ ଦମ୍ମୀ’’ତି ସୟମେୱ ଦେତି, ଅସ୍ସ ଗୀୱା ନ ହୋତି । ଅଥାପି ତେନ ଭତ୍ତେନ ଅନତ୍ଥିକୋ ହୁତ୍ୱା ‘‘ଅଲଂ ମୟ୍ହଂ, ତୱେତଂ ଭତ୍ତଂ ଦମ୍ମି, ପତ୍ତଂ ପେସେତ୍ୱା ଆହରାପେହୀ’’ତି ଅଞ୍ଞଂ ୱଦତି, ୟଂ ତତୋ ଆହରୀୟତି, ସବ୍ବଂ ପତ୍ତସାମିକସ୍ସ ହୋତି । ପତ୍ତଂ ଚେ ଥେୟ୍ୟାୟ ହରନ୍ତି, ସୁହଟୋ, ଭତ୍ତସ୍ସ ଦିନ୍ନତ୍ତା ଗୀୱା ନ ହୋତି ।

ୱିହାରେ ଦସ ଭିକ୍ଖୂ ହୋନ୍ତି, ତେସୁ ନୱ ପିଣ୍ଡପାତିକା, ଏକୋ ସାଦିୟନକୋ, ‘‘ଦସ ଉଦ୍ଦେସପତ୍ତେ ଦେଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପିଣ୍ଡପାତିକା ଗହେତୁଂ ନ ଇଚ୍ଛନ୍ତି । ଇତରୋ ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ସବ୍ବାନି ମୟ୍ହଂ ପାପୁଣନ୍ତୀ’’ତି ଗଣ୍ହାତି, ଠିତିକା ନ ହୋତି । ଏକେକଂ ଚେ ପାପେତ୍ୱା ଗଣ୍ହାତି, ଠିତିକା ତିଟ୍ଠତି । ଏୱଂ ଗାହେତ୍ୱା ଦସହିପି ପତ୍ତେହି ଆହରାପେତ୍ୱା ‘‘ଭନ୍ତେ, ମୟ୍ହଂ ସଙ୍ଗହଂ କରୋଥା’’ତି ନୱ ପତ୍ତେ ପିଣ୍ଡପାତିକାନଂ ଦେତି, ଭିକ୍ଖୁଦତ୍ତିୟଂ ନାମେତଂ, ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ସୋ ଉପାସକୋ ‘‘ଭନ୍ତେ, ଘରଂ ଆଗନ୍ତବ୍ବ’’ନ୍ତି ୱଦତି, ସୋ ଚ ଭିକ୍ଖୁ ତେ ଭିକ୍ଖୂ ‘‘ଏଥ, ଭନ୍ତେ, ମୟ୍ହଂ ସହାୟା ହୋଥା’’ତି ତସ୍ସ ଘରଂ ଗଚ୍ଛତି, ୟଂ ତତ୍ଥ ଲଭତି, ସବ୍ବଂ ତସ୍ସେୱ ହୋତି, ଇତରେ ତେନ ଦିନ୍ନଂ ଲଭନ୍ତି । ଅଥ ନେସଂ ଘରେୟେୱ ନିସୀଦାପେତ୍ୱା ଦକ୍ଖିଣୋଦକଂ ଦତ୍ୱା ୟାଗୁଖଜ୍ଜକାଦୀନି ଦେନ୍ତି ‘‘ଭନ୍ତେ, ୟଂ ମନୁସ୍ସା ଦେନ୍ତି, ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି, ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ୱଚନେନେୱ ଇତରେସଂ ୱଟ୍ଟତି । ଭୁତ୍ତାୱୀନଂ ପତ୍ତେ ପୂରେତ୍ୱା ଗଣ୍ହିତ୍ୱା ଗମନତ୍ଥାୟ ଦେନ୍ତି, ସବ୍ବଂ ତସ୍ସେୱ ଭିକ୍ଖୁନୋ ହୋତି, ତେନ ଦିନ୍ନଂ ଇତରେସଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟଦି ପନ ତେ ୱିହାରେୟେୱ ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ‘‘ଭନ୍ତେ, ମୟ୍ହଂ ଭିକ୍ଖଂ ଗଣ୍ହଥ, ମନୁସ୍ସାନଂ ୱଚନଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତତ୍ଥ ୟଂ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତି ଚେୱ ନୀହରନ୍ତି ଚ, ସବ୍ବଂ ତଂ ତେସଂୟେୱ ସନ୍ତକଂ । ଅଥାପି ‘‘ମୟ୍ହଂ ଭିକ୍ଖଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ଅୱୁତ୍ତା ‘‘ମନୁସ୍ସାନଂ ୱଚନଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତତ୍ର ଚେ ଏକସ୍ସ ମଧୁରେନ ସରେନ ଅନୁମୋଦନଂ କରୋନ୍ତସ୍ସ ସୁତ୍ୱା ଥେରାନଞ୍ଚ ଉପସମେ ପସୀଦିତ୍ୱା ବହୁଂ ସମଣପରିକ୍ଖାରଂ ଦେନ୍ତି, ଅୟଂ ଥେରେସୁ ପସାଦେନ ଉପ୍ପନ୍ନୋ ଅକତଭାଗୋ ନାମ, ତସ୍ମା ସବ୍ବେସଂ ପାପୁଣାତି ।

ଏକୋ ସଙ୍ଘତୋ ଉଦ୍ଦିସାପେତ୍ୱା ଠିତିକାୟ ଗାହିତପତ୍ତଂ ହରିତ୍ୱା ପଣୀତସ୍ସ ଖାଦନୀୟଭୋଜନୀୟସ୍ସ ପୂରେତ୍ୱା ଆହରିତ୍ୱା ‘‘ଇମଂ, ଭନ୍ତେ, ସବ୍ବୋ ସଙ୍ଘୋ ପରିଭୁଞ୍ଜତୂ’’ତି ଦେତି, ସବ୍ବେହି ଭାଜେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ପତ୍ତସାମିକସ୍ସ ପନ ଅତିକ୍କନ୍ତମ୍ପି ଠିତିକଂ ଠପେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞଂ ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତଂ ଦାତବ୍ବଂ । ଅଥ ପଠମଂୟେୱ ‘‘ସବ୍ବଂ ସଙ୍ଘିକପତ୍ତଂ ଦେଥା’’ତି ୱଦତି, ଏକସ୍ସ ଲଜ୍ଜିଭିକ୍ଖୁନୋ ସନ୍ତକୋ ପତ୍ତୋ ଦାତବ୍ବୋ । ଆହରିତ୍ୱା ଚ ‘‘ସବ୍ବୋ ସଙ୍ଘୋ ପରିଭୁଞ୍ଜତୂ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ଭାଜେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଏକୋ ପାତିୟା ଭତ୍ତଂ ଆହରିତ୍ୱା ‘‘ସଙ୍ଘୁଦ୍ଦେସଂ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱଦତି, ଏକେକଂ ଆଲୋପଂ ଅଦତ୍ୱା ଠିତିକାୟ ଏକସ୍ସ ୟାପନମତ୍ତଂ କତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ । ଅଥ ସୋ ଭତ୍ତଂ ଆହରିତ୍ୱା କିଞ୍ଚି ୱତ୍ତୁଂ ଅଜାନନ୍ତୋ ତୁଣ୍ହୀଭୂତୋ ଅଚ୍ଛତି, ‘‘କସ୍ସ ତେ ଆନୀତଂ, କସ୍ସ ଦାତୁକାମୋସୀ’’ତି ନ ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ପୁଚ୍ଛାସଭାଗେନ ହି ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ଆନୀତଂ, ତୁମ୍ହାକଂ ଦାତୁକାମୋମ୍ହୀ’’ତି ୱଦେୟ୍ୟ, ତତୋ ତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅଞ୍ଞେ ଭିକ୍ଖୂ ଜିଗୁଚ୍ଛନ୍ତା ଗୀୱଂ ପରିୱତ୍ତେତ୍ୱା ଓଲୋକେତବ୍ବମ୍ପି ନ ମଞ୍ଞେୟ୍ୟୁଂ । ସଚେ ପନ ‘‘କୁହିଂ ୟାସି, କିଂ କରୋନ୍ତୋ ଆହିଣ୍ଡସୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ଆଗତୋମ୍ହୀ’’ତି ୱଦତି, ଏକେନ ଲଜ୍ଜିଭିକ୍ଖୁନା ଠିତିକାୟ ଗାହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଆଭତଂ ବହୁ ହୋତି, ସବ୍ବେସଂ ପହୋତି, ଠିତିକାକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ଥେରାସନତୋ ପଟ୍ଠାୟ ପତ୍ତଂ ପୂରେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ ।

‘‘ସଙ୍ଘୁଦ୍ଦେସପତ୍ତଂ ଦେଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘କିଂ ଆହରିସ୍ସସୀ’’ତି ଅୱତ୍ୱା ପକତିଠିତିକାୟ ଏୱ ଗାହେତବ୍ବଂ । ୟୋ ପନ ପାୟାସୋ ୱା ରସପିଣ୍ଡପାତୋ ୱା ନିଚ୍ଚଂ ଲବ୍ଭତି, ଏୱରୂପାନଂ ପଣୀତଭୋଜନାନଂ ଆୱେଣିକା ଠିତିକା କାତବ୍ବା, ତଥା ସପରିୱାରାୟ ୟାଗୁୟା ମହଗ୍ଘାନଂ ଫଲାନଂ ପଣୀତାନଞ୍ଚ ଖଜ୍ଜକାନଂ । ପକତିଭତ୍ତୟାଗୁଫଲଖଜ୍ଜକାନଂ ଏକାୱ ଠିତିକା କାତବ୍ବା । ‘‘ସପ୍ପିଂ ଆହରିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ସବ୍ବସପ୍ପୀନଂ ଏକାୱ ଠିତିକା ୱଟ୍ଟତି, ତଥା ସବ୍ବତେଲାନଂ । ‘‘ମଧୁଂ ଆହରିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ମଧୁନୋ ଏକାୱ ଠିତିକା ୱଟ୍ଟତି, ତଥା ଫାଣିତସ୍ସ ଲଟ୍ଠିମଧୁକାଦୀନଞ୍ଚ ଭେସଜ୍ଜାନଂ । ସଚେ ପନ ଗନ୍ଧମାଲଂ ସଙ୍ଘୁଦ୍ଦେସଂ ଦେନ୍ତି, ପିଣ୍ଡପାତିକସ୍ସ ୱଟ୍ଟତି, ନ ୱଟ୍ଟତୀତି ? ଆମିସସ୍ସେୱ ପଟିକ୍ଖିତ୍ତତ୍ତା ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ସଙ୍ଘଂ ଉଦ୍ଦିସ୍ସ ଦିନ୍ନତ୍ତା ପନ ନ ଗହେତବ୍ବ’’ନ୍ତି ୱଦନ୍ତି ।

ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତକଥା ନିଟ୍ଠିତା ।

୨୧୦.ନିମନ୍ତନଂ ପୁଗ୍ଗଲିକଂ ଚେ, ସୟମେୱ ଇସ୍ସରୋ । ସଙ୍ଘିକଂ ପନ ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ଗାହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନେତ୍ଥ ଦୂତୋ ବ୍ୟତ୍ତୋ ହୋତି, ‘‘ଭନ୍ତେ, ରାଜଗେହେ ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ଅୱତ୍ୱା ‘‘ଭିକ୍ଖଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦତି, ପିଣ୍ଡପାତିକାନମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ଅଥ ଦୂତୋ ଅବ୍ୟତ୍ତୋ ‘‘ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦତି, ଭତ୍ତୁଦ୍ଦେସକୋ ବ୍ୟତ୍ତୋ ‘‘ଭତ୍ତ’’ନ୍ତି ଅୱତ୍ୱା ‘‘ଭନ୍ତେ, ତୁମ୍ହେ ୟାଥ, ତୁମ୍ହେ ୟାଥା’’ତି ୱଦତି, ଏୱମ୍ପି ପିଣ୍ଡପାତିକାନମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ, ଭନ୍ତେ, ପଟିପାଟିୟା ଭତ୍ତଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ନିମନ୍ତିତୁଂ ଆଗତମନୁସ୍ସୋ ଆସନସାଲଂ ପୱିସିତ୍ୱା ‘‘ଅଟ୍ଠ ଭିକ୍ଖୂ ଦେଥା’’ତି ୱା ‘‘ଅଟ୍ଠ ପତ୍ତେ ଦେଥା’’ତି ୱା ୱଦତି, ଏୱମ୍ପି ପିଣ୍ଡପାତିକାନଂ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ତୁମ୍ହେ ଚ ତୁମ୍ହେ ଚ ଗଚ୍ଛଥା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ‘‘ଅଟ୍ଠ ଭିକ୍ଖୂ ଦେଥ, ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥ, ଅଟ୍ଠ ପତ୍ତେ ଦେଥ, ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱା ୱଦତି, ପଟିପାଟିୟା ଗାହେତବ୍ବଂ । ଗାହେନ୍ତେନ ପନ ୱିଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ‘‘ଭତ୍ତ’’ନ୍ତି ଅୱଦନ୍ତେନ ‘‘ତୁମ୍ହେ ଚ ତୁମ୍ହେ ଚ ଗଚ୍ଛଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପିଣ୍ଡପାତିକାନଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଭନ୍ତେ, ତୁମ୍ହାକଂ ପତ୍ତଂ ଦେଥ, ତୁମ୍ହେ ଏଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ‘‘ସାଧୁ ଉପାସକା’’ତି ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ‘‘ସଙ୍ଘତୋ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ତୁମ୍ହେ ଏଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ଠିତିକାୟ ଗାହେତବ୍ବଂ ।

ନିମନ୍ତନଭତ୍ତଘରତୋ ପନ ପତ୍ତତ୍ଥାୟ ଆଗତସ୍ସ ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ଠିତିକାୟ ପତ୍ତୋ ଦାତବ୍ବୋ । ଏକୋ ‘‘ସଙ୍ଘତୋ ପଟିପାଟିୟା ପତ୍ତ’’ନ୍ତି ଅୱତ୍ୱା କେୱଲଂ ‘‘ଏକଂ ପତ୍ତଂ ଦେଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ଅଗ୍ଗାହିତେୟେୱ ପତ୍ତେ ୟସ୍ସ କସ୍ସଚି ପତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ପୂରେତ୍ୱା ଆହରତି, ତଂ ପତ୍ତସାମିକସ୍ସେୱ ହୋତି । ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତେ ୱିୟ ଠିତିକାୟ ନ ଗାହେତବ୍ବଂ । ଇଧାପି ୟୋ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ତୁଣ୍ହୀଭୂତୋ ତିଟ୍ଠତି, ସୋ ‘‘କସ୍ସ ସନ୍ତିକଂ ଆଗତୋସୀ’’ତି ୱା ‘‘କସ୍ସ ପତ୍ତଂ ହରିସ୍ସସୀ’’ତି ୱା ନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ପୁଚ୍ଛାସଭାଗେନ ହି ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ସନ୍ତିକଂ ଆଗତୋ, ତୁମ୍ହାକଂ ପତ୍ତଂ ହରିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱଦେୟ୍ୟ, ତତୋ ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ଭିକ୍ଖୂହି ଜିଗୁଚ୍ଛନୀୟୋ ଅସ୍ସ । ‘‘କୁହିଂ ଗଚ୍ଛସି, କିଂ କରୋନ୍ତୋ ଆହିଣ୍ଡସୀ’’ତି ପନ ୱୁତ୍ତେ ‘‘ତସ୍ସ ପତ୍ତତ୍ଥାୟ ଆଗତୋମ୍ହୀ’’ତି ୱଦନ୍ତସ୍ସ ପଟିପାଟିଭତ୍ତଟ୍ଠିତିକାୟ ଗହେତ୍ୱା ପତ୍ତୋ ଦାତବ୍ବୋ । ‘‘ଭତ୍ତହରଣପତ୍ତଂ ଦେଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ପଟିପାଟିଭତ୍ତଟ୍ଠିତିକାୟ ଏୱ ଦାତବ୍ବୋ । ସଚେ ଆହରିତ୍ୱା ‘‘ସବ୍ବୋ ସଙ୍ଘୋ ଭୁଞ୍ଜତୂ’’ତି ୱଦତି, ଭାଜେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ପତ୍ତସାମିକସ୍ସ ଅତିକ୍କନ୍ତମ୍ପି ଠିତିକଂ ଠପେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞଂ ପଟିପାଟିଭତ୍ତଂ ଗାହେତବ୍ବଂ ।

ଏକୋ ପାତିୟା ଭତ୍ତଂ ଆହରିତ୍ୱା ‘‘ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱଦତି, ଆଲୋପଭତ୍ତଟ୍ଠିତିକତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଆଲୋପସଙ୍ଖେପେନ ଭାଜେତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ତୁଣ୍ହୀଭୂତୋ ଅଚ୍ଛତି, ‘‘କସ୍ସ ତେ ଆଭତଂ, କସ୍ସ ଦାତୁକାମୋସୀ’’ତି ନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ‘‘କୁହିଂ ଗଚ୍ଛସି, କିଂ କରୋନ୍ତୋ ଆହିଣ୍ଡସୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ‘‘ସଙ୍ଘସ୍ସ ମେ ଭତ୍ତଂ ଆଭତଂ, ଥେରାନଂ ମେ ଭତ୍ତଂ ଆଭତ’’ନ୍ତି ୱଦତି, ଗହେତ୍ୱା ଆଲୋପଭତ୍ତଟ୍ଠିତିକାୟ ଭାଜେତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ଏୱଂ ଆଭତଂ ଭତ୍ତଂ ବହୁ ହୋତି, ସକଲସଙ୍ଘସ୍ସ ପହୋତି, ଅଭିହଟଭିକ୍ଖା ନାମ, ପିଣ୍ଡପାତିକାନମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ଠିତିକାପୁଚ୍ଛନକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି, ଥେରାସନତୋ ପଟ୍ଠାୟ ପତ୍ତଂ ପୂରେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ ।

ଉପାସକୋ ସଙ୍ଘତ୍ଥେରସ୍ସ ୱା ଗନ୍ଥଧୁତଙ୍ଗୱସେନ ଅଭିଞ୍ଞାତସ୍ସ ୱା ଭତ୍ତୁଦ୍ଦେସକସ୍ସ ୱା ପହିଣତି ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ଭତ୍ତଗହଣତ୍ଥାୟ ଅଟ୍ଠ ଭିକ୍ଖୂ ଗହେତ୍ୱା ଆଗଚ୍ଛଥା’’ତି, ସଚେପି ଞାତିଉପଟ୍ଠାକେହି ପେସିତଂ ହୋତି, ଇମେ ତୟୋ ଜନା ପୁଚ୍ଛିତୁଂ ନ ଲଭନ୍ତି, ଆରୁଳ୍ହାୟେୱ ମାତିକଂ । ସଙ୍ଘତୋ ଅଟ୍ଠ ଭିକ୍ଖୂ ଉଦ୍ଦିସାପେତ୍ୱା ଅତ୍ତନୱମେହି ଗନ୍ତବ୍ବଂ । କସ୍ମା ? ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ହି ଏତେ ଭିକ୍ଖୂ ନିସ୍ସାୟ ଲାଭୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତୀତି । ଗନ୍ଥଧୁତଙ୍ଗାଦୀହି ପନ ଅନଭିଞ୍ଞାତୋ ଆୱାସିକଭିକ୍ଖୁ ଆପୁଚ୍ଛିତୁଂ ଲଭତି, ତସ୍ମା ତେନ ‘‘କିଂ ସଙ୍ଘତୋ ଗଣ୍ହାମି, ଉଦାହୁ ୟେ ଜାନାମି, ତେହି ସଦ୍ଧିଂ ଆଗଚ୍ଛାମୀ’’ତି ମାତିକଂ ଆରୋପେତ୍ୱା ୟଥା ଦାୟକା ୱଦନ୍ତି, ତଥା ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ନିସ୍ସିତକେ ୱା ୟେ ୱା ଜାନାଥ, ତେ ଗହେତ୍ୱା ଏଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ୟେ ଇଚ୍ଛନ୍ତି, ତେହି ସଦ୍ଧିଂ ଗନ୍ତୁଂ ଲଭତି । ସଚେ ‘‘ଅଟ୍ଠ ଭିକ୍ଖୂ ପହିଣଥା’’ତି ପେସେନ୍ତି, ସଙ୍ଘତୋୱ ପେସେତବ୍ବା । ଅତ୍ତନା ସଚେ ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ଗାମେ ସକ୍କା ହୋତି ଭିକ୍ଖା ଲଭିତୁଂ, ଅଞ୍ଞୋ ଗାମୋ ଗନ୍ତବ୍ବୋ । ନ ସକ୍କା ଚେ ହୋତି ଲଭିତୁଂ, ସୋୟେୱ ଗାମୋ ପିଣ୍ଡାୟ ପୱିସିତବ୍ବୋ ।

ନିମନ୍ତିତଭିକ୍ଖୂ ଆସନସାଲାୟ ନିସିନ୍ନା ହୋନ୍ତି, ତତ୍ର ଚେ ମନୁସ୍ସା ‘‘ପତ୍ତେ ଦେଥା’’ତି ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଅନିମନ୍ତିତେହି ନ ଦାତବ୍ବା, ‘‘ଏତେ ନିମନ୍ତିତା ଭିକ୍ଖୂ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ‘‘ତୁମ୍ହେପି ଦେଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଉସ୍ସୱାଦୀସୁ ମନୁସ୍ସା ସୟମେୱ ପରିୱେଣାନି ଚ ପଧାନଘରାନି ଚ ଗନ୍ତ୍ୱା ତିପିଟକେ ଚ ଧମ୍ମକଥିକେ ଚ ଭିକ୍ଖୁସତେନପି ସଦ୍ଧିଂ ନିମନ୍ତେନ୍ତି, ତଦା ତେହି ୟେ ଜାନନ୍ତି, ତେ ଗହେତ୍ୱା ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । କସ୍ମା ? ନ ହି ମହାଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘେନ ଅତ୍ଥିକା ମନୁସ୍ସା ପରିୱେଣପଧାନଘରାନି ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ସନ୍ନିପାତଟ୍ଠାନତୋୱ ୟଥାସତ୍ତି ୟଥାବଲଂ ଭିକ୍ଖୂ ଗଣ୍ହିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତୀତି ।

ସଚେ ପନ ସଙ୍ଘତ୍ଥେରୋ ୱା ଗନ୍ଥଧୁତଙ୍ଗୱସେନ ଅଭିଞ୍ଞାତୋ ୱା ଭତ୍ତୁଦ୍ଦେସକୋ ୱା ଅଞ୍ଞତ୍ର ୱା ୱସ୍ସଂ ୱସିତ୍ୱା କତ୍ଥଚି ୱା ଗନ୍ତ୍ୱା ପୁନ ସକଟ୍ଠାନଂ ଆଗଚ୍ଛତି, ମନୁସ୍ସା ଚ ଆଗନ୍ତୁକସ୍ସ ସକ୍କାରଂ କରୋନ୍ତି, ଏକୱାରଂ ୟେ ଜାନନ୍ତି, ତେ ଗହେତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ପଟିବଦ୍ଧକାଲତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଦୁତିୟୱାରେ ଆରଦ୍ଧେ ସଙ୍ଘତୋୟେୱ ଗହେତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ଅଭିନୱଆଗନ୍ତୁକାୱ ହୁତ୍ୱା ‘‘ଞାତୀ ୱା ଉପଟ୍ଠାକେ ୱା ପସ୍ସିସ୍ସାମୀ’’ତି ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତତ୍ର ଚେ ତେସଂ ଞାତୀ ଚ ଉପଟ୍ଠାକା ଚ ସକ୍କାରଂ କରୋନ୍ତି, ଏତ୍ଥ ପନ ୟେ ଜାନନ୍ତି, ତେ ଗହେତ୍ୱା ଗନ୍ତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ୟୋ ପନ ଅତିଲାଭୀ ହୋତି, ସକଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ଆଗନ୍ତୁକଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ଏକସଦିସଂ, ସବ୍ବତ୍ଥ ମନୁସ୍ସା ସଙ୍ଘଭତ୍ତଂ ସଜ୍ଜେତ୍ୱାୱ ନିସୀଦନ୍ତି, ତେନ ସଙ୍ଘତୋୱ ଗହେତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବନ୍ତି ଅୟଂ ନିମନ୍ତନେ ୱିସେସୋ । ଅୱସେସୋ ସବ୍ବପଞ୍ହୋ ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବୋ । କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ପନ ‘‘ଅଟ୍ଠ ମହାଥେରେ ଦେଥାତି ୱୁତ୍ତେ ଅଟ୍ଠ ମହାଥେରାୱ ଦାତବ୍ବା’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ଏସ ନୟୋ ମଜ୍ଝିମାଦୀସୁ । ସଚେ ପନ ଅୱିସେସେତ୍ୱା ‘‘ଅଟ୍ଠ ଭିକ୍ଖୂ ଦେଥା’’ତି ୱଦତି, ସଙ୍ଘତୋ ଦାତବ୍ବାତି ।

ନିମନ୍ତନଭତ୍ତକଥା ନିଟ୍ଠିତା ।

୨୧୧.ସଲାକଭତ୍ତଂ ପନ ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସଲାକାୟ ୱା ପଟ୍ଟିକାୟ ୱା ଉପନିବନ୍ଧିତ୍ୱା ଓପୁଞ୍ଜିତ୍ୱା ଭତ୍ତଂ ଉଦ୍ଦିସିତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୨୬) ୱଚନତୋ ରୁକ୍ଖସାରମୟାୟ ସଲାକାୟ ୱା ୱେଳୁୱିଲୀୱତାଲପଣ୍ଣାଦିମୟାୟ ପଟ୍ଟିକାୟ ୱା ‘‘ଅସୁକସ୍ସ ନାମ ସଲାକଭତ୍ତ’’ନ୍ତି ଏୱଂ ଅକ୍ଖରାନି ଉପନିବନ୍ଧିତ୍ୱା ପଚ୍ଛିୟଂ ୱା ଚୀୱରଭୋଗେ ୱା କତ୍ୱା ସବ୍ବସଲାକାୟୋ ଓପୁଞ୍ଜିତ୍ୱା ପୁନପ୍ପୁନଂ ହେଟ୍ଠୁପରିୟୱସେନ ଆଲୋଳେତ୍ୱା ପଞ୍ଚଙ୍ଗସମନ୍ନାଗତେନ ଭତ୍ତୁଦ୍ଦେସକେନ ସଚେ ଠିତିକା ଅତ୍ଥି, ଠିତିକତୋ ପଟ୍ଠାୟ, ନୋ ଚେ ଅତ୍ଥି, ଥେରାସନତୋ ପଟ୍ଠାୟ ସଲାକା ଦାତବ୍ବା । ପଚ୍ଛା ଆଗତାନମ୍ପି ଏକାବଦ୍ଧୱସେନ ଦୂରେ ଠିତାନମ୍ପି ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ଦାତବ୍ବା ।

ସଚେ ୱିହାରସ୍ସ ସମନ୍ତତୋ ବହୂ ଗୋଚରଗାମା, ଭିକ୍ଖୂ ପନ ନ ବହୂ, ଗାମୱସେନପି ସଲାକା ପାପୁଣନ୍ତି । ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ଅସୁକଗାମେ ସଲାକଭତ୍ତଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତି ଗାମୱସେନେୱ ଗାହେତବ୍ବଂ । ଏୱଂ ଗାହେନ୍ତେନ ସଚେପି ଏକମେକସ୍ମିଂ ଗାମେ ନାନପ୍ପକାରାନି ସଟ୍ଠି ସଲାକଭତ୍ତାନି, ସବ୍ବାନି ଗହିତାନେୱ ହୋନ୍ତି । ତସ୍ସ ପତ୍ତଗାମସମୀପେ ଅଞ୍ଞାନିପି ଦ୍ୱେ ତୀଣି ସଲାକଭତ୍ତାନି ହୋନ୍ତି, ତାନି ତସ୍ସେୱ ଦାତବ୍ବାନି । ନ ହି ସକ୍କା ତେସଂ କାରଣା ଅଞ୍ଞଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ପହିଣିତୁନ୍ତି ।

ସଚେ ଏକଚ୍ଚେସୁ ଗାମେସୁ ବହୂନି ସଲାକଭତ୍ତାନି ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ସତ୍ତନ୍ନମ୍ପି ଅଟ୍ଠନ୍ନମ୍ପି ଭିକ୍ଖୂନଂ ଦାତବ୍ବାନି । ଦେନ୍ତେନ ପନ ଚତୁନ୍ନଂ ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ଭତ୍ତାନଂ ସଲାକାୟୋ ଏକତୋ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ଦାତବ୍ବା । ସଚେ ତଂ ଗାମଂ ଅତିକ୍କମିତ୍ୱା ଅଞ୍ଞୋ ଗାମୋ ହୋତି, ତସ୍ମିଞ୍ଚ ଏକମେୱ ସଲାକଭତ୍ତଂ, ତଂ ପନ ପାତୋୱ ଦେନ୍ତି, ତମ୍ପି ଏତେସୁ ଭିକ୍ଖୂସୁ ଏକସ୍ସ ନିଗ୍ଗହେନ ଦତ୍ୱା ‘‘ପାତୋୱ ତଂ ଗହେତ୍ୱା ପଚ୍ଛା ଓରିମଗାମେ ଇତରାନି ଭତ୍ତାନି ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ସଚେ ଓରିମଗାମେ ସଲାକଭତ୍ତେସୁ ଅଗ୍ଗହିତେସ୍ୱେୱ ଗହିତସଞ୍ଞାୟ ଗଚ୍ଛତି, ପରଭାଗଗାମେ ସଲାକଭତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ପୁନ ୱିହାରଂ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଇତରାନି ଗହେତ୍ୱା ଓରିମଗାମୋ ଗନ୍ତବ୍ବୋ । ନ ହି ବହିସୀମାୟ ସଙ୍ଘଲାଭୋ ଗାହେତୁଂ ଲବ୍ଭତୀତି ଅୟଂ ନୟୋ କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତୋ । ସଚେ ପନ ଭିକ୍ଖୂ ବହୂ ହୋନ୍ତି, ଗାମୱସେନ ସଲାକା ନ ପାପୁଣନ୍ତି, ୱୀଥିୱସେନ ୱା ୱୀଥିୟଂ ଏକଗେହୱସେନ ୱା ଏକକୁଲୱସେନ ୱା ଗାହେତବ୍ବଂ । ୱୀଥିଆଦୀସୁ ଚ ୟତ୍ଥ ବହୂନି ଭତ୍ତାନି, ତତ୍ଥ ଗାମେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ବହୂନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଗାହେତବ୍ବାନି, ସଲାକାସୁ ଅସତି ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱାପି ଗାହେତବ୍ବାନି ।

୨୧୨. ସଲାକଦାୟକେନ ପନ ୱତ୍ତଂ ଜାନିତବ୍ବଂ । ତେନ ହି କାଲସ୍ସେୱ ୱୁଟ୍ଠାୟ ପତ୍ତଚୀୱରଂ ଗହେତ୍ୱା ଭୋଜନସାଲଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ଅସମ୍ମଟ୍ଠଟ୍ଠାନଂ ସମ୍ମଜ୍ଜିତ୍ୱା ପାନୀୟଂ ପରିଭୋଜନୀୟଂ ଉପଟ୍ଠାପେତ୍ୱା ‘‘ଇଦାନି ଭିକ୍ଖୂହି ୱତ୍ତଂ କତଂ ଭୱିସ୍ସତୀ’’ତି କାଲଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ଘଣ୍ଟିଂ ପହରିତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୂସୁ ସନ୍ନିପତିତେସୁ ପଠମମେୱ ୱାରଗାମେ ସଲାକଭତ୍ତଂ ଗାହେତବ୍ବଂ, ‘‘ତୁୟ୍ହଂ ଅସୁକସ୍ମିଂ ନାମ ୱାରଗାମେ ସଲାକା ପାପୁଣାତି, ତତ୍ର ଗଚ୍ଛା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅଭିରେକଗାୱୁତେ ଗାମୋ ହୋତି, ତଂ ଦିୱସଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତା କିଲମନ୍ତି, ‘‘ସ୍ୱେ ତୁୟ୍ହଂ ୱାରଗାମେ ପାପୁଣାତୀ’’ତି ଅଜ୍ଜେୱ ଗାହେତବ୍ବଂ । ୟୋ ୱାରଗାମଂ ପେସିୟମାନୋ ନ ଗଚ୍ଛତି, ଅଞ୍ଞଂ ସଲାକଂ ମଗ୍ଗତି, ନ ଦାତବ୍ବା । ସଦ୍ଧାନଞ୍ହି ମନୁସ୍ସାନଂ ପୁଞ୍ଞହାନି ଚ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଚ ଲାଭଚ୍ଛେଦୋ ହୋତି, ତସ୍ମା ତସ୍ସ ଦୁତିୟେପି ତତିୟେପି ଦିୱସେ ଅଞ୍ଞା ସଲାକା ନ ଦାତବ୍ବା, ‘‘ଅତ୍ତନୋ ପତ୍ତଟ୍ଠାନଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜାହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ, ତୀଣି ପନ ଦିୱସାନି ଅଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ୱାରଗାମତୋ ଓରିମୱାରଗାମେ ସଲାକା ଗାହେତବ୍ବା । ତଞ୍ଚେ ନ ଗଣ୍ହାତି, ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ତସ୍ସ ଅଞ୍ଞଂ ସଲାକଂ ଦାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଦଣ୍ଡକମ୍ମଂ ଦଳ୍ହଂ କାତବ୍ବଂ। ସଟ୍ଠିତୋ ୱା ପଣ୍ଣାସତୋ ୱା ନ ପରିହାପେତବ୍ବଂ । ୱାରଗାମେ ଗାହେତ୍ୱା ୱିହାରୱାରୋ ଗାହେତବ୍ବୋ, ‘‘ତୁୟ୍ହଂ ୱିହାରୱାରୋ ପାପୁଣାତୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ୱିହାରୱାରିକସ୍ସ ଦ୍ୱେ ତିସ୍ସୋ ୟାଗୁସଲାକାୟୋ ତିସ୍ସୋ ଚତସ୍ସୋ ଭତ୍ତସଲାକାୟୋ ଚ ଦାତବ୍ବା, ନିବଦ୍ଧଂ କତ୍ୱା ପନ ନ ଦାତବ୍ବା । ୟାଗୁଭତ୍ତଦାୟକା ହି ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ୟାଗୁଭତ୍ତଂ ୱିହାରଗୋପକାୱଭୁଞ୍ଜନ୍ତୀ’’ତି ଅଞ୍ଞଥତ୍ତଂ ଆପଜ୍ଜେୟ୍ୟୁଂ, ତସ୍ମା ଅଞ୍ଞେସୁ କୁଲେସୁ ଦାତବ୍ବା ।

ସଚେ ୱିହାରୱାରିକାନଂ ସଭାଗା ଆହରିତ୍ୱା ଦେନ୍ତି, ଇଚ୍ଚେତଂ କୁସଲଂ । ନୋ ଚେ, ୱାରଂ ଗହେତ୍ୱା ତେସଂ ୟାଗୁଭତ୍ତଂ ଆହରାପେତବ୍ବଂ, ତାୱ ନେସଂ ସଲାକା ଫାତିକମ୍ମମେୱ ଭୱନ୍ତି । ୱସ୍ସଗ୍ଗେନ ପତ୍ତଟ୍ଠାନେ ପନ ଅଞ୍ଞମ୍ପି ପଣୀତଭତ୍ତସଲାକଂ ଗଣ୍ହିତୁଂ ଲଭନ୍ତିୟେୱ । ଅତିରେକଉତ୍ତରିଭଙ୍ଗସ୍ସ ଏକଚାରିକଭତ୍ତସ୍ସ ୱିସୁଂ ଠିତିକଂ କତ୍ୱା ସଲାକା ଦାତବ୍ବା । ସଚେ ୟେନ ସଲାକା ଲଦ୍ଧା, ସୋ ତଂ ଦିୱସଂ ତଂ ଭତ୍ତଂ ନ ଲଭତି, ପୁନ ଦିୱସେ ଗାହେତବ୍ବଂ । ଭତ୍ତଞ୍ଞେୱ ଲଭତି, ନ ଉତ୍ତରିଭଙ୍ଗଂ, ଏୱମ୍ପି ପୁନ ଗାହେତବ୍ବଂ । ଖୀରଭତ୍ତସଲାକାୟପି ଏସେୱ ନୟୋ । ସଚେ ପନ ଖୀରମେୱ ଲଭତି, ନ ଭତ୍ତଂ, ଖୀରଲାଭତୋ ପଟ୍ଠାୟ ପୁନ ନ ଗାହେତବ୍ବଂ । ଦ୍ୱେ ତୀଣି ଏକଚାରିକଭତ୍ତାନି ଏକସ୍ସେୱ ପାପୁଣନ୍ତି, ଦୁବ୍ଭିକ୍ଖସମୟେ ସଙ୍ଘନୱକେନ ଲଦ୍ଧକାଲେ ୱିଜଟେତ୍ୱା ୱିସୁଂ ଗାହେତବ୍ବାନି । ପାକତିକସଲାକଭତ୍ତଂ ଅଲଦ୍ଧସ୍ସପି ପୁନଦିୱସେ ଗାହେତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ଖୁଦ୍ଦକୋ ୱିହାରୋ ହୋତି, ସବ୍ବେ ଭିକ୍ଖୂ ଏକସମ୍ଭୋଗା, ଉଚ୍ଛୁସଲାକଂ ଗାହେନ୍ତେନ ୟସ୍ସ କସ୍ସଚି ସମ୍ମୁଖୀଭୂତସ୍ସ ପାପେତ୍ୱା ମହାଥେରାଦୀନଂ ଦିୱା ତଚ୍ଛେତ୍ୱା ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ରସସଲାକଂ ପାପେତ୍ୱା ପଚ୍ଛାଭତ୍ତମ୍ପି ପରିସ୍ସାୱେତ୍ୱା ଫାଣିତଂ ୱା କାରେତ୍ୱା ପିଣ୍ଡପାତିକାଦୀନମ୍ପି ଦାତବ୍ବଂ, ଆଗନ୍ତୁକାନଂ ଆଗତାନାଗତଭାୱଂ ଞତ୍ୱା ଗାହେତବ୍ବା । ମହାଆୱାସେ ଠିତିକଂ କତ୍ୱା ଗାହେତବ୍ବା । ତକ୍କସଲାକମ୍ପି ସଭାଗଟ୍ଠାନେ ପାପେତ୍ୱା ୱା ଧୂମାପେତ୍ୱା ପଚାପେତ୍ୱା ୱା ଥେରାନଂ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ମହାଆୱାସେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଫଲସଲାକପୂୱସଲାକଭେସଜ୍ଜଗନ୍ଧମାଲାସଲାକାୟୋପି ୱିସୁଂ ଠିତିକାୟ ଗାହେତବ୍ବା । ଭେସଜ୍ଜାଦିସଲାକାୟୋ ଚେତ୍ଥ କିଞ୍ଚାପି ପିଣ୍ଡପାତିକାନମ୍ପି ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ସଲାକୱସେନ ପନ ଗାହିତତ୍ତା ନ ସାଦିତବ୍ବା । ଅଗ୍ଗଭିକ୍ଖାମତ୍ତଂ ସଲାକଭତ୍ତଂ ଦେନ୍ତି, ଠିତିକଂ ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଗାହେତବ୍ବଂ । ଅସତିୟା ଠିତିକାୟ ଥେରାସନତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଗାହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ତାଦିସାନି ଭତ୍ତାନି ବହୂନି ହୋନ୍ତି, ଏକେକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦ୍ୱେ ତୀଣି ଦାତବ୍ବାନି । ନୋ ଚେ, ଏକେକମେୱ ଦତ୍ୱା ପଟିପାଟିୟା ଗତାୟ ପୁନ ଥେରାସନତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଦାତବ୍ବଂ । ଅଥ ଅନ୍ତରାୱ ଉପଚ୍ଛିଜ୍ଜତି, ଠିତିକା ସଲ୍ଲକ୍ଖେତବ୍ବା । ୟଦି ପନ ତାଦିସଂ ଭତ୍ତଂ ନିବଦ୍ଧମେୱ ହୋତି, ୟସ୍ସ ପାପୁଣାତି, ସୋ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଲଦ୍ଧା ୱା ଅଲଦ୍ଧା ୱା ସ୍ୱେପି ଗଣ୍ହେୟ୍ୟାସୀ’’ତି । ଏକଂ ଅନିବଦ୍ଧଂ ହୋତି, ଲଭନଦିୱସେ ପନ ୟାୱଦତ୍ଥଂ ଲଭତି । ଅଲଭନଦିୱସା ବହୁତରା ହୋନ୍ତି, ତଂ ୟସ୍ସ ପାପୁଣାତି, ସୋ ଅଲଭିତ୍ୱା ‘‘ସ୍ୱେ ଗଣ୍ହେୟ୍ୟାସୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ ।

ୟୋ ସଲାକାସୁ ଗହିତାସୁ ପଚ୍ଛା ଆଗଚ୍ଛତି, ତସ୍ସ ଅତିକ୍କନ୍ତାୱ ସଲାକା ନ ଉପଟ୍ଠାପେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବା । ସଲାକଂ ନାମ ଘଣ୍ଟିଂ ପହରଣତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ହତ୍ଥଂ ପସାରେନ୍ତୋୱ ଲଭତି, ଅଞ୍ଞସ୍ସ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ସମୀପେ ଠିତସ୍ସପି ଅତିକ୍କନ୍ତା ଅତିକ୍କନ୍ତାୱ ହୋତି । ସଚେ ପନସ୍ସ ଅଞ୍ଞୋ ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ଅତ୍ଥି, ସୟଂ ଅନାଗତୋପି ଲଭତି, ସଭାଗଟ୍ଠାନେ ‘‘ଅସୁକୋ ଅନାଗତୋ’’ତି ଞତ୍ୱା ‘‘ଅୟଂ ତସ୍ସ ସଲାକା’’ତି ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ‘‘ଅନାଗତସ୍ସ ନ ଦାତବ୍ବା’’ତି କତିକଂ କରୋନ୍ତି, ଅଧମ୍ମିକା ହୋତି । ଅନ୍ତୋଉପଚାରେ ଠିତସ୍ସ ହି ଭାଜନୀୟଭଣ୍ଡଂ ପାପୁଣାତି । ସଚେ ପନ ‘‘ଅନାଗତସ୍ସ ଦେଥା’’ତି ମହାସଦ୍ଦଂ କରୋନ୍ତି, ଦଣ୍ଡକମ୍ମଂ ଠପେତବ୍ବଂ, ‘‘ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଗଣ୍ହନ୍ତୂ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଛ ପଞ୍ଚସଲାକା ନଟ୍ଠା ହୋନ୍ତି, ଭତ୍ତୁଦ୍ଦେସକୋ ଦାୟକାନଂ ନାମଂ ନ ସରତି, ସୋ ଚେ ନଟ୍ଠସଲାକା ମହାଥେରସ୍ସ ୱା ଅତ୍ତନୋ ୱା ପାପେତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୂ ୱଦେୟ୍ୟ ‘‘ମୟା ଅସୁକଗାମେ ସଲାକଭତ୍ତଂ ମୟ୍ହଂ ପାପିତଂ, ତୁମ୍ହେ ତତ୍ଥ ଲଦ୍ଧସଲାକଭତ୍ତଂ ଭୁଞ୍ଜେୟ୍ୟାଥା’’ତି, ୱଟ୍ଟତି, ୱିହାରେ ଅପାପିତଂ ପନ ଆସନସାଲାୟ ତଂ ଭତ୍ତଂ ଲଭିତ୍ୱା ତତ୍ଥେୱ ପାପେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅଜ୍ଜ ପଟ୍ଠାୟ ମୟ୍ହଂ ସଲାକଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ତତ୍ର ଆସନସାଲାୟ ଗାହେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ୱିହାରଂ ଆନେତ୍ୱା ଗାହେତବ୍ବଂ । ‘‘ସ୍ୱେ ପଟ୍ଠାୟା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ଭତ୍ତୁଦ୍ଦେସକସ୍ସ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ ‘‘ସ୍ୱେ ପଟ୍ଠାୟ ଅସୁକକୁଲଂ ନାମ ସଲାକଭତ୍ତଂ ଦେତି, ସଲାକଗ୍ଗାହଣକାଲେ ସରେୟ୍ୟାସୀ’’ତି । ଦୁବ୍ଭିକ୍ଖେ ସଲାକଭତ୍ତଂ ପଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ସୁଭିକ୍ଖେ ଜାତେ କଞ୍ଚି ଭିକ୍ଖୁଂ ଦିସ୍ୱା ‘‘ଅଜ୍ଜ ପଟ୍ଠାୟ ଅମ୍ହାକଂ ସଲାକଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ପୁନ ପଟ୍ଠପେନ୍ତି, ଅନ୍ତୋଗାମେ ଅଗାହେତ୍ୱା ୱିହାରଂ ଆନେତ୍ୱା ଗାହେତବ୍ବଂ । ଇଦଞ୍ହି ସଲାକଭତ୍ତଂ ନାମ ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତସଦିସଂ ନ ହୋତି, ୱିହାରମେୱ ସନ୍ଧାୟ ଦୀୟତି, ତସ୍ମା ବହିଉପଚାରେ ଗାହେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ସ୍ୱେ ପଟ୍ଠାୟା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ୱିହାରେ ଗାହେତବ୍ବମେୱ ।

ଗମିକୋ ଭିକ୍ଖୁ ୟଂ ଦିସାଭାଗଂ ଗନ୍ତୁକାମୋ, ତତ୍ଥ ଅଞ୍ଞେନ ୱାରଗାମସଲାକା ଲଦ୍ଧା ହୋତି, ତଂ ଗହେତ୍ୱା ଇତରଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ‘‘ମୟ୍ହଂ ପତ୍ତସଲାକଂ ତ୍ୱଂ ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ତେନ ପନ ଉପଚାରସୀମଂ ଅନତିକ୍କନ୍ତେୟେୱ ତସ୍ମିଂ ତସ୍ସ ସଲାକା ଗାହେତବ୍ବା । ଛଡ୍ଡିତୱିହାରେ ୱସିତ୍ୱା ମନୁସ୍ସା ‘‘ବୋଧିଚେତିୟାଦୀନି ଜଗ୍ଗିତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜନ୍ତୂ’’ତି ସଲାକଭତ୍ତଂ ପଟ୍ଠପେନ୍ତି, ଭିକ୍ଖୂ ସଭାଗଟ୍ଠାନେସୁ ୱସିତ୍ୱା କାଲସ୍ସେୱ ଗନ୍ତ୍ୱା ତତ୍ଥ ୱତ୍ତଂ କରିତ୍ୱା ତଂ ଭତ୍ତଂ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ତେସୁ ସ୍ୱାତନାୟ ଅତ୍ତନୋ ପାପେତ୍ୱା ଗତେସୁ ଆଗନ୍ତୁକୋ ଭିକ୍ଖୁ ଛଡ୍ଡିତୱିହାରେ ୱସିତ୍ୱା କାଲସ୍ସେୱ ୱତ୍ତଂ କତ୍ୱା ଘଣ୍ଟିଂ ପହରିତ୍ୱା ସଲାକଭତ୍ତଂ ଅତ୍ତନୋ ପାପେତ୍ୱା ଆସନସାଲଂ ଗଚ୍ଛତି, ସୋୱ ତସ୍ସ ଭତ୍ତସ୍ସ ଇସ୍ସରୋ । ୟୋ ପନ ଭିକ୍ଖୂସୁ ୱତ୍ତଂ କରୋନ୍ତେସୁୟେୱ ଭୂମିୟଂ ଦ୍ୱେ ତୟୋ ସମ୍ମୁଞ୍ଜନୀପହାରେ ଦତ୍ୱା ଘଣ୍ଟିଂ ପହରିତ୍ୱା ‘‘ଧୁରଗାମେ ସଲାକଭତ୍ତଂ ମୟ୍ହଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତି ଗଚ୍ଛତି, ତସ୍ସ ତଂ ଚୋରିକାୟ ଗହିତତ୍ତା ନ ପାପୁଣାତି, ୱତ୍ତଂ କତ୍ୱା ପାପେତ୍ୱା ପଚ୍ଛାଗତଭିକ୍ଖୂନଂୟେୱ ହୋତି ।

ଏକୋ ଗାମୋ ଅତିଦୂରେ ହୋତି, ଭିକ୍ଖୂ ନିଚ୍ଚଂ ଗନ୍ତୁଂ ନ ଇଚ୍ଛନ୍ତି, ମନୁସ୍ସା ‘‘ମୟଂ ପୁଞ୍ଞେନ ପରିବାହିରା ହୋମା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ୟେ ତସ୍ସ ଗାମସ୍ସ ଆସନ୍ନୱିହାରେ ସଭାଗଭିକ୍ଖୂ, ତେ ୱତ୍ତବ୍ବା ‘‘ଇମେସଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅନାଗତଦିୱସେ ତୁମ୍ହେ ଭୁଞ୍ଜଥା’’ତି, ସଲାକା ପନ ଦେୱସିକଂ ପାପେତବ୍ବା । ତା ଚ ଖୋ ପନ ଘଣ୍ଟିପହରଣମତ୍ତେନ ୱା ପଚ୍ଛିଚାଲନମତ୍ତେନ ୱା ପାପିତା ନ ହୋନ୍ତି, ପଚ୍ଛିଂ ପନ ଗହେତ୍ୱା ସଲାକା ପୀଠକେ ଆକିରିତବ୍ବା, ପଚ୍ଛି ପନ ମୁଖୱଟ୍ଟିୟଂ ନ ଗହେତବ୍ବା । ସଚେ ହି ତତ୍ଥ ଅହି ୱା ୱିଚ୍ଛିକୋ ୱା ଭୱେୟ୍ୟ, ଦୁକ୍ଖଂ ଉପ୍ପାଦେୟ୍ୟ, ତସ୍ମା ହେଟ୍ଠା ଗହେତ୍ୱା ପଚ୍ଛିଂ ପରମ୍ମୁଖଂ କତ୍ୱା ସଲାକା ଆକିରିତବ୍ବା ‘‘ସଚେପି ସପ୍ପୋ ଭୱିସ୍ସତି, ଏତ୍ତୋୱ ପଲାୟିସ୍ସତୀ’’ତି । ଏୱଂ ସଲାକା ଆକିରିତ୍ୱା ଗାମାଦିୱସେନ ପୁବ୍ବେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ଗାହେତବ୍ବା ।

ଅପିଚ ଏକଂ ମହାଥେରସ୍ସ ପାପେତ୍ୱା ‘‘ଅୱସେସା ମୟ୍ହଂ ପାପୁଣନ୍ତୀ’’ତି ଅତ୍ତନୋ ପାପେତ୍ୱା ୱତ୍ତଂ କତ୍ୱା ଚେତିୟଂ ୱନ୍ଦିତ୍ୱା ୱିତକ୍କମାଳକେ ଠିତେହି ଭିକ୍ଖୂହି ‘‘ପାପିତା, ଆୱୁସୋ, ସଲାକା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ଆମ, ଭନ୍ତେ, ତୁମ୍ହେ ଗତଗତଗାମେ ସଲାକଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଏୱଞ୍ହି ପାପିତାପି ସୁପାପିତାୱ ହୋନ୍ତି । ଭିକ୍ଖୂ ସବ୍ବରତ୍ତିଂ ଧମ୍ମସ୍ସୱନତ୍ଥଂ ଅଞ୍ଞଂ ୱିହାରଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତା ‘‘ମୟଂ ତତ୍ଥ ଦାନଂ ଅଗ୍ଗହେତ୍ୱାୱ ଅମ୍ହାକଂ ଗୋଚରଗାମେ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତ୍ୱା ଆଗମିସ୍ସାମା’’ତି ସଲାକା ଅଗ୍ଗହେତ୍ୱାୱ ଗତା ୱିହାରେ ଥେରସ୍ସ ପତ୍ତଂ ସଲାକଭତ୍ତଂ ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । ଅଥ ମହାଥେରୋପି ‘‘ଅହଂ ଇଧ କିଂ କରୋମୀ’’ତି ତେହିୟେୱ ସଦ୍ଧିଂ ଗଚ୍ଛତି, ତେହି ଗତୱିହାରେ ଅଭୁଞ୍ଜିତ୍ୱାୱ ଗୋଚରଗାମଂ ଅନୁପ୍ପତ୍ତେହି ‘‘ଦେଥ, ଭନ୍ତେ, ପତ୍ତେ, ସଲାକୟାଗୁଆଦୀନି ଆହରିସ୍ସାମା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପତ୍ତା ନ ଦାତବ୍ବା । କସ୍ମା, ଭନ୍ତେ, ନ ଦେଥାତି । ୱିହାରଟ୍ଠକଂ ଭତ୍ତଂ ୱିହାରେ ୱୁତ୍ଥାନଂ ପାପୁଣାତି, ମୟଂ ଅଞ୍ଞୱିହାରେ ୱୁତ୍ଥାତି । ‘‘ଦେଥ, ଭନ୍ତେ, ନ ମୟଂ ୱିହାରେ ପାଲିକାୟ ଦେମ, ତୁମ୍ହାକଂ ଦେମ, ଗଣ୍ହଥ ଅମ୍ହାକଂ ଭିକ୍ଖ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ୱଟ୍ଟତି ।

ସଲାକଭତ୍ତକଥା ନିଟ୍ଠିତା ।

୨୧୩.ପକ୍ଖିକାଦୀସୁ ପନ ୟଂ ଅଭିଲକ୍ଖିତେସୁ ଚାତୁଦ୍ଦସୀ ପଞ୍ଚଦସୀ ପଞ୍ଚମୀ ଅଟ୍ଠମୀତି ଇମେସୁ ପକ୍ଖେସୁ କମ୍ମପ୍ପସୁତେହି ଉପୋସଥଂ କାତୁଂ ସତିକରଣତ୍ଥାୟ ଦୀୟତି, ତଂ ପକ୍ଖିକଂ ନାମ । ତଂ ସଲାକଭତ୍ତଗତିକମେୱ ହୋତି, ଗାହେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ସଚେ ସଲାକଭତ୍ତମ୍ପି ପକ୍ଖିକଭତ୍ତମ୍ପି ବହୁଂ ସବ୍ବେସଂ ୱିନିୱିଜ୍ଝିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି, ଦ୍ୱେପି ଭତ୍ତାନି ୱିସୁଂ ୱିସୁଂ ଗାହେତବ୍ବାନି । ସଚେ ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘୋ ମହା, ପକ୍ଖିକଂ ଗାହେତ୍ୱା ତସ୍ସ ଠିତିକାୟ ସଲାକଭତ୍ତଂ ଗାହେତବ୍ବଂ, ସଲାକଭତ୍ତଂ ୱା ଗାହାପେତ୍ୱା ତସ୍ସ ଠିତିକାୟ ପକ୍ଖିକଂ ଗାହେତବ୍ବଂ । ୟେସଂ ନ ପାପୁଣାତି, ତେ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିସ୍ସନ୍ତି । ସଚେ ଦ୍ୱେପି ଭତ୍ତାନି ବହୂନି, ଭିକ୍ଖୂ ମନ୍ଦା, ସଲାକଭତ୍ତଂ ନାମ ଦେୱସିକଂ ଲବ୍ଭତି, ତସ୍ମା ତଂ ଠପେତ୍ୱା ‘‘ପକ୍ଖିକଂ, ଆୱୁସୋ, ଭୁଞ୍ଜଥା’’ତି ପକ୍ଖିକମେୱ ଦାତବ୍ବଂ । ପକ୍ଖିକଂ ପଣୀତଂ ଦେନ୍ତି, ୱିସୁଂ ଠିତିକା କାତବ୍ବା, ‘‘ସ୍ୱେ ପକ୍ଖୋ’’ତି ଅଜ୍ଜ ପକ୍ଖିକଂ ନ ଗାହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ଦାୟକା ୱଦନ୍ତି ‘‘ସ୍ୱେପି ଅମ୍ହାକଂ ଘରେ ଲୂଖଭତ୍ତଂ ଭୱିସ୍ସତି, ଅଜ୍ଜେୱ ପକ୍ଖିକଭତ୍ତଂ ଉଦ୍ଦିସଥା’’ତି, ଏୱଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ଉପୋସଥିକଂ ନାମ ଅନ୍ୱଡ୍ଢମାସେ ଉପୋସଥଦିୱସେ ଉପୋସଥଙ୍ଗାନି ସମାଦିୟିତ୍ୱା ୟଂ ଅତ୍ତନା ଭୁଞ୍ଜତି, ତଦେୱ ଦୀୟତି । ପାଟିପଦିକଂ ନାମ ‘‘ଉପୋସଥେ ବହୂ ସଦ୍ଧା ପସନ୍ନା ଭିକ୍ଖୂନଂ ସକ୍କାରଂ କରୋନ୍ତି, ପାଟିପଦେ ପନ ଭିକ୍ଖୂ କିଲମନ୍ତି, ପାଟିପଦେ ଦିନ୍ନଂ ଦୁବ୍ଭିକ୍ଖଦାନସଦିସଂ ମହପ୍ଫଲଂ ହୋତି, ଉପୋସଥକମ୍ମେନ ୱା ପରିସୁଦ୍ଧସୀଲାନଂ ଦୁତିୟଦିୱସେ ଦିନ୍ନଂ ମହପ୍ଫଲଂ ହୋତୀ’’ତି ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ପାଟିପଦେ ଦୀୟମାନକଦାନଂ । ତମ୍ପି ଉଭୟଂ ସଲାକଭତ୍ତଗତିକମେୱ । ଇତି ଇମାନି ସତ୍ତପି ଭତ୍ତାନି ପିଣ୍ଡପାତିକାନଂ ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ଧୁତଙ୍ଗଭେଦଂ କରୋନ୍ତିୟେୱ ।

୨୧୪. ଅପରାନିପି ଚୀୱରକ୍ଖନ୍ଧକେ (ମହାୱ॰ ୩୫୦) ୱିସାଖାୟ ୱରଂ ୟାଚିତ୍ୱା ଦିନ୍ନାନି ଆଗନ୍ତୁକଭତ୍ତଂ ଗମିକଭତ୍ତଂ ଗିଲାନଭତ୍ତଂ ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକଭତ୍ତନ୍ତି ଚତ୍ତାରି ଭତ୍ତାନି ପାଳିୟଂ ଆଗତାନେୱ । ତତ୍ଥ ଆଗନ୍ତୁକାନଂ ଦିନ୍ନଂ ଭତ୍ତଂ ଆଗନ୍ତୁକଭତ୍ତଂ। ଏସ ନୟୋ ସେସେସୁ । ସଚେ ପନେତ୍ଥ ଆଗନ୍ତୁକଭତ୍ତାନିପି ଆଗନ୍ତୁକାପି ବହୂ ହୋନ୍ତି, ସବ୍ବେସଂ ଏକେକଂ ଗାହେତବ୍ବଂ । ଭତ୍ତେସୁ ଅପ୍ପହୋନ୍ତେସୁ ଠିତିକାୟ ଗାହେତବ୍ବଂ । ଏକୋ ଆଗନ୍ତୁକୋ ପଠମମେୱ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ସବ୍ବଂ ଆଗନ୍ତୁକଭତ୍ତଂ ଅତ୍ତନୋ ଗାହେତ୍ୱା ନିସୀଦତି, ସବ୍ବଂ ତସ୍ସେୱ ହୋତି । ପଚ୍ଛା ଆଗତେହି ଆଗନ୍ତୁକେହି ତେନ ଦିନ୍ନାନି ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବାନି । ତେନପି ଏକଂ ଅତ୍ତନୋ ଗହେତ୍ୱା ସେସାନି ଦାତବ୍ବାନି । ଅୟଂ ଉଳାରତା । ସଚେ ପନ ପଠମଂ ଆଗନ୍ତ୍ୱାପି ଅତ୍ତନୋ ଅଗ୍ଗହେତ୍ୱା ତୁଣ୍ହୀଭୂତୋ ନିସୀଦତି, ପଚ୍ଛା ଆଗତେହି ସଦ୍ଧିଂ ପଟିପାଟିୟା ଗଣ୍ହିତବ୍ବଂ । ସଚେ ନିଚ୍ଚଂ ଆଗନ୍ତୁକା ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଆଗତଦିୱସେୟେୱ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଅନ୍ତରନ୍ତରା ଚେ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଦ୍ୱେ ତୀଣି ଦିୱସାନି ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ‘‘ସତ୍ତ ଦିୱସାନି ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ଆୱାସିକୋ କତ୍ଥଚି ଗନ୍ତ୍ୱା ଆଗତୋ, ତେନପି ଆଗନ୍ତୁକଭତ୍ତଂ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ତଂ ୱିହାରେ ନିବନ୍ଧାପିତଂ ହୋତି, ୱିହାରେ ଗାହେତବ୍ବଂ । ଅଥ ୱିହାରୋ ଦୂରେ ହୋତି, ଆସନସାଲାୟ ନିବନ୍ଧାପିତଂ, ଆସନସାଲାୟ ଗାହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ଦାୟକା ‘‘ଆଗନ୍ତୁକେସୁ ଅସତି ଆୱାସିକାପି ଭୁଞ୍ଜନ୍ତୂ’’ତି ୱଦନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି, ଅୱୁତ୍ତେ ପନ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

ଗମିକଭତ୍ତେପି ଅୟମେୱ କଥାମଗ୍ଗୋ । ଅୟଂ ପନ ୱିସେସୋ – ଆଗନ୍ତୁକୋ ଆଗନ୍ତୁକଭତ୍ତମେୱ ଲଭତି, ଗମିକୋ ଆଗନ୍ତୁକଭତ୍ତମ୍ପି ଗମିକଭତ୍ତମ୍ପି । ଆୱାସିକୋପି ପକ୍କମିତୁକାମୋ ଗମିକୋ ହୋତି, ଗମିକଭତ୍ତଂ ଲଭତି । ୟଥା ପନ ଆଗନ୍ତୁକଭତ୍ତଂ, ଏୱମିଦଂ ଦ୍ୱେ ତୀଣି ୱା ସତ୍ତ ୱା ଦିୱସାନି ନ ଲଭତି । ‘‘ଗମିସ୍ସାମୀ’’ତି ଭୁତ୍ତୋପି ତଂ ଦିୱସଂ କେନଚି କାରଣେନ ନ ଗତୋ, ପୁନଦିୱସେପି ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ସଉସ୍ସାହତ୍ତା । ‘‘ଗମିସ୍ସାମୀ’’ତି ଭୁତ୍ତସ୍ସ ଚୋରା ୱା ପନ୍ଥଂ ରୁନ୍ଧନ୍ତି, ଉଦକଂ ୱା ଦେୱୋ ୱା ୱସ୍ସତି, ସତ୍ଥୋ ୱା ନ ଗଚ୍ଛତି, ସଉସ୍ସାହେନ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ‘‘ଏତେ ଉପଦ୍ଦୱେ ଓଲୋକେନ୍ତେନ ଦ୍ୱେ ତୟୋ ଦିୱସେ ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ‘‘ଗମିସ୍ସାମି ଗମିସ୍ସାମୀ’’ତି ପନ ଲେସଂ ଓଡ୍ଡେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ନ ଲଭତି ।

ଗିଲାନଭତ୍ତମ୍ପି ସଚେ ସବ୍ବେସଂ ଗିଲାନାନଂ ପହୋତି, ତଂ ସବ୍ବେସଂ ଦାତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ, ଠିତିକଂ କତ୍ୱା ଗାହେତବ୍ବଂ । ଏକୋ ଗିଲାନୋ ଅରୋଗରୂପୋ ସକ୍କୋତି ଅନ୍ତୋଗାମଂ ଗନ୍ତୁଂ, ଏକୋ ନ ସକ୍କୋତି, ଅୟଂ ମହାଗିଲାନୋ ନାମ, ଏତସ୍ସ ଗିଲାନଭତ୍ତଂ ଦାତବ୍ବଂ । ଦ୍ୱେ ମହାଗିଲାନା, ଏକୋ ଲାଭୀ ଅଭିଞ୍ଞାତୋ ବହୁଂ ଖାଦନୀୟଭୋଜନୀୟଂ ଲଭତି, ଏକୋ ଅନାଥୋ ଅପ୍ପଲାଭତାୟ ଅନ୍ତୋଗାମଂ ପୱିସତି, ଏତସ୍ସ ଗିଲାନଭତ୍ତଂ ଦାତବ୍ବଂ । ଗିଲାନଭତ୍ତେ ଦିୱସପରିଚ୍ଛେଦୋ ନତ୍ଥି, ୟାୱ ରୋଗୋ ନ ୱୂପସମ୍ମତି, ସପ୍ପାୟଭୋଜନଂ ଅଭୁଞ୍ଜନ୍ତୋ ନ ୟାପେତି, ତାୱ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ୟଦା ପନ ମିସ୍ସକୟାଗୁଂ ୱା ମିସ୍ସକଭତ୍ତଂ ୱା ଭୁତ୍ତସ୍ସପି ରୋଗୋ ନ କୁପ୍ପତି, ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ନ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକଭତ୍ତମ୍ପି ୟଂ ସବ୍ବେସଂ ପହୋତି, ତଂ ସବ୍ବେସଂ ଦାତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ ପହୋତି, ଠିତିକଂ କତ୍ୱା ଗାହେତବ୍ବଂ । ଇଦମ୍ପି ଦ୍ୱୀସୁ ଗିଲାନେସୁ ମହାଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକସ୍ସ ଗାହେତବ୍ବଂ, ଦ୍ୱୀସୁ ମହାଗିଲାନେସୁ ଅନାଥଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକସ୍ସ । ୟଂ କୁଲଂ ଗିଲାନଭତ୍ତମ୍ପି ଦେତି ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକଭତ୍ତମ୍ପି, ତତ୍ଥ ୟସ୍ସ ଗିଲାନସ୍ସ ଗିଲାନଭତ୍ତଂ ପାପୁଣାତି, ତଦୁପଟ୍ଠାକସ୍ସପି ତତ୍ଥେୱ ଗାହେତବ୍ବଂ । ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକଭତ୍ତେପି ଦିୱସପରିଚ୍ଛେଦୋ ନତ୍ଥି, ୟାୱ ଗିଲାନୋ ଲଭତି, ତାୱସ୍ସ ଉପଟ୍ଠାକୋପି ଲଭତୀତି । ଇମାନି ଚତ୍ତାରି ଭତ୍ତାନି ସଚେ ଏୱଂ ଦିନ୍ନାନି ହୋନ୍ତି ‘‘ଆଗନ୍ତୁକଗମିକଗିଲାନଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକା ମମ ଭିକ୍ଖଂ ଗଣ୍ହନ୍ତୂ’’ତି, ପିଣ୍ଡପାତିକାନମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ‘‘ଆଗନ୍ତୁକାଦୀନଂ ଚତୁନ୍ନଂ ଭତ୍ତଂ ନିବନ୍ଧାପେମି, ମମ ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହନ୍ତୂ’’ତି ଏୱଂ ଦିନ୍ନାନି ହୋନ୍ତି, ପିଣ୍ଡପାତିକାନଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

୨୧୫. ଅପରାନିପି ଧୁରଭତ୍ତଂ କୁଟିଭତ୍ତଂ ୱାରକଭତ୍ତନ୍ତି ତୀଣି ଭତ୍ତାନି । ତତ୍ଥ ଧୁରଭତ୍ତନ୍ତି ନିଚ୍ଚଭତ୍ତଂ ୱୁଚ୍ଚତି, ତଂ ଦୁୱିଧଂ ସଙ୍ଘିକଞ୍ଚ ପୁଗ୍ଗଲିକଞ୍ଚ । ତତ୍ଥ ୟଂ ‘‘ସଙ୍ଘସ୍ସ ଧୁରଭତ୍ତଂ ଦେମା’’ତି ନିବନ୍ଧାପିତଂ, ତଂ ସଲାକଭତ୍ତଗତିକଂ । ‘‘ମମ ନିବଦ୍ଧଭିକ୍ଖଂ ଗଣ୍ହନ୍ତୂ’’ତି ୱତ୍ୱା ଦିନ୍ନଂ ପନ ପିଣ୍ଡପାତିକାନମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ପୁଗ୍ଗଲିକେପି ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ଧୁରଭତ୍ତଂ ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପିଣ୍ଡପାତିକୋ ଚେ, ନ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ମମ ନିବଦ୍ଧଭିକ୍ଖଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ୱଟ୍ଟତି, ସାଦିତବ୍ବଂ । ସଚେ ପଚ୍ଛା କତିପାହେ ୱୀତିୱତ୍ତେ ‘‘ଧୁରଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦତି, ମୂଲେ ସୁଟ୍ଠୁ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତତ୍ତା ୱଟ୍ଟତି ।

କୁଟିଭତ୍ତଂ ନାମ ୟଂ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଆୱାସଂ କାରେତ୍ୱା ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ସେନାସନୱାସିନୋ ଅମ୍ହାକଂୟେୱ ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହନ୍ତୂ’’ତି ଏୱଂ ନିବନ୍ଧାପିତଂ, ତଂ ସଲାକଭତ୍ତଗତିକମେୱ ହୋତି, ଗାହେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ସେନାସନୱାସିନୋ ଅମ୍ହାକଂୟେୱ ଭିକ୍ଖଂ ଗଣ୍ହନ୍ତୂ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ପିଣ୍ଡପାତିକାନମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ୟଂ ପନ ପୁଗ୍ଗଲେ ପସୀଦିତ୍ୱା ତସ୍ସ ଆୱାସଂ କତ୍ୱା ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ଦେମା’’ତି ଦିନ୍ନଂ, ତଂ ତସ୍ସେୱ ହୋତି, ତସ୍ମିଂ କତ୍ଥଚି ଗତେ ନିସ୍ସିତକେହି ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

ୱାରକଭତ୍ତଂ ନାମ ଦୁବ୍ଭିକ୍ଖସମୟେ ‘‘ୱାରେନ ଭିକ୍ଖୂ ଜଗ୍ଗିସ୍ସାମା’’ତି ଧୁରଗେହତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଦିନ୍ନଂ, ତମ୍ପି ଭିକ୍ଖାୱଚନେନ ଦିନ୍ନଂ ପିଣ୍ଡପାତିକାନଂ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ୱାରକଭତ୍ତ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ସଲାକଭତ୍ତଗତିକଂ ହୋତି । ସଚେ ତଣ୍ଡୁଲାଦୀନି ପେସେନ୍ତି ‘‘ସାମଣେରା ପଚିତ୍ୱା ଦେନ୍ତୂ’’ତି, ପିଣ୍ଡପାତିକାନଂ ୱଟ୍ଟତି । ଇତି ଇମାନି ଚ ତୀଣି, ଆଗନ୍ତୁକଭତ୍ତାଦୀନି ଚ ଚତ୍ତାରୀତି ସତ୍ତ, ତାନି ସଙ୍ଘଭତ୍ତାଦୀହି ସହ ଚୁଦ୍ଦସ ଭତ୍ତାନି ହୋନ୍ତି ।

୨୧୬. ଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ପନ ୱିହାରଭତ୍ତଂ ଅଟ୍ଠକଭତ୍ତଂ ଚତୁକ୍କଭତ୍ତଂ ଗୁଳ୍ହକଭତ୍ତନ୍ତି ଅଞ୍ଞାନିପି ଚତ୍ତାରି ଭତ୍ତାନି ୱୁତ୍ତାନି । ତତ୍ଥ ୱିହାରଭତ୍ତଂ ନାମ ୱିହାରେ ତତ୍ରୁପ୍ପାଦଭତ୍ତଂ, ତଂ ସଙ୍ଘଭତ୍ତେନ ସଙ୍ଗହିତଂ । ତଂ ପନ ତିସ୍ସମହାୱିହାରଚିତ୍ତଲପବ୍ବତାଦୀସୁ ପଟିସମ୍ଭିଦାପ୍ପତ୍ତେହି ଖୀଣାସୱେହି ୟଥା ପିଣ୍ଡପାତିକାନମ୍ପି ସକ୍କା ହୋନ୍ତି ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ, ତଥା ପଟିଗ୍ଗହିତତ୍ତା ତାଦିସେସୁ ଠାନେସୁ ପିଣ୍ଡପାତିକାନମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅଟ୍ଠନ୍ନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଦେମ, ଚତୁନ୍ନଂ ଦେମା’’ତି ଏୱଂ ଦିନ୍ନଂ ପନ ଅଟ୍ଠକଭତ୍ତଞ୍ଚେୱ ଚତୁକ୍କଭତ୍ତଞ୍ଚ, ତମ୍ପି ଭିକ୍ଖାୱଚନେନ ଦିନ୍ନଂ ପିଣ୍ଡପାତିକାନଂ ୱଟ୍ଟତି । ମହାଭିସଙ୍ଖାରେନ ଅତିରସକପୂୱେନ ପତ୍ତଂ ଥକେତ୍ୱା ଦିନ୍ନଂ ଗୁଳ୍ହକଭତ୍ତଂ ନାମ । ଇମାନି ତୀଣି ସଲାକଭତ୍ତଗତିକାନେୱ । ଅପରମ୍ପି ଗୁଳ୍ହକଭତ୍ତଂ ନାମ ଅତ୍ଥି, ଇଧେକଚ୍ଚେ ମନୁସ୍ସା ମହାଧମ୍ମସ୍ସୱନଞ୍ଚ ୱିହାରପୂଜଞ୍ଚ କାରେତ୍ୱା ‘‘ସକଲସଙ୍ଘସ୍ସ ଦାତୁଂ ନ ସକ୍କୋମ, ଦ୍ୱେ ତୀଣି ଭିକ୍ଖୁସତାନି ଅମ୍ହାକଂ ଭିକ୍ଖଂ ଗଣ୍ହନ୍ତୂ’’ତି ଭିକ୍ଖୁପରିଚ୍ଛେଦଜାନନତ୍ଥଂ ଗୁଳ୍ହକେ ଦେନ୍ତି, ଇଦଂ ପିଣ୍ଡପାତିକାନମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି ।

ପିଣ୍ଡପାତଭାଜନୀୟଂ ନିଟ୍ଠିତଂ ।

୨୧୭.ଗିଲାନପଚ୍ଚୟଭାଜନୀୟଂ ପନ ଏୱଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୨୫ ପକ୍ଖିକଭତ୍ତାଦିକଥା) – ସପ୍ପିଆଦୀସୁ ଭେସଜ୍ଜେସୁ ରାଜରାଜମହାମତ୍ତା ସପ୍ପିସ୍ସ ତାୱ କୁମ୍ଭସତମ୍ପି କୁମ୍ଭସହସ୍ସମ୍ପି ୱିହାରଂ ପେସେନ୍ତି, ଘଣ୍ଟିଂ ପହରିତ୍ୱା ଥେରାସନତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଗହିତଭାଜନଂ ପୂରେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ, ପିଣ୍ଡପାତିକାନମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଅଲସଜାତିକା ମହାଥେରା ପଚ୍ଛା ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ‘‘ଭନ୍ତେ, ୱୀସତିୱସ୍ସାନଂ ଦୀୟତି, ତୁମ୍ହାକଂ ଠିତିକା ଅତିକ୍କନ୍ତା’’ତି ନ ୱତ୍ତବ୍ବା, ଠିତିକଂ ଠପେତ୍ୱା ତେସଂ ଦତ୍ୱା ପଚ୍ଛା ଠିତିକାୟ ଦାତବ୍ବଂ । ‘‘ଅସୁକୱିହାରେ ବହୁ ସପ୍ପି ଉପ୍ପନ୍ନ’’ନ୍ତି ସୁତ୍ୱା ୟୋଜନନ୍ତରୱିହାରତୋପି ଭିକ୍ଖୂ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ସମ୍ପତ୍ତସମ୍ପତ୍ତାନମ୍ପି ଠିତଟ୍ଠାନତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଦାତବ୍ବଂ । ଅସମ୍ପତ୍ତାନମ୍ପି ଉପଚାରସୀମଂ ପୱିଟ୍ଠାନଂ ଅନ୍ତେୱାସିକାଦୀସୁ ଗଣ୍ହନ୍ତେସୁ ଦାତବ୍ବମେୱ । ‘‘ବହିଉପଚାରସୀମାୟ ଠିତାନଂ ଦେଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ନ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ଉପଚାରସୀମଂ ଓକ୍କନ୍ତେହି ଏକାବଦ୍ଧା ହୁତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ୱିହାରଦ୍ୱାରେ ଅନ୍ତୋୱିହାରେୟେୱ ୱା ହୋନ୍ତି, ପରିସୱସେନ ୱଡ୍ଢିତା ନାମ ସୀମା ହୋତି, ତସ୍ମା ଦାତବ୍ବା । ସଙ୍ଘନୱକସ୍ସ ଦିନ୍ନେପି ପଚ୍ଛା ଆଗତାନଂ ଦାତବ୍ବମେୱ । ଦୁତିୟଭାଗେ ପନ ଥେରାସନଂ ଆରୁଳ୍ହେ ଆଗତାନଂ ପଠମଭାଗୋ ନ ପାପୁଣାତି, ଦୁତିୟଭାଗତୋ ୱସ୍ସଗ୍ଗେନ ଦାତବ୍ବଂ । ଅନ୍ତୋଉପଚାରସୀମଂ ପୱିସିତ୍ୱା ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ଦିନ୍ନଂ ହୋତି, ସବ୍ବଂ ସନ୍ନିପାତଟ୍ଠାନେୟେୱ ଭାଜେତବ୍ବଂ ।

ୟସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ଦସ ଭିକ୍ଖୂ, ଦସେୱ ଚ ସପ୍ପିକୁମ୍ଭା ଦୀୟନ୍ତି, ଏକେକକୁମ୍ଭୱସେନ ଭାଜେତବ୍ବଂ । ଏକୋ ସପ୍ପିକୁମ୍ଭୋ ହୋତି, ଦସଭିକ୍ଖୂହି ଭାଜେତ୍ୱା ଗହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ‘‘ୟଥାଠିତଂୟେୱ ଅମ୍ହାକଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତି ଗଣ୍ହନ୍ତି, ଦୁଗ୍ଗହିତଂ, ତଂ ଗତଗତଟ୍ଠାନେ ସଙ୍ଘିକମେୱ ହୋତି । କୁମ୍ଭଂ ପନ ଆୱଜ୍ଜେତ୍ୱା ଥାଲକେ ଥୋକଂ ସପ୍ପିଂ କତ୍ୱା ‘‘ଇଦଂ ମହାଥେରସ୍ସ ପାପୁଣାତି, ଅୱସେସଂ ଅମ୍ହାକଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ତମ୍ପି କୁମ୍ଭେୟେୱ ଆକିରିତ୍ୱା ୟଥିଚ୍ଛିତଂ ଗହେତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ଥିନଂ ସପ୍ପି ହୋତି, ଲେଖଂ କତ୍ୱା ‘‘ଲେଖତୋ ପରଭାଗୋ ମହାଥେରସ୍ସ ପାପୁଣାତି, ଅୱସେସଂ ଅମ୍ହାକ’’ନ୍ତି ଗହିତମ୍ପି ସୁଗ୍ଗହିତଂ । ୱୁତ୍ତପରିଚ୍ଛେଦତୋ ଊନାଧିକେସୁ ଭିକ୍ଖୂସୁ ସପ୍ପିକୁମ୍ଭେସୁ ଚ ଏତେନେୱ ଉପାୟେନ ଭାଜେତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନେକୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଏକୋ କୁମ୍ଭୋ ହୋତି, ଘଣ୍ଟିଂ ପହରିତ୍ୱା ‘‘ଅୟଂ ମୟ୍ହଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତିପି ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅୟଂ ପଠମଭାଗୋ ମୟ୍ହଂ ପାପୁଣାତି, ଅୟଂ ଦୁତିୟଭାଗୋ’’ତି ଏୱଂ ଥୋକଂ ଥୋକମ୍ପି ପାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏସ ନୟୋ ନୱନୀତାଦୀସୁପି। ୟସ୍ମିଂ ପନ ୱିପ୍ପସନ୍ନତିଲତେଲାଦିମ୍ହି ଲେଖା ନ ସନ୍ତିଟ୍ଠତି, ତଂ ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ଭାଜେତବ୍ବଂ । ସିଙ୍ଗିୱେରମରିଚାଦିଭେସଜ୍ଜମ୍ପି ଅୱସେସପତ୍ତଥାଲକାଦିସମଣପରିକ୍ଖାରୋପି ସବ୍ବୋ ୱୁତ୍ତାନୁରୂପେନେୱ ନୟେନ ସୁଟ୍ଠୁ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ଭାଜେତବ୍ବୋତି । ଅୟଂ ଗିଲାନପଚ୍ଚୟଭାଜନୀୟକଥା ।

୨୧୮. ଇଦାନି ସେନାସନଗ୍ଗାହେ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୧୮) – ଅୟଂ ସେନାସନଗ୍ଗାହୋ ନାମ ଦୁୱିଧୋ ହୋତି ଉତୁକାଲେ ଚ ୱସ୍ସାୱାସେ ଚ । ତତ୍ଥ ଉତୁକାଲେ ତାୱ କେଚି ଆଗନ୍ତୁକା ଭିକ୍ଖୂ ପୁରେଭତ୍ତଂ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, କେଚି ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ପଠମୟାମଂ ମଜ୍ଝିମୟାମଂ ପଚ୍ଛିମୟାମଂ ୱା । ୟେ ୟଦା ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତେସଂ ତଦାୱ ଭିକ୍ଖୂ ଉଟ୍ଠାପେତ୍ୱା ସେନାସନଂ ଦାତବ୍ବଂ, ଅକାଲୋ ନାମ ନତ୍ଥି । ସେନାସନପଞ୍ଞାପକେନ ପନ ପଣ୍ଡିତେନ ଭୱିତବ୍ବଂ, ଏକଂ ୱା ଦ୍ୱେ ୱା ମଞ୍ଚଟ୍ଠାନାନି ଠପେତବ୍ବାନି । ସଚେ ୱିକାଲେ ଏକୋ ୱା ଦ୍ୱେ ୱା ଥେରା ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତେ ୱତ୍ତବ୍ବା ‘‘ଭନ୍ତେ, ଆଦିତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୱୁଟ୍ଠାପିୟମାନେ ସବ୍ବେପି ଭିକ୍ଖୂ ଉବ୍ଭଣ୍ଡିକା ଭୱିସ୍ସନ୍ତି, ତୁମ୍ହେ ଅମ୍ହାକଂ ୱସନଟ୍ଠାନେ ୱସଥା’’ତି ।

ବହୂସୁ ପନ ଆଗତେସୁ ୱୁଟ୍ଠାପେତ୍ୱା ପଟିପାଟିୟା ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ଏକେକଂ ପରିୱେଣଂ ପହୋତି, ଏକେକଂ ପରିୱେଣଂ ଦାତବ୍ବଂ । ତତ୍ଥ ଅଗ୍ଗିସାଲାଦୀଘସାଲାମଣ୍ଡଲମାଳାଦୟୋ ସବ୍ବେପି ତସ୍ସେୱ ପାପୁଣନ୍ତି । ଏୱଂ ଅପ୍ପହୋନ୍ତେ ପାସାଦଗ୍ଗେନ ଦାତବ୍ବଂ, ପାସାଦେସୁ ଅପ୍ପହୋନ୍ତେସୁ ଓୱରକଗ୍ଗେନ ଦାତବ୍ବଂ, ଓୱରକେସୁ ଅପ୍ପହୋନ୍ତେସୁ ସେୟ୍ୟଗ୍ଗେନ ଦାତବ୍ବଂ, ସେୟ୍ୟଗ୍ଗେସୁ ଅପ୍ପହୋନ୍ତେସୁ ମଞ୍ଚଟ୍ଠାନେନ ଦାତବ୍ବଂ, ମଞ୍ଚଟ୍ଠାନେ ଅପ୍ପହୋନ୍ତେ ଏକପୀଠକଟ୍ଠାନୱସେନ ଦାତବ୍ବଂ, ଭିକ୍ଖୁନୋ ପନ ଠିତୋକାସମତ୍ତଂ ନ ଗାହେତବ୍ବଂ । ଏତଞ୍ହି ସେନାସନଂ ନାମ ନ ହୋତି । ପୀଠକଟ୍ଠାନେ ପନ ଅପ୍ପହୋନ୍ତେ ଏକଂ ମଞ୍ଚଟ୍ଠାନଂ ୱା ଏକଂ ପୀଠଟ୍ଠାନଂ ୱା ‘‘ୱାରେନ ୱାରେନ, ଭନ୍ତେ, ୱିସ୍ସମଥା’’ତି ତିଣ୍ଣଂ ଜନାନଂ ଦାତବ୍ବଂ । ନ ହି ସକ୍କା ସୀତସମୟେ ସବ୍ବରତ୍ତିଂ ଅଜ୍ଝୋକାସେୱ ୱସିତୁଂ । ମହାଥେରେନ ପଠମୟାମଂ ୱିସ୍ସମିତ୍ୱା ନିକ୍ଖମିତ୍ୱା ଦୁତିୟତ୍ଥେରସ୍ସ ୱତ୍ତବ୍ବଂ ‘‘ଆୱୁସୋ ଇଧ ପୱିସାହୀ’’ତି । ସଚେ ମହାଥେରୋ ନିଦ୍ଦାଗରୁକୋ ହୋତି, କାଲଂ ନ ଜାନାତି, ଉକ୍କାସିତ୍ୱା ଦ୍ୱାରଂ ଆକୋଟେତ୍ୱା ‘‘ଭନ୍ତେ କାଲୋ ଜାତୋ, ସୀତଂ ଅନୁଦହତୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ତେନ ନିକ୍ଖମିତ୍ୱା ଓକାସୋ ଦାତବ୍ବୋ, ଅଦାତୁଂ ନ ଲଭତି । ଦୁତିୟତ୍ଥେରେନପି ମଜ୍ଝିମୟାମଂ ୱିସ୍ସମିତ୍ୱା ପୁରିମନୟେନେୱ ଇତରସ୍ସ ଦାତବ୍ବଂ । ନିଦ୍ଦାଗରୁକୋ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱୁଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ । ଏୱଂ ଏକରତ୍ତିଂ ଏକମଞ୍ଚଟ୍ଠାନଂ ତିଣ୍ଣଂ ଦାତବ୍ବଂ । ଜମ୍ବୁଦୀପେ ପନ ଏକଚ୍ଚେ ଭିକ୍ଖୂ ‘‘ସେନାସନଂ ନାମ ମଞ୍ଚଟ୍ଠାନଂ ୱା ପୀଠଟ୍ଠାନଂ ୱା କିଞ୍ଚିଦେୱ କସ୍ସଚି ସପ୍ପାୟଂ ହୋତି, କସ୍ସଚି ଅସପ୍ପାୟ’’ନ୍ତି ଆଗନ୍ତୁକା ହୋନ୍ତୁ ୱା ମା ୱା, ଦେୱସିକଂ ସେନାସନଂ ଗାହେନ୍ତି । ଅୟଂ ଉତୁକାଲେ ସେନାସନଗ୍ଗାହୋ ନାମ ।

୨୧୯.ୱସ୍ସାୱାସେ ପନ ଅତ୍ଥି ଆଗନ୍ତୁକୱତ୍ତଂ, ଅତ୍ଥି ଆୱାସିକୱତ୍ତଂ । ଆଗନ୍ତୁକେନ ତାୱ ସକଟ୍ଠାନଂ ମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ଗନ୍ତ୍ୱା ୱସିତୁକାମେନ ୱସ୍ସୂପନାୟିକଦିୱସମେୱ ତତ୍ଥ ନ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ୱସନଟ୍ଠାନଂ ୱା ହି ତତ୍ର ସମ୍ବାଧଂ ଭୱେୟ୍ୟ, ଭିକ୍ଖାଚାରୋ ୱା ନ ସମ୍ପଜ୍ଜେୟ୍ୟ, ତେନ ନ ଫାସୁକଂ ୱିହରେୟ୍ୟ, ତସ୍ମା ‘‘ଇଦାନି ମାସମତ୍ତେନ ୱସ୍ସୂପନାୟିକା ଭୱିସ୍ସତୀ’’ତି ତଂ ୱିହାରଂ ପୱିସିତବ୍ବଂ । ତତ୍ଥ ମାସମତ୍ତଂ ୱସନ୍ତୋ ସଚେ ଉଦ୍ଦେସତ୍ଥିକୋ, ଉଦ୍ଦେସସମ୍ପତ୍ତିଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା, ସଚେ କମ୍ମଟ୍ଠାନିକୋ, କମ୍ମଟ୍ଠାନସପ୍ପାୟତଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା, ସଚେ ପଚ୍ଚୟତ୍ଥିକୋ, ପଚ୍ଚୟଲାଭଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ଅନ୍ତୋୱସ୍ସେ ସୁଖଂ ୱସିସ୍ସତି । ସକଟ୍ଠାନତୋ ଚ ତତ୍ଥ ଗଚ୍ଛନ୍ତେନ ନ ଗୋଚରଗାମୋ ଘଟ୍ଟେତବ୍ବୋ । ନ ତତ୍ଥ ମନୁସ୍ସା ୱତ୍ତବ୍ବା ‘‘ତୁମ୍ହେ ନିସ୍ସାୟ ସଲାକଭତ୍ତାଦୀନି ୱା ୟାଗୁଖଜ୍ଜକାଦୀନି ୱା ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ୱା ନତ୍ଥି, ଅୟଂ ଚେତିୟସ୍ସ ପରିକ୍ଖାରୋ, ଅୟଂ ଉପୋସଥାଗାରସ୍ସ, ଇଦଂ ତାଳଞ୍ଚେୱ ସୂଚି ଚ, ସମ୍ପଟିଚ୍ଛଥ ତୁମ୍ହାକଂ ୱିହାର’’ନ୍ତି । ସେନାସନଂ ପନ ଜଗ୍ଗିତ୍ୱା ଦାରୁଭଣ୍ଡମତ୍ତିକାଭଣ୍ଡାନି ପଟିସାମେତ୍ୱା ଗମିକୱତ୍ତଂ ପୂରେତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ ।

ଏୱଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତେନପି ଦହରେହି ପତ୍ତଚୀୱରଭଣ୍ଡିକାୟୋ ଉକ୍ଖିପାପେତ୍ୱା ତେଲନାଳିକତ୍ତରଦଣ୍ଡାଦୀନି ଗାହେତ୍ୱା ଛତ୍ତଂ ପଗ୍ଗୟ୍ହ ଅତ୍ତାନଂ ଦସ୍ସେନ୍ତେନ ଗାମଦ୍ୱାରେନେୱ ନ ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ପଟିଚ୍ଛନ୍ନେନ ଅଟୱିମଗ୍ଗେନ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ଅଟୱିମଗ୍ଗେ ଅସତି ଗୁମ୍ବାଦୀନି ମଦ୍ଦନ୍ତେନ ନ ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ଗମିକୱତ୍ତଂ ପନ ପୂରେତ୍ୱା ୱିତକ୍କଂ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ସୁଦ୍ଧଚିତ୍ତେନ ଗମନୱତ୍ତେନେୱ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ଗାମଦ୍ୱାରେନ ମଗ୍ଗୋ ହୋତି, ଗଚ୍ଛନ୍ତଞ୍ଚ ନଂ ସପରିୱାରଂ ଦିସ୍ୱା ମନୁସ୍ସା ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ଥେରୋ ୱିୟା’’ତି ଉପଧାୱିତ୍ୱା ‘‘କୁହିଂ, ଭନ୍ତେ, ସବ୍ବପରିକ୍ଖାରେ ଗହେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ତେସୁ ଚେ ଏକୋ ଏୱଂ ୱଦତି ‘‘ୱସ୍ସୂପନାୟିକକାଲୋ ନାମାୟଂ, ୟତ୍ଥ ଅନ୍ତୋୱସ୍ସେନିବଦ୍ଧଭିକ୍ଖାଚାରୋ ଭଣ୍ଡପଟିଚ୍ଛାଦନଞ୍ଚ ଲବ୍ଭତି, ତତ୍ଥ ଭିକ୍ଖୂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ’’ତି, ତସ୍ସ ଚେ ସୁତ୍ୱା ତେ ମନୁସ୍ସା ‘‘ଭନ୍ତେ, ଇମସ୍ମିମ୍ପି ଗାମେ ଜନୋ ଭୁଞ୍ଜତି ଚେୱ ନିୱାସେତି ଚ, ମା ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ଗଚ୍ଛଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ମିତ୍ତାମଚ୍ଚେ ପକ୍କୋସିତ୍ୱା ସବ୍ବେ ସମ୍ମନ୍ତୟିତ୍ୱା ୱିହାରେ ନିବଦ୍ଧୱତ୍ତଞ୍ଚ ସଲାକଭତ୍ତାଦୀନି ଚ ୱସ୍ସାୱାସିକଞ୍ଚ ଠପେତ୍ୱା ‘‘ଇଧେୱ, ଭନ୍ତେ, ୱସଥା’’ତି ୟାଚନ୍ତି, ସବ୍ବେସଂ ସାଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସବ୍ବଞ୍ଚେତଂ କପ୍ପିୟଞ୍ଚେୱ ଅନୱଜ୍ଜଞ୍ଚ । କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ପନ ‘‘କୁହିଂ ଗଚ୍ଛଥାତି ୱୁତ୍ତେ ‘ଅସୁକଟ୍ଠାନ’ନ୍ତି ୱତ୍ୱା ‘କସ୍ମା ତତ୍ଥ ଗଚ୍ଛଥା’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘କାରଣଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବ’’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ । ଉଭୟମ୍ପି ପନେତଂ ସୁଦ୍ଧଚିତ୍ତତ୍ତାୱ ଅନୱଜ୍ଜଂ । ଇଦଂ ଆଗନ୍ତୁକୱତ୍ତଂ ନାମ ।

ଇଦଂ ପନ ଆୱାସିକୱତ୍ତଂ। ପଟିକଚ୍ଚେୱ ହି ଆୱାସିକେହି ୱିହାରୋ ଜଗ୍ଗିତବ୍ବୋ, ଖଣ୍ଡଫୁଲ୍ଲପଟିସଙ୍ଖରଣପରିଭଣ୍ଡାନି କାତବ୍ବାନି, ରତ୍ତିଟ୍ଠାନଦିୱାଟ୍ଠାନୱଚ୍ଚକୁଟିପସ୍ସାୱଟ୍ଠାନାନି ପଧାନଘରୱିହାରମଗ୍ଗୋତି ଇମାନି ସବ୍ବାନି ପଟିଜଗ୍ଗିତବ୍ବାନି । ଚେତିୟେ ସୁଧାକମ୍ମଂ ମୁଣ୍ଡୱେଦିକାୟ ତେଲମକ୍ଖନଂ ମଞ୍ଚପୀଠଜଗ୍ଗନନ୍ତି ଇଦମ୍ପି ସବ୍ବଂ କାତବ୍ବଂ ‘‘ୱସ୍ସଂ ୱସିତୁକାମା ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଉଦ୍ଦେସପରିପୁଚ୍ଛାକମ୍ମଟ୍ଠାନାନୁୟୋଗାଦୀନି କରୋନ୍ତା ସୁଖଂ ୱସିସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି । କତପରିକମ୍ମେହି ଆସାଳ୍ହୀଜୁଣ୍ହପଞ୍ଚମିତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ । କତ୍ଥ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ ? ୟତୋ ପକତିୟା ଲବ୍ଭତି । ୟେହି ପନ ନ ଦିନ୍ନପୁବ୍ବଂ, ତେ ପୁଚ୍ଛିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । କସ୍ମା ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ ? କଦାଚି ହି ମନୁସ୍ସା ଦେନ୍ତି, କଦାଚି ଦୁବ୍ଭିକ୍ଖାଦୀହି ଉପଦ୍ଦୁତା ନ ଦେନ୍ତି, ତତ୍ଥ ୟେ ନ ଦସ୍ସନ୍ତି, ତେ ଅପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ୱସ୍ସାୱାସିକେ ଗାହିତେ ଗାହିତଭିକ୍ଖୂନଂ ଲାଭନ୍ତରାୟୋ ହୋତି, ତସ୍ମା ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାୱ ଗାହେତବ୍ବଂ ।

ପୁଚ୍ଛନ୍ତେନ ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଗାହଣକାଲୋ ଉପକଟ୍ଠୋ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ୱଦନ୍ତି ‘‘ଭନ୍ତେ, ଇମଂ ସଂୱଚ୍ଛରଂ ଛାତକାଦୀହି ଉପଦ୍ଦୁତମ୍ହ, ନ ସକ୍କୋମ ଦାତୁ’’ନ୍ତି ୱା ‘‘ୟଂ ପୁବ୍ବେ ଦେମ, ତତୋ ଊନତରଂ ଦସ୍ସାମା’’ତି ୱା ‘‘ଇଦାନି କପ୍ପାସୋ ସୁଲଭୋ, ୟଂ ପୁବ୍ବେ ଦେମ, ତତୋ ବହୁତରଂ ଦସ୍ସାମା’’ତି ୱା, ତଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ତଦନୁରୂପେନ ନୟେନ ତେସଂ ସେନାସନେ ଭିକ୍ଖୂନଂ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଗାହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ମନୁସ୍ସା ୱଦନ୍ତି ‘‘ୟସ୍ସ ଅମ୍ହାକଂ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ପାପୁଣାତି, ସୋ ତେମାସଂ ପାନୀୟଂ ଉପଟ୍ଠାପେତୁ, ୱିହାରମଗ୍ଗଂ ଜଗ୍ଗତୁ, ଚେତିୟଙ୍ଗଣବୋଧିୟଙ୍ଗଣାନି ଜଗ୍ଗତୁ, ବୋଧିରୁକ୍ଖେ ଉଦକଂ ଆସିଞ୍ଚତୂ’’ତି, ୟସ୍ସ ତଂ ପାପୁଣାତି, ତସ୍ସ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ । ୟୋ ପନ ଗାମୋ ପଟିକ୍କମ୍ମ ୟୋଜନଦ୍ୱିୟୋଜନନ୍ତରେ ହୋତି, ତତ୍ର ଚେ କୁଲାନି ଉପନିକ୍ଖେପଂ ଠପେତ୍ୱା ପହାରେ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଦେନ୍ତିୟେୱ, ତାନି କୁଲାନି ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାପି ତେସଂ ସେନାସନେ ୱତ୍ତଂ କତ୍ୱା ୱସନ୍ତସ୍ସ ୱସ୍ସାୱାସିତଂ ଗାହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ତେସଂ ସେନାସନେ ପଂସୁକୂଲିକୋ ୱସତି, ଆଗତଞ୍ଚ ତଂ ଦିସ୍ୱା ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଦେମା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ତେନ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ । ସଚେ ତାନି କୁଲାନି ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦାତୁଂ ନ ଇଚ୍ଛନ୍ତି, ‘‘ତୁମ୍ହାକଂୟେୱ ଦେମା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ସଭାଗୋ ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ୱତ୍ତଂ କତ୍ୱା ଗଣ୍ହାହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ପଂସୁକୂଲିକସ୍ସ ପନେତଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଇତି ସଦ୍ଧାଦେୟ୍ୟଦାୟକମନୁସ୍ସା ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବା ।

ତତ୍ରୁପ୍ପାଦେ ପନ କପ୍ପିୟକାରକା ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବା । କଥଂ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବା ? କିଂ, ଆୱୁସୋ, ସଙ୍ଘସ୍ସ ଭଣ୍ଡପଟିଚ୍ଛାଦନଂ ଭୱିସ୍ସତୀତି ? ସଚେ ୱଦନ୍ତି ‘‘ଭୱିସ୍ସତି, ଭନ୍ତେ, ଏକେକସ୍ସ ନୱହତ୍ଥସାଟକଂ ଦସ୍ସାମ, ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଗାହେଥା’’ତି, ଗାହେତବ୍ବଂ । ସଚେପି ୱଦନ୍ତି ‘‘ସାଟକା ନତ୍ଥି, ୱତ୍ଥୁ ପନ ଅତ୍ଥି, ଗାହେଥ, ଭନ୍ତେ’’ତି, ୱତ୍ଥୁମ୍ହି ସନ୍ତେପି ଗାହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । କପ୍ପିୟକାରକାନଞ୍ହି ହତ୍ଥେ ‘‘କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ପରିଭୁଞ୍ଜଥା’’ତି ଦିନ୍ନୱତ୍ଥୁତୋ ୟଂ ୟଂ କପ୍ପିୟଂ, ସବ୍ବଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ଅନୁଞ୍ଞାତଂ । ୟଂ ପନେତ୍ଥ ପିଣ୍ଡପାତତ୍ଥାୟ ଗିଲାନପଚ୍ଚୟତ୍ଥାୟ ଚ ଉଦ୍ଦିସ୍ସ ଦିନ୍ନଂ, ତଂ ଚୀୱରେ ଉପନାମେନ୍ତେହି ସଙ୍ଘସୁଟ୍ଠୁତାୟ ଅପଲୋକେତ୍ୱା ଉପନାମେତବ୍ବଂ, ସେନାସନତ୍ଥାୟ ପନ ଉଦ୍ଦିସ୍ସ ଦିନ୍ନଂ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ ହୋତି । ଚୀୱରୱସେନେୱ ପନ ଚତୁପଚ୍ଚୟୱସେନ ୱା ଦିନ୍ନଂ ଚୀୱରେ ଉପନାମେନ୍ତାନଂ ଅପଲୋକନକମ୍ମକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ କରୋନ୍ତେହି ଚ ପୁଗ୍ଗଲୱସେନେୱ କାତବ୍ବଂ, ସଙ୍ଘୱସେନ ନ କାତବ୍ବଂ । ଜାତରୂପରଜତୱସେନପି ଆମକଧଞ୍ଞୱସେନ ୱା ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡୱସେନ ଚୀୱରତଣ୍ଡୁଲାଦିୱସେନେୱ ଚ ୱଟ୍ଟତି । ତଂ ପନ ଏୱଂ କତ୍ତବ୍ବଂ ‘‘ଇଦାନି ସୁଭିକ୍ଖଂ ସୁଲଭପିଣ୍ଡଂ, ଭିକ୍ଖୂ ଚୀୱରେନ କିଲମନ୍ତି, ଏତ୍ତକଂ ନାମ ତଣ୍ଡୁଲଭାଗଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଚୀୱରଂ କାତୁଂ ରୁଚ୍ଚତୀ’’ତି, ‘‘ଗିଲାନପଚ୍ଚୟୋ ସୁଲଭୋ, ଗିଲାନୋ ୱା ନତ୍ଥି, ଏତ୍ତକଂ ନାମ ତଣ୍ଡୁଲଭାଗଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଚୀୱରଂ କାତୁଂ ରୁଚ୍ଚତୀ’’ତି ।

ଏୱଂ ଚୀୱରପଚ୍ଚୟଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ସେନାସନସ୍ସ କାଲେ ଘୋସିତେ ସନ୍ନିପତିତେ ସଙ୍ଘେ ସେନାସନଗ୍ଗାହକୋ ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବୋ । ସମ୍ମନ୍ନନ୍ତେନ ଚ ଦ୍ୱେ ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବାତି ୱୁତ୍ତଂ । ଏୱଞ୍ହି ନୱକୋ ୱୁଡ୍ଢସ୍ସ, ୱୁଡ୍ଢୋ ଚ ନୱକସ୍ସ ଗାହେସ୍ସତୀତି । ମହନ୍ତେ ପନ ମହାୱିହାରସଦିସେ ୱିହାରେ ତୟୋ ଚତ୍ତାରୋ ଜନା ସମ୍ମନ୍ନିତବ୍ବା । କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ପନ ‘‘ଅଟ୍ଠପି ସୋଳସପି ଜନେ ସମ୍ମନ୍ନିତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ତେସଂ ସମ୍ମୁତି କମ୍ମୱାଚାୟପି ଅପଲୋକନେନପି ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ତେହି ସମ୍ମତେହି ଭିକ୍ଖୂହି ସେନାସନଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତବ୍ବଂ । ଚେତିୟଘରଂ ବୋଧିଘରଂ ଆସନଘରଂ ସମ୍ମୁଞ୍ଜନିଅଟ୍ଟୋ ଦାରୁଅଟ୍ଟୋ ୱଚ୍ଚକୁଟି ଇଟ୍ଠକସାଲା ୱଡ୍ଢକିସାଲା ଦ୍ୱାରକୋଟ୍ଠକୋ ପାନୀୟମାଳୋ ମଗ୍ଗୋ ପୋକ୍ଖରଣୀତି ଏତାନି ହି ଅସେନାସନାନି, ୱିହାରୋ ଅଡ୍ଢୟୋଗୋ ପାସାଦୋ ହମ୍ମିୟଂ ଗୁହା ମଣ୍ଡପୋ ରୁକ୍ଖମୂଲଂ ୱେଳୁଗୁମ୍ବୋତି ଇମାନି ସେନାସନାନି, ତାନି ଗାହେତବ୍ବାନି ।

୨୨୦. ଗାହେନ୍ତେନ ଚ ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଠମଂ ଭିକ୍ଖୂ ଗଣେତୁଂ, ଭିକ୍ଖୂ ଗଣେତ୍ୱା ସେୟ୍ୟା ଗଣେତୁଂ, ସେୟ୍ୟା ଗଣେତ୍ୱା ସେୟ୍ୟଗ୍ଗେନ ଗାହେତୁ’’ନ୍ତି(ଚୂଳୱ॰ ୩୧୮) ଆଦିୱଚନତୋ ପଠମଂ ୱିହାରେ ଭିକ୍ଖୂ ଗଣେତ୍ୱା ମଞ୍ଚଟ୍ଠାନାନି ଗଣେତବ୍ବାନି, ତତୋ ଏକେକଂ ମଞ୍ଚଟ୍ଠାନଂ ଏକେକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଗାହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ମଞ୍ଚଟ୍ଠାନାନି ଅତିରେକାନି ହୋନ୍ତି, ୱିହାରଗ୍ଗେନ ଗାହେତବ୍ବଂ । ସଚେ ୱିହାରାପି ଅତିରେକା ହୋନ୍ତି, ପରିୱେଣଗ୍ଗେନ ଗାହେତବ୍ବଂ । ପରିୱେଣେସୁପି ଅତିରେକେସୁ ପୁନ ଅପରୋପି ଭାଗୋ ଦାତବ୍ବୋ । ଅତିମନ୍ଦେସୁ ହି ଭିକ୍ଖୂସୁ ଏକେକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦ୍ୱେ ତୀଣି ପରିୱେଣାନି ଦାତବ୍ବାନି । ଗହିତେ ପନ ଦୁତିୟଭାଗେ ଅଞ୍ଞୋ ଭିକ୍ଖୁ ଆଗଚ୍ଛତି, ନ ଅତ୍ତନୋ ଅରୁଚିୟା ସୋ ଭାଗୋ ତସ୍ସ ଦାତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ୟେନ ଗହିତୋ, ସୋ ଅତ୍ତନୋ ରୁଚିୟା ତଂ ଦୁତିୟଭାଗଂ ୱା ପଠମଭାଗଂ ୱା ଦେତି, ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ନିସ୍ସୀମେ ଠିତସ୍ସ ସେନାସନଂ ଗାହେତବ୍ବଂ, ୟୋ ଗାହେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୧୮) ୱଚନତୋ ଉପଚାରସୀଧତୋ ବହି ଠିତସ୍ସ ନ ଗାହେତବ୍ବଂ, ଅନ୍ତୋଉପଚାରସୀମାୟ ପନ ଦୂରେ ଠିତସ୍ସପି ଲବ୍ଭତିୟେୱ ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଗିଲାନସ୍ସ ପତିରୂପଂ ସେୟ୍ୟଂ ଦାତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୧୬) ୱଚନତୋ ୟୋ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୧୬) କାସସାସଭଗନ୍ଦରାତିସାରାଦୀହି ଗିଲାନୋ ହୋତି, ଖେଳମଲ୍ଲକୱଚ୍ଚକପାଲାଦୀନି ଠପେତବ୍ବାନି ହୋନ୍ତି, କୁଟ୍ଠୀ ୱା ହୋତି, ସେନାସନଂ ଦୂସେତି, ଏୱରୂପସ୍ସ ହେଟ୍ଠାପାସାଦପଣ୍ଣସାଲାଦୀସୁ ଅଞ୍ଞତରଂ ଏକମନ୍ତଂ ସେନାସନଂ ଦାତବ୍ବଂ । ୟସ୍ମିଂ ୱସନ୍ତେ ସେନାସନଂ ନ ଦୁସ୍ସତି, ତସ୍ସ ୱରସେୟ୍ୟାପି ଦାତବ୍ବାୱ । ୟୋପି ସିନେହପାନୱିରେଚନନତ୍ଥୁକମ୍ମାଦୀସୁ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଭେସଜ୍ଜଂ କରୋତି, ସବ୍ବୋ ସୋ ଗିଲାନୋୟେୱ । ତସ୍ସପି ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ପତିରୂପଂ ସେନାସନଂ ଦାତବ୍ବଂ ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଏକେନ ଦ୍ୱେ ପଟିବାହେତବ୍ବା, ୟୋ ପଟିବାହେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୧୯) ୱଚନତୋ ଏକେନ ଦ୍ୱେ ସେନାସନାନି ନ ଗହେତବ୍ବାନି । ସଚେପି ଗଣ୍ହେୟ୍ୟ, ପଚ୍ଛିମେନ ଗହଣେନ ପୁରିମଗ୍ଗହଣଂ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ଗହଣେନ ହି ଗହଣଂ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି, ଗହଣେନ ଆଲୟୋ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି, ଆଲୟେନ ଗହଣଂ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି, ଆଲୟେନ ଆଲୟୋ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । କଥଂ ? ଇଧେକଚ୍ଚୋ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୧୯) ୱସ୍ସୂପନାୟିକଦିୱସେ ଏକସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ସେନାସନଂ ଗହେତ୍ୱା ସାମନ୍ତୱିହାରଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ତତ୍ରାପି ଗଣ୍ହାତି, ତସ୍ସ ଇମିନା ଗହଣେନ ପୁରିମଗ୍ଗହଣଂ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ଅପରୋ ‘‘ଇଧ ୱସିସ୍ସାମୀ’’ତି ଆଲୟମତ୍ତଂ କତ୍ୱା ସାମନ୍ତୱିହାରଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ତତ୍ଥ ସେନାସନଂ ଗଣ୍ହାତି, ତସ୍ସ ଇମିନା ଗହଣେନେୱ ପୁରିମୋ ଆଲୟୋ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ଏକୋ ‘‘ଇଧ ୱସିସ୍ସାମୀ’’ତି ସେନାସନଂ ୱା ଗହେତ୍ୱା ଆଲୟଂ ୱା କତ୍ୱା ସାମନ୍ତୱିହାରଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ‘‘ଇଧେୱ ଦାନି ୱସିସ୍ସାମୀ’’ତି ଆଲୟଂ କରୋତି, ଇଚ୍ଚସ୍ସ ଆଲୟେନ ୱା ଗହଣଂ, ଆଲୟେନ ୱା ଆଲୟୋ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି, ସବ୍ବତ୍ଥ ପଚ୍ଛିମେ ଗହଣେ ୱା ଆଲୟେ ୱା ତିଟ୍ଠତି । ୟୋ ପନ ଏକସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ସେନାସନଂ ଗହେତ୍ୱା ‘‘ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ୱସିସ୍ସାମୀ’’ତି ଗଚ୍ଛତି, ତସ୍ସ ଉପଚାରସୀମାତିକ୍କମେ ସେନାସନଗ୍ଗାହୋ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ୟଦି ପନ ‘‘ତତ୍ଥ ଫାସୁ ଭୱିସ୍ସତି, ୱସିସ୍ସାମି, ନୋ ଚେ, ଆଗମିସ୍ସାମୀ’’ତି ଗନ୍ତ୍ୱା ଅଫାସୁକଭାୱଂ ଞତ୍ୱା ପଚ୍ଛା ୱା ଗଚ୍ଛତି, ୱଟ୍ଟତି ।

ସେନାସନଗ୍ଗାହକେନ ଚ ସେନାସନଂ ଗାହେତ୍ୱା ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଗାହେତବ୍ବଂ । ଗାହେନ୍ତେନ ସଚେ ସଙ୍ଘିକୋ ଚ ସଦ୍ଧାଦେୟ୍ୟୋ ଚାତି ଦ୍ୱେ ଚୀୱରପଚ୍ଚୟା ହୋନ୍ତି, ତେସୁ ୟଂ ଭିକ୍ଖୂ ପଠମଂ ଗହିତୁଂ ଇଚ୍ଛନ୍ତି, ତଂ ଗହେତ୍ୱା ତସ୍ସ ଠିତିକତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଇତରୋ ଗାହେତବ୍ବୋ । ‘‘ସଚେ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅପ୍ପତାୟ ପରିୱେଣଗ୍ଗେନ ସେନାସନେ ଗାହିୟମାନେ ଏକଂ ପରିୱେଣଂ ମହାଲାଭଂ ହୋତି, ଦସ ୱା ଦ୍ୱାଦସ ୱା ଚୀୱରାନି ଲଭନ୍ତି, ତଂ ୱିଜଟେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞେସୁ ଅଲାଭକେସୁ ଆୱାସେସୁ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଅଞ୍ଞେସମ୍ପି ଭିକ୍ଖୂନଂ ଗାହେତବ୍ବ’’ନ୍ତି ମହାସୁମତ୍ଥେରୋ ଆହ । ମହାପଦୁମତ୍ଥେରୋ ପନାହ ‘‘ନ ଏୱଂ କାତବ୍ବଂ । ମନୁସ୍ସା ହି ଅତ୍ତନୋ ଆୱାସପଟିଜଗ୍ଗନତ୍ଥାୟ ପଚ୍ଚୟଂ ଦେନ୍ତି, ତସ୍ମା ଅଞ୍ଞେହି ଭିକ୍ଖୂହି ତତ୍ଥ ପୱିସିତବ୍ବ’’ନ୍ତି ।

୨୨୧. ସଚେ ପନେତ୍ଥ ମହାଥେରୋ ପଟିକ୍କୋସତି ‘‘ମା, ଆୱୁସୋ, ଏୱଂ ଗାହେଥ, ଭଗୱତୋ ଅନୁସିଟ୍ଠିଂ କରୋଥ । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ ଭଗୱତା ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପରିୱେଣଗ୍ଗେନ ଗାହେତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୧୮) । ତସ୍ସ ପଟିକ୍କୋସନାୟ ଅଟ୍ଠତ୍ୱା ‘‘ଭନ୍ତେ, ଭିକ୍ଖୂ ବହୂ, ପଚ୍ଚୟୋ ମନ୍ଦୋ, ସଙ୍ଗହଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ସଞ୍ଞାପେତ୍ୱା ଗାହେତବ୍ବମେୱ । ଗାହେନ୍ତେନ ଚ ସମ୍ମତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ମହାଥେରସ୍ସ ସନ୍ତିକଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ଏୱଂ ୱତ୍ତବ୍ବଂ ‘‘ଭନ୍ତେ, ତୁମ୍ହାକଂ ସେନାସନଂ ପାପୁଣାତି, ପଚ୍ଚୟଂ ଧାରେଥା’’ତି । ଅସୁକକୁଲସ୍ସ ପଚ୍ଚୟୋ ଅସୁକସେନାସନଞ୍ଚ ମୟ୍ହଂ ପାପୁଣାତି, ଆୱୁସୋତି । ପାପୁଣାତି ଭନ୍ତେ, ଗଣ୍ହଥ ନନ୍ତି । ଗଣ୍ହାମି, ଆୱୁସୋତି । ଗହିତଂ ହୋତି । ‘‘ସଚେ ପନ ‘ଗହିତଂ ୱୋ, ଭନ୍ତେ’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘ଗହିତଂ ମେ’ତି ୱା, ‘ଗଣ୍ହିସ୍ସଥ, ଭନ୍ତେ’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘ଗଣ୍ହିସ୍ସାମୀ’ତି ୱା ୱଦତି, ଅଗ୍ଗହିତଂ ହୋତୀ’’ତି ମହାସୁମତ୍ଥେରୋ ଆହ । ମହାପଦୁମତ୍ଥେରୋ ପନାହ ‘‘ଅତୀତାନାଗତୱଚନଂ ୱା ହୋତୁ ୱତ୍ତମାନୱଚନଂ ୱା, ସତୁପ୍ପାଦମତ୍ତଂ ଆଲୟକରଣମତ୍ତମେୱ ଚେତ୍ଥ ପମାଣଂ, ତସ୍ମା ଗହିତମେୱ ହୋତୀ’’ତି ।

ୟୋପି ପଂସୁକୂଲିକୋ ଭିକ୍ଖୁ ସେନାସନଂ ଗହେତ୍ୱା ପଚ୍ଚୟଂ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତି, ଅୟମ୍ପି ନ ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ଆୱାସେ ପକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ, ତସ୍ମିଂୟେୱ ପରିୱେଣେ ଅଗ୍ଗିସାଲାୟ ୱା ଦୀଘସାଲାୟ ୱା ରୁକ୍ଖମୂଲେ ୱା ଅଞ୍ଞସ୍ସ ଗାହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ପଂସୁକୂଲିକୋ ‘‘ୱସାମୀ’’ତି ସେନାସନଂ ଜଗ୍ଗିସ୍ସତି, ଇତରୋ ‘‘ପଚ୍ଚୟଂ ଗଣ୍ହାମୀ’’ତି ଏୱଂ ଦ୍ୱୀହି କାରଣେହି ସେନାସନଂ ସୁଜଗ୍ଗିତତରଂ ଭୱିସ୍ସତି । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ପଂସୁକୂଲିକେ ୱାସତ୍ଥାୟ ସେନାସନଂ ଗଣ୍ହନ୍ତେ ସେନାସନଗ୍ଗାହକେନ ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ‘ଭନ୍ତେ ଇଧ ପଚ୍ଚୟୋ ଅତ୍ଥି, ସୋ କିଂ କାତବ୍ବୋ’ତି । ତେନ ‘ହେଟ୍ଠା ଅଞ୍ଞଂ ଗାହାପେହୀ’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ କିଞ୍ଚି ଅୱତ୍ୱାୱ ୱସତି, ୱୁଟ୍ଠୱସ୍ସସ୍ସ ଚ ପାଦମୂଲେ ଠପେତ୍ୱା ସାଟକଂ ଦେନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । ଅଥ ‘ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଦେମା’ତି ୱଦନ୍ତି, ତସ୍ମିଂ ସେନାସନେ ୱସ୍ସଂୱୁଟ୍ଠଭିକ୍ଖୂନଂ ପାପୁଣାତୀ’’ତି । ୟେସଂ ପନ ସେନାସନଂ ନତ୍ଥି, କେୱଲଂ ପଚ୍ଚୟମେୱ ଦେନ୍ତି, ତେସଂ ପଚ୍ଚୟଂ ଅୱସ୍ସାୱାସିକସେନାସନେ ଗାହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ମନୁସ୍ସା ଥୂପଂ କତ୍ୱା ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଗାହାପେନ୍ତି । ଥୂପୋ ନାମ ଅସେନାସନଂ, ତସ୍ସ ସମୀପେ ରୁକ୍ଖେ ୱା ମଣ୍ଡପେ ୱା ଉପନିବନ୍ଧିତ୍ୱା ଗାହେତବ୍ବଂ । ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଚେତିୟଂ ଜଗ୍ଗିତବ୍ବଂ । ବୋଧିରୁକ୍ଖବୋଧିଘରଆସନଘରସମ୍ମୁଞ୍ଜନିଅଟ୍ଟଦାରୁଅଟ୍ଟୱଚ୍ଚକୁଟିଦ୍ୱାରକୋଟ୍ଠକପାନୀୟକୁଟିପାନୀୟମାଳକଦନ୍ତକଟ୍ଠମାଳକେସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଭୋଜନସାଲା ପନ ସେନାସନମେୱ, ତସ୍ମା ତଂ ଏକସ୍ସ ୱା ବହୂନଂ ୱା ପରିଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଗାହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀତି ସବ୍ବମିଦଂ ୱିତ୍ଥାରେନ ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ ।

ସେନାସନଗ୍ଗାହକେନ ପନ ପାଟିପଦଅରୁଣତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୟାୱ ପୁନ ଅରୁଣଂ ନ ଭିଜ୍ଜତି, ତାୱ ଗାହେତବ୍ବଂ । ଇଦଞ୍ହି ସେନାସନଗ୍ଗାହସ୍ସ ଖେତ୍ତଂ । ସଚେ ପାତୋୱ ଗାଭିତେ ସେନାସନେ ଅଞ୍ଞୋ ୱିତକ୍କଚାରିକୋ ଭିକ୍ଖୁ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ସେନାସନଂ ୟାଚତି, ‘‘ଗହିତଂ, ଭନ୍ତେ, ସେନାସନଂ, ୱସ୍ସୂପଗତୋ ସଙ୍ଘୋ, ରମଣୀୟୋ ୱିହାରୋ, ରୁକ୍ଖମୂଲାଦୀସୁ ୟତ୍ଥ ଇଚ୍ଛଥ, ତତ୍ଥ ୱସଥା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ପଚ୍ଛିମୱସ୍ସୂପନାୟିକଦିୱସେ ପନ ସଚେ କାଲଂ ଘୋସେତ୍ୱା ସନ୍ନିପତିତେ ସଙ୍ଘେ କୋଚି ଦସହତ୍ଥଂ ୱତ୍ଥଂ ଆହରିତ୍ୱା ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଦେତି, ଆଗନ୍ତୁକୋ ଚେ ଭିକ୍ଖୁ ସଙ୍ଘତ୍ଥେରୋ ହୋତି, ତସ୍ସ ଦାତବ୍ବଂ । ନୱକୋ ଚେ ହୋତି, ସମ୍ମତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଙ୍ଘତ୍ଥେରୋ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ସଚେ, ଭନ୍ତେ, ଇଚ୍ଛଥ, ପଠମଭାଗଂ ମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ଇଦଂ ୱତ୍ଥଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି, ଅମୁଞ୍ଚନ୍ତସ୍ସ ନ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ପୁବ୍ବେ ଗାହିତଂ ମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ଗଣ୍ହାତି, ଦାତବ୍ବଂ । ଏତେନେୱ ଉପାୟେନ ଦୁତିୟତ୍ଥେରତୋ ପଟ୍ଠାୟ ପରିୱତ୍ତେତ୍ୱା ପତ୍ତଟ୍ଠାନେୱ ଆଗନ୍ତୁକସ୍ସ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ପଠମୱସ୍ସୂପଗତା ଦ୍ୱେ ତୀଣି ଚତ୍ତାରି ପଞ୍ଚ ୱା ୱତ୍ଥାନି ଅଲତ୍ଥୁଂ, ଲଦ୍ଧଂ ଲଦ୍ଧଂ ଏତେନେୱ ଉପାୟେନ ୱିସ୍ସଜ୍ଜାପେତ୍ୱା ୟାୱ ଆଗନ୍ତୁକସ୍ସ ସମକଂ ହୋତି, ତାୱ ଦାତବ୍ବଂ । ତେନ ସମକେ ଲଦ୍ଧେ ଅୱସିଟ୍ଠୋ ଅନୁଭାଗୋ ଥେରାସନେ ଦାତବ୍ବୋ । ପଚ୍ଚୁପ୍ପନ୍ନେ ଲାଭେ ସତି ଠିତିକାୟ ଗାହେତୁଂ କତିକଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ସଚେ ଦୁବ୍ଭିକ୍ଖଂ ହୋତି, ଦ୍ୱୀସୁପି ୱସ୍ସୂପନାୟିକାସୁ ୱସ୍ସୂପଗତା ଭିକ୍ଖୂ ଭିକ୍ଖାୟ କିଲମନ୍ତା ‘‘ଆୱୁସୋ, ଇଧ ୱସନ୍ତା ସବ୍ବେୱ କିଲମାମ, ସାଧୁ ୱତ ଦ୍ୱେ ଭାଗା ହୋମ, ୟେସଂ ଞାତିପୱାରିତଟ୍ଠାନାନି ଅତ୍ଥି, ତେ ତତ୍ଥ ୱସିତ୍ୱା ପୱାରଣାୟ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ପତ୍ତଂ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଗଣ୍ହନ୍ତୂ’’ତି ୱଦନ୍ତି, ତେସୁ ୟେ ତତ୍ଥ ୱସିତ୍ୱା ପୱାରଣାୟ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତେସଂ ଅପଲୋକେତ୍ୱା ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଦାତବ୍ବଂ । ସାଦିୟନ୍ତାପି ହି ତେନେୱ ୱସ୍ସାୱାସିକସ୍ସ ସାମିନୋ, ଖୀୟନ୍ତାପି ଚ ଆୱାସିକା ନେୱ ଅଦାତୁଂ ଲଭନ୍ତି । କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ପନ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘କତିକୱତ୍ତଂ କାତବ୍ବଂ ‘ସବ୍ବେସଂ ନୋ ଇଧ ୟାଗୁଭତ୍ତଂ ନପ୍ପହୋତି, ସଭାଗଟ୍ଠାନେ ୱସିତ୍ୱା ଆଗଚ୍ଛଥ, ତୁମ୍ହାକଂ ପତ୍ତଂ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଲଭିସ୍ସଥା’ତି । ତଞ୍ଚେ ଏକୋ ପଟିବାହତି, ସୁପଟିବାହିତଂ । ନୋ ଚେ ପଟିବାହତି, କତିକା ସୁକତା । ପଚ୍ଛା ତେସଂ ତତ୍ଥ ୱସିତ୍ୱା ଆଗତାନଂ ଅପଲୋକେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ, ଅପଲୋକନକାଲେ ପଟିବାହିତୁଂ ନ ଲବ୍ଭତୀ’’ତି । ପୁନପି ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ସଚେ ୱସ୍ସୂପଗତେସୁ ଏକଚ୍ଚାନଂ ୱସ୍ସାୱାସିକେ ଅପାପୁଣନ୍ତେ ଭିକ୍ଖୂ କତିକଂ କରୋନ୍ତି ‘ଛିନ୍ନୱସ୍ସାନଂ ୱସ୍ସାୱାସିକଞ୍ଚ ଇଦାନି ଉପ୍ପଜ୍ଜନକୱସ୍ସାୱାସିକଞ୍ଚ ଇମେସଂ ଦାତୁଂ ରୁଚ୍ଚତୀ’ତି, ଏୱଂ କତିକାୟ କତାୟ ଗାହିତସଦିସମେୱ ହୋତି, ଉପ୍ପନ୍ନୁପ୍ପନ୍ନଂ ତେସମେୱ ଦାତବ୍ବ’’ନ୍ତି । ତେମାସଂ ପାନୀୟଂ ଉପଟ୍ଠାପେତ୍ୱା ୱିହାରମଗ୍ଗଚେତିୟଙ୍ଗଣବୋଧିୟଙ୍ଗଣାନି ଜଗ୍ଗିତ୍ୱା ବୋଧିରୁକ୍ଖେ ଉଦକଂ ସିଞ୍ଚିତ୍ୱା ପକ୍କନ୍ତୋପି ୱିବ୍ଭନ୍ତୋପି ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଲଭତିୟେୱ । ଭତିନିୱିଟ୍ଠଞ୍ହି ତେନ କତଂ, ସଙ୍ଘିକଂ ପନ ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ଗାହିତଂ ଅନ୍ତୋୱସ୍ସେ ୱିବ୍ଭନ୍ତୋପି ଲଭତେୱ, ପଚ୍ଚୟୱସେନ ଗାହିତଂ ପନ ନ ଲଭତୀତି ୱଦନ୍ତି ।

ସଚେ ୱୁଟ୍ଠୱସ୍ସୋ ଦିସଂଗମିକୋ ଭିକ୍ଖୁ ଆୱାସିକସ୍ସ ହତ୍ଥତୋ କିଞ୍ଚିଦେୱ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ଗହେତ୍ୱା ‘‘ଅସୁକକୁଲେ ମୟ୍ହଂ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ପତ୍ତଂ, ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ଗତଟ୍ଠାନେ ୱିବ୍ଭମତି, ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ସଙ୍ଘିକଂ ହୋତି । ସଚେ ପନ ମନୁସ୍ସେ ସମ୍ମୁଖା ସମ୍ପଟିଚ୍ଛାପେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି, ଲଭତି । ‘‘ଇଦଂ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ଅମ୍ହାକଂ ସେନାସନେ ୱୁତ୍ଥଭିକ୍ଖୁନୋ ଦେମା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ୟସ୍ସ ଗାହିତଂ, ତସ୍ସେୱ ହୋତି । ସଚେ ପନ ସେନାସନସାମିକସ୍ସ ପିୟକମ୍ୟତାୟ ପୁତ୍ତଧୀତାଦୟୋ ବହୂନି ୱତ୍ଥାନି ଆହରିତ୍ୱା ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ସେନାସନେ ଦେମା’’ତି ଦେନ୍ତି, ତତ୍ଥ ୱସ୍ସୂପଗତସ୍ସ ଏକମେୱ ୱତ୍ଥଂ ଦାତବ୍ବଂ, ସେସାନି ସଙ୍ଘିକାନି ହୋନ୍ତି । ୱସ୍ସାୱାସିକଠିତିକାୟ ଗାହେତବ୍ବାନି, ଠିତିକାୟ ଅସତି ଥେରାସନତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଗାହେତବ୍ବାନି । ସେନାସନେ ୱସ୍ସୂପଗତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ନିସ୍ସାୟ ଉପ୍ପନ୍ନେନ ଚିତ୍ତପ୍ପସାଦେନ ବହୂନି ୱତ୍ଥାନି ଆହରିତ୍ୱା ‘‘ସେନାସନସ୍ସ ଦେମା’’ତି ଦିନ୍ନେସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ସଚେ ପନ ପାଦମୂଲେ ଠପେତ୍ୱା ‘‘ଏତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦେମା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ତସ୍ସେୱ ହୋନ୍ତି ।

ଏକସ୍ସ ଗେହେ ଦ୍ୱେ ୱସ୍ସାୱାସିକାନି, ପଠମଭାଗୋ ସାମଣେରସ୍ସ ଗାହିତୋ ହୋତି, ଦୁତିୟୋ ଥେରାସନେ । ସୋ ଏକଂ ଦସହତ୍ଥଂ, ଏକଂ ଅଟ୍ଠହତ୍ଥଂ ସାଟକଂ ପେସେତି ‘‘ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ପତ୍ତଭିକ୍ଖୂନଂ ଦେଥା’’ତି, ୱିଚିନିତ୍ୱା ୱରଭାଗଂ ସାମଣେରସ୍ସ ଦତ୍ୱା ଅନୁଭାଗୋ ଥେରାସନେ ଦାତବ୍ବୋ। ସଚେ ପନ ଉଭୋପି ଘରଂ ନେତ୍ୱା ଭୋଜେତ୍ୱା ସୟମେୱ ପାଦମୂଲେ ଠପେତି, ୟଂ ୟସ୍ସ ଦିନ୍ନଂ, ତଦେୱ ତସ୍ସ ହୋତି । ଇତୋ ପରଂ ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ଆଗତନୟୋ ହୋତି – ଏକସ୍ସ ଘରେ ଦହରସାମଣେରସ୍ସ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ପାପୁଣାତି, ସୋ ଚେ ପୁଚ୍ଛତି ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ କସ୍ସ ପତ୍ତ’’ନ୍ତି, ‘‘ସାମଣେରସ୍ସା’’ତି ଅୱତ୍ୱା ‘‘ଦାନକାଲେ ଜାନିସ୍ସସୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ଦାନଦିୱସେ ଏକଂ ମହାଥେରଂ ପେସେତ୍ୱା ନୀହରାପେତବ୍ବଂ । ସଚେ ୟସ୍ସ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ପତ୍ତଂ, ସୋ ୱିବ୍ଭମତି ୱା କାଲଂ ୱା କରୋତି, ମନୁସ୍ସା ଚେ ପୁଚ୍ଛନ୍ତି ‘‘କସ୍ସ ଅମ୍ହାକଂ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ପତ୍ତ’’ନ୍ତି, ତେସଂ ୟଥାଭୂତଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ । ସଚେ ତେ ୱଦନ୍ତି ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ଦେମା’’ତି, ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ପାପୁଣାତି । ଅଥ ସଙ୍ଘସ୍ସ ୱା ଗଣସ୍ସ ୱା ଦେନ୍ତି, ସଙ୍ଘସ୍ସ ୱା ଗଣସ୍ସ ୱା ପାପୁଣାତି । ସଚେ ୱସ୍ସୂପଗତା ସୁଦ୍ଧପଂସୁକୂଲିକାୟେୱ ହୋନ୍ତି, ଆନେତ୍ୱା ଦିନ୍ନଂ ୱସ୍ସାୱାସିକଂ ସେନାସନପରିକ୍ଖାରଂ ୱା କତ୍ୱା ଠପେତବ୍ବଂ, ବିମ୍ବୋହନାଦୀନି ୱା କାତବ୍ବାନୀତି ।

ଅୟଂ ତାୱ ଅନ୍ତୋୱସ୍ସେ ୱସ୍ସୂପନାୟିକଦିୱସୱସେନ

ସେନାସନଗ୍ଗାହକଥା ।

୨୨୨. ଅୟମପରୋପି ଉତୁକାଲେ ଅନ୍ତରାମୁତ୍ତକୋ ନାମ ସେନାସନଗ୍ଗାହୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ଦିୱସୱସେନ ହି ତିୱିଧୋ ସେନାସନଗ୍ଗାହୋ ପୁରିମକୋ ପଚ୍ଛିମକୋ ଅନ୍ତରାମୁତ୍ତକୋତି । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ –

‘‘ତୟୋମେ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସେନାସନଗ୍ଗାହା, ପୁରିମକୋ ପଚ୍ଛିମକୋ ଅନ୍ତରାମୁତ୍ତକୋ । ଅପରଜ୍ଜୁଗତାୟ ଆସାଳ୍ହିୟା ପୁରିମକୋ ଗାହେତବ୍ବୋ, ମାସଗତାୟ ଆସାଳ୍ହିୟା ପଚ୍ଛିମକୋ ଗାହେତବ୍ବୋ, ଅପରଜ୍ଜୁଗତାୟ ପୱାରଣାୟ ଆୟତିଂ ୱସ୍ସାୱାସତ୍ଥାୟ ଅନ୍ତରାମୁତ୍ତକୋ ଗାହେତବ୍ବୋ’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୧୮) ।

ଏତେସୁ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୧୮) ତୀସୁ ସେନାସନଗ୍ଗାହେସୁ ପୁରିମକୋ ପଚ୍ଛିମକୋ ଚାତି ଇମେ ଦ୍ୱେ ଗାହା ଥାୱରା, ଅନ୍ତରାମୁତ୍ତକୋ ପନ ସେନାସନପଟିଜଗ୍ଗନତ୍ଥଂ ଭଗୱତା ଅନୁଞ୍ଞାତୋ । ତଥା ହି ଏକସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ମହାଲାଭଂ ସେନାସନଂ ହୋତି, ସେନାସନସାମିକା ୱସ୍ସୂପଗତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ସବ୍ବପଚ୍ଚୟେହି ସକ୍କଚ୍ଚଂ ଉପଟ୍ଠହିତ୍ୱା ପୱାରେତ୍ୱା ଗମନକାଲେ ବହୁଂ ସମଣପରିକ୍ଖାରଂ ଦେନ୍ତି, ମହାଥେରା ଦୂରତୋୱ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ୱସ୍ସୂପନାୟିକଦିୱସେ ତଂ ଗହେତ୍ୱା ଫାସୁଂ ୱସିତ୍ୱା ୱୁଟ୍ଠୱସ୍ସା ଲାଭଂ ଗଣ୍ହିତ୍ୱା ପକ୍କମନ୍ତି । ଆୱାସିକା ‘‘ମୟଂ ଏତ୍ଥୁପ୍ପନ୍ନଂ ଲାଭଂ ନ ଲଭାମ, ନିଚ୍ଚଂ ଆଗନ୍ତୁକମହାଥେରାୱ ଲଭନ୍ତି, ତେୟେୱ ନଂ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ପଟିଜଗ୍ଗିସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି ପଲୁଜ୍ଜନ୍ତମ୍ପି ନ ଓଲୋକେନ୍ତି । ଭଗୱା ତସ୍ସ ପଟିଜଗ୍ଗନତ୍ଥଂ ‘‘ଅପରଜ୍ଜୁଗତାୟ ପୱାରଣାୟ ଆୟତିଂ ୱସ୍ସାୱାସତ୍ଥାୟ ଅନ୍ତରାମୁତ୍ତକୋ ଗାହେତବ୍ବୋ’’ତି ଆହ ।

ତଂ ଗାହେନ୍ତେନ ସଙ୍ଘତ୍ଥେରୋ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଭନ୍ତେ, ଅନ୍ତରାମୁତ୍ତକସେନାସନଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି । ସଚେ ଗଣ୍ହାତି, ଦାତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ, ଏତେନେୱ ଉପାୟେନ ଅନୁଥେରଂ ଆଦିଂ କତ୍ୱା ୟୋ ଗଣ୍ହାତି, ତସ୍ସ ଅନ୍ତମସୋ ସାମଣେରସ୍ସପି ଦାତବ୍ବଂ । ତେନ ତଂ ସେନାସନଂ ଅଟ୍ଠ ମାସେ ପଟିଜଗ୍ଗିତବ୍ବଂ, ଛଦନଭିତ୍ତିଭୂମୀସୁ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଖଣ୍ଡଂ ୱା ଫୁଲ୍ଲଂ ୱା ହୋତି, ତଂ ସବ୍ବଂ ପଟିସଙ୍ଖରିତବ୍ବଂ । ଉଦ୍ଦେସପରିପୁଚ୍ଛାଦୀହି ଦିୱସଂ ଖେପେତ୍ୱା ରତ୍ତିଂ ତତ୍ଥ ୱସିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ରତ୍ତିଂ ପରିୱେଣେ ୱସିତ୍ୱା ତତ୍ଥ ଦିୱସଂ ଖେପେତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ରତ୍ତିନ୍ଦିୱଂ ତତ୍ଥେୱ ୱସିତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ଉତୁକାଲେ ଆଗତାନଂ ୱୁଡ୍ଢାନଂ ନ ପଟିବାହିତବ୍ବଂ । ୱସ୍ସୂପନାୟିକଦିୱସେ ପନ ସମ୍ପତ୍ତେ ସଚେ ସଙ୍ଘତ୍ଥେରୋ ‘‘ମୟ୍ହଂ ଇଦଂ ପନ ସେନାସନଂ ଦେଥା’’ତି ୱଦତି, ନ ଲଭତି । ‘‘ଭନ୍ତେ, ଇଦଂ ଅନ୍ତରାମୁତ୍ତକଂ ଗହେତ୍ୱା ଏକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପଟିଜଗ୍ଗିତ’’ନ୍ତି ୱତ୍ୱା ନ ଦାତବ୍ବଂ, ଅଟ୍ଠ ମାସେ ପଟିଜଗ୍ଗିତଭିକ୍ଖୁସ୍ସେୱ ଗାହିତଂ ହୋତି । ୟସ୍ମିଂ ପନ ସେନାସନେ ଏକସଂୱଚ୍ଛରେ ଦ୍ୱିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ପଚ୍ଚୟେ ଦେନ୍ତି ଛମାସଚ୍ଚୟେନ ଛମାସଚ୍ଚୟେନ, ତଂ ଅନ୍ତରାମୁତ୍ତକଂ ନ ଗାହେତବ୍ବଂ । ୟସ୍ମିଂ ୱା ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଦେନ୍ତି ଚତୁମାସଚ୍ଚୟେନ ଚତୁମାସଚ୍ଚୟେନ, ୟସ୍ମିଂ ୱା ଚତୁକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଦେନ୍ତି ତେମାସଚ୍ଚୟେନ ତେମାସଚ୍ଚୟେନ, ତଂ ଅନ୍ତରାମୁତ୍ତକଂ ନ ଗାହେତବ୍ବଂ । ପଚ୍ଚୟେନେୱ ହି ତଂ ପଟିଜଗ୍ଗନଂ ଲଭିସ୍ସତି । ୟସ୍ମିଂ ପନ ଏକସଂୱଚ୍ଛରେ ସକିଦେୱ ବହୂ ପଚ୍ଚୟେ ଦେନ୍ତି, ଏତଂ ଅନ୍ତରାମୁତ୍ତକଂ ଗାହେତବ୍ବନ୍ତି ।

୨୨୩. ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅକତଂ ୱା ୱିହାରଂ ୱିପ୍ପକତଂ ୱା ନୱକମ୍ମଂ ଦାତୁଂ, ଖୁଦ୍ଦକେ ୱିହାରେ କମ୍ମଂ ଓଲୋକେତ୍ୱା ଛପ୍ପଞ୍ଚୱସ୍ସିକଂ ନୱକମ୍ମଂ ଦାତୁଂ, ଅଡ୍ଢୟୋଗେ କମ୍ମଂ ଓଲୋକେତ୍ୱା ସତ୍ତଟ୍ଠୱସ୍ସିକଂ ନୱକମ୍ମଂ ଦାତୁଂ, ମହଲ୍ଲକେ ୱିହାରେ ପାସାଦେ ୱା କମ୍ମଂ ଓଲୋକେତ୍ୱା ଦସଦ୍ୱାଦସୱସ୍ସିକଂ ନୱକମ୍ମଂ ଦାତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୨୩) ୱଚନତୋ ଅକତଂ ୱିପ୍ପକତଂ ୱା ସେନାସନଂ ଏକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅପଲୋକନେନ ୱା କମ୍ମୱାଚାୟ ୱା ସାୱେତ୍ୱା ନୱକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ୱସିତୁଂ ୟଥାୱୁତ୍ତକାଲପରିଚ୍ଛେଦୱସେନ ଦାତବ୍ବଂ । ନୱକମ୍ମିକୋ ଭିକ୍ଖୁ ଅନ୍ତୋୱସ୍ସେ ତଂ ଆୱାସଂ ଲଭତି, ଉତୁକାଲେ ପଟିବାହିତୁଂ ନ ଲଭତି । ଲଦ୍ଧନୱକମ୍ମେନ ପନ ଭିକ୍ଖୁନା ୱାସିଫରସୁନିଖାଦନାଦୀନି ଗହେତ୍ୱା ସୟଂ ନ କାତବ୍ବଂ, କତାକତଂ ଜାନିତବ୍ବଂ । ସଚେ ସୋ ଆୱାସୋ ଜୀରତି, ଆୱାସସାମିକସ୍ସ ୱା ତସ୍ସ ୱଂସେ ଉପ୍ପନ୍ନସ୍ସ ୱା କସ୍ସଚି କଥେତବ୍ବଂ ‘‘ଆୱାସୋ ତେ ନସ୍ସତି, ଜଗ୍ଗଥ ଏତଂ ଆୱାସ’’ନ୍ତି । ସଚେ ସୋ ନ ସକ୍କୋତି, ଭିକ୍ଖୂହି ଞାତୀହି ୱା ଉପଟ୍ଠାକେହି ୱା ସମାଦାପେତ୍ୱା ଜଗ୍ଗିତବ୍ବୋ । ସଚେ ତେପି ନ ସକ୍କୋନ୍ତି, ସଙ୍ଘିକେନ ପଚ୍ଚୟେନ ଜଗ୍ଗିତବ୍ବୋ, ତସ୍ମିମ୍ପି ଅସତି ଏକଂ ଆୱାସଂ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତ୍ୱା ଅୱସେସା ଜଗ୍ଗିତବ୍ବା, ବହୂ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତ୍ୱା ଏକଂ ସଣ୍ଠପେତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତିୟେୱ ।

ଦୁବ୍ଭିକ୍ଖେ ଭିକ୍ଖୂସୁ ପକ୍କନ୍ତେସୁ ସବ୍ବେ ଆୱାସା ନସ୍ସନ୍ତି, ତସ୍ମା ଏକଂ ୱା ଦ୍ୱେ ୱା ତୟୋ ୱା ଆୱାସେ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତ୍ୱା ତତୋ ୟାଗୁଭତ୍ତଚୀୱରାଦୀନି ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତେହି ସେସାୱାସା ଜଗ୍ଗିତବ୍ବାୟେୱ ।

କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ପନ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ସଙ୍ଘିକେ ପଚ୍ଚୟେ ଅସତି ଏକୋ ଭିକ୍ଖୁ ‘ତୁୟ୍ହଂ ଏକମଞ୍ଚଟ୍ଠାନଂ ଗହେତ୍ୱା ଜଗ୍ଗାହୀ’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ସଚେ ବହୁତରଂ ଇଚ୍ଛତି, ତିଭାଗଂ ୱା ଉପଡ୍ଢଭାଗଂ ୱା ଦତ୍ୱାପି ଜଗ୍ଗାପେତବ୍ବଂ । ଅଥ ଥମ୍ଭମତ୍ତମେୱେତ୍ଥ ଅୱସିଟ୍ଠଂ, ବହୁକମ୍ମଂ କାତବ୍ବନ୍ତି ନ ଇଚ୍ଛତି, ‘ତୁୟ୍ହଂ ପୁଗ୍ଗଲିକମେୱ କତ୍ୱା ଜଗ୍ଗାହୀ’ତି ଦାତବ୍ବଂ । ଏୱମ୍ପି ହି ‘ସଙ୍ଘସ୍ସ ଭଣ୍ଡକଠପନଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ନୱକାନଞ୍ଚ ୱସନଟ୍ଠାନଂ ଲଭିସ୍ସତୀ’ତି ଜଗ୍ଗାପେତବ୍ବୋ । ଏୱଂ ଜଗ୍ଗିତୋ ପନ ତସ୍ମିଂ ଜୀୱନ୍ତେ ପୁଗ୍ଗଲିକୋ ହୋତି, ମତେ ସଙ୍ଘିକୋୱ । ସଚେ ସଦ୍ଧିୱିହାରିକାନଂ ଦାତୁକାମୋ ହୋତି, କମ୍ମଂ ଓଲୋକେତ୍ୱା ତିଭାଗଂ ୱା ଉପଡ୍ଢଂ ୱା ପୁଗ୍ଗଲିକଂ କତ୍ୱା ଜଗ୍ଗାପେତବ୍ବୋ । ଏୱଞ୍ହି ସଦ୍ଧିୱିହାରିକାନଂ ଦାତୁଂ ଲଭତି । ଏୱଂ ଜଗ୍ଗନକେ ପନ ଅସତି ଏକଂ ଆୱାସଂ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତ୍ୱାତିଆଦିନା ନୟେନ ଜଗ୍ଗାପେତବ୍ବୋ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ଇଦମ୍ପି ଚ ଅଞ୍ଞଂ ତତ୍ଥେୱ ୱୁତ୍ତଂ ।

ଦ୍ୱେ ଭିକ୍ଖୂ ସଙ୍ଘିକଭୂମିଂ ଗହେତ୍ୱା ସୋଧେତ୍ୱା ସଙ୍ଘିକସେନାସନଂ କରୋନ୍ତି, ୟେନ ସା ଭୂମି ପଠମଂ ଗହିତା, ସୋ ସାମୀ । ଉଭୋପି ପୁଗ୍ଗଲିକଂ କରୋନ୍ତି, ସୋୟେୱ ସାମୀ । ସୋ ସଙ୍ଘିକଂ କରୋତି, ଇତରୋ ପୁଗ୍ଗଲିକଂ କରୋତି, ଅଞ୍ଞଂ ଚେ ବହୁ ସେନାସନଟ୍ଠାନଂ ଅତ୍ଥି, ପୁଗ୍ଗଲିକଂ କରୋନ୍ତୋପି ନ ୱାରେତବ୍ବୋ । ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ପନ ତାଦିସେ ପତିରୂପେ ଠାନେ ଅସତି ତଂ ପଟିବାହିତ୍ୱା ସଙ୍ଘିକଂ କରୋନ୍ତେନେୱ କାତବ୍ବଂ । ୟଂ ପନ ତସ୍ସ ତତ୍ଥ ୱୟକମ୍ମଂ କତଂ, ତଂ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ କତାୱାସେ ୱା ଆୱାସକରଣଟ୍ଠାନେ ୱା ଛାୟୂପଗଫଲୂପଗା ରୁକ୍ଖା ହୋନ୍ତି, ଅପଲୋକେତ୍ୱା ହାରେତବ୍ବା । ପୁଗ୍ଗଲିକା ଚେ ହୋନ୍ତି, ସାମିକା ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବା । ନୋ ଚେ ଦେନ୍ତି, ୟାୱତତିୟକଂ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ‘‘ରୁକ୍ଖଅଗ୍ଘନକମୂଲଂ ଦସ୍ସାମା’’ତି ହାରେତବ୍ବା ।

୨୨୪. ୟୋ ପନ ସଙ୍ଘିକଂ ୱଲ୍ଲିମତ୍ତମ୍ପି ଅଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଆହରିମେନ ଉପକରଣେନ ସଙ୍ଘିକାୟ ଭୂମିୟା ପୁଗ୍ଗଲିକୱିହାରଂ କାରେତି, ଉପଡ୍ଢଂ ସଙ୍ଘିକଂ ହୋତି, ଉପଡ୍ଢଂ ପୁଗ୍ଗଲିକଂ । ପାସାଦୋ ଚେ ହୋତି, ହେଟ୍ଠାପାସାଦୋ ସଙ୍ଘିକୋ, ଉପରି ପୁଗ୍ଗଲିକୋ । ସଚେ ୟୋ ହେଟ୍ଠାପାସାଦଂ ଇଚ୍ଛତି, ହେଟ୍ଠାପାସାଦଂ ତସ୍ସ ହୋତି । ଅଥ ହେଟ୍ଠା ଚ ଉପରି ଚ ଇଚ୍ଛତି, ଉଭୟତ୍ଥ ଉପଡ୍ଢଂ ଲଭତି । ଦ୍ୱେ ସେନାସନାନି କାରେତି, ଏକଂ ସଙ୍ଘିକଂ, ଏକଂ ପୁଗ୍ଗଲିକଂ । ସଚେ ୱିହାରେ ଉଟ୍ଠିତେନ ଦବ୍ବସମ୍ଭାରେନ କାରେତି, ତିଭାଗଂ ଲଭତି । ସଚେ ଅକତଟ୍ଠାନେ ଚୟଂ ୱା ପମୁଖଂ ୱା କରୋତି ବହିକୁଟ୍ଟେ, ଉପଡ୍ଢଂ ସଙ୍ଘସ୍ସ, ଉପଡ୍ଢଂ ତସ୍ସ । ଅଥ ମହନ୍ତଂ ୱିସମଂ ପୂରେତ୍ୱା ଅପଦେ ପଦଂ ଦସ୍ସେତ୍ୱା କତଂ ହୋତି, ଅନିସ୍ସରୋ ତତ୍ଥ ସଙ୍ଘୋ ।

ସଚେ ଭିକ୍ଖୁ ସଙ୍ଘିକୱିହାରତୋ ଗୋପାନସିଆଦୀନି ଗହେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ସଙ୍ଘିକାୱାସେ ୟୋଜେତି, ସୁୟୋଜିତାନି । ପୁଗ୍ଗଲିକାୱାସେ ୟୋଜେନ୍ତେହି ପନ ମୂଲଂ ୱା ଦାତବ୍ବଂ, ପଟିପାକତିକଂ ୱା କାତବ୍ବଂ । ଛଡ୍ଡିତୱିହାରତୋ ମଞ୍ଚପୀଠାଦୀନି ଥେୟ୍ୟଚିତ୍ତେନ ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ଉଦ୍ଧାରେୟେୱ ଭଣ୍ଡଗ୍ଘେନ କାରେତବ୍ବୋ । ‘‘ପୁନ ଆୱାସିକକାଲେ ଦସ୍ସାମୀ’’ତି ଗହେତ୍ୱା ସଙ୍ଘିକପରିଭୋଗେନ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ନଟ୍ଠଂ ସୁନଟ୍ଠଂ, ଜିଣ୍ଣଂ ସୁଜିଣ୍ଣଂ । ଅରୋଗଂ ଚେ, ପାକତିକଂ କାତବ୍ବଂ, ପୁଗ୍ଗଲିକପରିଭୋଗେନ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ନଟ୍ଠଂ ୱା ଜିଣ୍ଣଂ ୱା ଗୀୱା ହୋତି । ତତୋ ଦ୍ୱାରୱାତପାନାଦୀନି ସଙ୍ଘିକାୱାସେ ୱା ପୁଗ୍ଗଲିକାୱାସେ ୱା ୟୋଜିତାନି, ପଟିଦାତବ୍ବାନିୟେୱ । ସଚେ କୋଚି ସଙ୍ଘିକୋ ୱିହାରୋ ଉନ୍ଦ୍ରିୟତି, ୟଂ ତତ୍ଥ ମଞ୍ଚପୀଠାଦିକଂ, ତଂ ଗୁତ୍ତତ୍ଥାୟ ଅଞ୍ଞତ୍ର ହରିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ତସ୍ମା ଅଞ୍ଞତ୍ର ହରିତ୍ୱା ସଙ୍ଘିକପରିଭୋଗେନ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ନଟ୍ଠଂ ସୁନଟ୍ଠଂ, ଜିଣ୍ଣଂ ସୁଜିଣ୍ଣଂ । ସଚେ ଅରୋଗଂ, ତସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ପଟିସଙ୍ଖତେ ପୁନ ପାକତିକଂ କାତବ୍ବଂ । ପୁଗ୍ଗଲିକପରିଭୋଗେନ ପରିଭୁଞ୍ଜତୋ ନଟ୍ଠଂ ୱା ଜିଣ୍ଣଂ ୱା ଗୀୱା ହୋତି, ତସ୍ମିଂ ପଟିସଙ୍ଖତେ ଦାତବ୍ବମେୱ । ଅୟଂ ସେନାସନଗ୍ଗାହକଥା ।

୨୨୫. ଅୟଂ ପନେତ୍ଥ ଚତୁପଚ୍ଚୟସାଧାରଣକଥା (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୨୫ ପକ୍ଖିକଭତ୍ତାଦିକଥା) – ସମ୍ମତେନ ଅପ୍ପମତ୍ତକୱିସ୍ସଜ୍ଜକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଚୀୱରକମ୍ମଂ କରୋନ୍ତସ୍ସ ‘‘ସୂଚିଂ ଦେହୀ’’ତି ୱଦତୋ ଏକା ଦୀଘା, ଏକା ରସ୍ସାତି ଦ୍ୱେ ସୂଚିୟୋ ଦାତବ୍ବା । ‘‘ଅୱିଭତ୍ତଂ ସଙ୍ଘିକଭଣ୍ଡ’’ନ୍ତି ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ପିପ୍ଫଲତ୍ଥିକସ୍ସ ଏକୋ ପିପ୍ଫଲକୋ, କନ୍ତାରଂ ପଟିପଜ୍ଜିତୁକାମସ୍ସ ଉପାହନୟୁଗଳଂ, କାୟବନ୍ଧନତ୍ଥିକସ୍ସ କାୟବନ୍ଧନଂ, ‘‘ଅଂସବଦ୍ଧକୋ ମେ ଜିଣ୍ଣୋ’’ତି ଆଗତସ୍ସ ଅଂସବଦ୍ଧକୋ, ପରିସ୍ସାୱନତ୍ଥିକସ୍ସ ପରିସ୍ସାୱନଂ ଦାତବ୍ବଂ, ଧମ୍ମକରଣତ୍ଥିକସ୍ସ ଧମ୍ମକରଣୋ । ସଚେ ପଟ୍ଟକୋ ନ ହୋତି, ଧମ୍ମକରଣୋ ପଟ୍ଟକେନ ସଦ୍ଧିଂ ଦାତବ୍ବୋ । ‘‘ଆଗନ୍ତୁକପତ୍ତଂ ଆରୋପେସ୍ସାମୀ’’ତି ୟାଚନ୍ତସ୍ସ କୁସିୟା ଚ ଅଡ୍ଢକୁସିୟା ଚ ପହୋନକଂ ଦାତବ୍ବଂ । ‘‘ମଣ୍ଡଲଂ ନପ୍ପହୋତୀ’’ତି ଆଗତସ୍ସ ମଣ୍ଡଲଂ ଏକଂ ଦାତବ୍ବଂ, ଅଡ୍ଢମଣ୍ଡଲାନି ଦ୍ୱେ ଦାତବ୍ବାନି, ଦ୍ୱେ ମଣ୍ଡଲାନି ୟାଚନ୍ତସ୍ସ ନ ଦାତବ୍ବାନି । ଅନୁୱାତପରିଭଣ୍ଡତ୍ଥିକସ୍ସ ଏକସ୍ସ ଚୀୱରସ୍ସ ପହୋନକଂ ଦାତବ୍ବଂ, ସପ୍ପିନୱନୀତାଦିଅତ୍ଥିକସ୍ସ ଗିଲାନସ୍ସ ଏକଂ ଭେସଜ୍ଜଂ ନାଳିମତ୍ତଂ କତ୍ୱା ତତୋ ତତିୟକୋଟ୍ଠାସୋ ଦାତବ୍ବୋ । ଏୱଂ ତୀଣି ଦିୱସାନି ଦତ୍ୱା ନାଳିୟା ପରିପୁଣ୍ଣାୟ ଚତୁତ୍ଥଦିୱସତୋ ପଟ୍ଠାୟ ସଙ୍ଘଂ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ, ଗୁଳପିଣ୍ଡେପି ଏକଦିୱସଂ ତତିୟଭାଗୋ ଦାତବ୍ବୋ । ଏୱଂ ତୀହି ଦିୱସେହି ନିଟ୍ଠିତେ ପିଣ୍ଡେ ତତୋ ପରଂ ସଙ୍ଘଂ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ । ସମ୍ମନ୍ନିତ୍ୱା ଠପିତୟାଗୁଭାଜକାଦୀହି ଚ ଭାଜନୀୟଟ୍ଠାନଂ ଆଗତମନୁସ୍ସାନଂ ଅନାପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାୱ ଉପଡ୍ଢଭାଗୋ ଦାତବ୍ବୋ । ଅସମ୍ମତେହି ପନ ଅପଲୋକେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବୋତି ।

ସଙ୍ଘସ୍ସ ସନ୍ତକଂ ସମ୍ମତେନ ୱା ଆଣତ୍ତେହି ୱା ଆରାମିକାଦୀହି ଦୀୟମାନଂ, ଗିହୀନଞ୍ଚ ସନ୍ତକଂ ସାମିକେନ ୱା ଆଣତ୍ତେନ ୱା ଦୀୟମାନଂ ‘‘ଅପରସ୍ସ ଭାଗଂ ଦେହୀ’’ତି ଅସନ୍ତଂ ପୁଗ୍ଗଲଂ ୱତ୍ୱା ଗଣ୍ହତୋ ଭଣ୍ଡାଦେୟ୍ୟଂ । ଅଞ୍ଞେନ ଦୀୟମାନଂ ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ଭଣ୍ଡଗ୍ଘେନ କାରେତବ୍ବୋ । ଅସମ୍ମତେନ ୱା ଅନାଣତ୍ତେନ ୱା ଦୀୟମାନେ ‘‘ଅପରମ୍ପି ଭାଗଂ ଦେହୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ୱା କୂଟୱସ୍ସାନି ଗଣେତ୍ୱା ୱା ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ଉଦ୍ଧାରେୟେୱ ଭଣ୍ଡଗ୍ଘେନ କାରେତବ୍ବୋ । ଇତରେହି ଦୀୟମାନଂ ଏୱଂ ଗଣ୍ହତୋ ଭଣ୍ଡାଦେୟ୍ୟଂ ସାମିକେନ ପନ ‘‘ଇମସ୍ସ ଦେହୀ’’ତି ଦାପିତଂ ୱା ସୟଂ ଦିନ୍ନଂ ୱା ସୁଦିନ୍ନନ୍ତି ଅୟଂ ସବ୍ବଟ୍ଠକଥାୱିନିଚ୍ଛୟତୋ ସାରୋ ।

ପିଣ୍ଡାୟ ପୱିଟ୍ଠସ୍ସପି ଓଦନପଟିୱୀସୋ ଅନ୍ତୋଉପଚାରସୀମାୟଂ ଠିତସ୍ସେୱ ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟଦି ପନ ଦାୟକା ‘‘ବହିଉପଚାରସୀମଟ୍ଠାନମ୍ପି, ଭନ୍ତେ, ଗଣ୍ହଥ, ଆଗନ୍ତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି ୱଦନ୍ତି, ଏୱଂ ଅନ୍ତୋଗାମଟ୍ଠାନମ୍ପି ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ପାଳିଂ ଅଟ୍ଠକଥଞ୍ଚେୱ, ଓଲୋକେତ୍ୱା ୱିଚକ୍ଖଣୋ ।

ସଙ୍ଘିକେ ପଚ୍ଚୟେ ଏୱଂ, ଅପ୍ପମତ୍ତୋୱ ଭାଜୟେତି ॥

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ ସବ୍ବାକାରତୋ

ଚତୁପଚ୍ଚୟଭାଜନୀୟୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୨୯. କଥିନତ୍ଥାରୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୨୨୬.କଥିନନ୍ତି ଏତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୦୬) ପନ କଥିନଂ ଅତ୍ଥରିତୁଂ କେ ଲଭନ୍ତି, କେ ନ ଲଭନ୍ତି ? ଗଣନୱସେନ ତାୱ ପଚ୍ଛିମକୋଟିୟା ପଞ୍ଚ ଜନା ଲଭନ୍ତି, ଉଦ୍ଧଂ ସତସହସ୍ସମ୍ପି, ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ହେଟ୍ଠା ନ ଲଭନ୍ତି । ୱୁଟ୍ଠୱସ୍ସୱସେନ ପୁରିମିକାୟ ୱସ୍ସଂ ଉପଗନ୍ତ୍ୱା ପଠମପୱାରଣାୟ ପୱାରିତା ଲଭନ୍ତି । ଛିନ୍ନୱସ୍ସା ୱା ପଚ୍ଛିମିକାୟ ଉପଗତା ୱା ନ ଲଭନ୍ତି । ‘‘ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ୱୁଟ୍ଠୱସ୍ସାପି ନ ଲଭନ୍ତୀ’’ତି ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ପୁରିମିକାୟ ଉପଗତାନଂ ପନ ସବ୍ବେ ଗଣପୂରକା ହୋନ୍ତି, ଆନିସଂସଂ ନ ଲଭନ୍ତି, ଆନିସଂସୋ ଇତରେସଂୟେୱ ହୋତି । ସଚେ ପୁରିମିକାୟ ଉପଗତା ଚତ୍ତାରୋ ୱା ହୋନ୍ତି ତୟୋ ୱା ଦ୍ୱେ ୱା ଏକୋ ୱା, ଇତରେ ଗଣପୂରକେ କତ୍ୱା କଥିନଂ ଅତ୍ଥରିତବ୍ବଂ । ଅଥ ଚତ୍ତାରୋ ଭିକ୍ଖୂ ଉପଗତା, ଏକୋ ପରିପୁଣ୍ଣୱସ୍ସୋ ସାମଣେରୋ, ସୋ ଚେ ପଚ୍ଛିମିକାୟ ଉପସମ୍ପଜ୍ଜତି, ଗଣପୂରକୋ ଚେୱ ହୋତି ଆନିସଂସଞ୍ଚ ଲଭତି । ତୟୋ ଭିକ୍ଖୂ ଦ୍ୱେ ସାମଣେରା, ଦ୍ୱେ ଭିକ୍ଖୂ ତୟୋ ସାମଣେରା, ଏକୋ ଭିକ୍ଖୁ ଚତ୍ତାରୋ ସାମଣେରାତି ଏତ୍ଥାପି ଏସେୱ ନୟୋ । ସଚେ ପୁରିମିକାୟ ଉପଗତା କଥିନତ୍ଥାରକୁସଲା ନ ହୋନ୍ତି, ଅତ୍ଥାରକୁସଲା ଖନ୍ଧକଭାଣକତ୍ଥେରା ପରିୟେସିତ୍ୱା ଆନେତବ୍ବା । କମ୍ମୱାଚଂ ସାୱେତ୍ୱା କଥିନଂ ଅତ୍ଥରାପେତ୍ୱା ଦାନଞ୍ଚ ଭୁଞ୍ଜିତ୍ୱା ଗମିସ୍ସନ୍ତି, ଆନିସଂସୋ ପନ ଇତରେସଂୟେୱ ହୋତି ।

କଥିନଂ କେନ ଦିନ୍ନଂ ୱଟ୍ଟତି ? ୟେନ କେନଚି ଦେୱେନ ୱା ମନୁସ୍ସେନ ୱା ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ୱା ସହଧମ୍ମିକାନଂ ଅଞ୍ଞତରେନ ଦିନ୍ନଂ ୱଟ୍ଟତି । କଥିନଦାୟକସ୍ସ ୱତ୍ତଂ ଅତ୍ଥି, ସଚେ ସୋ ତଂ ଅଜାନନ୍ତୋ ପୁଚ୍ଛତି – ‘‘ଭନ୍ତେ, କଥଂ କଥିନଂ ଦାତବ୍ବ’’ନ୍ତି, ତସ୍ସ ଏୱଂ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ ‘‘ତିଣ୍ଣଂ ଚୀୱରାନଂ ଅଞ୍ଞତରପ୍ପହୋନକଂ ସୂରିୟୁଗ୍ଗମନସମୟେ ୱତ୍ଥଂ ‘କଥିନଚୀୱରଂ ଦେମା’ତି ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ତସ୍ସ ପରିକମ୍ମତ୍ଥଂ ଏତ୍ତକା ନାମ ସୂଚିୟୋ, ଏତ୍ତକଂ ସୁତ୍ତଂ, ଏତ୍ତକଂ ରଜନଂ, ପରିକମ୍ମଂ କରୋନ୍ତାନଂ ଏତ୍ତକାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ୟାଗୁଭତ୍ତଞ୍ଚ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ।

କଥିନତ୍ଥାରକେନପି ଧମ୍ମେନ ସମେନ ଉପ୍ପନ୍ନଂ କଥିନଂ ଅତ୍ଥରନ୍ତେନ ୱତ୍ତଂ ଜାନିତବ୍ବଂ । ତନ୍ତୱାୟଗେହତୋ ହି ଆଭତସନ୍ତାନେନେୱ ଖଲିମକ୍ଖିତସାଟକୋ ନ ୱଟ୍ଟତି, ମଲୀନସାଟକୋପି ନ ୱଟ୍ଟତି, ତସ୍ମା କଥିନତ୍ଥାରସାଟକଂ ଲଭିତ୍ୱା ସୁଟ୍ଠୁ ଧୋୱିତ୍ୱା ସୂଚିଆଦୀନି ଚୀୱରକମ୍ମୂପକରଣାନି ସଜ୍ଜେତ୍ୱା ବହୂହି ଭିକ୍ଖୂହି ସଦ୍ଧିଂ ତଦହେୱ ସିବ୍ବିତ୍ୱା ନିଟ୍ଠିତସୂଚିକମ୍ମଂ ରଜିତ୍ୱା କପ୍ପବିନ୍ଦୁଂ ଦତ୍ୱା କଥିନଂ ଅତ୍ଥରିତବ୍ବଂ । ସଚେ ତସ୍ମିଂ ଅନତ୍ଥତେୟେୱ ଅଞ୍ଞଂ କଥିନସାଟକଂ ଆହରତି, ଅଞ୍ଞାନି ଚ ବହୂନି କଥିନାନିସଂସୱତ୍ଥାନି ଦେତି, ୟୋ ଆନିସଂସଂ ବହୁଂ ଦେତି, ତସ୍ସ ସନ୍ତକେନ ଅତ୍ଥରିତବ୍ବଂ । ଇତରୋ ତଥା ତଥା ଓୱଦିତ୍ୱା ସଞ୍ଞାପେତବ୍ବୋ ।

କଥିନଂ ପନ କେନ ଅତ୍ଥରିତବ୍ବଂ ? ୟସ୍ସ ସଙ୍ଘୋ କଥିନଚୀୱରଂ ଦେତି । ସଙ୍ଘେନ ପନ କସ୍ସ ଦାତବ୍ବଂ ? ୟୋ ଜିଣ୍ଣଚୀୱରୋ ହୋତି । ସଚେ ବହୂ ଜିଣ୍ଣଚୀୱରା, ୱୁଡ୍ଢସ୍ସ ଦାତବ୍ବଂ । ୱୁଡ୍ଢେସୁପି ୟୋ ମହାପରିସୋ ତଦହେୱ ଚୀୱରଂ କତ୍ୱା ଅତ୍ଥରିତୁଂ ସକ୍କୋତି, ତସ୍ସ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ୱୁଡ୍ଢୋ ନ ସକ୍କୋତି, ନୱକତରୋ ସକ୍କୋତି, ତସ୍ସ ଦାତବ୍ବଂ । ଅପିଚ ସଙ୍ଘେନ ମହାଥେରସ୍ସ ସଙ୍ଗହଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ତସ୍ମା ‘‘ତୁମ୍ହେ, ଭନ୍ତେ, ଗଣ୍ହଥ, ମୟଂ କତ୍ୱା ଦସ୍ସାମା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ତୀସୁ ଚୀୱରେସୁ ୟଂ ଜିଣ୍ଣଂ ହୋତି, ତଦତ୍ଥାୟ ଦାତବ୍ବଂ । ପକତିୟା ଦୁପଟ୍ଟଚୀୱରସ୍ସ ଦୁପଟ୍ଟତ୍ଥାୟେୱ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେପିସ୍ସ ଏକପଟ୍ଟଚୀୱରଂ ଘନଂ ହୋତି, କଥିନସାଟକା ଚ ପେଲୱା, ସାରୁପ୍ପତ୍ଥାୟ ଦୁପଟ୍ଟପ୍ପହୋନକମେୱ ଦାତବ୍ବଂ, ‘‘ଅହଂ ଅଲଭନ୍ତୋ ଏକପଟ୍ଟଂ ପାରୁପାମୀ’’ତି ୱଦନ୍ତସ୍ସପି ଦୁପଟ୍ଟଂ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟୋ ପନ ଲୋଭପକତିକୋ ହୋତି, ତସ୍ସ ନ ଦାତବ୍ବଂ । ତେନପି ‘‘କଥିନଂ ଅତ୍ଥରିତ୍ୱା ପଚ୍ଛା ୱିସିବ୍ବିତ୍ୱା ଦ୍ୱେ ଚୀୱରାନି କରିସ୍ସାମୀ’’ତି ନ ଗହେତବ୍ବଂ । ୟସ୍ସ ପନ ଦୀୟତି, ତସ୍ସ –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଇଦଂ ସଙ୍ଘସ୍ସ କଥିନଦୁସ୍ସଂ ଉପ୍ପନ୍ନଂ, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇମଂ କଥିନଦୁସ୍ସଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦଦେୟ୍ୟ କଥିନଂ ଅତ୍ଥରିତୁଂ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଇଦଂ ସଙ୍ଘସ୍ସ କଥିନଦୁସ୍ସଂ ଉପ୍ପନ୍ନଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇମଂ କଥିନଦୁସ୍ସଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦେତି କଥିନଂ ଅତ୍ଥରିତୁଂ, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇମସ୍ସ କଥିନଦୁସ୍ସସ୍ସ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦାନଂ କଥିନଂ ଅତ୍ଥରିତୁଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦିନ୍ନଂ ଇଦଂ ସଙ୍ଘେନ କଥିନଦୁସ୍ସଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ କଥିନଂ ଅତ୍ଥରିତୁଂ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୦୭) –

ଏୱଂ ଦୁତିୟକମ୍ମୱାଚାୟ ଦାତବ୍ବଂ ।

ଏୱଂ ଦିନ୍ନେ ପନ କଥିନେ ସଚେ ତଂ କଥିନଦୁସ୍ସଂ ନିଟ୍ଠିତପରିକମ୍ମମେୱ ହୋତି, ଇଚ୍ଚେତଂ କୁସଲଂ । ନୋ ଚେ ନିଟ୍ଠିତପରିକମ୍ମଂ ହୋତି, ‘‘ଅହଂ ଥେରୋ’’ତି ୱା ‘‘ବହୁସ୍ସୁତୋ’’ତି ୱା ଏକେନପି ଅକାତୁଂ ନ ଲବ୍ଭତି, ସବ୍ବେହେୱ ସନ୍ନିପତିତ୍ୱା ଧୋୱନସିବ୍ବନରଜନାନି ନିଟ୍ଠାପେତବ୍ବାନି । ଇଦଞ୍ହି କଥିନୱତ୍ତଂ ନାମ ବୁଦ୍ଧପ୍ପସତ୍ଥଂ । ଅତୀତେ ପଦୁମୁତ୍ତରୋପି ଭଗୱା କଥିନୱତ୍ତଂ ଅକାସି । ତସ୍ସ କିର ଅଗ୍ଗସାୱକୋ ସୁଜାତତ୍ଥେରୋ ନାମ କଥିନଂ ଗଣ୍ହି । ତଂ ସତ୍ଥା ଅଟ୍ଠସଟ୍ଠିୟା ଭିକ୍ଖୁସତସହସ୍ସେହି ସଦ୍ଧିଂ ନିସୀଦିତ୍ୱା ଅକାସି ।

କତପରିୟୋସିତଂ ପନ କଥିନଂ ଗହେତ୍ୱା ଅତ୍ଥାରକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଚେ ସଙ୍ଘାଟିୟା କଥିନଂ ଅତ୍ଥରିତୁକାମୋ ହୋତି, ପୋରାଣିକା ସଙ୍ଘାଟି ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରିତବ୍ବା, ନୱା ସଙ୍ଘାଟି ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବା, ‘‘ଇମାୟ ସଙ୍ଘାଟିୟା କଥିନଂ ଅତ୍ଥରାମୀ’’ତି ୱାଚା ଭିନ୍ଦିତବ୍ବା । ସଚେ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗେନ କଥିନଂ ଅତ୍ଥରିତୁକାମୋ ହୋତି, ପୋରାଣକୋ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗୋ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରିତବ୍ବୋ, ନୱୋ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗୋ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବୋ, ‘‘ଇମିନା ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗେନ କଥିନଂ ଅତ୍ଥରାମୀ’’ତି ୱାଚା ଭିନ୍ଦିତବ୍ବା । ସଚେ ଅନ୍ତରୱାସକେନ କଥିନଂ ଅତ୍ଥରିତୁକାମୋ ହୋତି, ପୋରାଣକୋ ଅନ୍ତରୱାସକୋ ପଚ୍ଚୁଦ୍ଧରିତବ୍ବୋ, ନୱୋ ଅନ୍ତରୱାସକୋ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବୋ, ‘‘ଇମିନା ଅନ୍ତରୱାସକେନ କଥିନଂ ଅତ୍ଥରାମୀ’’ତି ୱାଚା ଭିନ୍ଦିତବ୍ବା ।

ତେନ (ପରି॰ ୪୧୩) କଥିନତ୍ଥାରକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଙ୍ଘଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ଏକଂସଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ କରିତ୍ୱା ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ ‘‘ଅତ୍ଥତଂ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘସ୍ସ କଥିନଂ, ଧମ୍ମିକୋ କଥିନତ୍ଥାରୋ, ଅନୁମୋଦଥା’’ତି । ତେହି ଅନୁମୋଦକେହି ଭିକ୍ଖୂହି ଏକଂସଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ କରିତ୍ୱା ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ ‘‘ଅତ୍ଥତଂ, ଆୱୁସୋ, ସଙ୍ଘସ୍ସ କଥିନଂ, ଧମ୍ମିକୋ କଥିନତ୍ଥାରୋ, ଅନୁମୋଦାମା’’ତି । ତେନ କଥିନତ୍ଥାରକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସମ୍ବହୁଲେ ଭିକ୍ଖୂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ଏକଂସଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ କରିତ୍ୱା ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ ‘‘ଅତ୍ଥତଂ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘସ୍ସ କଥିନଂ, ଧମ୍ମିକୋ କଥିନତ୍ଥାରୋ, ଅନୁମୋଦଥା’’ତି । ତେହି ଅନୁମୋଦକେହି ଭିକ୍ଖୂହି ଏକଂସଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ କରିତ୍ୱା ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ ‘‘ଅତ୍ଥତଂ, ଆୱୁସୋ, ସଙ୍ଘସ୍ସ କଥିନଂ, ଧମ୍ମିକୋ କଥିନତ୍ଥାରୋ, ଅନୁମୋଦାମା’’ତି । ତେନ କଥିନତ୍ଥାରକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଏକଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ଏକଂସଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ କରିତ୍ୱା ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ ‘‘ଅତ୍ଥତଂ, ଆୱୁସୋ, ସଙ୍ଘସ୍ସ କଥିନଂ, ଧମ୍ମିକୋ କଥିନତ୍ଥାରୋ, ଅନୁମୋଦାହୀ’’ତି । ତେନ ଅନୁମୋଦକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଏକଂସଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ କରିତ୍ୱା ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ ‘‘ଅତ୍ଥତଂ, ଆୱୁସୋ, ସଙ୍ଘସ୍ସ କଥିନଂ, ଧମ୍ମିକୋ କଥିନତ୍ଥାରୋ, ଅନୁମୋଦାମୀ’’ତି । ଏୱଂ ସବ୍ବେସଂ ଅତ୍ଥତଂ ହୋତି କଥିନଂ । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ ପରିୱାରେ ‘‘ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ପୁଗ୍ଗଲାନଂ ଅତ୍ଥତଂ ହୋତି କଥିନଂ ଅତ୍ଥାରକସ୍ସ ଚ ଅନୁମୋଦକସ୍ସ ଚା’’ତି (ପରି॰ ୪୦୩) । ପୁନପି ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ନ ସଙ୍ଘୋ କଥିନଂ ଅତ୍ଥରତି, ନ ଗଣୋ କଥିନଂ ଅତ୍ଥରତି, ପୁଗ୍ଗଲୋ କଥିନଂ ଅତ୍ଥରତି, ସଙ୍ଘସ୍ସ ଅନୁମୋଦନାୟ ଗଣସ୍ସ ଅନୁମୋଦନାୟ ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ ଅତ୍ଥରାୟ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଅତ୍ଥତଂ ହୋତି କଥିନଂ, ଗଣସ୍ସ ଅତ୍ଥତଂ ହୋତି କଥିନଂ, ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ ଅତ୍ଥତଂ ହୋତି କଥିନ’’ନ୍ତି (ପରି॰ ୪୧୪) ।

ଏୱଂ ଅତ୍ଥତେ ପନ କଥିନେ ସଚେ କଥିନଚୀୱରେନ ସଦ୍ଧିଂ ଆଭତଂ ଆନିସଂସଂ ଦାୟକା ‘‘ୟେନ ଅମ୍ହାକଂ କଥିନଂ ଗହିତଂ, ତସ୍ସେୱ ଦେମା’’ତି ଦେନ୍ତି, ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘୋ ଅନିସ୍ସରୋ । ଅଥ ଅୱିଚାରେତ୍ୱାୱ ଦତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘୋ ଇସ୍ସରୋ । ତସ୍ମା ସଚେ କଥିନତ୍ଥାରକସ୍ସ ସେସଚୀୱରାନିପି ଦୁବ୍ବଲାନି ହୋନ୍ତି, ସଙ୍ଘେନ ଅପଲୋକେତ୍ୱା ତେସମ୍ପି ଅତ୍ଥାୟ ୱତ୍ଥାନି ଦାତବ୍ବାନି, କମ୍ମୱାଚା ପନ ଏକାୟେୱ ୱଟ୍ଟତି । ଅୱସେସକଥିନାନିସଂସେ ବଲୱୱତ୍ଥାନି ୱସ୍ସାୱାସିକଠିତିକାୟ ଦାତବ୍ବାନି, ଠିତିକାୟ ଅଭାୱେ ଥେରାସନତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଦାତବ୍ବାନି, ଗରୁଭଣ୍ଡଂ ନ ଭାଜେତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ଏକସୀମାୟ ବହୂ ୱିହାରା ହୋନ୍ତି, ସବ୍ବେହି ଭିକ୍ଖୂହି ସନ୍ନିପାତାପେତ୍ୱା ଏକତ୍ଥ କଥିନଂ ଅତ୍ଥରିତବ୍ବଂ, ୱିସୁଂ ୱିସୁଂ ଅତ୍ଥରିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ଅତ୍ଥତକଥିନାନଂ ୱୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚ କପ୍ପିସ୍ସନ୍ତି, ଅନାମନ୍ତଚାରୋ ଅସମାଦାନଚାରୋ ଗଣଭୋଜନଂ ୟାୱଦତ୍ଥଚୀୱରଂ ୟୋ ଚ ତତ୍ଥ ଚୀୱରୁପ୍ପାଦୋ । ସୋ ନେସଂ ଭୱିସ୍ସତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୦୬) ୱଚନତୋ ଅତ୍ଥତକଥିନାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅନାମନ୍ତଚାରାଦୟୋ ପନ ପଞ୍ଚାନିସଂସା ଲବ୍ଭନ୍ତି । ତତ୍ଥ ଅନାମନ୍ତଚାରୋତି ଅନାମନ୍ତେତ୍ୱା ଚରଣଂ, ୟାୱ କଥିନଂ ନ ଉଦ୍ଧରୀୟତି, ତାୱ ଚାରିତ୍ତସିକ୍ଖାପଦେନ ଅନାପତ୍ତୀତି ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ଅସମାଦାନଚାରୋତି ଚୀୱରଂ ଅସମାଦାୟ ଚରଣଂ, ଚୀୱରୱିପ୍ପୱାସୋତି ଅତ୍ଥୋ । ଗଣଭୋଜନନ୍ତି ଗଣଭୋଜନସିକ୍ଖାପଦେନ ଅନାପତ୍ତି ୱୁତ୍ତା । ୟାୱଦତ୍ଥଚୀୱରନ୍ତି ୟାୱତା ଚୀୱରେନ ଅତ୍ଥୋ, ତାୱତକଂ ଅନଧିଟ୍ଠିତଂ ଅୱିକପ୍ପିତଂ ୱଟ୍ଟତୀତି ଅତ୍ଥୋ । ୟୋ ଚ ତତ୍ଥ ଚୀୱରୁପ୍ପାଦୋତି ତତ୍ଥ କଥିନତ୍ଥତସୀମାୟ ମତକଚୀୱରଂ ୱା ହୋତୁ ସଙ୍ଘଂ ଉଦ୍ଦିସ୍ସ ଦିନ୍ନଂ ୱା ସଙ୍ଘିକେନ ତତ୍ରୁପ୍ପାଦେନ ଆଭତଂ ୱା, ୟେନ କେନଚି ଆକାରେନ ୟଂ ସଙ୍ଘିକଂ ଚୀୱରଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି, ତଂ ତେସଂ ଭୱିସ୍ସତୀତି ଅତ୍ଥୋ ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

କଥିନତ୍ଥାରୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୩୦. ଗରୁଭଣ୍ଡୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୨୨୭.ଗରୁଭଣ୍ଡାନୀତି ଏତ୍ଥ ‘‘ପଞ୍ଚିମାନି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅୱିସ୍ସଜ୍ଜିୟାନି ନ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତବ୍ବାନି ସଙ୍ଘେନ ୱା ଗଣେନ ୱା ପୁଗ୍ଗଲେନ ୱା, ୱିସ୍ସଜ୍ଜିତାନିପି ଅୱିସ୍ସଜ୍ଜିତାନି ହୋନ୍ତି, ୟୋ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଥୁଲ୍ଲଚ୍ଚୟସ୍ସା’’ତିଆଦିନା (ଚୂଳୱ॰ ୩୨୧) ନୟେନ ଦସ୍ସିତାନି ଆରାମୋ ଆରାମୱତ୍ଥୁ, ୱିହାରୋ ୱିହାରୱତ୍ଥୁ, ମଞ୍ଚୋ ପୀଠଂ ଭିସି ବିମ୍ବୋହନଂ, ଲୋହକୁମ୍ଭୀ ଲୋହଭାଣକଂ ଲୋହୱାରକୋ ଲୋହକଟାହଂ ୱାସି ଫରସୁ କୁଠାରୀ କୁଦାଲୋ ନିଖାଦନଂ, ୱଲ୍ଲି ୱେଳୁ ମୁଞ୍ଜଂ ପବ୍ବଜଂ ତିଣଂ ମତ୍ତିକା ଦାରୁଭଣ୍ଡଂ ମତ୍ତିକାଭଣ୍ଡନ୍ତି ଇମାନି ପଞ୍ଚ ଗରୁଭଣ୍ଡାନି ନାମ ।

ତତ୍ଥ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୨୧) ଆରାମୋ ନାମ ପୁପ୍ଫାରାମୋ ୱା ଫଲାରାମୋ ୱା । ଆରାମୱତ୍ଥୁ ନାମ ତେସଂୟେୱ ଆରାମାନଂ ଅତ୍ଥାୟ ପରିଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଠପିତୋକାସୋ, ତେସୁ ୱା ଆରାମେସୁ ୱିନଟ୍ଠେସୁ ତେସଂ ପୋରାଣକଭୂମିଭାଗୋ । ୱିହାରୋ ନାମ ୟଂ କିଞ୍ଚି ପାସାଦାଦି ସେନାସନଂ । ୱିହାରୱତ୍ଥୁ ନାମ ତସ୍ସ ପତିଟ୍ଠାନୋକାସୋ । ମଞ୍ଚୋ ନାମ ମସାରକୋ ବୁନ୍ଦିକାବଦ୍ଧୋ କୁଳୀରପାଦକୋ ଆହଚ୍ଚପାଦକୋତି ଇମେସଂ ଚତୁନ୍ନଂ ମଞ୍ଚାନଂ ଅଞ୍ଞତରୋ । ପୀଠଂ ନାମ ମସାରକାଦୀନଂୟେୱ ଚତୁନ୍ନଂ ପୀଠାନଂ ଅଞ୍ଞତରଂ । ଭିସି ନାମ ଉଣ୍ଣଭିସିଆଦୀନଂ ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ଅଞ୍ଞତରା । ବିମ୍ବୋହନଂ ନାମ ରୁକ୍ଖତୂଲଲତାତୂଲପୋଟକୀତୂଲାନଂ ଅଞ୍ଞତରଂ । ଲୋହକୁମ୍ଭୀ ନାମ କାଳଲୋହେନ ୱା ତମ୍ବଲୋହେନ ୱା ୟେନ କେନଚି ଲୋହେନ କତକୁମ୍ଭୀ । ଲୋହଭାଣକାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଏତ୍ଥ ପନ ଭାଣକନ୍ତି ଅରଞ୍ଜରୋ ୱୁଚ୍ଚତି । ୱାରକୋତି ଘଟୋ । କଟାହଂ କଟାହମେୱ । ୱାସିଆଦୀସୁ ୱଲ୍ଲିଆଦୀସୁ ଚ ଦୁୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟଂ ନାମ ନତ୍ଥି । ପଞ୍ଚାତି ଚ ରାସିୱସେନ ୱୁତ୍ତଂ, ସରୂପୱସେନ ପନେତାନି ପଞ୍ଚୱୀସତିୱିଧାନି ହୋନ୍ତି । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ –

‘‘ଦ୍ୱିସଙ୍ଗହାନି ଦ୍ୱେ ହୋନ୍ତି, ତତିୟଂ ଚତୁସଙ୍ଗହଂ ।

ଚତୁତ୍ଥଂ ନୱକୋଟ୍ଠାସଂ, ପଞ୍ଚମଂ ଅଟ୍ଠଭେଦନଂ ॥

‘‘ଇତି ପଞ୍ଚହି ରାସୀହି, ପଞ୍ଚନିମ୍ମଲଲୋଚନୋ ।

ପଞ୍ଚୱୀସୱିଧଂ ନାଥୋ, ଗରୁଭଣ୍ଡଂ ପକାସୟୀ’’ତି ॥

ତତ୍ରାୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟକଥା – ଇଦଞ୍ହି ସବ୍ବମ୍ପି ଗରୁଭଣ୍ଡଂ ସେନାସନକ୍ଖନ୍ଧକେ ‘‘ଅୱିସ୍ସଜ୍ଜିୟ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ, କୀଟାଗିରିୱତ୍ଥୁସ୍ମିଂ ‘‘ଅୱେଭଙ୍ଗିୟ’’ନ୍ତି ଦସ୍ସିତଂ, ପରିୱାରେ ପନ –

‘‘ଅୱିସ୍ସଜ୍ଜିୟଂ ଅୱେଭଙ୍ଗିୟଂ,

ପଞ୍ଚ ୱୁତ୍ତା ମହେସିନା ।

ୱିସ୍ସଜ୍ଜେନ୍ତସ୍ସ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତି,

ପଞ୍ହାମେସା କୁସଲେହି ଚିନ୍ତିତା’’ତି ॥ (ପରି॰ ୪୭୯) –

ଆଗତଂ । ତସ୍ମା ମୂଲଚ୍ଛେଜ୍ଜୱସେନ ଅୱିସ୍ସଜ୍ଜିୟଞ୍ଚ ଅୱେଭଙ୍ଗିୟଞ୍ଚ, ପରିୱତ୍ତନୱସେନ ପନ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେନ୍ତସ୍ସ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ଚ ଅନାପତ୍ତୀତି ଏୱମେତ୍ଥ ଅଧିପ୍ପାୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ ।

୨୨୮. ତତ୍ରାୟଂ ଅନୁପୁବ୍ବିକଥା – ଇଦଂ ତାୱ ପଞ୍ଚୱିଧମ୍ପି ଚୀୱରପିଣ୍ଡପାତଭେସଜ୍ଜତ୍ଥାୟ ଉପନେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଥାୱରେନ ଚ ଥାୱରଂ, ଗରୁଭଣ୍ଡେନ ଚ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ ପରିୱତ୍ତେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଥାୱରେ ପନ ଖେତ୍ତଂ ୱତ୍ଥୁ ତଳାକଂ ମାତିକାତି ଏୱରୂପଂ ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ୱିଚାରେତୁଂ ୱା ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ୱା ଅଧିୱାସେତୁଂ ୱା ନ ୱଟ୍ଟତି, କପ୍ପିୟକାରକେହେୱ ୱିଚାରିତତୋ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଂ ୱଟ୍ଟତି । ଆରାମେନ ପନ ଆରାମଂ ଆରାମୱତ୍ଥୁଂ ୱିହାରଂ ୱିହାରୱତ୍ଥୁନ୍ତି ଇମାନି ଚତ୍ତାରିପି ପରିୱତ୍ତେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ତତ୍ରାୟଂ ପରିୱତ୍ତନନୟୋ – ସଙ୍ଘସ୍ସ ନାଳିକେରାରାମୋ ଦୂରେ ହୋତି, କପ୍ପିୟକାରକା ବହୁତରଂ ଖାଦନ୍ତି, ୟମ୍ପି ନ ଖାଦନ୍ତି, ତତୋ ସକଟୱେତନଂ ଦତ୍ୱା ଅପ୍ପମେୱ ଆହରନ୍ତି, ଅଞ୍ଞେସଂ ପନ ତସ୍ସ ଆରାମସ୍ସ ଅୱିଦୂରେ ଗାମୱାସୀନଂ ମନୁସ୍ସାନଂ ୱିହାରସ୍ସ ସମୀପେ ଆରାମୋ ହୋତି, ତେ ସଙ୍ଘଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ସକେନ ଆରାମେନ ତଂ ଆରାମଂ ୟାଚନ୍ତି, ସଙ୍ଘେନ ‘‘ରୁଚ୍ଚତି ସଙ୍ଘସ୍ସା’’ତି ଅପଲୋକେତ୍ୱା ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତବ୍ବୋ । ସଚେପି ଭିକ୍ଖୂନଂ ରୁକ୍ଖସହସ୍ସଂ ହୋତି, ମନୁସ୍ସାନଂ ପଞ୍ଚ ସତାନି, ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ଆରାମୋ ଖୁଦ୍ଦକୋ’’ତି ନ ୱତ୍ତବ୍ବଂ । କିଞ୍ଚାପି ହି ଅୟଂ ଖୁଦ୍ଦକୋ, ଅଥ ଖୋ ଇତରତୋ ବହୁତରଂ ଆୟଂ ଦେତି । ସଚେପି ସମକମେୱ ଦେତି, ଏୱମ୍ପି ଇଚ୍ଛିତିଚ୍ଛିତକ୍ଖଣେ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ସକ୍କାତି ଗହେତବ୍ବମେୱ । ସଚେ ପନ ମନୁସ୍ସାନଂ ବହୁତରା ରୁକ୍ଖା ହୋନ୍ତି, ‘‘ନନୁ ତୁମ୍ହାକଂ ବହୁତରା ରୁକ୍ଖା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ‘‘ଅତିରେକଂ ଅମ୍ହାକଂ ପୁଞ୍ଞଂ ହୋତୁ, ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେମା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ଜାନାପେତ୍ୱା ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଭିକ୍ଖୂନଂ ରୁକ୍ଖା ଫଲଧାରିନୋ, ମନୁସ୍ସାନଂ ରୁକ୍ଖା ନ ତାୱ ଫଲଂ ଗଣ୍ହନ୍ତି, କିଞ୍ଚାପି ନ ଗଣ୍ହନ୍ତି, ‘‘ନ ଚିରେନ ଗଣ୍ହିସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତବ୍ବମେୱ । ମନୁସ୍ସାନଂ ରୁକ୍ଖା ଫଲଧାରିନୋ, ଭିକ୍ଖୂନଂ ରୁକ୍ଖା ନ ତାୱ ଫଲଂ ଗଣ୍ହନ୍ତି, ‘‘ନନୁ ତୁମ୍ହାକଂ ରୁକ୍ଖା ଫଲଧାରିନୋ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ‘‘ଗଣ୍ହଥ, ଭନ୍ତେ, ଅମ୍ହାକଂ ପୁଞ୍ଞଂ ଭୱିସ୍ସତୀ’’ତି ଦେନ୍ତି, ଜାନାପେତ୍ୱା ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏୱଂ ଆରାମେନ ଆରାମୋ ପରିୱତ୍ତେତବ୍ବୋ । ଏତେନେୱ ନୟେନ ଆରାମୱତ୍ଥୁପି ୱିହାରୋପି ୱିହାରୱତ୍ଥୁପି ଆରାମେନ ପରିୱତ୍ତେତବ୍ବଂ, ଆରାମୱତ୍ଥୁନା ଚ ମହନ୍ତେନ ୱା ଖୁଦ୍ଦକେନ ୱା ଆରାମଆରାମୱତ୍ଥୁୱିହାରୱିହାରୱତ୍ଥୂନି ।

କଥଂ ୱିହାରେନ ୱିହାରୋ ପରିୱତ୍ତେତବ୍ବୋ ? ସଙ୍ଘସ୍ସ ଅନ୍ତୋଗାମେ ଗେହଂ ହୋତି, ମନୁସ୍ସାନଂ ୱିହାରମଜ୍ଝେ ପାସାଦୋ ହୋତି, ଉଭୋପି ଅଗ୍ଘେନ ସମକା, ସଚେ ମନୁସ୍ସା ତେନ ପାସାଦେନ ତଂ ଗେହଂ ୟାଚନ୍ତି, ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଭିକ୍ଖୂନଂ ଚେ ମହଗ୍ଘତରଂ ଗେହଂ ହୋତି, ‘‘ମହଗ୍ଘତରଂ ଅମ୍ହାକଂ ଗେହ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତେ ଚ ‘‘କିଞ୍ଚାପି ମହଗ୍ଘତରଂ ପବ୍ବଜିତାନଂ ଅସାରୁପ୍ପଂ, ନ ସକ୍କା ତତ୍ଥ ପବ୍ବଜିତେହି ୱସିତୁଂ, ଇଦଂ ପନ ସାରୁପ୍ପଂ, ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ଏୱମ୍ପି ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ମନୁସ୍ସାନଂ ମହଗ୍ଘଂ ହୋତି, ‘‘ନନୁ ତୁମ୍ହାକଂ ଗେହଂ ମହଗ୍ଘ’’ନ୍ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ‘‘ହୋତୁ, ଭନ୍ତେ, ଅମ୍ହାକଂ ପୁଞ୍ଞଂ ଭୱିସ୍ସତି, ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏୱମ୍ପି ୱିହାରେନ ୱିହାରୋ ପରିୱତ୍ତେତବ୍ବୋ । ଏତେନେୱ ନୟେନ ୱିହାରୱତ୍ଥୁପି ଆରାମୋପି ଆରାମୱତ୍ଥୁପି ୱିହାରେନ ପରିୱତ୍ତେତବ୍ବଂ, ୱିହାରୱତ୍ଥୁନା ଚ ମହଗ୍ଘେନ ୱା ଅପ୍ପଗ୍ଘେନ ୱା ୱିହାରୱିହାରୱତ୍ଥୁଆରାମଆରାମୱତ୍ଥୂନି । ଏୱଂ ଥାୱରେନ ଥାୱରପରିୱତ୍ତନଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

ଗରୁଭଣ୍ଡେନ ଗରୁଭଣ୍ଡପରିୱତ୍ତନେ ପନ ମଞ୍ଚପୀଠଂ ମହନ୍ତଂ ୱା ହୋତୁ ଖୁଦ୍ଦକଂ ୱା, ଅନ୍ତମସୋ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲପାଦକଂ ଗାମଦାରକେହି ପଂସ୍ୱାଗାରକେସୁ କୀଳନ୍ତେହି କତମ୍ପି ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦିନ୍ନକାଲତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ ହୋତି । ସଚେପି ରାଜରାଜମହାମତ୍ତାଦୟୋ ଏକପ୍ପହାରେନେୱ ମଞ୍ଚସତଂ ୱା ମଞ୍ଚସହସ୍ସଂ ୱା ଦେନ୍ତି, ସବ୍ବେ କପ୍ପିୟମଞ୍ଚା ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତବ୍ବା, ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତ୍ୱା ‘‘ୱୁଡ୍ଢପଟିପାଟିୟା ସଙ୍ଘିକପରିଭୋଗେନ ପରିଭୁଞ୍ଜଥା’’ତି ଦାତବ୍ବା, ପୁଗ୍ଗଲିକୱସେନ ନ ଦାତବ୍ବା । ଅତିରେକମଞ୍ଚେ ଭଣ୍ଡାଗାରାଦୀସୁ ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ପତ୍ତଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ବହିସୀମାୟ ‘‘ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦେମା’’ତି ଦିନ୍ନମଞ୍ଚୋ ସଙ୍ଘତ୍ଥେରସ୍ସ ୱସନଟ୍ଠାନେ ଦାତବ୍ବୋ । ତତ୍ଥ ଚେ ବହୂ ମଞ୍ଚା ହୋନ୍ତି, ମଞ୍ଚେନ କମ୍ମଂ ନତ୍ଥି । ୟସ୍ସ ୱସନଟ୍ଠାନେ କମ୍ମଂ ଅତ୍ଥି, ତତ୍ଥ ‘‘ସଙ୍ଘିକପରିଭୋଗେନ ପରିଭୁଞ୍ଜଥା’’ତି ଦାତବ୍ବୋ । ମହଗ୍ଘେନ ସତଗ୍ଘନକେନ ୱା ସହସ୍ସଗ୍ଘନକେନ ୱା ମଞ୍ଚେନ ଅଞ୍ଞଂ ମଞ୍ଚସତଂ ଲଭତି, ପରିୱତ୍ତେତ୍ୱା ଗହେତବ୍ବଂ । ନ କେୱଲଂ ମଞ୍ଚେନ ମଞ୍ଚୋୟେୱ, ଆରାମଆରାମୱତ୍ଥୁୱିହାରୱିହାରୱତ୍ଥୁପୀଠଭିସିବିମ୍ବୋହନାନିପି ପରିୱତ୍ତେତୁଂ ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ଏସ ନୟୋ ପୀଠଭିସିବିମ୍ବୋହନେସୁପି । ଏତେସୁ ପନ ଅକପ୍ପିୟଂ ନ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, କପ୍ପିୟଂ ସଙ୍ଘିକପରିଭୋଗେନ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଅକପ୍ପିୟଂ ୱା ମହଗ୍ଘଂ କପ୍ପିୟଂ ୱା ପରିୱତ୍ତେତ୍ୱା ୱୁତ୍ତୱତ୍ଥୂନି ଗହେତବ୍ବାନି । ଅଗରୁଭଣ୍ଡୁପଗଂ ପନ ଭିସିବିମ୍ବୋହନଂ ନାମ ନତ୍ଥି ।

୨୨୯.ଲୋହକୁମ୍ଭୀ ଲୋହଭାଣକଂ ଲୋହକଟାହନ୍ତି ଇମାନି ତୀଣି ମହନ୍ତାନି ୱା ହୋନ୍ତୁ ଖୁଦ୍ଦକାନି ୱା, ଅନ୍ତମସୋ ପସତମତ୍ତଉଦକଗଣ୍ହନକାନିପି ଗରୁଭଣ୍ଡାନିୟେୱ । ଲୋହୱାରକୋ ପନ କାଳଲୋହତମ୍ବଲୋହୱଟ୍ଟଲୋହକଂସଲୋହାନଂ ୟେନ କେନଚି କତୋ ସୀହଳଦୀପେ ପାଦଗଣ୍ହନକୋ ଭାଜେତବ୍ବୋ । ପାଦୋ ଚ ନାମ ମଗଧନାଳିୟା ପଞ୍ଚନାଳିମତ୍ତଂ ଗଣ୍ହାତି, ତତୋ ଅତିରେକଗଣ୍ହନକୋ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ । ଇମାନି ତାୱ ପାଳିୟଂ ଆଗତାନି ଲୋହଭାଜନାନି । ପାଳିୟଂ ପନ ଅନାଗତାନି ଭିଙ୍ଗାରପଟିଗ୍ଗହଉଳଉଙ୍କଦବ୍ବିକଟଚ୍ଛୁପାତିତଟ୍ଟକସରକସମୁଗ୍ଗଅଙ୍ଗାରକପଲ୍ଲଧୂମକଟଚ୍ଛୁଆଦୀନି ଖୁଦ୍ଦକାନି ୱା ମହନ୍ତାନି ୱା ସବ୍ବାନି ଗରୁଭଣ୍ଡାନି । ପତ୍ତୋ ଅୟଥାଲକଂ ତମ୍ବଲୋହଥାଲକନ୍ତି ଇମାନି ପନ ଭାଜନୀୟାନି । କଂସଲୋହୱଟ୍ଟଲୋହଭାଜନୱିକତି ସଙ୍ଘିକପରିଭୋଗେନ ୱା ଗିହିୱିକଟା ୱା ୱଟ୍ଟତି, ପୁଗ୍ଗଲିକପରିଭୋଗେନ ନ ୱଟ୍ଟତି । କଂସଲୋହାଦିଭାଜନଂ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦିନ୍ନମ୍ପି ହି ପାରିହାରିୟଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଗିହିୱିକଟନୀହାରେନେୱ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବନ୍ତି ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ ।

ଠପେତ୍ୱା ପନ ଭାଜନୱିକତିଂ ଅଞ୍ଞସ୍ମିମ୍ପି କପ୍ପିୟଲୋହଭଣ୍ଡେ ଅଞ୍ଜନୀ ଅଞ୍ଜନିସଲାକା କଣ୍ଣମଲହରଣୀ ସୂଚି ପଣ୍ଣସୂଚି ଖୁଦ୍ଦକୋ ପିପ୍ଫଲକୋ ଖୁଦ୍ଦକଂ ଆରକଣ୍ଟକଂ କୁଞ୍ଚିକା ତାଳଂ କତ୍ତରୟଟ୍ଠି ୱେଧକୋ ନତ୍ଥୁଦାନଂ ଭିଣ୍ଡିୱାଲୋ ଲୋହକୂଟୋ ଲୋହକୁତ୍ତି ଲୋହଗୁଳୋ ଲୋହପିଣ୍ଡି ଲୋହଚକ୍କଲିକଂ ଅଞ୍ଞମ୍ପି ୱିପ୍ପକତଲୋହଭଣ୍ଡଂ ଭାଜନୀୟଂ । ଧୂମନେତ୍ତଫାଲଦୀପରୁକ୍ଖଦୀପକପଲ୍ଲକଓଲମ୍ବକଦୀପଇତ୍ଥିପୁରିସତିରଚ୍ଛାନଗତରୂପକାନି ପନ ଅଞ୍ଞାନି ୱା ଭିତ୍ତିଚ୍ଛଦନକୱାଟାଦୀସୁ ଉପନେତବ୍ବାନି ଅନ୍ତମସୋ ଲୋହଖିଲକଂ ଉପାଦାୟ ସବ୍ବାନି ଲୋହଭଣ୍ଡାନି ଗରୁଭଣ୍ଡାନିୟେୱ ହୋନ୍ତି, ଅତ୍ତନା ଲଦ୍ଧାନିପି ପରିହରିତ୍ୱା ପୁଗ୍ଗଲିକପରିଭୋଗେନ ନ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବାନି, ସଙ୍ଘିକପରିଭୋଗେନ ୱା ଗିହିୱିକଟାନି ୱା ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ତିପୁଭଣ୍ଡେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଖୀରପାସାଣମୟାନି ତଟ୍ଟକସରକାଦୀନି ଗରୁଭଣ୍ଡାନିୟେୱ ।

ଘଟକୋ ପନ ତେଲଭାଜନଂ ୱା ପାଦଗଣ୍ହନକତୋ ଅତିରେକମେୱ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ । ସୁୱଣ୍ଣରଜତହାରକୂଟଜାତିଫଲିକଭାଜନାନି ଗିହିୱିକଟାନିପି ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ପଗେୱ ସଙ୍ଘିକପରିଭୋଗେନ ୱା ପୁଗ୍ଗଲିକପରିଭୋଗେନ ୱା । ସେନାସନପରିଭୋଗେ ପନ ଆମାସମ୍ପି ଅନାମାସମ୍ପି ସବ୍ବଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ୱାସିଆଦୀସୁ ୟାୟ ୱାସିୟା ଠପେତ୍ୱା ଦନ୍ତକଟ୍ଠଚ୍ଛେଦନଂ ୱା ଉଚ୍ଛୁତଚ୍ଛନଂ ୱା ଅଞ୍ଞଂ ମହାକମ୍ମଂ କାତୁଂ ନ ସକ୍କା, ଅୟଂ ଭାଜନୀୟା । ତତୋ ମହନ୍ତତରା ୟେନ କେନଚି ଆକାରେନ କତା ୱାସି ଗରୁଭଣ୍ଡମେୱ । ଫରସୁ ପନ ଅନ୍ତମସୋ ୱେଜ୍ଜାନଂ ସିରାୱେଧନଫରସୁପି ଗରୁଭଣ୍ଡମେୱ । କୁଠାରିୟଂ ଫରସୁସଦିସୋୟେୱ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ । ୟା ପନ ଆୱୁଧସଙ୍ଖେପେନ କତା, ଅୟଂ ଅନାମାସା । କୁଦାଲୋ ଅନ୍ତମସୋ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲମତ୍ତୋପି ଗରୁଭଣ୍ଡମେୱ । ନିଖାଦନଂ ଚତୁରସ୍ସମୁଖଂ ୱା ହୋତୁ ଦୋଣିମୁଖଂ ୱା ୱଙ୍କଂ ୱା ଉଜୁକଂ ୱା, ଅନ୍ତମସୋ ସମ୍ମୁଞ୍ଜନୀଦଣ୍ଡକୱେଧନମ୍ପି ଦଣ୍ଡବଦ୍ଧଂ ଚେ, ଗରୁଭଣ୍ଡମେୱ । ସମ୍ମୁଞ୍ଜନୀଦଣ୍ଡଖଣନକଂ ପନ ଅଦଣ୍ଡକଂ ଫଲମତ୍ତମେୱ । ୟଂ ସକ୍କା ସିପାଟିକାୟ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ପରିହରିତୁଂ, ତଂ ଭାଜନୀୟଂ । ସିଖରମ୍ପି ନିଖାଦନେନେୱ ସଙ୍ଗହିତଂ । ୟେହି ମନୁସ୍ସେହି ୱିହାରେ ୱାସିଆଦୀନି ଦିନ୍ନାନି ହୋନ୍ତି, ତେ ଚେ ଘରେ ଦଡ୍ଢେ ୱା ଚୋରେହି ୱା ୱିଲୁତ୍ତେ ‘‘ଦେଥ ନୋ, ଭନ୍ତେ, ଉପକରଣେ, ପୁନ ପାକତିକେ କରିସ୍ସାମା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ଦାତବ୍ବା । ସଚେ ଆହରନ୍ତି, ନ ୱାରେତବ୍ବା, ଅନାହରନ୍ତାପି ନ ଚୋଦେତବ୍ବା ।

କମ୍ମାରତଚ୍ଛକାରଚୁନ୍ଦକାରନଳକାରମଣିକାରପତ୍ତବନ୍ଧକାନଂ ଅଧିକରଣିମୁଟ୍ଠିକସଣ୍ଡାସତୁଲାଦୀନି ସବ୍ବାନି ଲୋହମୟଉପକରଣାନି ସଙ୍ଘେ ଦିନ୍ନକାଲତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଗରୁଭଣ୍ଡାନି । ତିପୁକୋଟ୍ଟକସୁୱଣ୍ଣକାରଚମ୍ମକାରଉପକରଣେସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଅୟଂ ପନ ୱିସେସୋ – ତିପୁକୋଟ୍ଟକଉପକରଣେସୁପି ତିପୁଚ୍ଛେଦନକସତ୍ଥକଂ, ସୁୱଣ୍ଣକାରଉପକରଣେସୁ ସୁୱଣ୍ଣଚ୍ଛେଦନକସତ୍ଥକଂ, ଚମ୍ମକାରଉପକରଣେସୁ କତପରିକମ୍ମଚମ୍ମଚ୍ଛେଦନକଖୁଦ୍ଦକସତ୍ଥକନ୍ତି ଇମାନି ଭାଜନୀୟଭଣ୍ଡାନି । ନହାପିତତୁନ୍ନକାରଉପକରଣେସୁପି ଠପେତ୍ୱା ମହାକତ୍ତରିଂ ମହାସଣ୍ଡାସଂ ମହାପିପ୍ଫଲିକଞ୍ଚ ସବ୍ବଂ ଭାଜନୀୟଂ, ମହାକତ୍ତରିଆଦୀନି ଗରୁଭଣ୍ଡାନି ।

ୱଲ୍ଲିଆଦୀସୁ ୱେତ୍ତୱଲ୍ଲିଆଦିକା ୟା କାଚି ଅଡ୍ଢବାହୁପ୍ପମାଣା ୱଲ୍ଲି ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦିନ୍ନା ୱା ତତ୍ଥଜାତକା ୱା ରକ୍ଖିତଗୋପିତା ଗରୁଭଣ୍ଡଂ ହୋତି, ସା ସଙ୍ଘକମ୍ମେ ଚ ଚେତିୟକମ୍ମେ ଚ କତେ ସଚେ ଅତିରେକା ହୋତି, ପୁଗ୍ଗଲିକକମ୍ମେପି ଉପନେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅରକ୍ଖିତା ପନ ଗରୁଭଣ୍ଡମେୱ ନ ହୋତି । ସୁତ୍ତମକଚିୱାକନାଳିକେରହୀରଚମ୍ମମୟା ରଜ୍ଜୁକା ୱା ୟୋତ୍ତାନି ୱା ୱାକେ ଚ ନାଳିକେରହୀରେ ଚ ୱଟ୍ଟେତ୍ୱା କତା ଏକୱଟ୍ଟା ୱା ଦ୍ୱିୱଟ୍ଟା ୱା ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦିନ୍ନକାଲତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ । ସୁତ୍ତଂ ପନ ଅୱଟ୍ଟେତ୍ୱା ଦିନ୍ନଂ ମକଚିୱାକନାଳିକେରହୀରା ଚ ଭାଜନୀୟା । ୟେହି ପନେତାନି ରଜ୍ଜୁକୟୋତ୍ତାଦୀନି ଦିନ୍ନାନି ହୋନ୍ତି, ତେ ଅତ୍ତନୋ କରଣୀୟେନ ହରନ୍ତା ନ ୱାରେତବ୍ବା ।

ୟୋ କୋଚି ଅନ୍ତମସୋ ଅଟ୍ଠଙ୍ଗୁଲସୂଚିଦଣ୍ଡକମତ୍ତୋପି ୱେଳୁ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦିନ୍ନୋ ୱା ତତ୍ଥଜାତକୋ ୱା ରକ୍ଖିତଗୋପିତୋ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ, ସୋପି ସଙ୍ଘକମ୍ମେ ଚ ଚେତିୟକମ୍ମେ ଚ କତେ ଅତିରେକୋ ପୁଗ୍ଗଲିକକମ୍ମେ ଚ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ପାଦଗଣ୍ହନକତେଲନାଳି ପନ କତ୍ତରୟଟ୍ଠି ଉପାହନଦଣ୍ଡକୋ ଛତ୍ତଦଣ୍ଡକୋ ଛତ୍ତସଲାକାତି ଇଦମେତ୍ଥ ଭାଜନୀୟଭଣ୍ଡଂ । ଦଡ୍ଢଗେହମନୁସ୍ସା ଗଣ୍ହିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତା ନ ୱାରେତବ୍ବା । ରକ୍ଖିତଗୋପିତଂ ୱେଳୁଂ ଗଣ୍ହନ୍ତେନ ସମକଂ ୱା ଅତିରେକଂ ୱା ଥାୱରଂ ଅନ୍ତମସୋ ତଂଅଗ୍ଘନକୱଲ୍ଲିକାୟପି ଫାତିକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ଗହେତବ୍ବୋ, ଫାତିକମ୍ମଂ ଅକତ୍ୱା ଗଣ୍ହନ୍ତେନ ତତ୍ଥେୱ ୱଳଞ୍ଜେତବ୍ବୋ । ଗମନକାଲେ ସଙ୍ଘିକେ ଆୱାସେ ଠପେତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ଅସତିୟା ଗହେତ୍ୱା ଗତେନ ପହିଣିତ୍ୱା ଦାତବ୍ବୋ । ଦେସନ୍ତରଗତେନ ସମ୍ପତ୍ତୱିହାରୋ ସଙ୍ଘିକାୱାସେ ଠପେତବ୍ବୋ ।

ତିଣନ୍ତି ମୁଞ୍ଜଞ୍ଚ ପବ୍ବଜଞ୍ଚ ଠପେତ୍ୱା ଅୱସେସଂ ୟଂ କିଞ୍ଚି ତିଣଂ । ୟତ୍ଥ ପନ ତିଣଂ ନତ୍ଥି, ତତ୍ଥ ପଣ୍ଣେହି ଛାଦେନ୍ତି, ତସ୍ମା ପଣ୍ଣମ୍ପି ତିଣେନେୱ ସଙ୍ଗହିତଂ । ଇତି ମୁଞ୍ଜାଦୀସୁ ୟଂ କିଞ୍ଚି ମୁଟ୍ଠିପ୍ପମାଣଂ ତିଣଂ ତାଲପଣ୍ଣାଦୀସୁ ଚ ଏକପଣ୍ଣମ୍ପି ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦିନ୍ନଂ ୱା ତତ୍ଥଜାତକଂ ୱା ବହାରାମେ ସଙ୍ଘସ୍ସ ତିଣୱତ୍ଥୁତୋ ଜାତତିଣଂ ୱା ରକ୍ଖିତଗୋପିତଂ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ ହୋତି, ତମ୍ପି ସଙ୍ଘକମ୍ମେ ଚ ଚେତିୟକମ୍ମେ ଚ କତେ ଅତିରେକଂ ପୁଗ୍ଗଲିକକମ୍ମେ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଦଡ୍ଢଗେହମନୁସ୍ସା ଗହେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତା ନ ୱାରେତବ୍ବା । ଅଟ୍ଠଙ୍ଗୁଲପ୍ପମାଣୋପି ରିତ୍ତପୋତ୍ଥକୋ ଗରୁଭଣ୍ଡମେୱ ।

ମତ୍ତିକା ପକତିମତ୍ତିକା ୱା ହୋତୁ ପଞ୍ଚୱଣ୍ଣା ୱା ସୁଧା ୱା ସଜ୍ଜୁରସକଙ୍ଗୁଟ୍ଠସିଲେସାଦୀସୁ ୱା ୟଂ କିଞ୍ଚି ଦୁଲ୍ଲଭଟ୍ଠାନେ ଆନେତ୍ୱା ଦିନ୍ନଂ ତତ୍ଥଜାତକଂ ୱା, ରକ୍ଖିତଗୋପିତଂ ତାଲଫଲପକ୍କମତ୍ତଂ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ ହୋତି, ତମ୍ପି ସଙ୍ଘକମ୍ମେ ଚ ଚେତିୟକମ୍ମେ ଚ ନିଟ୍ଠିତେ ଅତିରେକଂ ପୁଗ୍ଗଲିକକମ୍ମେ ଚ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ହିଙ୍ଗୁହିଙ୍ଗୁଲକହରିତାଲମନୋସିଲଞ୍ଜନାନି ପନ ଭାଜନୀୟଭଣ୍ଡାନି ।

ଦାରୁଭଣ୍ଡେ ‘‘ୟୋ କୋଚି ଅଟ୍ଠଙ୍ଗୁଲସୂଚିଦଣ୍ଡମତ୍ତୋପି ଦାରୁଭଣ୍ଡକୋ ଦାରୁଦୁଲ୍ଲଭଟ୍ଠାନେ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦିନ୍ନୋ ୱା ତତ୍ଥଜାତକୋ ୱା ରକ୍ଖିତଗୋପିତୋ, ଅୟଂ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ ହୋତୀ’’ତି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ମହାଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ପନ ସବ୍ବମ୍ପି ଦାରୁୱେଳୁଚମ୍ମପାସାଣାଦିୱିକତିଂ ଦାରୁଭଣ୍ଡେନ ସଙ୍ଗଣ୍ହିତ୍ୱା ଆସନ୍ଦିକତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଦାରୁଭଣ୍ଡେ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱୁତ୍ତୋ । ତତ୍ରାୟଂ ନୟୋ – ଆସନ୍ଦିକୋ ସତ୍ତଙ୍ଗୋ ଭଦ୍ଦପୀଠଂ ପୀଠିକା ଏକପାଦକପୀଠଂ ଆମଣ୍ଡକୱଣ୍ଟକପୀଠଂ ଫଲକଂ କୋଚ୍ଛଂ ପଲାଲପୀଠନ୍ତି ଇମେସୁ ତାୱ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଖୁଦ୍ଦକଂ ୱା ହୋତୁ ମହନ୍ତଂ ୱା, ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦିନ୍ନଂ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ ହୋତି । ପଲାଲପୀଠେନ ଚେତ୍ଥ କଦଲିପତ୍ତାଦିପୀଠାନିପି ସଙ୍ଗହିତାନି । ବ୍ୟଗ୍ଘଚମ୍ମଓନଦ୍ଧମ୍ପି ୱାଳରୂପପରିକ୍ଖିତ୍ତଂ ରତନପରିସିବ୍ବିତଂ କୋଚ୍ଛଂ ଗରୁଭଣ୍ଡମେୱ, ୱଙ୍କଫଲକଂ ଦୀଘଫଲକଂ ଚୀୱରଧୋୱନଫଲକଂ ଘଟ୍ଟନଫଲକଂ ଘଟ୍ଟନମୁଗ୍ଗରୋ ଦନ୍ତକଟ୍ଠଚ୍ଛେଦନଗଣ୍ଠିକା ଦଣ୍ଡମୁଗ୍ଗରୋ ଅମ୍ବଣଂ ରଜନଦୋଣି ଉଦକପଟିଚ୍ଛକୋ ଦାରୁମୟୋ ୱା ଦନ୍ତମୟୋ ୱା ୱେଳୁମୟୋ ୱା ସପାଦକୋପି ଅପାଦକୋପି ସମୁଗ୍ଗୋ ମଞ୍ଜୂସା ପାଦଗଣ୍ହନକତୋ ଅତିରେକପ୍ପମାଣୋ କରଣ୍ଡୋ ଉଦକଦୋଣି ଉଦକକଟାହଂ ଉଳୁଙ୍କୋ କଟଚ୍ଛୁ ପାନୀୟସରାୱଂ ପାନୀୟସଙ୍ଖୋତି ଏତେସୁପି ୟଂ କିଞ୍ଚି ସଙ୍ଘେ ଦିନ୍ନଂ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ । ସଙ୍ଖଥାଲକଂ ପନ ଭାଜନୀୟଂ, ତଥା ଦାରୁମୟୋ ଉଦକତୁମ୍ବୋ ।

ପାଦକଥଲିକମଣ୍ଡଲଂ ଦାରୁମୟଂ ୱା ହୋତୁ ଚୋଳପଣ୍ଣାଦିମୟଂ ୱା, ସବ୍ବଂ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ । ଆଧାରକୋ ପତ୍ତପିଧାନଂ ତାଲୱଣ୍ଟଂ ବୀଜନୀ ଚଙ୍କୋଟକଂ ପଚ୍ଛି ୟଟ୍ଠିସମ୍ମୁଞ୍ଜନୀ ମୁଟ୍ଠିସମ୍ମୁଞ୍ଜନୀତି ଏତେସୁପି ୟଂ କିଞ୍ଚି ଖୁଦ୍ଦକଂ ୱା ହୋତୁ ମହନ୍ତଂ ୱା, ଦାରୁୱେଳୁପଣ୍ଣଚମ୍ମାଦୀସୁ ୟେନ କେନଚି କତଂ ଗରୁଭଣ୍ଡମେୱ । ଥମ୍ଭତୁଲାସୋପାନଫଲକାଦୀସୁ ଦାରୁମୟଂ ୱା ପାସାଣମୟଂ ୱା ୟଂ କିଞ୍ଚି ଗେହସମ୍ଭାରରୂପଂ ୟୋ କୋଚି କଟସାରକୋ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଭୂମତ୍ଥରଣଂ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଅକପ୍ପିୟଚମ୍ମଂ, ସବ୍ବଂ ସଙ୍ଘେ ଦିନ୍ନଂ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ, ଭୂମତ୍ଥରଣଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏଳକଚମ୍ମଂ ପନ ପଚ୍ଚତ୍ଥରଣଗତିକଂ ହୋତି, ତମ୍ପି ଗରୁଭଣ୍ଡମେୱ । କପ୍ପିୟଚମ୍ମାନି ଭାଜନୀୟାନି । କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ପନ ‘‘ସବ୍ବଂ ମଞ୍ଚପ୍ପମାଣଂ ଚମ୍ମଂ ଗରୁଭଣ୍ଡ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ ।

ଉଦୁକ୍ଖଲଂ ମୁସଲଂ ସୁପ୍ପଂ ନିସଦଂ ନିସଦପୋତୋ ପାସାଣଦୋଣି ପାସାଣକଟାହଂ ତୁରିୱେମଭସ୍ତାଦି ସବ୍ବଂ ପେସକାରାଦିଭଣ୍ଡଂ ସବ୍ବଂ କସିଭଣ୍ଡଂ ସବ୍ବଂ ଚକ୍କୟୁତ୍ତକଂ ୟାନଂ ଗରୁଭଣ୍ଡମେୱ । ମଞ୍ଚପାଦୋ ମଞ୍ଚଅଟନୀ ପୀଠପାଦୋ ପୀଠଅଟନୀ ୱାସିଫରସୁଆଦୀନଂ ଦଣ୍ଡାତି ଏତେସୁ ୟଂ କିଞ୍ଚି ୱିପ୍ପକତତଚ୍ଛନକମ୍ମଂ ଅନିଟ୍ଠିତମେୱ ଭାଜନୀୟଂ, ତଚ୍ଛିତମଟ୍ଠଂ ପନ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ ହୋତି । ଅନୁଞ୍ଞାତୱାସିୟା ପନ ଦଣ୍ଡୋ ଛତ୍ତମୁଟ୍ଠିପଣ୍ଣଂ କତ୍ତରୟଟ୍ଠି ଉପାହନା ଅରଣିସହିତଂ ଧମ୍ମକରଣୋ ପାଦଗଣ୍ହନକତୋ ଅନତିରିତ୍ତଂ ଆମଲକତୁମ୍ବଂ ଆମଲକଘଟୋ ଲାବୁକତୁମ୍ବଂ ଲାବୁଘଟୋ ୱିସାଣକତୁମ୍ବନ୍ତି ସବ୍ବମେୱେତଂ ଭାଜନୀୟଂ, ତତୋ ମହନ୍ତତରଂ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ । ହତ୍ଥିଦନ୍ତୋ ୱା ୟଂ କିଞ୍ଚି ୱିସାଣଂ ୱା ଅତଚ୍ଛିତଂ ୟଥାଗତମେୱ ଭାଜନୀୟଂ । ତେହି କତମଞ୍ଚପାଦାଦୀସୁ ପୁରିମସଦିସୋୟେୱ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ । ତଚ୍ଛିତନିଟ୍ଠିତୋପି ହିଙ୍ଗୁକରଣ୍ଡକୋ ଗଣ୍ଠିକା ୱିଧୋ ଅଞ୍ଜନୀ ଅଞ୍ଜନୀସଲାକା ଉଦକପୁଞ୍ଛନୀତି ଇଦଂ ସବ୍ବଂ ଭାଜନୀୟମେୱ ।

ମତ୍ତିକାଭଣ୍ଡେ ସବ୍ବଂ ମନୁସ୍ସାନଂ ଉପଭୋଗପରିଭୋଗଂ ଘଟପୀଠରାଦିକୁଲାଲଭାଜନଂ ପତ୍ତକଟାହଂ ଅଙ୍ଗାରକଟାହଂ ଧୂମଦାନଂ ଦୀପରୁକ୍ଖକୋ ଦୀପକପଲ୍ଲିକା ଚୟନିଟ୍ଠକା ଛଦନିଟ୍ଠକା ଥୂପିକାତି ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦିନ୍ନକାଲତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ, ପାଦଗଣ୍ହନକତୋ ଅନତିରିତ୍ତପ୍ପମାଣୋ ପନ ଘଟକୋ ପତ୍ତଂ ଥାଲକଂ କଞ୍ଚନକୋ କୁଣ୍ଡିକାତି ଇଦମେତ୍ଥ ଭାଜନୀୟଭଣ୍ଡଂ । ୟଥା ଚ ମତ୍ତିକାଭଣ୍ଡେ, ଏୱଂ ଲୋହଭଣ୍ଡେପି କୁଣ୍ଡିକା ଭାଜନୀୟକୋଟ୍ଠାସମେୱ ଭଜତୀତି ଅୟମେତ୍ଥ ଅନୁପୁବ୍ବିକଥା ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ଗରୁଭଣ୍ଡୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୩୧. ଚୋଦନାଦିୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୨୩୦.ଚୋଦନାଦିୱିନିଚ୍ଛୟୋତି ଏତ୍ଥ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୩୮୫-୬) ପନ ଚୋଦେତୁଂ କୋ ଲଭତି, କୋ ନ ଲଭତି ? ଦୁବ୍ବଲଚୋଦକୱଚନଂ ତାୱ ଗହେତ୍ୱା କୋଚି ନ ଲଭତି । ଦୁବ୍ବଲଚୋଦକୋ ନାମ ସମ୍ବହୁଲେସୁ କଥାସଲ୍ଲାପେନ ନିସିନ୍ନେସୁ ଏକୋ ଏକଂ ଆରବ୍ଭ ଅନୋଦିସ୍ସକଂ କତ୍ୱା ପାରାଜିକୱତ୍ଥୁଂ କଥେତି, ଅଞ୍ଞୋ ତଂ ସୁତ୍ୱା ଇତରସ୍ସ ଗନ୍ତ୍ୱା ଆରୋଚେତି, ସୋ ତଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ‘‘ତ୍ୱଂ କିର ମଂ ଇଦଞ୍ଚିଦଞ୍ଚ ୱଦସୀ’’ତି ଭଣତି, ସୋ ‘‘ନାହଂ ଏୱରୂପଂ ଜାନାମି, କଥାପୱତ୍ତିୟଂ ପନ ମୟା ଅନୋଦିସ୍ସକଂ କତ୍ୱା ୱୁତ୍ତମତ୍ଥି । ସଚେ ଅହଂ ତୱ ଇମଂ ଦୁକ୍ଖୁପ୍ପତ୍ତିଂ ଜାନେୟ୍ୟଂ, ଏତ୍ତକମ୍ପି ନ କଥେୟ୍ୟ’’ନ୍ତି । ଅୟଂ ଦୁବ୍ବଲଚୋଦକୋ । ତସ୍ସେତଂ କଥାସଲ୍ଲାପଂ ଗହେତ୍ୱା ତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ କୋଚି ଚୋଦେତୁଂ ନ ଲଭତି, ଏତଂ ପନ ଅଗ୍ଗହେତ୍ୱା ସୀଲସମ୍ପନ୍ନୋ ଭିକ୍ଖୁ ଭିକ୍ଖୁଂ ୱା ଭିକ୍ଖୁନିଂ ୱା, ସୀଲସମ୍ପନ୍ନା ଚ ଭିକ୍ଖୁନୀ ଭିକ୍ଖୁନୀମେୱ ଚୋଦେତୁଂ ଲଭତୀତି ମହାପଦୁମତ୍ଥେରୋ ଆହ । ମହାସୁମତ୍ଥେରୋ ପନ ‘‘ପଞ୍ଚପି ସହଧମ୍ମିକା ଲଭନ୍ତୀ’’ତି ଆହ । ଗୋଦତ୍ତତ୍ଥେରୋ ‘‘ନ କୋଚି ନ ଲଭତୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ‘‘ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ସୁତ୍ୱା ଚୋଦେତି, ଭିକ୍ଖୁନିୟା ସୁତ୍ୱା…ପେ॰… ତିତ୍ଥିୟସାୱକାନଂ ସୁତ୍ୱା ଚୋଦେତୀ’’ତି ଇଦଂ ସୁତ୍ତଂ ଆହରି । ତିଣ୍ଣମ୍ପି ଥେରାନଂ ୱାଦେ ଚୁଦିତକସ୍ସେୱ ପଟିଞ୍ଞାୟ କାରେତବ୍ବୋ ।

ଅୟଂ ପନ ଚୋଦନା ନାମ ଦିଟ୍ଠଚୋଦନା ସୁତଚୋଦନା ପରିସଙ୍କିତଚୋଦନାତି ତିୱିଧା ହୋତି । ଅପରାପି ଚତୁବ୍ବିଧା ହୋତି ସୀଲୱିପତ୍ତିଚୋଦନା ଆଚାରୱିପତ୍ତିଚୋଦନା ଦିଟ୍ଠିୱିପତ୍ତିଚୋଦନା ଆଜୀୱୱିପତ୍ତିଚୋଦନାତି । ତତ୍ଥ ଗରୁକାନଂ ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ଆପତ୍ତିକ୍ଖନ୍ଧାନଂ ୱସେନ ସୀଲୱିପତ୍ତିଚୋଦନା ୱେଦିତବ୍ବା, ଅୱସେସାନଂ ୱସେନ ଆଚାରୱିପତ୍ତିଚୋଦନା, ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠିଅନ୍ତଗ୍ଗାହିକଦିଟ୍ଠିୱସେନ ଦିଟ୍ଠିୱିପତ୍ତିଚୋଦନା, ଆଜୀୱହେତୁ ପଞ୍ଞତ୍ତାନଂ ଛନ୍ନଂ ସିକ୍ଖାପଦାନଂ ୱସେନ ଆଜୀୱୱିପତ୍ତିଚୋଦନା ୱେଦିତବ୍ବା ।

ଅପରାପି ଚତୁବ୍ବିଧା ହୋତି ୱତ୍ଥୁସନ୍ଦସ୍ସନା ଆପତ୍ତିସନ୍ଦସ୍ସନା ସଂୱାସପଟିକ୍ଖେପୋ ସାମୀଚିପଟିକ୍ଖେପୋତି । ତତ୍ଥ ୱତ୍ଥୁସନ୍ଦସ୍ସନା ନାମ ‘‘ତ୍ୱଂ ମେଥୁନଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିସେୱି, ଅଦିନ୍ନଂ ଆଦିୟି, ମନୁସ୍ସଂ ଘାତୟିତ୍ଥ, ଅଭୂତଂ ଆରୋଚୟିତ୍ଥା’’ତି ଏୱଂ ପୱତ୍ତା । ଆପତ୍ତିସନ୍ଦସ୍ସନା ନାମ ‘‘ତ୍ୱଂ ମେଥୁନଧମ୍ମପାରାଜିକାପତ୍ତିଂ ଆପନ୍ନୋ’’ତିଏୱମାଦିନୟପ୍ପୱତ୍ତା । ସଂୱାସପଟିକ୍ଖେପୋ ନାମ ‘‘ନତ୍ଥି ତୟା ସଦ୍ଧିଂ ଉପୋସଥୋ ୱା ପୱାରଣା ୱା ସଙ୍ଘକମ୍ମଂ ୱା’’ତି ଏୱଂ ପୱତ୍ତୋ । ସାମୀଚିପଟିକ୍ଖେପୋ ନାମ ଅଭିୱାଦନପଚ୍ଚୁଟ୍ଠାନଅଞ୍ଜଲୀକମ୍ମବୀଜନାଦିକମ୍ମାନଂ ଅକରଣଂ । ତଂ ପଟିପାଟିୟା ୱନ୍ଦନାଦୀନି କରୋନ୍ତୋ ଏକସ୍ସ ଅକତ୍ୱା ସେସାନଂ କରଣକାଲେ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ଏତ୍ତାୱତାପି ଚୋଦନା ନାମ ହୋତି । ୟାଗୁଭତ୍ତାଦିନା ପନ ୟଂ ଇଚ୍ଛତି, ତଂ ଆପୁଚ୍ଛତି, ନ ତାୱତା ଚୋଦନା ହୋତି ।

ଅପରା ପାତିମୋକ୍ଖଟ୍ଠପନକ୍ଖନ୍ଧକେ (ଚୂଳୱ॰ ୩୮୭) ‘‘ଏକଂ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଧମ୍ମିକଂ ପାତିମୋକ୍ଖଟ୍ଠପନଂ, ଏକଂ ଧମ୍ମିକ’’ନ୍ତିଆଦିଂ କତ୍ୱା ୟାୱ ଦସ ଅଧମ୍ମିକାନି ପାତିମୋକ୍ଖଟ୍ଠପନାନି, ଦସ ଧମ୍ମିକାନୀତି ଏୱଂ ଅଧମ୍ମିକା ପଞ୍ଚପଞ୍ଞାସ, ଧମ୍ମିକା ପଞ୍ଚପଞ୍ଞାସାତି ଦସୁତ୍ତରସତଂ ଚୋଦନା ୱୁତ୍ତା । ତା ଦିଟ୍ଠେନ ଚୋଦେନ୍ତସ୍ସ ଦସୁତ୍ତରସତଂ, ସୁତେନ ଚୋଦେନ୍ତସ୍ସ ଦସୁତ୍ତରସତଂ, ପରିସଙ୍କାୟ ଚୋଦେନ୍ତସ୍ସ ଦସୁତ୍ତରସତନ୍ତି ତିଂସାଧିକାନି ତୀଣି ସତାନି ହୋନ୍ତି । ତାନି କାୟେନ ଚୋଦେନ୍ତସ୍ସ, ୱାଚାୟ ଚୋଦେନ୍ତସ୍ସ, କାୟୱାଚାୟ ଚୋଦେନ୍ତସ୍ସାତି ତିଗୁଣାନି କତାନି ନୱୁତାଧିକାନି ନୱ ସତାନି ହୋନ୍ତି । ତାନି ଅତ୍ତନା ଚୋଦେନ୍ତସ୍ସପି ପରେନ ଚୋଦାପେନ୍ତସ୍ସପି ତତ୍ତକାନେୱାତି ୱୀସତିଊନାନି ଦ୍ୱେ ସହସ୍ସାନି ହୋନ୍ତି । ପୁନ ଦିଟ୍ଠାଦିଭେଦେ ସମୂଲିକାମୂଲିକୱସେନ ଅନେକସହସ୍ସା ଚୋଦନା ହୋନ୍ତୀତି ୱେଦିତବ୍ବା ।

୨୩୧. ୱୁତ୍ତପ୍ପଭେଦାସୁ ପନ ଇମାସୁ ଚୋଦନାସୁ ୟାୟ କାୟଚି ଚୋଦନାୟ ୱସେନ ସଙ୍ଘମଜ୍ଝେ ଓସଟେ ୱତ୍ଥୁସ୍ମିଂ ଚୁଦିତକଚୋଦକା ୱତ୍ତବ୍ବା ‘‘ତୁମ୍ହେ ଅମ୍ହାକଂ ୱିନିଚ୍ଛୟେନ ତୁଟ୍ଠା ଭୱିସ୍ସଥା’’ତି । ସଚେ ‘‘ଭୱିସ୍ସାମା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ସଙ୍ଘେନ ତଂ ଅଧିକରଣଂ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତବ୍ବଂ । ଅଥ ପନ ‘‘ୱିନିଚ୍ଛିନଥ ତାୱ, ଭନ୍ତେ, ସଚେ ଅମ୍ହାକଂ ଖମିସ୍ସତି, ଗଣ୍ହିସ୍ସାମା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ‘‘ଚେତିୟଂ ତାୱ ୱନ୍ଦଥା’’ତିଆଦୀନି ୱତ୍ୱା ଦୀଘସୁତ୍ତଂ କତ୍ୱା ୱିସ୍ସଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ତେ ଚେ ଚିରରତ୍ତଂ କିଲନ୍ତା ପକ୍କନ୍ତପରିସା ଉପଚ୍ଛିନ୍ନପକ୍ଖା ହୁତ୍ୱା ପୁନ ୟାଚନ୍ତି, ୟାୱତତିୟଂ ପଟିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ୟଦା ନିମ୍ମଦା ହୋନ୍ତି, ତଦା ନେସଂ ଅଧିକରଣଂ ୱିନିଚ୍ଛିନିତବ୍ବଂ । ୱିନିଚ୍ଛିନନ୍ତେହି ଚ ସଚେ ଅଲଜ୍ଜୁସ୍ସନ୍ନା ହୋତି ପରିସା, ଉବ୍ବାହିକାୟ ତଂ ଅଧିକରଣଂ ୱିନିଚ୍ଛିନିତବ୍ବଂ । ସଚେ ବାଲୁସ୍ସନ୍ନା ହୋତି ପରିସା, ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ସଭାଗେ ୱିନୟଧରେ ପରିୟେସଥା’’ତି ୱିନୟଧରେ ପରିୟେସାପେତ୍ୱା ୟେନ ଧମ୍ମେନ ୟେନ ୱିନୟେନ ୟେନ ସତ୍ଥୁସାସନେନ ତଂ ଅଧିକରଣଂ ୱୂପସମ୍ମତି, ତଥା ତଂ ଅଧିକରଣଂ ୱୂପସମେତବ୍ବଂ ।

ତତ୍ଥ ଚ ଧମ୍ମୋତି ଭୂତଂ ୱତ୍ଥୁ । ୱିନୟୋତି ଚୋଦନା ଚେୱ ସାରଣା ଚ । ସତ୍ଥୁସାସନନ୍ତି ଞତ୍ତିସମ୍ପଦା ଚ ଅନୁସ୍ସାୱନସମ୍ପଦା ଚ । ତସ୍ମା ଚୋଦକେନ ୱତ୍ଥୁସ୍ମିଂ ଆରୋଚିତେ ଚୁଦିତକୋ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ ‘‘ସନ୍ତମେତଂ, ନୋ’’ତି । ଏୱଂ ୱତ୍ଥୁଂ ଉପପରିକ୍ଖିତ୍ୱା ଭୂତେନ ୱତ୍ଥୁନା ଚୋଦେତ୍ୱା ସାରେତ୍ୱା ଞତ୍ତିସମ୍ପଦାୟ ଚ ଅନୁସ୍ସାୱନସମ୍ପଦାୟ ଚ ତଂ ଅଧିକରଣଂ ୱୂପସମେତବ୍ବଂ । ତତ୍ର ଚେ ଅଲଜ୍ଜୀ ଲଜ୍ଜିଂ ଚୋଦେତି, ସୋ ଚ ଅଲଜ୍ଜୀ ବାଲୋ ହୋତି ଅବ୍ୟତ୍ତୋ, ନାସ୍ସ ନୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ଏୱଂ ପନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘କିମ୍ହି ନଂ ଚୋଦେସୀ’’ତି । ଅଦ୍ଧା ସୋ ୱକ୍ଖତି ‘‘କିମିଦଂ, ଭନ୍ତେ, କିମ୍ହି ନଂ ନାମା’’ତି । ‘‘ତ୍ୱଂ କିମ୍ହି ନମ୍ପି ନ ଜାନାସି, ନ ୟୁତ୍ତଂ ତୟା ଏୱରୂପେନ ବାଲେନ ପରଂ ଚୋଦେତୁ’’ନ୍ତି ଉୟ୍ୟୋଜେତବ୍ବୋ, ନାସ୍ସ ଅନୁୟୋଗୋ ଦାତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ସୋ ଅଲଜ୍ଜୀ ପଣ୍ଡିତୋ ହୋତି ବ୍ୟତ୍ତୋ, ଦିଟ୍ଠେନ ୱା ସୁତେନ ୱା ଅଜ୍ଝୋତ୍ଥରିତ୍ୱା ସମ୍ପାଦେତୁଂ ସକ୍କୋତି, ଏତସ୍ସ ଅନୁୟୋଗଂ ଦତ୍ୱା ଲଜ୍ଜିସ୍ସେୱ ପଟିଞ୍ଞାୟ କମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ଲଜ୍ଜୀ ଅଲଜ୍ଜିଂ ଚୋଦେତି, ସୋ ଚ ଲଜ୍ଜୀ ବାଲୋ ହୋତି ଅବ୍ୟତ୍ତୋ, ନ ସକ୍କୋତି ଅନୁୟୋଗଂ ଦାତୁଂ, ତସ୍ସ ନୟୋ ଦାତବ୍ବୋ ‘‘କିମ୍ହି ନଂ ଚୋଦେସି ସୀଲୱିପତ୍ତିୟା ୱା ଆଚାରୱିପତ୍ତିଆଦୀସୁ ୱା ଏକିସ୍ସା’’ତି । କସ୍ମା ପନ ଇମସ୍ସେୱ ଏୱଂ ନୟୋ ଦାତବ୍ବୋ, ନ ଇତରସ୍ସାତି, ନନୁ ନ ୟୁତ୍ତଂ ୱିନୟଧରାନଂ ଅଗତିଗମନନ୍ତି ? ନ ୟୁତ୍ତମେୱ । ଇଦଂ ପନ ଅଗତିଗମନଂ ନ ହୋତି, ଧମ୍ମାନୁଗ୍ଗହୋ ନାମ ଏସୋ । ଅଲଜ୍ଜିନିଗ୍ଗହତ୍ଥାୟ ହି ଲଜ୍ଜିପଗ୍ଗହତ୍ଥାୟ ଚ ସିକ୍ଖାପଦଂ ପଞ୍ଞତ୍ତଂ । ତତ୍ର ଅଲଜ୍ଜୀ ନୟଂ ଲଭିତ୍ୱା ଅଜ୍ଝୋତ୍ଥରନ୍ତୋ ଏହିତି, ଲଜ୍ଜୀ ପନ ନୟଂ ଲଭିତ୍ୱା ଦିଟ୍ଠେ ଦିଟ୍ଠସନ୍ତାନେନ ସୁତେ ସୁତସନ୍ତାନେନ ପତିଟ୍ଠାୟ କଥେସ୍ସତି, ତସ୍ମା ତସ୍ସ ଧମ୍ମାନୁଗ୍ଗହୋ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ସୋ ଲଜ୍ଜୀ ପଣ୍ଡିତୋ ହୋତି ବ୍ୟତ୍ତୋ, ପତିଟ୍ଠାୟ କଥେତି, ଅଲଜ୍ଜୀ ଚ ‘‘ଏତମ୍ପି ନତ୍ଥି, ଏତମ୍ପି ନତ୍ଥୀ’’ତି ପଟିଞ୍ଞଂ ନ ଦେତି, ଅଲଜ୍ଜିସ୍ସ ପଟିଞ୍ଞାୟ ଏୱ କାତବ୍ବଂ ।

ତଦତ୍ଥଦୀପନତ୍ଥଞ୍ଚ ଇଦଂ ୱତ୍ଥୁ ୱେଦିତବ୍ବଂ – ତିପିଟକଚୂଳାଭୟତ୍ଥେରୋ କିର ଲୋହପାସାଦସ୍ସ ହେଟ୍ଠା ଭିକ୍ଖୂନଂ ୱିନୟଂ କଥେତ୍ୱା ସାୟନ୍ହସମୟେ ୱୁଟ୍ଠାତି, ତସ୍ସ ୱୁଟ୍ଠାନସମୟେ ଦ୍ୱେ ଅତ୍ତପଚ୍ଚତ୍ଥିକା କଥଂ ପୱତ୍ତେସୁଂ । ଏକୋ ‘‘ଏତମ୍ପି ନତ୍ଥି, ଏତମ୍ପି ନତ୍ଥୀ’’ତି ପଟିଞ୍ଞଂ ନ ଦେତି, ଅଥ ଅପ୍ପାୱସେସେ ପଠମୟାମେ ଥେରସ୍ସ ତସ୍ମିଂ ପୁଗ୍ଗଲେ ‘‘ଅୟଂ ପତିଟ୍ଠାୟ କଥେତି, ଅୟଂ ପନ ପଟିଞ୍ଞଂ ନ ଦେତି, ବହୂନି ଚ ୱତ୍ଥୂନି ଓସଟାନି, ଅଦ୍ଧା ଏତଂ କତଂ ଭୱିସ୍ସତୀ’’ତି ଅସୁଦ୍ଧଲଦ୍ଧି ଉପ୍ପନ୍ନା । ତତୋ ବୀଜନୀଦଣ୍ଡକେନ ପାଦକଥଲିକାୟ ସଞ୍ଞଂ ଦତ୍ୱା ‘‘ଅହଂ, ଆୱୁସୋ, ୱିନିଚ୍ଛିନିତୁଂ ଅନନୁଚ୍ଛୱିକୋ, ଅଞ୍ଞେନ ୱିନିଚ୍ଛିନାପେହୀ’’ତି ଆହ । ‘‘କସ୍ମା, ଭନ୍ତେ’’ତି ? ଥେରୋ ତମତ୍ଥଂ ଆରୋଚେସି । ଚୁଦିତକପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ କାୟେ ଡାହୋ ଉଟ୍ଠିତୋ, ତତୋ ସୋ ଥେରଂ ୱନ୍ଦିତ୍ୱା ‘‘ଭନ୍ତେ, ୱିନିଚ୍ଛିନିତୁଂ ଅନୁରୂପେନ ୱିନୟଧରେନ ନାମ ତୁମ୍ହାଦିସେନେୱ ଭୱିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଚୋଦକେନ ଚ ଈଦିସେନେୱ ଭୱିତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ସେତକାନି ନିୱାସେତ୍ୱା ‘‘ଚିରଂ କିଲମିତାତ୍ଥ ମୟା’’ତି ଖମାପେତ୍ୱା ପକ୍କାମି ।

ଏୱଂ ଲଜ୍ଜିନା ଚୋଦିୟମାନୋ ଅଲଜ୍ଜୀ ବହୂସୁପି ୱତ୍ଥୂସୁ ଉପ୍ପନ୍ନେସୁ ପଟିଞ୍ଞଂ ନ ଦେତି, ସୋ ନେୱ ‘‘ସୁଦ୍ଧୋ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ, ନ ‘‘ଅସୁଦ୍ଧୋ’’ତି, ଜୀୱମତକୋ ନାମ ଆମକପୂତିକୋ ନାମ ଚେସ । ସଚେ ପନସ୍ସ ଅଞ୍ଞମ୍ପି ତାଦିସଂ ୱତ୍ଥୁ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି, ନ ୱିନିଚ୍ଛିନିତବ୍ବଂ, ତଥା ନାସିତକୋ ଭୱିସ୍ସତି। ସଚେ ପନ ଅଲଜ୍ଜୀୟେୱ ଅଲଜ୍ଜିଂ ଚୋଦେତି, ସୋ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଆୱୁସୋ, ତୱ ୱଚନେନାୟଂ କିଂ ସକ୍କା ୱତ୍ତୁ’’ନ୍ତି । ଇତରମ୍ପି ତଥେୱ ୱତ୍ୱା ‘‘ଉଭୋପି ଏକସମ୍ଭୋଗପରିଭୋଗା ହୁତ୍ୱା ଜୀୱଥା’’ତି ଉୟ୍ୟୋଜେତବ୍ବା । ସୀଲତ୍ଥାୟ ନେସଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ନ କାତବ୍ବୋ, ପତ୍ତଚୀୱରପରିୱେଣାଦିଅତ୍ଥାୟ ପନ ପତିରୂପଂ ସକ୍ଖିଂ ଲଭିତ୍ୱା କାତବ୍ବୋତି ।

ଅଥ ଲଜ୍ଜୀ ଲଜ୍ଜିଂ ଚୋଦେତି, ୱିୱାଦୋ ଚ ନେସଂ କିସ୍ମିଞ୍ଚିଦେୱ ଅପ୍ପମତ୍ତକୋ ହୋତି, ସଞ୍ଞାପେତ୍ୱା ‘‘ମା ଏୱଂ କରୋଥା’’ତି ଅଚ୍ଚୟଂ ଦେସାପେତ୍ୱା ଉୟ୍ୟୋଜେତବ୍ବା। ଅଥ ପନେତ୍ଥ ଚୁଦିତକେନ ସହସା ୱିରଦ୍ଧଂ ହୋତି, ଆଦିତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଅଲଜ୍ଜୀ ନାମ ନତ୍ଥି । ସୋ ଚ ପକ୍ଖାନୁରକ୍ଖଣତ୍ଥାୟ ପଟିଞ୍ଞଂ ନ ଦେତି, ‘‘ମୟଂ ସଦ୍ଦହାମ, ମୟଂ ସଦ୍ଦହାମା’’ତି ବହୂ ଉଟ୍ଠହନ୍ତି, ସୋ ତେସଂ ପଟିଞ୍ଞାୟ ଏକୱାରଂ ଦ୍ୱେୱାରଂ ସୁଦ୍ଧୋ ହୋତୁ, ଅଥ ପନ ୱିରଦ୍ଧକାଲତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଠାନେ ନ ତିଟ୍ଠତି, ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ନ ଦାତବ୍ବୋ ।

୨୩୨. ଅଦିନ୍ନାଦାନୱତ୍ଥୁଂ ୱିନିଚ୍ଛିନନ୍ତେନ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧.୯୨) ପନ ପଞ୍ଚୱୀସତି ଅୱହାରା ସାଧୁକଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତବ୍ବା । ତେସୁ ଚ କୁସଲେନ ୱିନୟଧରେନ ଓତିଣ୍ଣଂ ୱତ୍ଥୁଂ ସହସା ଅୱିନିଚ୍ଛିନିତ୍ୱାୱ ପଞ୍ଚ ଠାନାନି ଓଲୋକେତବ୍ବାନି, ୟାନି ସନ୍ଧାୟ ପୋରାଣା ଆହୁ –

‘‘ୱତ୍ଥୁଂ କାଲଞ୍ଚ ଦେସଞ୍ଚ, ଅଗ୍ଘଂ ପରିଭୋଗପଞ୍ଚମଂ ।

ତୁଲୟିତ୍ୱା ପଞ୍ଚ ଠାନାନି, ଧାରେୟ୍ୟତ୍ଥଂ ୱିଚକ୍ଖଣୋ’’ତି ॥ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧.୯୨) ।

ତତ୍ଥ ୱତ୍ଥୁନ୍ତି ଭଣ୍ଡଂ । ଅୱହାରକେନ ହି ‘‘ମୟା ଇଦଂ ନାମ ଅୱହଟ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତେପି ଆପତ୍ତିଂ ଅନାରୋପେତ୍ୱାୱ ତଂ ଭଣ୍ଡଂ ‘‘ସସାମିକଂ ୱା ଅସାମିକଂ ୱା’’ତି ଉପପରିକ୍ଖିତବ୍ବଂ । ସସାମିକେପି ସାମିକାନଂ ସାଲୟଭାୱୋ ୱା ନିରାଲୟଭାୱୋ ୱା ଉପପରିକ୍ଖିତବ୍ବୋ । ସଚେ ତେସଂ ସାଲୟକାଲେ ଅୱହଟଂ, ଭଣ୍ଡଂ ଅଗ୍ଘାପେତ୍ୱା ଆପତ୍ତି କାତବ୍ବା । ସଚେ ନିରାଲୟକାଲେ, ପାରାଜିକେନ ନ କାତବ୍ବା । ଭଣ୍ଡସାମିକେସୁ ପନ ଭଣ୍ଡଂ ଆହରାପେନ୍ତେସୁ ଭଣ୍ଡଂ ଦାତବ୍ବଂ । ଅୟମେତ୍ଥ ସାମୀଚି ।

ଇମସ୍ସ ପନତ୍ଥସ୍ସ ଦୀପନତ୍ଥମିଦଂ ୱତ୍ଥୁ – ଭାତିୟରାଜକାଲେ କିର ମହାଚେତିୟପୂଜାୟ ଦକ୍ଖିଣଦିସତୋ ଏକୋ ଭିକ୍ଖୁ ସତ୍ତହତ୍ଥଂ ପଣ୍ଡୁକାସାୱଂ ଅଂସେ କରିତ୍ୱା ଚେତିୟଙ୍ଗଣଂ ପାୱିସି । ତଙ୍ଖଣମେୱ ଚ ରାଜାପି ଚେତିୟୱନ୍ଦନତ୍ଥଂ ଆଗତୋ । ତତୋ ଉସ୍ସାରଣାୟ ୱତ୍ତମାନାୟ ମହାଜନସମ୍ମଦ୍ଦୋ ଅହୋସି । ଅଥ ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ଜନସମ୍ମଦ୍ଦପୀଳିତୋ ଅଂସତୋ ପତନ୍ତଂ କାସାୱଂ ଅଦିସ୍ୱାୱ ନିକ୍ଖନ୍ତୋ, ନିକ୍ଖମିତ୍ୱା କାସାୱଂ ଅପସ୍ସନ୍ତୋ ‘‘କୋ ଈଦିସେ ଜନସମ୍ମଦ୍ଦେ କାସାୱଂ ଲଚ୍ଛତି, ନ ଦାନି ତଂ ମୟ୍ହ’’ନ୍ତି ଧୁରନିକ୍ଖେପଂ କତ୍ୱା ଗତୋ । ଅଥଞ୍ଞୋ ଭିକ୍ଖୁ ପଚ୍ଛା ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ତଂ କାସାୱଂ ଦିସ୍ୱା ଥେୟ୍ୟଚିତ୍ତେନ ଗହେତ୍ୱା ପୁନ ୱିପ୍ପଟିସାରୀ ହୁତ୍ୱା ‘‘ଅସ୍ସମଣୋ ଦାନିମ୍ହି, ୱିବ୍ଭମିସ୍ସାମୀ’’ତି ଚିତ୍ତେ ଉପ୍ପନ୍ନେ ‘‘ୱିନୟଧରେ ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଞସ୍ସାମୀ’’ତି ଚିନ୍ତେସି ।

ତେନ ସମୟେନ ଚୂଳସୁମନତ୍ଥେରୋ ନାମ ସବ୍ବପରିୟତ୍ତିଧରୋ ୱିନୟାଚରିୟପାମୋକ୍ଖୋ ମହାୱିହାରେ ପଟିୱସତି । ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ଥେରଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ୱନ୍ଦିତ୍ୱା ଓକାସଂ କାରେତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ କୁକ୍କୁଚ୍ଚଂ ପୁଚ୍ଛି । ଥେରୋ ତେନ ଭଟ୍ଠେ ଜନକାୟେ ପଚ୍ଛା ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଗହିତଭାୱଂ ଞତ୍ୱା ‘‘ଅତ୍ଥି ଦାନି ଏତ୍ଥ ଓକାସୋ’’ତି ଚିନ୍ତେତ୍ୱା ଆହ ‘‘ସଚେ କାସାୱସାମିକଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଆନେୟ୍ୟାସି, ସକ୍କା ଭୱେୟ୍ୟ ତୱ ପତିଟ୍ଠା କାତୁ’’ନ୍ତି । କଥାହଂ, ଭନ୍ତେ, ତଂ ଦକ୍ଖିସ୍ସାମୀତି । ତହିଂ ତହିଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ଓଲୋକେହୀତି । ସୋ ପଞ୍ଚପି ମହାୱିହାରେ ଓଲୋକେତ୍ୱା ନେୱ ଅଦ୍ଦକ୍ଖି । ତତୋ ନଂ ଥେରୋ ପୁଚ୍ଛି ‘‘କତରାୟ ଦିସାୟ ବହୂ ଭିକ୍ଖୂ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୀ’’ତି ? ‘‘ଦକ୍ଖିଣଦିସାୟ, ଭନ୍ତେ’’ତି । ତେନ ହି କାସାୱଂ ଦୀଘତୋ ଚ ତିରିୟଞ୍ଚ ମିନିତ୍ୱା ଠପେହି, ଠପେତ୍ୱା ଦକ୍ଖିଣଦିସାୟ ୱିହାରପଟିପାଟିୟା ୱିଚିନିତ୍ୱା ତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଆନେହୀତି । ସୋ ତଥା କତ୍ୱା ତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଦିସ୍ୱା ଥେରସ୍ସ ସନ୍ତିକଂ ଆନେସି । ଥେରୋ ପୁଚ୍ଛି ‘‘ତୱେଦଂ କାସାୱ’’ନ୍ତି ? ‘‘ଆମ, ଭନ୍ତେ’’ତି । କୁହିଂ ତେ ପାତିତନ୍ତି ? ସୋ ସବ୍ବଂ ଆଚିକ୍ଖି । ଥେରୋ ତେନ କତଂ ଧୁରନିକ୍ଖେପଂ ସୁତ୍ୱା ଇତରଂ ପୁଚ୍ଛି ‘‘ତୟା ଇଦଂ କୁହିଂ ଦିସ୍ୱା ଗହିତ’’ନ୍ତି ? ସୋପି ସବ୍ବଂ ଆରୋଚେସି । ତତୋ ତଂ ଥେରୋ ଆହ ‘‘ସଚେ ତେ ସୁଦ୍ଧଚିତ୍ତେନ ଗହିତଂ ଅଭୱିସ୍ସ, ଅନାପତ୍ତିୟେୱ ତେ ଅସ୍ସ, ଥେୟ୍ୟଚିତ୍ତେନ ପନ ଗହିତତ୍ତା ଦୁକ୍କଟଂ ଆପନ୍ନୋସି, ତଂ ଦେସେତ୍ୱା ଅନାପତ୍ତିକୋ ହୋତି, ଇଦଞ୍ଚ କାସାୱଂ ଅତ୍ତନୋ ସନ୍ତକଂ କତ୍ୱା ଏତସ୍ସେୱ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦେହୀ’’ତି । ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ଅମତେନେୱ ଅଭିସିତ୍ତୋ ୱରମସ୍ସାସପ୍ପତ୍ତୋ ଅହୋସି । ଏୱଂ ୱତ୍ଥୁ ଓଲୋକେତବ୍ବଂ ।

କାଲୋତି ଅୱହାରକାଲୋ । ତଦେୱ ହି ଭଣ୍ଡଂ କଦାଚି ଅପ୍ପଗ୍ଘଂ ହୋତି, କଦାଚି ମହଗ୍ଘଂ । ତସ୍ମା ତଂ ଭଣ୍ଡଂ ୟସ୍ମିଂ କାଲେ ଅୱହଟଂ, ତସ୍ମିଂୟେୱ କାଲେ ୟୋ ତସ୍ସ ଅଗ୍ଘୋ ହୋତି, ତେନ ଅଗ୍ଘେନ ଆପତ୍ତି କାରେତବ୍ବା । ଏୱଂ କାଲୋ ଓଲୋକେତବ୍ବୋ ।

ଦେସୋତି ଅୱହାରଦେସୋ । ତଞ୍ହି ଭଣ୍ଡଂ ୟସ୍ମିଂ ଦେସେ ଅୱହଟଂ, ତସ୍ମିଂୟେୱ ଦେସେ ୟୋ ତସ୍ସ ଅଗ୍ଘୋ ହୋତି, ତେନ ଅଗ୍ଘେନ ଆପତ୍ତି କାରେତବ୍ବା । ଭଣ୍ଡୁଟ୍ଠାନଦେସେ ହି ଭଣ୍ଡଂ ଅପ୍ପଗ୍ଘଂ ହୋତି, ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ମହଗ୍ଘଂ ।

ଇମସ୍ସପି ଚ ଅତ୍ଥସ୍ସ ଦୀପନତ୍ଥମିଦଂ ୱତ୍ଥୁ – ଅନ୍ତରସମୁଦ୍ଦେ କିର ଏକୋ ଭିକ୍ଖୁ ସୁସଣ୍ଠାନଂ ନାଳିକେରଂ ଲଭିତ୍ୱା ଭମଂ ଆରୋପେତ୍ୱା ସଙ୍ଖଥାଲକସଦିସଂ ମନୋରମଂ ପାନୀୟଥାଲକଂ କତ୍ୱା ତତ୍ଥେୱ ଠପେତ୍ୱା ଚେତିୟଗିରିଂ ଅଗମାସି। ଅଞ୍ଞୋ ଭିକ୍ଖୁ ଅନ୍ତରସମୁଦ୍ଦଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ତସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ପଟିୱସନ୍ତୋ ତଂ ଥାଲକଂ ଦିସ୍ୱା ଥେୟ୍ୟଚିତ୍ତେନ ଗହେତ୍ୱା ଚେତିୟଗିରିମେୱ ଆଗତୋ । ତସ୍ସ ତତ୍ଥ ୟାଗୁଂ ପିୱନ୍ତସ୍ସ ତଂ ଥାଲକଂ ଦିସ୍ୱା ଥାଲକସାମିକୋ ଭିକ୍ଖୁ ଆହ ‘‘କୁତୋ ତେ ଇଦଂ ଲଦ୍ଧ’’ନ୍ତି । ଅନ୍ତରସମୁଦ୍ଦତୋ ମେ ଆନୀତନ୍ତି । ସୋ ତଂ ‘‘ନେତଂ ତୱ ସନ୍ତକଂ, ଥେୟ୍ୟାୟ ତେ ଗହିତ’’ନ୍ତି ସଙ୍ଘମଜ୍ଝଂ ଆକଡ୍ଢି । ତତ୍ଥ ଚ ୱିନିଚ୍ଛୟଂ ଅଲଭିତ୍ୱା ମହାୱିହାରଂ ଅଗମିଂସୁ, ତତ୍ଥ ଚ ଭେରିଂ ପହରାପେତ୍ୱା ମହାଚେତିୟସମୀପେ ସନ୍ନିପାତଂ କତ୍ୱା ୱିନିଚ୍ଛୟଂ ଆରଭିଂସୁ । ୱିନୟଧରତ୍ଥେରା ଅୱହାରଂ ସଞ୍ଞାପେସୁଂ ।

ତସ୍ମିଞ୍ଚ ସନ୍ନିପାତେ ଆଭିଧମ୍ମିକଗୋଦତ୍ତତ୍ଥେରୋ ନାମ ୱିନୟକୁସଲୋ ହୋତି, ସୋ ଏୱମାହ ‘‘ଇମିନା ଇଦଂ ଥାଲକଂ କୁହିଂ ଅୱହଟ’’ନ୍ତି ? ‘‘ଅନ୍ତରସମୁଦ୍ଦେ ଅୱହଟ’’ନ୍ତି । ତତ୍ଥ ତଂ କିଂ ଅଗ୍ଘତୀତି । ନ କିଞ୍ଚି ଅଗ୍ଘତି । ତତ୍ର ହି ନାଳିକେରଂ ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ମିଞ୍ଜଂ ଖାଦିତ୍ୱା କପାଲଂ ଛଡ୍ଡେତି, ଦାରୁଅତ୍ଥଂ ପନ ଫରତୀତି । ଇମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଏତ୍ଥ ହତ୍ଥକମ୍ମଂ କିଂ ଅଗ୍ଘତୀତି ? ମାସକଂ ୱା ଊନମାସକଂ ୱାତି । ଅତ୍ଥି ପନ କତ୍ଥଚି ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧେନ ମାସକେ ୱା ଊନମାସକେ ୱା ପାରାଜିକଂ ପଞ୍ଞତ୍ତନ୍ତି । ଏୱଂ ୱୁତ୍ତେ ‘‘ସାଧୁ ସାଧୁ, ସୁକଥିତଂ ସୁୱିନିଚ୍ଛିତ’’ନ୍ତି ଏକସାଧୁକାରୋ ଅହୋସି । ତେନ ଚ ସମୟେନ ଭାତିୟରାଜାପି ଚେତିୟୱନ୍ଦନତ୍ଥଂ ନଗରତୋ ନିକ୍ଖନ୍ତୋ ତଂ ସଦ୍ଦଂ ସୁତ୍ୱା ‘‘କିଂ ଇଦ’’ନ୍ତି ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ସବ୍ବଂ ପଟିପାଟିୟା ସୁତ୍ୱା ନଗରେ ଭେରିଂ ଚରାପେସି ‘‘ମୟି ସନ୍ତେ ଭିକ୍ଖୂନମ୍ପି ଭିକ୍ଖୁନୀନମ୍ପି ଗିହୀନମ୍ପି ଅଧିକରଣଂ ଆଭିଧମ୍ମିକଗୋଦତ୍ତତ୍ଥେରେନ ୱିନିଚ୍ଛିତଂ ସୁୱିନିଚ୍ଛିତଂ, ତସ୍ସ ୱିନିଚ୍ଛୟେ ଅତିଟ୍ଠମାନଂ ରାଜାଣାୟ ଠପେମୀ’’ତି । ଏୱଂ ଦେସୋ ଓଲୋକେତବ୍ବୋ ।

ଅଗ୍ଘୋତି ଭଣ୍ଡଗ୍ଘୋ । ନୱଭଣ୍ଡସ୍ସ ହି ୟୋ ଅଗ୍ଘୋ ହୋତି, ସୋ ପଚ୍ଛା ପରିହାୟତି । ୟଥା ନୱଧୋତୋ ପତ୍ତୋ ଅଟ୍ଠ ୱା ଦସ ୱା ଅଗ୍ଘତି, ସୋ ପଚ୍ଛା ଭିନ୍ନୋ ୱା ଛିଦ୍ଦୋ ୱା ଆଣିଗଣ୍ଠିକାହତୋ ୱା ଅପ୍ପଗ୍ଘୋ ହୋତି, ତସ୍ମା ନ ସବ୍ବଦା ଭଣ୍ଡଂ ପକତିଅଗ୍ଘେନେୱ କାତବ୍ବନ୍ତି । ଏୱଂ ଅଗ୍ଘୋ ଓଲୋକେତବ୍ବୋ ।

ପରିଭୋଗୋତି ଭଣ୍ଡପରିଭୋଗୋ । ପରିଭୋଗେନପି ହି ୱାସିଆଦିଭଣ୍ଡସ୍ସ ଅଗ୍ଘୋ ପରିହାୟତି । ତସ୍ମା ଏୱଂ ଉପପରିକ୍ଖିତବ୍ବଂ – ସଚେ କୋଚି କସ୍ସଚି ପାଦଗ୍ଘନକଂ ୱାସିଂ ହରତି, ତତ୍ର ୱାସିସାମିକୋ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ ‘‘ତୟା ଅୟଂ ୱାସି କିତ୍ତକେନ କୀତା’’ତି ? ‘‘ପାଦେନ, ଭନ୍ତେ’’ତି । କିଂ ପନ ତେ କିଣିତ୍ୱାୱ ଠପିତା, ଉଦାହୁ ନଂ ୱଳଞ୍ଜେସୀତି ? ସଚେ ୱଦତି ‘‘ଏକଦିୱସଂ ମେ ଦନ୍ତକଟ୍ଠଂ ୱା ରଜନଛଲ୍ଲି ୱା ପତ୍ତପଚନକଦାରୁ ୱା ଛିନ୍ନଂ, ଘଂସିତ୍ୱା ୱା ନିସିତା’’ତି, ଅଥସ୍ସ ପୋରାଣକୋ ଅଗ୍ଘୋ ଭଟ୍ଠୋତି ୱେଦିତବ୍ବୋ । ୟଥା ଚ ୱାସିୟା, ଏୱଂ ଅଞ୍ଜନିୟା ୱା ଅଞ୍ଜନିସଲାକାୟ ୱା କୁଞ୍ଚିକାୟ ୱା ପଲାଲେନ ୱା ଥୁସେହି ୱା ଇଟ୍ଠକଚୁଣ୍ଣେନ ୱା ଏକୱାରଂ ଘଂସିତ୍ୱା ଧୋୱିତମତ୍ତେନପି ଅଗ୍ଘୋ ଭସ୍ସତି । ତିପୁମଣ୍ଡଲସ୍ସ ମକରଦନ୍ତଚ୍ଛେଦନେନପି ପରିମଜ୍ଜନମତ୍ତେନପି, ଉଦକସାଟକସ୍ସ ସକିଂ ନିୱାସନପାରୁପନେନପି ପରିଭୋଗସୀସେନ ଅଂସେ ୱା ସୀସେ ୱା ଠପନମତ୍ତେନପି, ତଣ୍ଡୁଲାଦୀନଂ ପପ୍ଫୋଟନେନପି ତତୋ ଏକଂ ୱା ଦ୍ୱେ ୱା ଅପନୟନେନପି ଅନ୍ତମସୋ ଏକଂ ପାସାଣସକ୍ଖରଂ ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ଛଡ୍ଡିତମତ୍ତେନପି, ସପ୍ପିତେଲାଦୀନଂ ଭାଜନନ୍ତରପଅୱତ୍ତନେନପି ଅନ୍ତମସୋ ତତୋ ମକ୍ଖିକଂ ୱା କିପିଲ୍ଲିକଂ ୱା ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ଛଡ୍ଡିତମତ୍ତେନପି, ଗୁଳପିଣ୍ଡକସ୍ସ ମଧୁରଭାୱଜାନନତ୍ଥଂ ନଖେନ ୱିଜ୍ଝିତ୍ୱା ଅଣୁମତ୍ତଂ ଗହିତମତ୍ତେନପି ଅଗ୍ଘୋ ଭସ୍ସତି । ତସ୍ମା ୟଂ କିଞ୍ଚି ପାଦଗ୍ଘନକଂ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ସାମିକେହି ପରିଭୋଗେନ ଊନଂ କତଂ ହୋତି, ନ ତଂ ଅୱହଟୋ ଭିକ୍ଖୁ ପାରାଜିକେନ କାତବ୍ବୋତି । ଏୱଂ ଅଗ୍ଘୋ ଓଲୋକେତବ୍ବୋ ।

ଏୱଂ ଇମାନି ତୁଲୟିତ୍ୱା ପଞ୍ଚ ଠାନାନି ଧାରେୟ୍ୟ ଅତ୍ଥଂ ୱିଚକ୍ଖଣୋ, ଆପତ୍ତିଂ ୱା ଅନାପତ୍ତିଂ ୱା ଗରୁକଂ ୱା ଲହୁକଂ ୱା ଆପତ୍ତିଂ ୟଥାଠାନେ ଠପେୟ୍ୟାତି । ତେନାହୁ ଅଟ୍ଠକଥାଚରିୟା –

‘‘ସିକ୍ଖାପଦଂ ସମଂ ତେନ, ଅଞ୍ଞଂ କିଞ୍ଚି ନ ୱିଜ୍ଜତି ।

ଅନେକନୟୱୋକିଣ୍ଣଂ, ଗମ୍ଭୀରତ୍ଥୱିନିଚ୍ଛୟଂ ॥

‘‘ତସ୍ମା ୱତ୍ଥୁମ୍ହି ଓତିଣ୍ଣେ, ଭିକ୍ଖୁନା ୱିନୟଞ୍ଞୁନା ।

ୱିନୟାନୁଗ୍ଗହେନେତ୍ଥ, କରୋନ୍ତେନ ୱିନିଚ୍ଛୟଂ ॥

‘‘ପାଳିଂ ଅଟ୍ଠକଥଞ୍ଚେୱ, ସାଧିପ୍ପାୟମସେସତୋ ।

ଓଗୟ୍ହ ଅପ୍ପମତ୍ତେନ, କରଣୀୟୋ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ॥

‘‘ଆପତ୍ତିଦସ୍ସନୁସ୍ସାହୋ, ନ କତ୍ତବ୍ବୋ କୁଦାଚନଂ ।

ପସ୍ସିସ୍ସାମି ଅନାପତ୍ତି-ମିତି କୟିରାଥ ମାନସଂ ॥

‘‘ପସ୍ସିତ୍ୱାପି ଚ ଆପତ୍ତିଂ, ଅୱତ୍ୱାୱ ପୁନପ୍ପୁନଂ ।

ୱୀମଂସିତ୍ୱାଥ ୱିଞ୍ଞୂହି, ସଂସନ୍ଦିତ୍ୱା ଚ ତଂ ୱଦେ ॥

‘‘କପ୍ପିୟେପି ଚ ୱତ୍ଥୁସ୍ମିଂ, ଚିତ୍ତସ୍ସ ଲହୁୱତ୍ତିନୋ ।

ୱସେନ ସାମଞ୍ଞଗୁଣା, ଚୱନ୍ତୀଧ ପୁଥୁଜ୍ଜନା ॥

‘‘ତସ୍ମା ପରପରିକ୍ଖାରଂ, ଆସୀୱିସମିୱୋରଗଂ ।

ଅଗ୍ଗିଂ ୱିୟ ଚ ସମ୍ପସ୍ସଂ, ନାମସେୟ୍ୟ ୱିଚକ୍ଖଣୋ’’ତି ॥ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧.୧୬୦-୧ ତତ୍ରାୟଂ ଅନୁସାସନୀ) ।

୨୩୩. ଉତ୍ତରିମନୁସ୍ସଧମ୍ମାରୋଚନଂ ୱିନିଚ୍ଛିନନ୍ତେନ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୧୯୭) ପନ ‘‘କିଂ ତେ ଅଧିଗତଂ । କିନ୍ତି ତେ ଅଧିଗତଂ, କଦା ତେ ଅଧିଗତଂ, କତ୍ଥ ତେ ଅଧିଗତଂ, କତମେ ତେ କିଲେସା ପହୀନା, କତମେସଂ ତ୍ୱଂ ଧମ୍ମାନଂ ଲାଭୀ’’ତି ଇମାନି ଛ ଠାନାନି ୱିସୋଧେତବ୍ବାନି । ସଚେ ହି କୋଚି ଭିକ୍ଖୁ ଉତ୍ତରିମନୁସ୍ସଧମ୍ମାଧିଗମଂ ବ୍ୟାକରେୟ୍ୟ, ନ ସୋ ଏତ୍ତାୱତା ସକ୍କାରୋ କାତବ୍ବୋ, ଇମେସଂ ପନ ଛନ୍ନଂ ଠାନାନଂ ସୋଧନତ୍ଥଂ ଏୱଂ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘କିଂ ତେ ଅଧିଗତଂ, କିଂ ଝାନଂ ଉଦାହୁ ୱିମୋକ୍ଖାଦୀସୁ ଅଞ୍ଞତର’’ନ୍ତି । ୟୋ ହି ୟେନ ଅଧିଗତୋ ଧମ୍ମୋ, ସୋ ତସ୍ସ ପାକଟୋ ହୋତି । ସଚେ ‘‘ଇଦଂ ନାମ ମେ ଅଧିଗତ’’ନ୍ତି ୱଦତି, ତତୋ ‘‘କିନ୍ତି ତେ ଅଧିଗତ’’ନ୍ତି ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ‘‘ଅନିଚ୍ଚଲକ୍ଖଣାଦୀସୁ କିଂ ଧୁରଂ କତ୍ୱା ଅଟ୍ଠତିଂସାୟ ୱା ଆରମ୍ମଣେସୁ ରୂପାରୂପଅଜ୍ଝତ୍ତବହିଦ୍ଧାଦିଭେଦେସୁ ୱା ଧମ୍ମେସୁ କେନ ମୁଖେନ ଅଭିନିୱିସିତ୍ୱା’’ତି । ୟୋ ହି ୟସ୍ସାଭିନିୱେସୋ, ସୋ ତସ୍ସ ପାକଟୋ ହୋତି । ସଚେ ‘‘ଅୟଂ ନାମ ମେ ଅଭିନିୱେସୋ, ଏୱଂ ମୟା ଅଧିଗତ’’ନ୍ତି ୱଦତି, ତତୋ ‘‘କଦା ତେ ଅଧିଗତ’’ନ୍ତି ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ‘‘କିଂ ପୁବ୍ବଣ୍ହେ, ଉଦାହୁ ମଜ୍ଝନ୍ହିକାଦୀସୁ ଅଞ୍ଞତରସ୍ମିଂ କାଲେ’’ତି । ସବ୍ବେସଞ୍ହି ଅତ୍ତନା ଅଧିଗତକାଲୋ ପାକଟୋ ହୋତି । ସଚେ ‘‘ଅମୁକସ୍ମିଂ ନାମ କାଲେ ଅଧିଗକ’’ନ୍ତି ୱଦତି, ତତୋ ‘‘କତ୍ଥ ତେ ଅଧିଗତ’’ନ୍ତି ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ‘‘କିଂ ଦିୱାଟ୍ଠାନେ, ଉଦାହୁ ରତ୍ତିଟ୍ଠାନାଦୀସୁ ଅଞ୍ଞତରସ୍ମିଂ ଓକାସେ’’ତି । ସବ୍ବେସଞ୍ହି ଅତ୍ତନା ଅଧିଗତୋକାସୋ ପାକଟୋ ହୋତି । ସଚେ ‘‘ଅମୁକସ୍ମିଂ ନାମ ମେ ଓକାସେ ଅଧିଗତ’’ନ୍ତି ୱଦତି, ତତୋ ‘‘କତମେ ତେ କିଲେସା ପହୀନା’’ତି ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ‘‘କିଂ ପଠମମଗ୍ଗୱଜ୍ଝା, ଉଦାହୁ ଦୁତିୟାଦିମଗ୍ଗୱଜ୍ଝା’’ତି । ସବ୍ବେସଞ୍ହି ଅତ୍ତନା ଅଧିଗତମଗ୍ଗେନ ପହୀନା କିଲେସା ପାକଟା ହୋନ୍ତି ।

ସଚେ ‘‘ଇମେ ନାମ ମେ କିଲେସା ପହୀନା’’ତି ୱଦତି, ତତୋ ‘‘କତମେସଂ ତ୍ୱଂ ଧମ୍ମାନଂ ଲାଭୀ’’ତି ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ‘‘କିଂ ସୋତାପତ୍ତିମଗ୍ଗସ୍ସ, ଉଦାହୁ ସକଦାଗାମିମଗ୍ଗାଦୀସୁ ଅଞ୍ଞତରସ୍ସା’’ତି । ସବ୍ବେସଞ୍ହି ଅତ୍ତନା ଅଧିଗତଧମ୍ମୋ ପାକଟୋ ହୋତି । ସଚେ ‘‘ଇମେସଂ ନାମାହଂ ଧମ୍ମାନଂ ଲାଭୀ’’ତି ୱଦତି, ଏତ୍ତାୱତାପିସ୍ସ ୱଚନଂ ନ ସଦ୍ଧାତବ୍ବଂ । ବହୁସ୍ସୁତା ହି ଉଗ୍ଗହପରିପୁଚ୍ଛାକୁସଲା ଭିକ୍ଖୂ ଇମାନି ଛ ଠାନାନି ସୋଧେତୁଂ ସକ୍କୋନ୍ତି, ଇମସ୍ସ ପନ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଆଗମନପଟିପଦା ସୋଧେତବ୍ବା । ୟଦି ଆଗମନପଟିପଦା ନ ସୁଜ୍ଝତି, ‘‘ଇମାୟ ପଟିପଦାୟ ଲୋକୁତ୍ତରଧମ୍ମୋ ନାମ ନ ଲବ୍ଭତୀ’’ତି ଅପନେତବ୍ବୋ । ୟଦି ପନସ୍ସ ଆଗମନପଟିପଦା ସୁଜ୍ଝତି, ଦୀଘରତ୍ତଂ ତୀସୁ ସିକ୍ଖାସୁ ଅପ୍ପମତ୍ତୋ ଜାଗରିୟମନୁୟୁତ୍ତୋ ଚତୂସୁ ପଚ୍ଚୟେସୁ ଅଲଗ୍ଗୋ ଆକାସେ ପାଣିସମେନ ଚେତସା ୱିହରତୀତି ପଞ୍ଞାୟତି, ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ବ୍ୟାକରଣଂ ପଟିପଦାୟ ସଦ୍ଧିଂ ସଂସନ୍ଦତି । ‘‘ସେୟ୍ୟଥାପି ନାମ ଗଙ୍ଗୋଦକଂ ୟମୁନୋଦକେନ ସଂସନ୍ଦତି ସମେତି, ଏୱମେୱ ସୁପଞ୍ଞତ୍ତା ତେନ ଭଗୱତା ସାୱକାନଂ ନିବ୍ବାନଗାମିନୀ ପଟିପଦା, ସଂସନ୍ଦତି ନିବ୍ବାନଞ୍ଚ ପଟିପଦା ଚା’’ତି (ଦୀ॰ ନି॰ ୨.୨୯୬) ୱୁତ୍ତସଦିସଂ ହୋତି । ଅପିଚ ଖୋ ନ ଏତ୍ତକେନପି ସକ୍କାରୋ କାତବ୍ବୋ । କସ୍ମା ? ଏକଚ୍ଚସ୍ସ ହି ପୁଥୁଜ୍ଜନସ୍ସପି ସତୋ ଖୀଣାସୱସ୍ସ ପଟିପତ୍ତିସଦିସା ପଟିପତ୍ତି ହୋତି, ତସ୍ମା ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ତେହି ତେହି ଉପାୟେହି ଉତ୍ତାସେତବ୍ବୋ । ଖୀଣାସୱସ୍ସ ନାମ ଅସନିୟାପି ମତ୍ଥକେ ପତମାନାୟ ଭୟଂ ୱା ଛମ୍ଭିତତ୍ତଂ ୱା ଲୋମହଂସୋ ୱା ନ ହୋତି, ପୁଥୁଜ୍ଜନସ୍ସ ଅପ୍ପମତ୍ତକେନପି ହୋତି ।

ତତ୍ରିମାନି ୱତ୍ଥୂନି (ମ॰ ନି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩.୧୦୨) – ଦୀଘଭାଣକଅଭୟତ୍ଥେରୋ କିର ଏକଂ ପିଣ୍ଡପାତିକଂ ପରିଗ୍ଗହେତୁଂ ଅସକ୍କୋନ୍ତୋ ଦହରସ୍ସ ସଞ୍ଞଂ ଅଦାସି । ସୋ ତଂ ନହାୟମାନଂ କଲ୍ୟାଣୀନଦୀମୁଖଦ୍ୱାରେ ନିମୁଜ୍ଜିତ୍ୱା ପାଦେ ଅଗ୍ଗହେସି । ପିଣ୍ଡପାତିକୋ ‘‘କୁମ୍ଭୀଲୋ’’ତି ସଞ୍ଞାୟ ମହାସଦ୍ଦମକାସି, ତଦା ନଂ ‘‘ପୁଥୁଜ୍ଜନୋ’’ତି ଜାନିଂସୁ ।

ଚନ୍ଦମୁଖତିସ୍ସରାଜକାଲେ ପନ ମହାୱିହାରେ ସଙ୍ଘତ୍ଥେରୋ ଖୀଣାସୱୋ ଦୁବ୍ବଲଚକ୍ଖୁକୋ ୱିହାରେୟେୱ ଅଚ୍ଛତି । ରାଜା ‘‘ଥେରଂ ପରିଗ୍ଗଣ୍ହିସ୍ସାମୀ’’ତି ଭିକ୍ଖୂସୁ ଭିକ୍ଖାଚାରଂ ଗତେସୁ ଅପ୍ପସଦ୍ଦୋ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ସପ୍ପୋ ୱିୟ ପାଦେ ଅଗ୍ଗହେସି । ଥେରୋ ସିଲାଥମ୍ଭୋ ୱିୟ ନିଚ୍ଚଲୋ ହୁତ୍ୱା ‘‘କୋ ଏତ୍ଥା’’ତି ଆହ । ‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ତିସ୍ସୋ’’ତି ? ‘‘ସୁଗନ୍ଧଂ ୱାୟସି ନୋ ତିସ୍ସା’’ତି । ଏୱଂ ଖୀଣାସୱସ୍ସ ଭୟଂ ନାମ ନତ୍ଥି ।

ଏକଚ୍ଚୋ ପନ ପୁଥୁଜ୍ଜନୋପି ଅତିସୂରୋ ହୋତି ନିବ୍ଭୟୋ । ସୋ ରଜନୀୟେନ ଆରମ୍ମଣେନ ପରିଗ୍ଗଣ୍ହିତବ୍ବୋ । ୱସଭରାଜାପି ଏକଂ ଥେରଂ ପରିଗ୍ଗଣ୍ହମାନୋ ଘରେ ନିସୀଦାପେତ୍ୱା ତସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ବଦରସାଳୱଂ ମଦ୍ଦମାନୋ ନିସୀଦି । ମହାଥେରସ୍ସ ଖେଳୋ ଚଲିତୋ, ଥେରସ୍ସ ପୁଥୁଜ୍ଜନଭାୱୋ ଆୱିଭୂତୋ । ଖୀଣାସୱସ୍ସ ହି ରସତଣ୍ହା ନାମ ସୁପ୍ପହୀନା, ଦିବ୍ବେସୁପି ରସେସୁ ନିକନ୍ତି ନାମ ନ ହୋତି, ତସ୍ମା ଇମେହି ଉପାୟେହି ପରିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ସଚସ୍ସ ଭୟଂ ୱା ଛମ୍ଭିତତ୍ତଂ ୱା ରସତଣ୍ହା ୱା ଉପ୍ପଜ୍ଜତି, ‘‘ନ ଚ ତ୍ୱଂ ଅରହା’’ତି ଅପନେତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ଅଭୀରୁ ଅଚ୍ଛମ୍ଭୀ ଅନୁତ୍ରାସୀ ହୁତ୍ୱା ସୀହୋ ୱିୟ ନିସୀଦତି, ଦିବ୍ବାରମ୍ମଣେପି ନିକନ୍ତିଂ ନ ଜନେତି, ଅୟଂ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ପନ୍ନୱେୟ୍ୟାକରଣୋ ସମନ୍ତା ରାଜରାଜମହାମତ୍ତାଦୀହି ପେସିତଂ ସକ୍କାରଂ ଅରହତୀତି ୱେଦିତବ୍ବୋ । ଏୱଂ ତାୱ ଉତ୍ତରିମନୁସ୍ସଧମ୍ମାରୋଚନଂ ୱିନିଚ୍ଛିନିତବ୍ବଂ ।

୨୩୪. ସକଲେ ପନ ୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟେ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧.୪୫) କୋସଲ୍ଲଂ ପତ୍ଥୟନ୍ତେନ ଚତୁବ୍ବିଧୋ ୱିନୟୋ ଜାନିତବ୍ବୋ ।

ଚତୁବ୍ବିଧଞ୍ହି ୱିନୟଂ, ମହାଥେରା ମହିଦ୍ଧିକା ।

ନୀହରିତ୍ୱା ପକାସେସୁଂ, ଧମ୍ମସଙ୍ଗାହକା ପୁରା ॥

କତମଂ ଚତୁବ୍ବିଧଂ ? ସୁତ୍ତଂ ସୁତ୍ତାନୁଲୋମଂ ଆଚରିୟୱାଦଂ ଅତ୍ତନୋମତିନ୍ତି । ୟଂ ସନ୍ଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ଆହଚ୍ଚପଦେନ ଖୋ, ମହାରାଜ, ରସେନ ଆଚରିୟୱଂସେନ ଅଧିପ୍ପାୟା’’ତି (ମି॰ ପ॰ ୪.୨.୩) । ଏତ୍ଥ ହି ଆହଚ୍ଚପଦନ୍ତି ସୁତ୍ତଂ ଅଧିପ୍ପେତଂ । ରସୋତି ସୁତ୍ତାନୁଲୋମଂ । ଆଚରିୟୱଂସୋତି ଆଚରିୟୱାଦୋ । ଅଧିପ୍ପାୟୋତି ଅତ୍ତନୋମତି ।

ତତ୍ଥ ସୁତ୍ତଂ ନାମ ସକଲୱିନୟପିଟକେ ପାଳି ।

ସୁତ୍ତାନୁଲୋମଂ ନାମ ଚତ୍ତାରୋ ମହାପଦେସା । ୟେ ଭଗୱତା ଏୱଂ ୱୁତ୍ତା –

‘‘ୟଂ, ଭିକ୍ଖୱେ, ମୟା ‘ଇଦଂ ନ କପ୍ପତୀ’ତି ଅପ୍ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ତଞ୍ଚେ ଅକପ୍ପିୟଂ ଅନୁଲୋମେତି, କପ୍ପିୟଂ ପଟିବାହତି, ତଂ ୱୋ ନ କପ୍ପତି । ୟଂ, ଭିକ୍ଖୱେ, ମୟା ‘ଇଦଂ ନ କପ୍ପତୀ’ତି ଅପ୍ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ତଞ୍ଚେ କପ୍ପିୟଂ ଅନୁଲୋମେତି, ଅକପ୍ପିୟଂ ପଟିବାହତି, ତଂ ୱୋ କପ୍ପତି । ୟଂ, ଭିକ୍ଖୱେ, ମୟା ‘ଇଦଂ କପ୍ପତୀ’ତି ଅନନୁଞ୍ଞାତଂ, ତଂ ଚେ ଅକପ୍ପିୟଂ ଅନୁଲୋମେତି, କପ୍ପିୟଂ ପଟିବାହତି, ତଂ ୱୋ ନ କପ୍ପତି । ୟଂ, ଭିକ୍ଖୱେ, ମୟା ‘ଇଦଂ କପ୍ପତୀ’ତି ଅନନୁଞ୍ଞାତଂ, ତଞ୍ଚେ କପ୍ପିୟଂ ଅନୁଲୋମେତି, ଅକପ୍ପିୟଂ ପଟିବାହତି, ତଂ ୱୋ କପ୍ପତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୦୫) ।

ଆଚରିୟୱାଦୋ ନାମ ଧମ୍ମସଙ୍ଗାହକେହି ପଞ୍ଚହି ଅରହନ୍ତସତେହି ଠପିତା ପାଳିୱିନିମୁତ୍ତା ଓକ୍କନ୍ତୱିନିଚ୍ଛୟପ୍ପୱତ୍ତା ଅଟ୍ଠକଥାତନ୍ତି ।

ଅତ୍ତନୋମତି ନାମ ସୁତ୍ତସୁତ୍ତାନୁଲୋମଆଚରିୟୱାଦେ ମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ଅନୁମାନେନ ଅତ୍ତନୋ ଅନୁବୁଦ୍ଧିୟା ନୟଗ୍ଗାହେନ ଉପଟ୍ଠିତାକାରକଥନଂ ।

ଅପିଚ ସୁତ୍ତନ୍ତାଭିଧମ୍ମୱିନୟଟ୍ଠକଥାସୁ ଆଗତୋ ସବ୍ବୋପି ଥେରୱାଦୋ ଅତ୍ତନୋମତି ନାମ । ତଂ ପନ ଅତ୍ତନୋମତିଂ ଗହେତ୍ୱା କଥେନ୍ତେନ ନ ଦଳ୍ହଗ୍ଗାହଂ ଗହେତ୍ୱା ୱୋହରିତବ୍ବଂ, କାରଣଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ଅତ୍ଥେନ ପାଳିଂ, ପାଳିୟା ଚ ଅତ୍ଥଂ ସଂସନ୍ଦିତ୍ୱା କଥେତବ୍ବଂ, ଅତ୍ତନୋମତି ଆଚରିୟୱାଦେ ଓତାରେତବ୍ବା । ସଚେ ତତ୍ଥ ଓତରତି ଚେୱ ସମେତି ଚ, ଗହେତବ୍ବା । ସଚେ ନେୱ ଓତରତି ନ ସମେତି, ନ ଗହେତବ୍ବା । ଅୟଞ୍ହି ଅତ୍ତନୋମତି ନାମ ସବ୍ବଦୁବ୍ବଲା, ଅତ୍ତନୋମତିତୋ ଆଚରିୟୱାଦୋ ବଲୱତରୋ ।

ଆଚରିୟୱାଦୋପି ସୁତ୍ତାନୁଲୋମେ ଓତାରେତବ୍ବୋ । ତତ୍ଥ ଓତରନ୍ତୋ ସମେନ୍ତୋ ଏୱ ଗହେତବ୍ବୋ, ଇତରୋ ନ ଗହେତବ୍ବୋ । ଆଚରିୟୱାଦତୋ ହି ସୁତ୍ତାନୁଲୋମଂ ବଲୱତରଂ ।

ସୁତ୍ତାନୁଲୋମମ୍ପି ସୁତ୍ତେ ଓତାରେତବ୍ବଂ । ତତ୍ଥ ଓତରନ୍ତଂ ସମେନ୍ତମେୱ ଗହେତବ୍ବଂ, ଇତରଂ ନ ଗହେତବ୍ବଂ । ସୁତ୍ତାନୁଲୋମତୋ ହି ସୁତ୍ତମେୱ ବଲୱତରଂ । ସୁତ୍ତଞ୍ହି ଅପ୍ପଟିୱତ୍ତିୟଂ କାରକସଙ୍ଘସଦିସଂ ବୁଦ୍ଧାନଂ ଠିତକାଲସଦିସଂ । ତସ୍ମା ୟଦା ଦ୍ୱେ ଭିକ୍ଖୂ ସାକଚ୍ଛନ୍ତି, ସକୱାଦୀ ସୁତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା କଥେତି, ପରୱାଦୀ ସୁତ୍ତାନୁଲୋମଂ । ତେହି ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ଖେପଂ ୱା ଗରହଂ ୱା ଅକତ୍ୱା ସୁତ୍ତାନୁଲୋମଂ ସୁତ୍ତେ ଓତାରେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଓତରତି ସମେତି, ଗହେତବ୍ବଂ, ନୋ ଚେ, ନ ଗହେତବ୍ବଂ, ସୁତ୍ତସ୍ମିଂୟେୱ ଠାତବ୍ବଂ । ଅଥାୟଂ ସୁତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା କଥେତି, ପରୋ ଆଚରିୟୱାଦଂ । ତେହିପି ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ଖେପଂ ୱା ଗରହଂ ୱା ଅକତ୍ୱା ଆଚରିୟୱାଦୋ ସୁତ୍ତେ ଓତାରେତବ୍ବୋ । ସଚେ ଓତରତି ସମେତି, ଗହେତବ୍ବୋ । ଅନୋତରନ୍ତୋ ଅସମେନ୍ତୋ ଚ ଗାରୟ୍ହାଚରିୟୱାଦୋ ନ ଗହେତବ୍ବୋ, ସୁତ୍ତସ୍ମିଂୟେୱ ଠାତବ୍ବଂ । ଅଥାୟଂ ସୁତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା କଥେତି, ପରୋ ଅତ୍ତନୋମତିଂ । ତେହିପି ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ଖେପଂ ୱା ଗରହଂ ୱା ଅକତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋମତି ସୁତ୍ତେ ଓତାରେତବ୍ବା । ସଚେ ଓତରତି ସମେତି, ଗହେତବ୍ବା, ନୋ ଚେ, ନ ଗହେତବ୍ବା, ସୁତ୍ତସ୍ମିଂୟେୱ ଠାତବ୍ବଂ ।

ଅଥାୟଂ ସୁତ୍ତାନୁଲୋମଂ ଗହେତ୍ୱା କଥେତି, ପରୋ ସୁତ୍ତଂ, ସୁତ୍ତାନୁଲୋମେ ଓତାରେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଓତରତି ସମେତି, ତିସ୍ସୋ ସଙ୍ଗୀତିୟୋ ଆରୁଳ୍ହଂ ପାଳିଆଗତଂ ପଞ୍ଞାୟତି, ଗହେତବ୍ବଂ, ନୋ ଚେ ତଥା ପଞ୍ଞାୟତି, ନ ଓତରତି ନ ସମେତି, ବାହିରକସୁତ୍ତଂ ୱା ହୋତି ସିଲୋକୋ ୱା ଅଞ୍ଞଂ ୱା ଗାରୟ୍ହସୁତ୍ତଂ ଗୁଳ୍ହୱେସ୍ସନ୍ତରଗୁଳ୍ହୱିନୟୱେଦଲ୍ଲାଦୀନଂ ଅଞ୍ଞତରତୋ ଆଭତଂ, ନ ଗହେତବ୍ବଂ, ସୁତ୍ତାନୁଲୋମସ୍ମିଂୟେୱ ଠାତବ୍ବଂ । ଅଥାୟଂ ସୁତ୍ତାନୁଲୋମଂ ଗହେତ୍ୱା କଥେତି, ପରୋ ଆଚରିୟୱାଦଂ । ଆଚରିୟୱାଦୋ ସୁତ୍ତାନୁଲୋମେ ଓତାରେତବ୍ବୋ । ସଚେ ଓତରତି ସମେତି, ଗହେତବ୍ବୋ । ନୋ ଚେ, ନ ଗହେତବ୍ବୋ, ସୁତ୍ତାନୁଲୋମେୟେୱ ଠାତବ୍ବଂ । ଅଥାୟଂ ସୁତ୍ତାନୁଲୋମଂ ଗହେତ୍ୱା କଥେତି, ପରୋ ଅତ୍ତନୋମତିଂ । ଅତ୍ତନୋମତି ସୁତ୍ତାନୁଲୋମେ ଓତାରେତବ୍ବା । ସଚେ ଓତରତି ସମେତି, ଗହେତବ୍ବା । ନୋ ଚେ, ନ ଗହେତବ୍ବା, ସୁତ୍ତାନୁଲୋମେୟେୱ ଠାତବ୍ବଂ ।

ଅଥାୟଂ ଆଚରିୟୱାଦଂ ଗହେତ୍ୱା କଥେତି, ପରୋ ସୁତ୍ତଂ । ସୁତ୍ତଂ ଆଚରିୟୱାଦେ ଓତାରେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଓତରତି ସମେତି, ଗହେତବ୍ବଂ । ଇତରଂ ଗାରୟ୍ହସୁତ୍ତଂ ନ ଗହେତବ୍ବଂ, ଆଚରିୟୱାଦେୟେୱ ଠାତବ୍ବଂ । ଅଥାୟଂ ଆଚରିୟୱାଦଂ ଗହେତ୍ୱା କଥେତି, ପରୋ ସୁତ୍ତାନୁଲୋମଂ । ସୁତ୍ତାନୁଲୋମଂ ଆଚରିୟୱାଦେ ଓତାରେତବ୍ବଂ । ଓତରନ୍ତଂ ସମେନ୍ତମେୱ ଗହେତବ୍ବଂ, ଇତରଂ ନ ଗହେତବ୍ବଂ, ଆଚରିୟୱାଦେୟେୱ ଠାତବ୍ବଂ । ଅଥାୟଂ ଆଚରିୟୱାଦଂ ଗହେତ୍ୱା କଥେତି, ପରୋ ଅତ୍ତନୋମତିଂ । ଅତ୍ତନୋମତି ଆଚରିୟୱାଦେ ଓତାରେତବ୍ବା । ସଚେ ଓତରତି ସମେତି, ଗହେତବ୍ବା । ନୋ ଚେ, ନ ଗହେତବ୍ବା, ଆଚରିୟୱାଦେୟେୱ ଠାତବ୍ବଂ ।

ଅଥ ପନାୟଂ ଅତ୍ତନୋମତିଂ ଗହେତ୍ୱା କଥେତି, ପରୋ ସୁତ୍ତଂ । ସୁତ୍ତଂ ଅତ୍ତନୋମତିୟଂ ଓତାରେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଓତରତି ସମେତି, ଗହେତବ୍ବଂ । ଇତରଂ ଗାରୟ୍ହସୁତ୍ତଂ ନ ଗହେତବ୍ବଂ, ଅତ୍ତନୋମତିୟମେୱ ଠାତବ୍ବଂ । ଅଥାୟଂ ଅତ୍ତନୋମତିଂ ଗହେତ୍ୱା କଥେତି, ପରୋ ସୁତ୍ତାନୁଲୋମଂ । ସୁତ୍ତାନୁଲୋମଂ ଅତ୍ତନୋମତିୟଂ ଓତାରେତବ୍ବଂ । ଓତରନ୍ତଂ ସମେନ୍ତମେୱ ଗହେତବ୍ବଂ, ଇତରଂ ନ ଗହେତବ୍ବଂ, ଅତ୍ତନୋମତିୟମେୱ ଠାତବ୍ବଂ । ଅଥାୟଂ ଅତ୍ତନୋମତିଂ ଗହେତ୍ୱା କଥେତି, ପରୋ ଆଚରିୟୱାଦଂ । ଆଚରିୟୱାଦୋ ଅତ୍ତନୋମତିୟଂ ଓତାରେତବ୍ବୋ । ସଚେ ଓତରତି ସମେତି, ଗହେତବ୍ବୋ । ଇତରୋ ଗାରୟ୍ହାଚରିୟୱାଦୋ ନ ଗହେତବ୍ବୋ, ଅତ୍ତନୋମତିୟମେୱ ଠାତବ୍ବଂ, ଅତ୍ତନୋ ଗହଣମେୱ ବଲିୟଂ କାତବ୍ବଂ । ସବ୍ବଟ୍ଠାନେସୁ ଚ ଖେପୋ ୱା ଗରହା ୱା ନ କାତବ୍ବାତି ।

ଅଥ ପନାୟଂ କପ୍ପିୟନ୍ତି ଗହେତ୍ୱା କଥେତି, ପରୋ ଅକପ୍ପିୟନ୍ତି, ସୁତ୍ତେ ଚ ସୁତ୍ତାନୁଲୋମେ ଚ ଓତାରେତବ୍ବଂ । ସଚେ କପ୍ପିୟଂ ହୋତି, କପ୍ପିୟେ ଠାତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅକପ୍ପିୟଂ, ଅକପ୍ପିୟେ ଠାତବ୍ବଂ । ଅଥାୟଂ ତସ୍ସ କପ୍ପିୟଭାୱସାଧକଂ ସୁତ୍ତତୋ ବହୁଂ କାରଣଞ୍ଚ ୱିନିଚ୍ଛୟଞ୍ଚ ଦସ୍ସେତି, ପରୋ କାରଣଂ ନ ୱିନ୍ଦତି, କପ୍ପିୟେୱ ଠାତବ୍ବଂ । ଅଥ ପରୋ ତସ୍ସ ଅକପ୍ପିୟଭାୱସାଧକଂ ସୁତ୍ତତୋ ବହୁଂ କାରଣଞ୍ଚ ୱିନିଚ୍ଛୟଞ୍ଚ ଦସ୍ସେତି, ଅନେନ ଅତ୍ତନୋ ଗହଣନ୍ତି କତ୍ୱା ଦଳ୍ହଂ ଆଦାୟ ନ ଠାତବ୍ବଂ, ‘‘ସାଧୂ’’ତି ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତ୍ୱା ଅକପ୍ପିୟେ ଏୱ ଠାତବ୍ବଂ । ଅଥ ଦ୍ୱିନ୍ନମ୍ପି କାରଣଚ୍ଛାୟା ଦିସ୍ସତି, ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଭାୱୋୟେୱ ସାଧୁ, ଅକପ୍ପିୟେ ଠାତବ୍ବଂ । ୱିନୟଞ୍ହି ପତ୍ୱା କପ୍ପିୟାକପ୍ପିୟୱିଚାରଣଂ ଆଗମ୍ମ ରୁନ୍ଧିତବ୍ବଂ, ଗାଳ୍ହଂ କତ୍ତବ୍ବଂ, ସୋତଂ ପଚ୍ଛିନ୍ଦିତବ୍ବଂ, ଗରୁକଭାୱେୟେୱ ଠାତବ୍ବଂ ।

ଅଥ ପନାୟଂ ଅକପ୍ପିୟନ୍ତି ଗହେତ୍ୱା କଥେତି, ପରୋ କପ୍ପିୟନ୍ତି, ସୁତ୍ତେ ଚ ସୁତ୍ତାନୁଲୋମେ ଚ ଓତାରେତବ୍ବଂ । ସଚେ କପ୍ପିୟଂ ହୋତି, କପ୍ପିୟେ ଠାତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅକପ୍ପିୟଂ, ଅକପ୍ପିୟେ ଠାତବ୍ବଂ । ଅଥାୟଂ ବହୂହି ସୁତ୍ତୱିନିଚ୍ଛୟକାରଣେହି ଅକପ୍ପିୟଭାୱଂ ଦସ୍ସେତି, ପରୋ କାରଣଂ ନ ୱିନ୍ଦତି, ଅକପ୍ପିୟେ ଠାତବ୍ବଂ । ଅଥ ପରୋ ବହୂହି ସୁତ୍ତୱିନିଚ୍ଛୟକାରଣେହି କପ୍ପିୟଭାୱଂ ଦସ୍ସେତି, ଅୟଂ କାରଣଂ ନ ୱିନ୍ଦତି, କପ୍ପିୟେ ଠାତବ୍ବଂ । ଅଥ ଦ୍ୱିନ୍ନମ୍ପି କାରଣଚ୍ଛାୟା ଦିସ୍ସତି, ଅତ୍ତନୋ ଗହଣଂ ନ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତବ୍ବଂ । ୟଥା ଚାୟଂ କପ୍ପିୟାକପ୍ପିୟେ ଅକପ୍ପିୟକପ୍ପିୟେ ଚ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱୁତ୍ତୋ, ଏୱଂ ଅନାପତ୍ତିଆପତ୍ତିୱାଦେ ଆପତ୍ତାନାପତ୍ତିୱାଦେ ଚ, ଲହୁକଗରୁକାପତ୍ତିୱାଦେ ଗରୁକଲହୁକାପତ୍ତିୱାଦେ ଚାପି ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ନାମମତ୍ତେୟେୱ ହି ଏତ୍ଥ ନାନଂ, ୟୋଜନାନୟେ ନାନଂ ନତ୍ଥି, ତସ୍ମା ନ ୱିତ୍ଥାରିତଂ ।

ଏୱଂ କପ୍ପିୟାକପ୍ପିୟାଦିୱିନିଚ୍ଛୟେ ଉପ୍ପନ୍ନେ ୟୋ ସୁତ୍ତସୁତ୍ତାନୁଲୋମଆଚରିୟୱାଦଅତ୍ତନୋମତୀସୁ ଅତିରେକକାରଣଂ ଲଭତି, ତସ୍ସ ୱାଦେ ଠାତବ୍ବଂ, ସବ୍ବସୋ ପନ କାରଣୱିନିଚ୍ଛୟଂ ଅଲଭନ୍ତେନ ସୁତ୍ତଂ ନ ଜହିତବ୍ବଂ, ସୁତ୍ତସ୍ମିଂୟେୱ ଠାତବ୍ବନ୍ତି । ଏୱଂ ସକଲୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟେ କୋସଲ୍ଲଂ ପତ୍ଥୟନ୍ତେନ ଅୟଂ ଚତୁବ୍ବିଧୋ ୱିନୟୋ ଜାନିତବ୍ବୋ ।

ଇମଞ୍ଚ ପନ ଚତୁବ୍ବିଧଂ ୱିନୟଂ ଞତ୍ୱାପି ୱିନୟଧରେନ ପୁଗ୍ଗଲେନ ତିଲକ୍ଖଣସମନ୍ନାଗତେନ ଭୱିତବ୍ବଂ । ତୀଣି ହି ୱିନୟଧରସ୍ସ ଲକ୍ଖଣାନି ଇଚ୍ଛିତବ୍ବାନି । କତମାନି ତୀଣି ? ସୁତ୍ତଞ୍ଚସ୍ସ ସ୍ୱାଗତଂ ହୋତି ସୁପ୍ପୱତ୍ତି ସୁୱିନିଚ୍ଛିତଂ ସୁତ୍ତତୋ ଅନୁବ୍ୟଞ୍ଜନସୋତି ଇଦମେକଂ ଲକ୍ଖଣଂ । ୱିନୟେ ଖୋ ପନ ଠିତୋ ହୋତି ଅସଂହୀରୋତି ଇଦଂ ଦୁତିୟଂ । ଆଚରିୟପରମ୍ପରା ଖୋ ପନସ୍ସ ସୁଗ୍ଗହିତା ହୋତି ସୁମନସିକତା ସୂପଧାରିତାତି ଇଦଂ ତତିୟଂ ।

ତତ୍ଥ ସୁତ୍ତଂ ନାମ ସକଲଂ ୱିନୟପିଟକଂ । ତଦସ୍ସ ସ୍ୱାଗତଂ ହୋତୀତି ସୁଟ୍ଠୁ ଆଗତଂ । ସୁପ୍ପୱତ୍ତୀତି ସୁଟ୍ଠୁ ପୱତ୍ତଂ ପଗୁଣଂ ୱାଚୁଗ୍ଗତଂ । ସୁୱିନିଚ୍ଛିତଂ ସୁତ୍ତସୋ ଅନୁବ୍ୟଞ୍ଜନସୋତି ପାଳିତୋ ଚ ପରିପୁଚ୍ଛତୋ ଚ ଅଟ୍ଠକଥାତୋ ଚ ସୁୱିନିଚ୍ଛିତଂ ହୋତି କଙ୍ଖାଛେଦନଂ କତ୍ୱା ଉଗ୍ଗହିତଂ । ୱିନୟେ ଖୋ ପନ ଠିତୋ ହୋତୀତି ୱିନୟେ ଲଜ୍ଜିଭାୱେନ ପତିଟ୍ଠିତୋ ହୋତି । ଅଲଜ୍ଜୀ ହି ବହୁସ୍ସୁତୋପି ସମାନୋ ଲାଭଗରୁକତାୟ ତନ୍ତିଂ ୱିସଂୱାଦେତ୍ୱା ଉଦ୍ଧମ୍ମଂ ଉବ୍ବିନୟଂ ସତ୍ଥୁସାସନଂ ଦୀପେତ୍ୱା ସାସନେ ମହନ୍ତଂ ଉପଦ୍ଦୱଂ କରୋତି, ସଙ୍ଘଭେଦମ୍ପି ସଙ୍ଘରାଜିମ୍ପି ଉପ୍ପାଦେତି । ଲଜ୍ଜୀ ପନ କୁକ୍କୁଚ୍ଚକୋ ସିକ୍ଖାକାମୋ ଜୀୱିତହେତୁପି ତନ୍ତିଂ ଅୱିସଂୱାଦେତ୍ୱା ଧମ୍ମମେୱ ୱିନୟମେୱ ଦୀପେତି, ସତ୍ଥୁସାସନଂ ଗରୁକଂ କତ୍ୱା ଠପେତି । ତଥା ହି ପୁବ୍ବେ ମହାଥେରା ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱାଚଂ ନିଚ୍ଛାରେସୁଂ ‘‘ଅନାଗତେ ଲଜ୍ଜୀ ରକ୍ଖିସ୍ସତି, ଲଜ୍ଜୀରକ୍ଖିସ୍ସତି, ଲଜ୍ଜୀ ରକ୍ଖିସ୍ସତୀ’’ତି (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧.୪୫) । ଏୱଂ ୟୋ ଲଜ୍ଜୀ, ସୋ ୱିନୟଂ ଅୱିଜହନ୍ତୋ ଅୱୋକ୍କମନ୍ତୋ ଲଜ୍ଜିଭାୱେନେୱ ୱିନୟେ ଠିତୋ ହୋତି ସୁପ୍ପତିଟ୍ଠିତୋତି ।

ଅସଂହୀରୋତି ସଂହୀରୋ ନାମ ୟୋ ପାଳିୟଂ ୱା ଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ୱା ହେଟ୍ଠତୋ ୱା ଉପରିତୋ ୱା ପଦପଟିପାଟିୟା ୱା ପୁଚ୍ଛିୟମାନୋ ୱିତ୍ଥୁନତି ୱିପ୍ଫନ୍ଦତି ସନ୍ତିଟ୍ଠିତୁଂ ନ ସକ୍କୋତି, ୟଂ ୟଂ ପରେନ ୱୁଚ୍ଚତି, ତଂ ତଂ ଅନୁଜାନାତି, ସକୱାଦଂ ଛଡ୍ଡେତ୍ୱା ପରୱାଦଂ ଗଣ୍ହାତି । ୟୋ ପନ ପାଳିୟଂ ୱା ଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ୱା ହେଟ୍ଠୁପରିୟେନ ୱା ପଦପଟିପାଟିୟା ୱା ପୁଚ୍ଛିୟମାନୋ ନ ୱିତ୍ଥୁନତି ନ ୱିପ୍ଫନ୍ଦତି, ଏକେକଲୋମଂ ସଣ୍ଡାସେନ ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ୱିୟ ‘‘ଏୱଂ ମୟଂ ୱଦାମ, ଏୱଂ ନୋ ଆଚରିୟା ୱଦନ୍ତୀ’’ତି ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତି, ୟମ୍ହି ପାଳି ଚ ପାଳିୱିନିଚ୍ଛୟୋ ଚ ସୁୱଣ୍ଣଭାଜନେ ପକ୍ଖିତ୍ତସୀହୱସା ୱିୟ ପରିକ୍ଖୟଂ ପରିୟାଦାନଂ ଅଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ତିଟ୍ଠତି, ଅୟଂ ୱୁଚ୍ଚତି ‘‘ଅସଂହୀରୋ’’ତି ।

ଆଚରିୟପରମ୍ପରା ଖୋ ପନସ୍ସ ସୁଗ୍ଗହିତା ହୋତୀତି ଥେରପରମ୍ପରା ୱଂସପରମ୍ପରା ଅସ୍ସ ସୁଟ୍ଠୁ ଗହିତା ହୋତି । ସୁମନସିକତାତି ସୁଟ୍ଠୁ ମନସିକତା, ଆୱଜ୍ଜିତମତ୍ତେ ଉଜ୍ଜଲିତପଦୀପୋ ୱିୟ ହୋତି । ସୂପଧାରିତାତି ସୁଟ୍ଠୁ ଉପଧାରିତା ପୁବ୍ବାପରାନୁସନ୍ଧିତୋ ଅତ୍ଥତୋ କାରଣତୋ ଚ ଉପଧାରିତା। ଅତ୍ତନୋମତିଂ ପହାୟ ଆଚରିୟସୁଦ୍ଧିୟା ୱତ୍ତା ହୋତି, ‘‘ମୟ୍ହଂ ଆଚରିୟୋ ଅସୁକାଚରିୟସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ଉଗ୍ଗଣ୍ହି, ସୋ ଅସୁକସ୍ସା’’ତି ଏୱଂ ସବ୍ବଂ ଆଚରିୟପରମ୍ପରଂ ଥେରୱାଦଙ୍ଗଂ ହରିତ୍ୱା ୟାୱ ଉପାଲିତ୍ଥେରୋ ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ଉଗ୍ଗଣ୍ହୀତି ପାପେତ୍ୱା ଠପେତି, ତତୋପି ଆହରିତ୍ୱା ଉପାଲିତ୍ଥେରୋ ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ଉଗ୍ଗଣ୍ହି, ଦାସକତ୍ଥେରୋ ଅତ୍ତନୋ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଉପାଲିତ୍ଥେରସ୍ସ, ସୋଣତ୍ଥେରୋ ଅତ୍ତନୋ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଦାସକତ୍ଥେରସ୍ସ, ସିଗ୍ଗୱତ୍ଥେରୋ ଅତ୍ତନୋ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ସୋଣତ୍ଥେରସ୍ସ, ମୋଗ୍ଗଲିପୁତ୍ତତିସ୍ସତ୍ଥେରୋ ଅତ୍ତନୋ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ସିଗ୍ଗୱତ୍ଥେରସ୍ସ ଚଣ୍ଡୱଜ୍ଜିତ୍ଥେରସ୍ସ ଚାତି ଏୱଂ ସବ୍ବଂ ଆଚରିୟପରମ୍ପରଂ ଥେରୱାଦଙ୍ଗଂ ଆହରିତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ଆଚରିୟଂ ପାପେତ୍ୱା ଠପେତି । ଏୱଂ ଉଗ୍ଗହିତା ହି ଆଚରିୟପରମ୍ପରା ସୁଗ୍ଗହିତା ହୋତି । ଏୱଂ ଅସକ୍କୋନ୍ତେନ ପନ ଅୱସ୍ସଂ ଦ୍ୱେ ତୟୋ ପରିୱଟ୍ଟା ଉଗ୍ଗହେତବ୍ବା । ସବ୍ବପଚ୍ଛିମେନ ହି ନୟେନ ୟଥା ଆଚରିୟୋ ଆଚରିୟାଚରିୟୋ ଚ ପାଳିଞ୍ଚ ପରିପୁଚ୍ଛଞ୍ଚ ୱଦନ୍ତି, ତଥା ଞାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ଇମେହି ଚ ପନ ତୀହି ଲକ୍ଖଣେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ୱିନୟଧରେନ ୱତ୍ଥୁୱିନିଚ୍ଛୟତ୍ଥଂ ସନ୍ନିପତିତେ ସଙ୍ଘେ ଓତିଣ୍ଣେ ୱତ୍ଥୁସ୍ମିଂ ଚୋଦକେନ ଚ ଚୁଦିତକେନ ଚ ୱୁତ୍ତେ ୱତ୍ତବ୍ବେ ସହସା ଅୱିନିଚ୍ଛିନିତ୍ୱାୱ ଛ ଠାନାନି ଓଲୋକେତବ୍ବାନି । କତମାନି ଛ ? ୱତ୍ଥୁ ଓଲୋକେତବ୍ବଂ, ମାତିକା ଓଲୋକେତବ୍ବା, ପଦଭାଜନୀୟଂ ଓଲୋକେତବ୍ବଂ, ତିକପରିଚ୍ଛେଦୋ ଓଲୋକେତବ୍ବୋ, ଅନ୍ତରାପତ୍ତି ଓଲୋକେତବ୍ବା, ଅନାପତ୍ତି ଓଲୋକେତବ୍ବାତି ।

ୱତ୍ଥୁଂ ଓଲୋକେନ୍ତୋପି ହି ‘‘ତିଣେନ ୱା ପଣ୍ଣେନ ୱା ପଟିଚ୍ଛାଦେତ୍ୱା ଆଗନ୍ତବ୍ବଂ, ନ ତ୍ୱେୱ ନଗ୍ଗେନ ଆଗନ୍ତବ୍ବଂ, ୟୋ ଆଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ପାରା॰ ୫୧୭) ଏୱଂ ଏକଚ୍ଚଂ ଆପତ୍ତିଂ ପସ୍ସତି, ସୋ ତଂ ସୁତ୍ତଂ ଆନେତ୍ୱା ତଂ ଅଧିକରଣଂ ୱୂପସମେସ୍ସତି ।

ମାତିକଂ ଓଲୋକେନ୍ତୋପି ‘‘ସମ୍ପଜାନମୁସାୱାଦେ ପାଚିତ୍ତିୟ’’ନ୍ତିଆଦିନା (ପାଚି॰ ୩) ନୟେନ ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅଞ୍ଞତରଂ ଆପତ୍ତିଂ ପସ୍ସତି, ସୋ ତଂ ସୁତ୍ତଂ ଆନେତ୍ୱା ତଂ ଅଧିକରଣଂ ୱୂପସମେସ୍ସତି ।

ପଦଭାଜନୀୟଂ ଓଲୋକେନ୍ତୋପି ‘‘ଅକ୍ଖୟିତେ ସରୀରେ ମେଥୁନଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିସେୱତି, ଆପତ୍ତି ପାରାଜିକସ୍ସ । ୟେଭୁୟ୍ୟେନ ଖୟିତେ ସରୀରେ ମେଥୁନଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିସେୱତି, ଆପତ୍ତି ଥୁଲ୍ଲଚ୍ଚୟସ୍ସା’’ତିଆଦିନା (ପାରା॰ ୫୯ ଅତ୍ଥତୋ ସମାନଂ) ନୟେନ ସତ୍ତନ୍ନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅଞ୍ଞତରଂ ଆପତ୍ତିଂ ପସ୍ସତି, ସୋ ପଦଭାଜନୀୟତୋ ସୁତ୍ତଂ ଆନେତ୍ୱା ତଂ ଅଧିକରଣଂ ୱୂପସମେସ୍ସତି ।

ତିକପରିଚ୍ଛେଦଂ ଓଲୋକେନ୍ତୋପି ତିକସଙ୍ଘାଦିସେସଂ ୱା ତିକପାଚିତ୍ତିୟଂ ୱା ତିକଦୁକ୍କଟଂ ୱା ଅଞ୍ଞତରଂ ୱା ଆପତ୍ତିଂ ତିକପରିଚ୍ଛେଦେ ପସ୍ସତି, ସୋ ତତୋ ସୁତ୍ତଂ ଆନେତ୍ୱା ତଂ ଅଧିକରଣଂ ୱୂପସମେସ୍ସତି ।

ଅନ୍ତରାପତ୍ତିଂ ଓଲୋକେନ୍ତୋପି ‘‘ପଟିଲାତଂ ଉକ୍ଖିପତି, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ପାଚି॰ ୩୫୫) ଏୱଂ ୟା ସିକ୍ଖାପଦନ୍ତରେସୁ ଅନ୍ତରାପତ୍ତି ହୋତି, ତଂ ପସ୍ସତି, ସୋ ତଂ ସୁତ୍ତଂ ଆନେତ୍ୱା ତଂ ଅଧିକରଣଂ ୱୂପସମେସ୍ସତି ।

ଅନାପତ୍ତିଂ ଓଲୋକେନ୍ତୋପି ‘‘ଅନାପତ୍ତି ଭିକ୍ଖୁ ଅସାଦିୟନ୍ତସ୍ସ, ଅଥେୟ୍ୟଚିତ୍ତସ୍ସ, ନ ମରଣାଧିପ୍ପାୟସ୍ସ, ଅନୁଲ୍ଲପନାଧିପ୍ପାୟସ୍ସ, ନ ମୋଚନାଧିପ୍ପାୟସ୍ସ ଅସଞ୍ଚିଚ୍ଚ ଅସତିୟା ଅଜାନନ୍ତସ୍ସା’’ତି (ପାରା॰ ୭୨, ୧୩୬, ୧୮୦, ୨୨୫, ୨୬୩ ଥୋକଂ ଥୋକଂ ୱିସଦିସଂ) ଏୱଂ ତସ୍ମିଂ ତସ୍ମିଂ ସିକ୍ଖାପଦେ ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠଂ ଅନାପତ୍ତିଂ ପସ୍ସତି, ସୋ ତଂ ସୁତ୍ତଂ ଆନେତ୍ୱା ତଂ ଅଧିକରଣଂ ୱୂପସମେସ୍ସତି ।

ୟୋ ହି ଭିକ୍ଖୁ ଚତୁବ୍ବିଧୱିନୟକୋୱିଦୋ ତିଲକ୍ଖଣସମ୍ପନ୍ନୋ ଇମାନି ଛ ଠାନାନି ଓଲୋକେତ୍ୱା ଅଧିକରଣଂ ୱୂପସମେସ୍ସତି, ତସ୍ସ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ଅପ୍ପଟିୱତ୍ତିୟୋ ବୁଦ୍ଧେନ ସୟଂ ନିସୀଦିତ୍ୱା ୱିନିଚ୍ଛିତସଦିସୋ ହୋତି । ତଂ ଚେ ଏୱଂ ୱିନିଚ୍ଛୟକୁସଲଂ ଭିକ୍ଖୁଂ କୋଚି କତସିକ୍ଖାପଦୱୀତିକ୍କମୋ ଭିକ୍ଖୁ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ କୁକ୍କୁଚ୍ଚଂ ପୁଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ତେନ ସାଧୁକଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ସଚେ ଅନାପତ୍ତି ହୋତି, ‘‘ଅନାପତ୍ତୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ଆପତ୍ତି ହୋତି, ସା ଦେସନାଗାମିନୀ ଚେ, ‘‘ଦେସନାଗାମିନୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ୱୁଟ୍ଠାନଗାମିନୀ ଚେ, ‘‘ୱୁଟ୍ଠାନଗାମିନୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଅଥସ୍ସ ପାରାଜିକଚ୍ଛାୟା ଦିସ୍ସତି, ‘‘ପାରାଜିକାପତ୍ତୀ’’ତି ନ ୱତ୍ତବ୍ବଂ । କସ୍ମା ? ମେଥୁନଧମ୍ମୱୀତିକ୍କମୋ ହି ଉତ୍ତରିମନୁସ୍ସଧମ୍ମୱୀତିକ୍କମୋ ଚ ଓଳାରିକୋ, ଅଦିନ୍ନାଦାନମନଉସ୍ସୱିଗ୍ଗହୱୀତିକ୍କମା ପନ ସୁଖୁମା ଚିତ୍ତଲହୁକା । ତେ ସୁଖୁମେନେୱ ଆପଜ୍ଜତି, ସୁଖୁମେନ ରକ୍ଖତି, ତସ୍ମା ୱିସେସେନ ତଂୱତ୍ଥୁକଂ କୁକ୍କୁଚ୍ଚଂ ପୁଚ୍ଛିୟମାନୋ ‘‘ଆପତ୍ତୀ’’ତି ଅୱତ୍ୱା ସଚସ୍ସ ଆଚରିୟୋ ଧରତି, ତତୋ ତେନ ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ଆଚରିୟଂ ପୁଚ୍ଛା’’ତି ପେସେତବ୍ବୋ । ସଚେ ସୋ ପୁନ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ଆଚରିୟୋ ସୁତ୍ତତୋ ନୟତୋ ଓଲୋକେତ୍ୱା ‘ସତେକିଚ୍ଛୋ’ତି ମଂ ଆହା’’ତି ୱଦତି, ତତୋ ତେନ ସୋ ‘‘ସାଧୁ ସୁଟ୍ଠୁ ୟଂ ଆଚରିୟୋ ଭଣତି, ତଂ କରୋହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ଅଥ ପନସ୍ସ ଆଚରିୟୋ ନତ୍ଥି, ସଦ୍ଧିଂ ଉଗ୍ଗହିତତ୍ଥେରୋ ପନ ଅତ୍ଥି, ତସ୍ସ ସନ୍ତିକଂ ପେସେତବ୍ବୋ ‘‘ଅମ୍ହେହି ସହ ଉଗ୍ଗହିତତ୍ଥେରୋ ଗଣପାମୋକ୍ଖୋ, ତଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ପୁଚ୍ଛା’’ତି । ତେନପି ‘‘ସତେକିଚ୍ଛୋ’’ତି ୱିନିଚ୍ଛିତେ ‘‘ସାଧୁ ସୁଟ୍ଠୁ ତସ୍ସ ୱଚନଂ କରୋହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ଅଥ ତସ୍ସ ସଦ୍ଧିଂ ଉଗ୍ଗହିତତ୍ଥେରୋପି ନତ୍ଥି, ଅନ୍ତେୱାସିକୋ ପଣ୍ଡିତୋ ଅତ୍ଥି, ତସ୍ସ ସନ୍ତିକଂ ପେସେତବ୍ବୋ ‘‘ଅସୁକଦହରଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ପୁଚ୍ଛା’’ତି । ତେନପି ‘‘ସତେକିଚ୍ଛୋ’’ତି ୱିନିଚ୍ଛିତେ ‘‘ସାଧୁ ସୁଟ୍ଠୁ ତସ୍ସ ୱଚନଂ କରୋହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ଅଥ ଦହରସ୍ସପି ପାରାଜିକଚ୍ଛାୟାୱ ଉପଟ୍ଠାତି, ତେନପି ‘‘ପାରାଜିକୋସୀ’’ତି ନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ଦୁଲ୍ଲଭୋ ହି ବୁଦ୍ଧୁପ୍ପାଦୋ, ତତୋ ଦୁଲ୍ଲଭତରା ପବ୍ବଜ୍ଜା ଚ ଉପସମ୍ପଦା ଚ । ଏୱଂ ପନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ୱିୱିତ୍ତଂ ଓକାସଂ ସମ୍ମଜ୍ଜିତ୍ୱା ଦିୱାୱିହାରଂ ନିସୀଦିତ୍ୱା ସୀଲାନି ୱିସୋଧେତ୍ୱା ଦ୍ୱତ୍ତିଂସାକାରଂ ତାୱ ମନସିକରୋହୀ’’ତି । ସଚେ ତସ୍ସ ଅରୋଗଂ ସୀଲଂ, କମ୍ମଟ୍ଠାନଂ ଘଟୟତି, ସଙ୍ଖାରା ପାକଟା ହୁତ୍ୱା ଉପଟ୍ଠହନ୍ତି, ଉପଚାରପ୍ପନାପ୍ପତ୍ତଂ ୱିୟ ଚିତ୍ତଂ ଏକଗ୍ଗଂ ହୋତି, ଦିୱସଂ ଅତିକ୍କନ୍ତମ୍ପି ନ ଜାନାତି, ସୋ ଦିୱସାତିକ୍କମେ ଉପଟ୍ଠାନଂ ଆଗତୋ ଏୱଂ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘କୀଦିସା ତେ ଚିତ୍ତପ୍ପୱତ୍ତୀ’’ତି । ଆରୋଚିତାୟ ଚ ଚିତ୍ତପୱତ୍ତିୟା ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ପବ୍ବଜ୍ଜା ନାମ ଚିତ୍ତୱିସୁଦ୍ଧତ୍ଥାୟ, ଅପ୍ପମତ୍ତୋ ସମଣଧମ୍ମଂ କରୋହୀ’’ତି ।

ୟସ୍ସ ପନ ସୀଲଂ ଭିନ୍ନଂ ହୋତି, ତସ୍ସ କମ୍ମଟ୍ଠାନଂ ନ ଘଟୟତି, ପତୋଦାଭିତୁନ୍ନଂ ୱିୟ ଚିତ୍ତଂ ୱିକମ୍ପତି, ୱିପ୍ପଟିସାରଗ୍ଗିନା ଡୟ୍ହତି, ତତ୍ତପାସାଣେ ନିସିନ୍ନୋ ୱିୟ ତଙ୍ଖଣେୟେୱ ୱୁଟ୍ଠାତି । ସୋ ଆଗତୋ ‘‘କା ତେ ଚିତ୍ତପୱତ୍ତୀ’’ତି ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ । ଆରୋଚିତାୟ ଚିତ୍ତପୱତ୍ତିୟା ‘‘ନତ୍ଥି ଲୋକେ ରହୋ ନାମ ପାପକମ୍ମଂ ପକୁବ୍ବତୋ । ସବ୍ବପଠମଞ୍ହି ପାପଂ କରୋନ୍ତୋ ଅତ୍ତନା ଜାନାତି । ଅଥସ୍ସ ଆରକ୍ଖଦେୱତା ପରଚିତ୍ତୱିଦୂ ସମଣବ୍ରାହ୍ମଣା ଅଞ୍ଞା ଚ ଦେୱତା ଜାନନ୍ତି, ତ୍ୱଂୟେୱ ଦାନି ତୱ ସୋତ୍ଥିଂ ପରିୟେସାହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ଏୱଂ କତୱୀତିକ୍କମେନେୱ ଭିକ୍ଖୁନା ସୟମେୱ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଆରୋଚିତେ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

୨୩୫. ଇଦାନି ୟା ସା ପୁବ୍ବେ ୱୁତ୍ତପ୍ପଭେଦା ଚୋଦନା, ତସ୍ସାୟେୱ ସମ୍ପତ୍ତିୱିପତ୍ତିଜାନନତ୍ଥଂ ଆଦିମଜ୍ଝପରିୟୋସାନାଦୀନଂ ୱସେନ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ। ସେୟ୍ୟଥିଦଂ, ଚୋଦନାୟ କୋ ଆଦି, କିଂ ମଜ୍ଝେ, କିଂ ପରିୟୋସାନଂ ? ଚୋଦନାୟ ‘‘ଅହଂ ତଂ ୱତ୍ତୁକାମୋ, କରୋତୁ ମେ ଆୟସ୍ମା ଓକାସ’’ନ୍ତି ଏୱଂ ଓକାସକମ୍ମଂ ଆଦି। ଓତିଣ୍ଣେନ ୱତ୍ଥୁନା ଚୋଦେତ୍ୱା ସାରେତ୍ୱା ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ମଜ୍ଝେ। ଆପତ୍ତିୟଂ ୱା ଅନାପତ୍ତିୟଂ ୱା ପତିଟ୍ଠାପନେନ ସମଥୋ ପରିୟୋସାନଂ।

ଚୋଦନାୟ କତି ମୂଲାନି, କତି ୱତ୍ଥୂନି, କତି ଭୂମିୟୋ ? ଚୋଦନାୟ ଦ୍ୱେ ମୂଲାନି ସମୂଲିକା ୱା ଅମୂଲିକା ୱା । ତୀଣି ୱତ୍ଥୂନି ଦିଟ୍ଠଂ ସୁତଂ ପରିସଙ୍କିତଂ । ପଞ୍ଚ ଭୂମିୟୋ କାଲେନ ୱକ୍ଖାମି, ନୋ ଅକାଲେନ, ଭୂତେନ ୱକ୍ଖାମି, ନୋ ଅଭୂତେନ, ସଣ୍ହେନ ୱକ୍ଖାମି, ନୋ ଫରୁସେନ, ଅତ୍ଥସଂହିତେନ ୱକ୍ଖାମି, ନୋ ଅନତ୍ଥସଂହିତେନ, ମେତ୍ତଚିତ୍ତୋ ୱକ୍ଖାମି, ନୋ ଦୋସନ୍ତରୋତି । ଇମାୟ ଚ ପନ ଚୋଦନାୟ ଚୋଦକେନ ପୁଗ୍ଗଲେନ ‘‘ପରିସୁଦ୍ଧକାୟସମାଚାରୋ ନୁ ଖୋମ୍ହୀ’’ତିଆଦିନା (ପରି॰ ୪୩୬) ନୟେନ ଉପାଲିପଞ୍ଚକେସୁ ୱୁତ୍ତେସୁ ପନ୍ନରସସୁ ଧମ୍ମେସୁ ପତିଟ୍ଠାତବ୍ବଂ । ଚୁଦିତକେନ ଦ୍ୱୀସୁ ଧମ୍ମେସୁ ପତିଟ୍ଠାତବ୍ବଂ ସଚ୍ଚେ ଚ ଅକୁପ୍ପେ ଚାତି ।

ଅନୁୱିଜ୍ଜକେନ (ପରି॰ ୩୬୦) ଚ ଚୋଦକୋ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ ‘‘ୟଂ ଖୋ ତ୍ୱଂ, ଆୱୁସୋ, ଇମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଚୋଦେସି, କିମ୍ହି ନଂ ଚୋଦେସି, ସୀଲୱିପତ୍ତିୟା ଚୋଦେସି, ଆଚାରୱିପତ୍ତିୟା ଚୋଦେସି, ଦିଟ୍ଠିୱିପତ୍ତିୟା ଚୋଦେସୀ’’ତି । ସୋ ଚେ ଏୱଂ ୱଦେୟ୍ୟ ‘‘ସୀଲୱିପତ୍ତିୟା ୱା ଚୋଦେମି, ଆଚାରୱିପତ୍ତିୟା ୱା ଚୋଦେମି, ଦିଟ୍ଠିୱିପତ୍ତିୟା ୱା ଚୋଦେମୀ’’ତି । ସୋ ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ ‘‘ଜାନାସି ପନାୟସ୍ମା ସୀଲୱିପତ୍ତିଂ, ଜାନାସି ଆଚାରୱିପତ୍ତିଂ, ଜାନାସି ଦିଟ୍ଠିୱିପତ୍ତି’’ନ୍ତି । ସୋ ଚେ ଏୱଂ ୱଦେୟ୍ୟ ‘‘ଜାନାମି ଖୋ ଅହଂ, ଆୱୁସୋ, ସୀଲୱିପତ୍ତିଂ, ଜାନାମି ଆଚାରୱିପତ୍ତିଂ, ଜାନାମି ଦିଟ୍ଠିୱିପତ୍ତି’’ନ୍ତି । ସୋ ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ ‘‘କତମା ପନାୱୁସୋ, ସୀଲୱିପତ୍ତି, କତମା ଆଚାରୱିପତ୍ତି, କତମା ଦିଟ୍ଠିୱିପତ୍ତୀ’’ତି ? ସୋ ଚେ ଏୱଂ ୱଦେୟ୍ୟ ‘‘ଚତ୍ତାରି ପାରାଜିକାନି ତେରସ ସଙ୍ଘାଦିସେସା, ଅୟଂ ସୀଲୱିପତ୍ତି । ଥୁଲ୍ଲଚ୍ଚୟଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ ପାଟିଦେସନୀୟଂ ଦୁକ୍କଟଂ ଦୁବ୍ଭାସିତଂ, ଅୟଂ ଆଚାରୱିପତ୍ତି । ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠି ଅନ୍ତଗ୍ଗାହିକା ଦିଟ୍ଠି, ଅୟଂ ଦିଟ୍ଠିୱିପତ୍ତୀ’’ତି ।

ସୋ ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ ‘‘ୟଂ ଖୋ ତ୍ୱଂ, ଆୱୁସୋ, ଇମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଚୋଦେସି, ଦିଟ୍ଠେନ ୱା ଚୋଦେସି, ସୁତେନ ୱା ଚୋଦେସି, ପରିସଙ୍କାୟ ୱା ଚୋଦେସୀ’’ତି। ସୋ ଚେ ଏୱଂ ୱଦେୟ୍ୟ ‘‘ଦିଟ୍ଠେନ ୱା ଚୋଦେମି, ସୁତେନ ୱା ଚୋଦେମି, ପରିସଙ୍କାୟ ୱା ଚୋଦେମୀ’’ତି । ସୋ ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ ‘‘ୟଂ ଖୋ ତ୍ୱଂ, ଆୱୁସୋ, ଇମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଦିଟ୍ଠେନ ଚୋଦେସି, କିଂ ତେ ଦିଟ୍ଠଂ, କିନ୍ତି ତେ ଦିଟ୍ଠଂ, କଦା ତେ ଦିଟ୍ଠଂ, କତ୍ଥ ତେ ଦିଟ୍ଠଂ, ପାରାଜିକଂ ଅଜ୍ଝାପଜ୍ଜନ୍ତୋ ଦିଟ୍ଠୋ, ସଙ୍ଘାଦିସେସଂ ଅଜ୍ଝାପଜ୍ଜନ୍ତୋ ଦିଟ୍ଠୋ, ଥୁଲ୍ଲଚ୍ଚୟଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ ପାଟିଦେସନୀୟଂ ଦୁକ୍କଟଂ ଦୁବ୍ଭାସିତଂ ଅଜ୍ଝାପଜ୍ଜନ୍ତୋ ଦିଟ୍ଠୋ, କତ୍ଥ ଚାୟଂ ଭିକ୍ଖୁ ଅହୋସି, କତ୍ଥ ଚ ତ୍ୱଂ କରୋସି, କିଞ୍ଚ ତ୍ୱଂ କରୋସି, କିଂ ଅୟଂ ଭିକ୍ଖୁ କରୋତୀ’’ତି ?

ସୋ ଚେ ଏୱଂ ୱଦେୟ୍ୟ ‘‘ନ ଖୋ ଅହଂ, ଆୱୁସୋ, ଇମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଦିଟ୍ଠେନ ଚୋଦେମି, ଅପିଚ ସୁତେନ ଚୋଦେମୀ’’ତି । ସୋ ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ ‘‘ୟଂ ଖୋ ତ୍ୱଂ, ଆୱୁସୋ, ଇମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ସୁତେନ ଚୋଦେସି, କିଂ ତେ ସୁତଂ, କିନ୍ତି ତେ ସୁତଂ, କଦା ତେ ସୁତଂ, କତ୍ଥ ତେ ସୁତଂ, ପାରାଜିକଂ ଅଜ୍ଝାପନ୍ନୋତି ସୁତଂ, ସଙ୍ଘାଦିସେସଂ ଅଜ୍ଝାପନ୍ନୋତି ସୁତଂ, ଥୁଲ୍ଲଚ୍ଚୟଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ ପାଟିଦେସନୀୟଂ ଦୁକ୍କଟଂ ଦୁବ୍ଭାସିତଂ ଅଜ୍ଝାପନ୍ନୋତି ସୁତଂ, ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ସୁତଂ, ଭିକ୍ଖୁନିୟା ସୁତଂ, ସିକ୍ଖମାନାୟ ସୁତଂ, ସାମଣେରସ୍ସ ସୁତଂ, ସାମଣେରିୟା ସୁତଂ, ଉପାସକସ୍ସ ସୁତଂ, ଉପାସିକାୟ ସୁତଂ, ରାଜୂନଂ ସୁତଂ, ରାଜମହାମତ୍ତାନଂ ସୁତଂ, ତିତ୍ଥିୟାନଂ ସୁତଂ, ତିତ୍ଥିୟସାୱକାନଂ ସୁତ’’ନ୍ତି ।

ସୋ ଚେ ଏୱଂ ୱଦେୟ୍ୟ ‘‘ନ ଖୋ ଅହଂ, ଆୱୁସୋ, ଇମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ସୁତେନ ଚୋଦେମି, ଅପିଚ ପରିସଙ୍କାୟ ଚୋଦେମୀ’’ତି । ସୋ ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ ‘‘ୟଂ ଖୋ ତ୍ୱଂ, ଆୱୁସୋ, ଇମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ପରିସଙ୍କାୟ ଚୋଦେସି, କିଂ ପରିସଙ୍କସି, କିନ୍ତି ପରିସଙ୍କସି, କଦା ପରିସଙ୍କସି, କତ୍ଥ ପରିସଙ୍କସି ? ପାରାଜିକଂ ଧମ୍ମଂ ଅଜ୍ଝାପନ୍ନୋତି ପରିସଙ୍କସି, ସଙ୍ଘାଦିସେସଂ ଥୁଲ୍ଲଚ୍ଚୟଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ ପାଟିଦେସନୀୟଂ ଦୁକ୍କଟଂ ଦୁବ୍ଭାସିତଂ ଅଜ୍ଝାପନ୍ନୋତି ପରିସଙ୍କସି, ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ସୁତ୍ୱା ପରିସଙ୍କସି, ଭିକ୍ଖୁନିୟା ସୁତ୍ୱା…ପେ॰… ତିତ୍ଥିୟସାୱକାନଂ ସୁତ୍ୱା ପରିସଙ୍କସୀ’’ତି ।

ଦିଟ୍ଠଂ ଦିଟ୍ଠେନ ସମେତି, ଦିଟ୍ଠେନ ସଂସନ୍ଦତେ ଦିଟ୍ଠଂ ।

ଦିଟ୍ଠଂ ପଟିଚ୍ଚ ନ ଉପେତି, ଅସୁଦ୍ଧପରିସଙ୍କିତୋ ।

ସୋ ପୁଗ୍ଗଲୋ ପଟିଞ୍ଞାୟ, କାତବ୍ବୋ ତେନୁପୋସଥୋ ॥

ସୁତଂ ସୁତେନ ସମେତି, ସୁତେନ ସଂସନ୍ଦତେ ସୁତଂ ।

ସୁତଂ ପଟିଚ୍ଚ ନ ଉପେତି, ଅସୁଦ୍ଧପରିସଙ୍କିତୋ ।

ସୋ ପୁଗ୍ଗଲୋ ପଟିଞ୍ଞାୟ, କାତବ୍ବୋ ତେନୁପୋସଥୋ ॥

ମୁତଂ ମୁତେନ ସମେତି, ମୁତେନ ସଂସନ୍ଦତେ ମୁତଂ ।

ମୁତଂ ପଟିଚ୍ଚ ନ ଉପେତି, ଅସୁଦ୍ଧପରିସଙ୍କିତୋ ।

ସୋ ପୁଗ୍ଗଲୋ ପଟିଞ୍ଞାୟ, କାତବ୍ବୋ ତେନୁପୋସଥୋ ॥

ପଟିଞ୍ଞା ଲଜ୍ଜୀସୁ କତା, ଅଲଜ୍ଜୀସୁ ଏୱଂ ନ ୱିଜ୍ଜତି ।

ବହୁମ୍ପି ଅଲଜ୍ଜୀ ଭାସେୟ୍ୟ, ୱତ୍ତାନୁସନ୍ଧିତେନ କାରୟେତି ॥ (ପରି॰ ୩୫୯) ।

ଅପିଚେତ୍ଥ ସଙ୍ଗାମାୱଚରେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଙ୍ଘଂ ଉପସଙ୍କମନ୍ତେନ ନୀଚଚିତ୍ତେନ ସଙ୍ଘୋ ଉପସଙ୍କମିତବ୍ବୋ ରଜୋହରଣସମେନ ଚିତ୍ତେନ, ଆସନକୁସଲେନ ଭୱିତବ୍ବଂ ନିସଜ୍ଜକୁସଲେନ, ଥେରେ ଭିକ୍ଖୂ ଅନୁପଖଜ୍ଜନ୍ତେନ ନୱେ ଭିକ୍ଖୂ ଆସନେନ ଅପ୍ପଟିବାହନ୍ତେନ ୟଥାପତିରୂପେ ଆସନେ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ଅନାନାକଥିକେନ ଭୱିତବ୍ବଂ ଅତିରଚ୍ଛାନକଥିକେନ, ସାମଂ ୱା ଧମ୍ମୋ ଭାସିତବ୍ବୋ, ପରୋ ୱା ଅଜ୍ଝେସିତବ୍ବୋ, ଅରିୟୋ ୱା ତୁଣ୍ହୀଭାୱୋ ନାତିମଞ୍ଞିତବ୍ବୋ ।

ସଙ୍ଘେନ ଅନୁମତେନ ପୁଗ୍ଗଲେନ ଅନୁୱିଜ୍ଜକେନ ଅନୁୱିଜ୍ଜିତୁକାମେନ ନ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ନ ଆଚରିୟୋ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ନ ସଦ୍ଧିୱିହାରିକୋ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ନ ଅନ୍ତେୱାସିକୋ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ନ ସମାନୁପଜ୍ଝାୟକୋ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ନ ସମାନାଚରିୟକୋ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ନ ଜାତି ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବା, ନ ନାମଂ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ, ନ ଗୋତ୍ତଂ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ, ନ ଆଗମୋ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ନ କୁଲପଦେସୋ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ, ନ ଜାତିଭୂମି ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବା । ତଂ କିଂକାରଣା ? ଅତ୍ରସ୍ସ ପେମଂ ୱା ଦୋସୋ ୱା, ପେମେ ୱା ସତି ଦୋସେ ୱା ଛନ୍ଦାପି ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ ଦୋସାପି ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ ମୋହାପି ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ ଭୟାପି ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟାତି ।

ସଙ୍ଘେନ ଅନୁମତେନ ପୁଗ୍ଗଲେନ ଅନୁୱିଜ୍ଜକେନ ଅନୁୱିଜ୍ଜିତୁକାମେନ ସଙ୍ଘଗରୁକେନ ଭୱିତବ୍ବଂ, ନୋ ପୁଗ୍ଗଲଗରୁକେନ, ସଦ୍ଧମ୍ମଗରୁକେନ ଭୱିତବ୍ବଂ, ନୋ ଆମିସଗରୁକେନ, ଅତ୍ଥୱସିକେନ ଭୱିତବ୍ବଂ, ନୋ ପରିସକପ୍ପିକେନ, କାଲେନ ଅନୁୱିଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, ନୋ ଅକାଲେନ, ଭୂତେନ ଅନୁୱିଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, ନୋ ଅଭୂତେନ, ସଣ୍ହେନ ଅନୁୱିଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, ନୋ ଫରୁସେନ, ଅତ୍ଥସଂହିତେନ ଅନୁୱିଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, ନୋ ଅନତ୍ଥସଂହିତେନ, ମେତ୍ତଚିତ୍ତେନ ଅନୁୱିଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, ନୋ ଦୋସନ୍ତରେନ, ନ ଉପକଣ୍ଣକଜପ୍ପିନା ଭୱିତବ୍ବଂ, ନ ଜିମ୍ହଂ ପେକ୍ଖିତବ୍ବଂ, ନ ଅକ୍ଖି ନିଖଣିତବ୍ବଂ, ନ ଭମୁକଂ ଉକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ନ ସୀସଂ ଉକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ, ନ ହତ୍ଥୱିକାରୋ କାତବ୍ବୋ, ନ ହତ୍ଥମୁଦ୍ଦା ଦସ୍ସେତବ୍ବା ।

ଆସନକୁସଲେନ ଭୱିତବ୍ବଂ ନିସଜ୍ଜକୁସଲେନ, ୟୁଗମତ୍ତଂ ପେକ୍ଖନ୍ତେନ ଅତ୍ଥଂ ଅନୁୱିଧିୟନ୍ତେନ ସକେ ଆସନେ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ନ ଚ ଆସନା ୱୁଟ୍ଠାତବ୍ବଂ, ନ ୱୀତିହାତବ୍ବଂ, ନ କୁମ୍ମଗ୍ଗୋ ସେୱିତବ୍ବୋ, ନ ବାହାୱିକ୍ଖେପକଂ ଭଣିତବ୍ବଂ, ଅତୁରିତେନ ଭୱିତବ୍ବଂ ଅସାହସିକେନ, ଅଚଣ୍ଡିକତେନ ଭୱିତବ୍ବଂ ୱଚନକ୍ଖମେନ, ମେତ୍ତଚିତ୍ତେନ ଭୱିତବ୍ବଂ ହିତାନୁକମ୍ପିନା, କାରୁଣିକେନ ଭୱିତବ୍ବଂ ହିତପରିସକ୍କିନା, ଅସମ୍ଫପ୍ପଲାପିନା ଭୱିତବ୍ବଂ ପରିୟନ୍ତଭାଣିନା, ଅୱେରୱସିକେନ ଭୱିତବ୍ବଂ ଅନସୁରୁତ୍ତେନ, ଅତ୍ତା ପରିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ, ପରୋ ପରିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ, ଚୋଦକୋ ପରିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ, ଚୁଦିତକୋ ପରିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ, ଅଧମ୍ମଚୋଦକୋ ପରିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ, ଅଧମ୍ମଚୁଦିତକୋ ପରିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ, ଧମ୍ମଚୋଦକୋ ପରିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ, ଧମ୍ମଚୁଦିତକୋ ପରିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ, ୱୁତ୍ତଂ ଅହାପେନ୍ତେନ ଅୱୁତ୍ତଂ ଅପ୍ପକାସେନ୍ତେନ ଓତିଣ୍ଣାନି ପଦବ୍ୟଞ୍ଜନାନି ସାଧୁକଂ ଉଗ୍ଗହେତ୍ୱା ପରୋ ପରିପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ୟଥାପଟିଞ୍ଞାୟ କାରେତବ୍ବୋ, ମନ୍ଦୋ ହାସେତବ୍ବୋ, ଭୀରୁ ଅସ୍ସାସେତବ୍ବୋ, ଚଣ୍ଡୋ ନିସେଧେତବ୍ବୋ, ଅସୁଚି ୱିଭାୱେତବ୍ବୋ, ଉଜୁମଦ୍ଦୱେନ ନ ଛନ୍ଦାଗତି ଗନ୍ତବ୍ବା, ନ ଦୋସାଗତି ଗନ୍ତବ୍ବା, ନ ମୋହାଗତି ଗନ୍ତବ୍ବା, ନ ଭୟାଗତି ଗନ୍ତବ୍ବା, ମଜ୍ଝତ୍ତେନ ଭୱିତବ୍ବଂ ଧମ୍ମେସୁ ଚ ପୁଗ୍ଗଲେସୁ ଚ, ଏୱଞ୍ଚ ପନ ଅନୁୱିଜ୍ଜକୋ ଅନୁୱିଜ୍ଜମାନୋ ସତ୍ଥୁ ଚେୱ ସାସନକରୋ ହୋତି, ୱିଞ୍ଞୂନଞ୍ଚ ସବ୍ରହ୍ମଚାରୀନଂ ପିୟୋ ଚ ହୋତି ମନାପୋ ଚ ଗରୁ ଚ ଭାୱନୀୟୋ ଚାତି ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ଚୋଦନାଦିୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୩୨. ଗରୁକାପତ୍ତିୱୁଟ୍ଠାନୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୨୩୬.ଗରୁକାପତ୍ତିୱୁଟ୍ଠାନନ୍ତି ପରିୱାସମାନତ୍ତାଦୀହି ୱିନୟକମ୍ମେହି ଗରୁକାପତ୍ତିତୋ ୱୁଟ୍ଠାନଂ । ତତ୍ଥ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୦୨) ତିୱିଧୋ ପରିୱାସୋ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନପରିୱାସୋ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସୋ ସମୋଧାନପରିୱାସୋତି । ତେସୁ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନପରିୱାସୋ ତାୱ ୟଥାପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟ ଆପତ୍ତିୟା ଦାତବ୍ବୋ । କସ୍ସଚି ହି ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ଆପତ୍ତି ହୋତି, କସ୍ସଚି ଦ୍ୱୀହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା, କସ୍ସଚି ଏକାପତ୍ତି ହୋତି, କସ୍ସଚି ଦ୍ୱେ ତିସ୍ସୋ ତତୁତ୍ତରି ୱା । ତସ୍ମା ପଟିଚ୍ଛନ୍ନପରିୱାସଂ ଦେନ୍ତେନ ପଠମଂ ତାୱ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଭାୱୋ ଜାନିତବ୍ବୋ । ଅୟଞ୍ହି ଆପତ୍ତି ନାମ ଦସହାକାରେହି ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ହୋତି ।

ତତ୍ରାୟଂ ମାତିକା – ଆପତ୍ତି ଚ ହୋତି ଆପତ୍ତିସଞ୍ଞୀ ଚ, ପକତତ୍ତୋ ଚ ହୋତି ପକତତ୍ତସଞ୍ଞୀ ଚ, ଅନନ୍ତରାୟିକୋ ଚ ହୋତି ଅନନ୍ତରାୟିକସଞ୍ଞୀ ଚ, ପହୁ ଚ ହୋତି ପହୁସଞ୍ଞୀ ଚ, ଛାଦେତୁକାମୋ ଚ ହୋତି ଛାଦେତି ଚାତି । ତତ୍ଥ ଆପତ୍ତି ଚ ହୋତି ଆପତ୍ତିସଞ୍ଞୀ ଚାତି ୟଂ ଆପନ୍ନୋ, ସା ଆପତ୍ତିୟେୱ ହୋତି, ସୋପି ଚ ତତ୍ଥ ଆପତ୍ତିସଞ୍ଞୀୟେୱ । ଇତି ଜାନନ୍ତୋ ଛାଦେତି, ଛନ୍ନା ହୋତି, ଅଥ ପନାୟଂ ତତ୍ଥ ଅନାପତ୍ତିସଞ୍ଞୀ, ଅଚ୍ଛନ୍ନା ହୋତି । ଅନାପତ୍ତି ପନ ଆପତ୍ତିସଞ୍ଞାୟପି ଅନାପତ୍ତିସଞ୍ଞାୟପି ଛାଦେନ୍ତେନ ଅଚ୍ଛାଦିତାୱ ହୋତି, ଲହୁକଂ ୱା ଗରୁକାତି ଗରୁକଂ ୱା ଲହୁକାତି ଛାଦେତି, ଅଲଜ୍ଜିପକ୍ଖେ ତିଟ୍ଠତି, ଆପତ୍ତି ପନ ଅଚ୍ଛନ୍ନା ହୋତି, ଗରୁକଂ ଲହୁକାତି ମଞ୍ଞମାନୋ ଦେସେତି, ନେୱ ଦେସିତା ହୋତି, ନ ଛନ୍ନା, ଗରୁକଂ ୱା ଗରୁକାତି ଞତ୍ୱା ଛାଦେତି, ଛନ୍ନା ହୋତି, ଗରୁକଲହୁକଭାୱଂ ନ ଜାନାତି, ଆପତ୍ତିଂ ଛାଦେମୀତି ଛାଦେତି, ଛନ୍ନାୱ ହୋତି ।

ପକତତ୍ତୋତି ତିୱିଧଂ ଉକ୍ଖେପନୀୟକମ୍ମଂ ଅକତୋ । ସୋ ଚେ ପକତତ୍ତସଞ୍ଞୀ ହୁତ୍ୱା ଛାଦେତି, ଛନ୍ନା ହୋତି । ଅଥ ‘‘ମୟ୍ହଂ ସଙ୍ଘେନ କମ୍ମଂ କତ’’ନ୍ତି ଅପକତତ୍ତସଞ୍ଞୀ ହୁତ୍ୱା ଛାଦେତି, ଅଚ୍ଛନ୍ନା ହୋତି । ଅପକତତ୍ତେନ ପନ ପକତତ୍ତସଞ୍ଞିନା ୱା ଅପକତତ୍ତସଞ୍ଞିନା ୱା ଛାଦିତାପି ଅଚ୍ଛନ୍ନାୱ ହୋତି । ୱୁତ୍ତମ୍ପି ଚେତଂ –

‘‘ଆପଜ୍ଜତି ଗରୁକଂ ସାୱସେସଂ,

ଛାଦେତି ଅନାଦରିୟଂ ପଟିଚ୍ଚ ।

ନ ଭିକ୍ଖୁନୀ ନୋ ଚ ଫୁସେୟ୍ୟ ୱଜ୍ଜଂ,

ପଞ୍ହା ମେସା କୁସଲେହି ଚିନ୍ତିତା’’ତି ॥ (ପରି॰ ୪୮୧) –

ଅୟଞ୍ହି ପଞ୍ହୋ ଉକ୍ଖିତ୍ତକେନ କଥିତୋ ।

ଅନନ୍ତରାୟିକୋତି ୟସ୍ସ ଦସସୁ ଅନ୍ତରାୟେସୁ ଏକୋପି ନତ୍ଥି, ସୋ ଚେ ଅନନ୍ତରାୟିକସଞ୍ଞୀ ହୁତ୍ୱା ଛାଦେତି, ଛନ୍ନା ହୋତି । ସଚେପି ସୋ ଭୀରୁଜାତିକତାୟ ଅନ୍ଧକାରେ ଅମନୁସ୍ସଚଣ୍ଡମିଗଭୟେନ ଅନ୍ତରାୟିକସଞ୍ଞୀ ହୁତ୍ୱା ଛାଦେତି, ଅଚ୍ଛନ୍ନାୱ ହୋତି । ୟସ୍ସପି ପବ୍ବତୱିହାରେ ୱସନ୍ତସ୍ସ କନ୍ଦରଂ ୱା ନଦିଂ ୱା ଅତିକ୍କମିତ୍ୱା ଆରୋଚେତବ୍ବଂ ହୋତି, ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ଚ ଚଣ୍ଡୱାଳଅମନୁସ୍ସାଦିଭୟଂ ଅତ୍ଥି, ମଗ୍ଗେ ଅଜଗରା ନିପଜ୍ଜନ୍ତି, ନଦୀ ପୂରା ହୋତି, ଏତସ୍ମିଂ ପନ ସତିୟେୱ ଅନ୍ତରାୟେ ଅନ୍ତରାୟିକସଞ୍ଞୀ ଛାଦେତି, ଅଚ୍ଛନ୍ନା ହୋତି । ଅନ୍ତରାୟିକସ୍ସ ପନ ଅନ୍ତରାୟିକସଞ୍ଞାୟ ଛାଦୟତୋ ଅଚ୍ଛନ୍ନାୱ ।

ପହୂତି ସୋ ସକ୍କୋତି ଭିକ୍ଖୁନୋ ସନ୍ତିକଂ ଗନ୍ତୁଞ୍ଚେୱ ଆରୋଚେତୁଞ୍ଚ, ସୋ ଚେ ପହୁସଞ୍ଞୀ ହୁତ୍ୱା ଛାଦେତି, ଛନ୍ନା ହୋତି । ସଚସ୍ସ ମୁଖେ ଅପ୍ପମତ୍ତକୋ ଗଣ୍ଡୋ ୱା ହୋତି, ହନୁକୱାତୋ ୱା ୱିଜ୍ଝତି, ଦନ୍ତୋ ୱା ରୁଜ୍ଜତି, ଭିକ୍ଖା ୱା ମନ୍ଦା ଲଦ୍ଧା ହୋତି, ତାୱତକେନ ପନ ନେୱ ୱତ୍ତୁଂ ନ ସକ୍କୋତି, ନ ଗନ୍ତୁଂ, ଅପିଚ ଖୋ ‘‘ନ ସକ୍କୋମୀ’’ତି ସଞ୍ଞୀ ହୋତି, ଅୟଂ ପହୁ ହୁତ୍ୱା ଅପ୍ପହୁସଞ୍ଞୀ ନାମ । ଇମିନା ଛାଦିତାପି ଅଚ୍ଛାଦିତା । ଅପ୍ପହୁନା ପନ ୱତ୍ତୁଂ ୱା ଗନ୍ତୁଂ ୱା ଅସମତ୍ଥେନ ପହୁସଞ୍ଞିନା ୱା ଅପ୍ପହୁସଞ୍ଞିନା ୱା ଛାଦିତା ହୋତି, ଅଚ୍ଛାଦିତାୱ ।

ଛାଦେତୁକାମୋ ଚ ହୋତି ଛାଦେତି ଚାତି ଇଦଂ ଉତ୍ତାନତ୍ଥମେୱ । ସଚେ ପନ ‘‘ଛାଦେସ୍ସାମୀ’’ତି ଧୁରନିକ୍ଖେପଂ କତ୍ୱା ପୁରେଭତ୍ତେ ୱା ପଚ୍ଛାଭତ୍ତେ ୱା ପଠମୟାମାଦୀସୁ ୱା ଲଜ୍ଜିଧମ୍ମଂ ଓକ୍କମିତ୍ୱା ଅନ୍ତୋଅରୁଣେୟେୱ ଆରୋଚେତି, ଅୟଂ ଛାଦେତୁକାମୋ ନ ଛାଦେତି ନାମ । ୟସ୍ସ ପନ ଅଭିକ୍ଖୁକେ ଠାନେ ୱସନ୍ତସ୍ସ ଆପଜ୍ଜିତ୍ୱା ସଭାଗସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଆଗମନଂ ଆଗମେନ୍ତସ୍ସ, ସଭାଗସ୍ସ ସନ୍ତିକଂ ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ଅଡ୍ଢମାସୋପି ମାସୋପି ଅତିକ୍କମତି, ଅୟଂ ନ ଛାଦେତୁକାମୋ ଛାଦେତି ନାମ, ଅୟମ୍ପି ଅଚ୍ଛନ୍ନାୱ ହୋତି । ୟୋ ପନ ଆପନ୍ନମତ୍ତୋୱ ଅଗ୍ଗିଂ ଅକ୍କନ୍ତପୁରିସୋ ୱିୟ ସହସା ପକ୍କମିତ୍ୱା ସଭାଗଟ୍ଠାନଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ଆୱିକରୋତି, ଅୟଂ ନ ଛାଦେତୁକାମୋୱ ନ ଛାଦେତି ନାମ । ସଚେ ପନ ସଭାଗଂ ଦିସ୍ୱାପି ‘‘ଅୟଂ ମେ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ୱା ଆଚରିୟୋ ୱା’’ତି ଲଜ୍ଜାୟ ନାରୋଚେତି, ଛନ୍ନାୱ ହୋତି ଆପତ୍ତି । ଉପଜ୍ଝାୟାଦିଭାୱୋ ହି ଇଧ ଅପ୍ପମାଣଂ, ଅୱେରିସଭାଗମତ୍ତମେୱ ପମାଣଂ । ତସ୍ମା ଅୱେରିସଭାଗସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ଆରୋଚେତବ୍ବା । ୟୋ ପନ ୱିସଭାଗୋ ହୋତି ସୁତ୍ୱା ପକାସେତୁକାମୋ, ଏୱରୂପସ୍ସ ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସପି ସନ୍ତିକେ ନ ଆରୋଚେତବ୍ବା ।

ତତ୍ଥ ପୁରେଭତ୍ତଂ ୱା ଆପତ୍ତିଂ ଆପନ୍ନୋ ହୋତୁ ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ୱା ଦିୱା ୱା ରତ୍ତିଂ ୱା, ୟାୱ ଅରୁଣଂ ନ ଉଗ୍ଗଚ୍ଛତି, ତାୱ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ । ଉଦ୍ଧସ୍ତେ ଅରୁଣେ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ହୋତି, ପଟିଚ୍ଛାଦନପଚ୍ଚୟା ଚ ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜତି, ସଭାଗସଙ୍ଘାଦିସେସଂ ଆପନ୍ନସ୍ସ ପନ ସନ୍ତିକେ ଆୱିକାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଆୱିକରୋତି, ଆପତ୍ତି ଆୱିକତା ହୋତି, ଦୁକ୍କଟା ପନ ନ ମୁଚ୍ଚତି । ତସ୍ମା ସୁଦ୍ଧସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ଆୱିକାତବ୍ବା । ଆୱିକରୋନ୍ତୋ ଚ ‘‘ତୁୟ୍ହଂ ସନ୍ତିକେ ଏକଂ ଆପତ୍ତିଂ ଆୱିକରୋମୀ’’ତି ୱା ‘‘ଆଚିକ୍ଖାମୀ’’ତି ୱା ଆରୋଚେମୀ’’ତି ୱା ‘‘ମମ ଏକଂ ଆପତ୍ତିଂ ଆପନ୍ନଭାୱଂ ଜାନାହୀ’’ତି ୱା ୱଦତୁ, ‘‘ଏକଂ ଗରୁକାପତ୍ତିଂ ଆୱିକରୋମୀ’’ତିଆଦିନା ୱା ନୟେନ ୱଦତୁ, ସବ୍ବେହିପି ଆକାରେହି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୱ ହୋତୀତି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ସଚେ ପନ ‘‘ଲହୁକାପତ୍ତିଂ ଆୱିକରୋମୀ’’ତିଆଦିନା ନୟେନ ୱଦତି, ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୱ ହୋତି । ୱତ୍ଥୁଂ ଆରୋଚେତି, ଆପତ୍ତିଂ ଆରୋଚେତି, ଉଭୟଂ ଆରୋଚେତି, ତିୱିଧେନପି ଆରୋଚିତାୱ ହୋତି ।

୨୩୭. ଇତି ଇମାନି ଦସ କାରଣାନି ଉପପରିକ୍ଖିତ୍ୱା ପଟିଚ୍ଛନ୍ନପରିୱାସଂ ଦେନ୍ତେନ ପଠମମେୱ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଭାୱୋ ଜାନିତବ୍ବୋ, ତତୋ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଦିୱସେ ଚ ଆପତ୍ତିୟୋ ଚ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ସଚେ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ହୋତି, ‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ଏକଂ ଆପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜିଂ ସଞ୍ଚେତନିକଂ ସୁକ୍କୱିସ୍ସଟ୍ଠିଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନ’’ନ୍ତି ଏୱଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା ଖନ୍ଧକେ (ଚୂଳୱ॰ ୯୮) ଆଗତନୟେନେୱ କମ୍ମୱାଚଂ ୱତ୍ୱା ପରିୱାସୋ ଦାତବ୍ବୋ । ଅଥ ଦ୍ୱୀହତୀହାଦିପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ହୋତି, ‘‘ଦ୍ୱୀହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ, ତୀହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ, ଚତୂହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ, ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ…ପେ॰… ଚୁଦ୍ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନ’’ନ୍ତି ଏୱଂ ୟାୱ ଚୁଦ୍ଦସଦିୱସାନି ଦିୱସୱସେନ ୟୋଜନା କାତବ୍ବା, ପଞ୍ଚଦସଦିୱସପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟ ‘‘ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନ’’ନ୍ତି ୟୋଜନା କାତବ୍ବା । ତତୋ ୟାୱ ଏକୂନତିଂସତିମୋ ଦିୱସୋ, ତାୱ ‘‘ଅତିରେକପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନ’’ନ୍ତି, ତତୋ ‘‘ମାସପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ, ଅତିରେକମାସପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ, ଦ୍ୱେମାସପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ, ଅତିରେକଦ୍ୱେମାସପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ, ତେମାସ…ପେ॰… ଅତିରେକଏକାଦସମାସପଟିଚ୍ଛନ୍ନ’’ନ୍ତି ଏୱଂ ୟୋଜନା କାତବ୍ବା । ସଂୱଚ୍ଛରେ ପୁଣ୍ଣେ ‘‘ଏକସଂୱଚ୍ଛରପଟିଚ୍ଛନ୍ନ’’ନ୍ତି, ତତୋ ପରଂ ‘‘ଅତିରେକସଂୱଚ୍ଛରଂ, ଦ୍ୱେସଂୱଚ୍ଛର’’ନ୍ତି ଏୱଂ ୟାୱ ‘‘ସଟ୍ଠିସଂୱଚ୍ଛରଂ, ଅତିରେକସଟ୍ଠିସଂୱଚ୍ଛରପଟିଚ୍ଛନ୍ନ’’ନ୍ତି ୱା ତତୋ ୱା ଭିୟ୍ୟୋପି ୱତ୍ୱା ୟୋଜନା କାତବ୍ବା ।

ସଚେ ପନ ଦ୍ୱେ ତିସ୍ସୋ ତତୁତ୍ତରି ୱା ଆପତ୍ତିୟୋ ହୋନ୍ତି, ୟଥା ‘‘ଏକଂ ଆପତ୍ତି’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ, ଏୱଂ ‘‘ଦ୍ୱେ ଆପତ୍ତିୟୋ, ତିସ୍ସୋ ଆପତ୍ତିୟୋ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ତତୋ ପରଂ ପନ ସତଂ ୱା ହୋତୁ ସହସ୍ସଂ ୱା, ‘‘ସମ୍ବହୁଲା’’ତି ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ନାନାୱତ୍ଥୁକାସୁପି ‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଏକଂ ସୁକ୍କୱିସ୍ସଟ୍ଠିଂ, ଏକଂ କାୟସଂସଗ୍ଗଂ, ଏକଂ ଦୁଟ୍ଠୁଲ୍ଲୱାଚଂ, ଏକଂ ଅତ୍ତକାମଂ, ଏକଂ ସଞ୍ଚରିତ୍ତଂ, ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ’’ତି ଏୱଂ ଗଣନୱସେନ ୱା ‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ନାନାୱତ୍ଥୁକା ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ’’ତି ଏୱଂ ୱତ୍ଥୁକିତ୍ତନୱସେନ ୱା ‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ’’ତି ଏୱଂ ନାମମତ୍ତୱସେନ ୱା ୟୋଜନା କାତବ୍ବା । ତତ୍ଥ ନାମଂ ଦୁୱିଧଂ ସଜାତିସାଧାରଣଂ ସବ୍ବସାଧାରଣଞ୍ଚ । ତତ୍ଥ ସଙ୍ଘାଦିସେସୋତି ସଜାତିସାଧାରଣଂ। ଆପତ୍ତୀତି ସବ୍ବସାଧାରଣଂ। ତସ୍ମା ‘‘ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ’’ତି ଏୱଂ ସବ୍ବସାଧାରଣନାମୱସେନପି ୱଟ୍ଟତି । ଇଦଞ୍ହି ପରିୱାସାଦିୱିନୟକମ୍ମଂ ୱତ୍ଥୁୱସେନ ଗୋତ୍ତୱସେନ ନାମୱସେନ ଆପତ୍ତିୱସେନ ଚ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ ।

ତତ୍ଥ ସୁକ୍କୱିସ୍ସଟ୍ଠୀତି ୱତ୍ଥୁ ଚେୱ ଗୋତ୍ତଞ୍ଚ । ସଙ୍ଘାଦିସେସୋତି ନାମଞ୍ଚେୱ ଆପତ୍ତି ଚ । ତତ୍ଥ ‘‘ସୁକ୍କୱିସ୍ସଟ୍ଠିଂ କାୟସଂସଗ୍ଗ’’ନ୍ତିଆଦିନା ୱଚନେନପି ‘‘ନାନାୱତ୍ଥୁକାୟୋ’’ତି ୱଚନେନପି ୱତ୍ଥୁ ଚେୱ ଗୋତ୍ତଞ୍ଚ ଗହିତଂ ହୋତି । ‘‘ସଙ୍ଘାଦିସେସୋ’’ତି ୱଚନେନପି ‘‘ଆପତ୍ତିୟୋ’’ତି ୱଚନେନପି ନାମଞ୍ଚେୱ ଆପତ୍ତି ଚ ଗହିତା ହୋତି । ତସ୍ମା ଏତେସୁ ୟସ୍ସ କସ୍ସଚି ୱସେନ କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା । ଇଧ ପନ ସବ୍ବାପତ୍ତୀନଂ ସାଧାରଣୱସେନ ସମ୍ବହୁଲନୟେନେୱ ଚ ସବ୍ବତ୍ଥ କମ୍ମୱାଚଂ ୟୋଜେତ୍ୱା ଦସ୍ସୟିସ୍ସାମ । ଏକଞ୍ହି ଆପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜିତ୍ୱା ‘‘ସମ୍ବହୁଲା’’ତି ୱିନୟକମ୍ମଂ କରୋନ୍ତସ୍ସପି ୱୁଟ୍ଠାତି ଏକଂ ୱିନା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଅଭାୱତୋ । ସମ୍ବହୁଲା ପନ ଆପଜ୍ଜିତ୍ୱା ‘‘ଏକଂ ଆପଜ୍ଜି’’ନ୍ତି କରୋନ୍ତସ୍ସ ନ ୱୁଟ୍ଠାତି, ତସ୍ମା ସମ୍ବହୁଲନୟେନେୱ ୟୋଜୟିସ୍ସାମ । ସେୟ୍ୟଥିଦଂ – ପଟିଚ୍ଛନ୍ନପରିୱାସଂ ଦେନ୍ତେନ ସଚେ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ଆପତ୍ତି ହୋତି ।

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚାମି । ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ଦୁତିୟମ୍ପି, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚାମି । ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତତିୟମ୍ପି, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚାମୀତି –

ଏୱଂ ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ଦଦେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ଦେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସସ୍ସ ଦାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଦିନ୍ନୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସୋ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ ୟୋ ୟୋ ଆପନ୍ନୋ ହୋତି, ତସ୍ସ ତସ୍ସ ନାମଂ ଗହେତ୍ୱା କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା ।

କମ୍ମୱାଚାପରିୟୋସାନେ ଚ ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ମାଳକସୀମାୟମେୱ ‘‘ପରିୱାସଂ ସମାଦିୟାମି, ୱତ୍ତଂ ସମାଦିୟାମୀ’’ତି ୱତ୍ତଂ ସମାଦାତବ୍ବଂ, ସମାଦିୟିତ୍ୱା ତତ୍ଥେୱ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ । ଆରୋଚେନ୍ତେନ ଚ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱସାମି, ୱେଦିୟାମହଂ, ଭନ୍ତେ, ୱେଦିୟତୀତି ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଧାରେତୂ’’ତି –

ଏୱଂ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ । ଇମଞ୍ଚ ଅତ୍ଥଂ ଗହେତ୍ୱା ୟାୟ କାୟଚି ୱାଚାୟ ଆରୋଚେତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ ।

ଆରୋଚେତ୍ୱା (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୦୨) ସଚେ ନିକ୍ଖିପିତୁକାମୋ ହୋତି, ‘‘ପରିୱାସଂ ନିକ୍ଖିପାମି, ୱତ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପାମୀ’’ତି ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ଏକପଦେନପି ଚେତ୍ଥ ନିକ୍ଖିତ୍ତୋ ହୋତି ପରିୱାସୋ, ଦ୍ୱୀହି ପନ ସୁନିକ୍ଖିତ୍ତୋୟେୱ । ସମାଦାନେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ନିକ୍ଖିତ୍ତକାଲତୋ ପଟ୍ଠାୟ ପକତତ୍ତଟ୍ଠାନେ ତିଟ୍ଠତି । ମାଳକତୋ ଭିକ୍ଖୂସୁ ନିକ୍ଖନ୍ତେସୁ ଏକସ୍ସପି ସନ୍ତିକେ ନିକ୍ଖିପିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ମାଳକତୋ ନିକ୍ଖମିତ୍ୱା ସତିଂ ପଟିଲଭନ୍ତେନ ସହଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ସଚେ ସୋପି ପକ୍କନ୍ତୋ, ଅଞ୍ଞସ୍ସ ୟସ୍ସ ମାଳକେ ନାରୋଚିତଂ, ତସ୍ସ ଆରୋଚେତ୍ୱା ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ଆରୋଚେନ୍ତେନ ଚ ଅୱସାନେ ‘‘ୱେଦିୟତୀତି ମଂ ଆୟସ୍ମା ଧାରେତୂ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ଆରୋଚେନ୍ତେନ ‘‘ଆୟସ୍ମନ୍ତା ଧାରେନ୍ତୂ’’ତି, ତିଣ୍ଣଂ ଆରୋଚେନ୍ତେନ ‘‘ଆୟସ୍ମନ୍ତୋ ଧାରେନ୍ତୂ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅପ୍ପଭିକ୍ଖୁକୋ ୱିହାରୋ ହୋତି, ସଭାଗା ଭିକ୍ଖୂ ୱସନ୍ତି, ୱତ୍ତଂ ଅନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ୱିହାରେୟେୱ ରତ୍ତିପରିଗ୍ଗହୋ କାତବ୍ବୋ । ଅଥ ନ ସକ୍କା ସୋଧେତୁଂ, ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱତ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ପଚ୍ଚୂସସମୟେ ଏକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଦ୍ଧିଂ ପରିକ୍ଖିତ୍ତସ୍ସ ୱିହାରସ୍ସ ପରିକ୍ଖେପତୋ, ଅପରିକ୍ଖିତ୍ତସ୍ସ ୱିହାରସ୍ସ ପରିକ୍ଖେପାରହଟ୍ଠାନତୋ ଦ୍ୱେ ଲେଡ୍ଡୁପାତେ ଅତିକ୍କମିତ୍ୱା ମହାମଗ୍ଗତୋ ଓକ୍କମ୍ମ ଗୁମ୍ବେନ ୱା ୱତିୟା ୱା ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଟ୍ଠାନେ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ଅନ୍ତୋଅରୁଣେୟେୱ ୱୁତ୍ତନୟେନ ୱତ୍ତଂ ସମାଦିୟିତ୍ୱା ଆରୋଚେତବ୍ବଂ । ଆରୋଚେନ୍ତେନ ସଚେ ନୱକତରୋ ହୋତି, ‘‘ଆୱୁସୋ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ୱୁଡ୍ଢତରୋ, ‘‘ଭନ୍ତେ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅଞ୍ଞୋ କୋଚି ଭିକ୍ଖୁ କେନଚିଦେୱ କରଣୀୟେନ ତଂ ଠାନଂ ଆଗଚ୍ଛତି, ସଚେ ଏସ ତଂ ପସ୍ସତି, ସଦ୍ଦଂ ୱାସ୍ସ ସୁଣାତି, ଆରୋଚେତବ୍ବଂ, ଅନାରୋଚେନ୍ତସ୍ସ ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ଚେୱ ୱତ୍ତଭେଦୋ ଚ । ଅଥ ଦ୍ୱାଦସହତ୍ଥଂ ଉପଚାରଂ ଓକ୍କମିତ୍ୱା ଅଜାନନ୍ତସ୍ସେୱ ଗଚ୍ଛତି, ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ହୋତିୟେୱ, ୱତ୍ତଭେଦୋ ପନ ନତ୍ଥି, ଉଗ୍ଗତେ ଅରୁଣେ ୱତ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ସଚେ ସୋ ଭିକ୍ଖୁ କେନଚିଦେୱ କରଣୀୟେନ ପକ୍କନ୍ତୋ ହୋତି, ୟଂ ଅଞ୍ଞଂ ସବ୍ବପଠମଂ ପସ୍ସତି, ତସ୍ସ ଆରୋଚେତ୍ୱା ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ୱିହାରଂ ଗନ୍ତ୍ୱାପି ୟଂ ପଠମଂ ପସ୍ସତି, ତସ୍ସ ଆରୋଚେତ୍ୱା ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ଅୟଂ ନିକ୍ଖିତ୍ତୱତ୍ତସ୍ସ ପରିହାରୋ।

୨୩୮. ଏୱଂ ୟତ୍ତକାନି ଦିୱସାନି ଆପତ୍ତି ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ହୋତି, ତତ୍ତକାନି ତତୋ ଅଧିକତରାନି ୱା କୁକ୍କୁଚ୍ଚୱିନୋଦନତ୍ଥାୟ ପରିୱସିତ୍ୱା ସଙ୍ଘଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ୱତ୍ତଂ ସମାଦିୟିତ୍ୱା ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିତବ୍ବଂ । ଅୟଞ୍ହି ୱତ୍ତେ ସମାଦିନ୍ନେ ଏୱ ମାନତ୍ତାରହୋ ହୋତି ନିକ୍ଖିତ୍ତୱତ୍ତେନ ପରିୱୁତ୍ଥତ୍ତା । ଅନିକ୍ଖିତ୍ତୱତ୍ତସ୍ସ ପନ ପୁନ ସମାଦାନକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ସୋ ହି ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଦିୱସାତିକ୍କମେନେୱ ମାନତ୍ତାରହୋ ହୋତି, ତସ୍ମା ତସ୍ସ ମାନତ୍ତଂ ଦାତବ୍ବମେୱ । ତଂ ଦେନ୍ତେନ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚାମି । ଅହଂ, ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ସୋହଂ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ, ଦୁତିୟମ୍ପି, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚାମି । ଅହଂ, ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ସୋହଂ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ, ତତିୟମ୍ପି, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଦଦେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଦେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତସ୍ସ ଦାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଦିନ୍ନଂ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା ।

କମ୍ମୱାଚାପରିୟୋସାନେ ଚ ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ମାଳକସୀମାୟମେୱ ‘‘ମାନତ୍ତଂ ସମାଦିୟାମି, ୱତ୍ତଂ ସମାଦିୟାମୀ’’ତି ୱତ୍ତଂ ସମାଦାତବ୍ବଂ, ସମାଦିୟିତ୍ୱା ତତ୍ଥେୱ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ । ଆରୋଚେନ୍ତେନ ଚ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ମାନତ୍ତଂ ଚରାମି, ୱେଦିୟାମହଂ ଭନ୍ତେ, ୱେଦିୟତୀତି ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଧାରେତୂ’’ତି –

ଏୱଂ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ । ଇମଞ୍ଚ ପନ ଅତ୍ଥଂ ଗହେତ୍ୱା ୟାୟ କାୟଚି ୱାଚାୟ ଆରୋଚେତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ ।

ଆରୋଚେତ୍ୱା ସଚେ ନିକ୍ଖିପିତୁକାମୋ ହୋତି, ‘‘ମାନତ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପାମି, ୱତ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପାମୀ’’ତି ସଙ୍ଘମଜ୍ଝେ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ମାଳକତୋ ଭିକ୍ଖୂସୁ ନିକ୍ଖନ୍ତେସୁ ଏକସ୍ସପି ସନ୍ତିକେ ନିକ୍ଖିପିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ମାଳକତୋ ନିକ୍ଖମିତ୍ୱା ସତିଂ ପଟିଲଭନ୍ତେନ ସହଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ସଚେ ସୋପି ପକ୍କନ୍ତୋ, ଅଞ୍ଞସ୍ସ ୟସ୍ସ ମାଳକେ ନାରୋଚିତଂ, ତସ୍ସ ଆରୋଚେତ୍ୱା ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ଆରୋଚେନ୍ତେନ ପନ ଅୱସାନେ ‘‘ୱେଦିୟତୀତି ମଂ ଆୟସ୍ମା ଧାରେତୂ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ଆରୋଚେନ୍ତେନ ‘‘ଆୟସ୍ମନ୍ତା ଧାରେନ୍ତୂ’’ତି, ତିଣ୍ଣଂ ଆରୋଚେନ୍ତେନ ‘‘ଆୟସ୍ମନ୍ତୋ ଧାରେନ୍ତୂ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ନିକ୍ଖିତ୍ତକାଲତୋ ପଟ୍ଠାୟ ପକତତ୍ତଟ୍ଠାନେ ତିଟ୍ଠତି । ସଚେ ଅପ୍ପଭିକ୍ଖୁକୋ ୱିହାରୋ ହୋତି, ସଭାଗା ଭିକ୍ଖୂ ୱସନ୍ତି, ୱତ୍ତଂ ଅନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଅନ୍ତୋୱିହାରେୟେୱ ରତ୍ତିୟୋ ଗଣେତବ୍ବା । ଅଥ ନ ସକ୍କା ସୋଧେତୁଂ, ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱତ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ପଚ୍ଚୂସସମୟେ ଚତୂହି ପଞ୍ଚହି ୱା ଭିକ୍ଖୂହି ସଦ୍ଧିଂ ପରିକ୍ଖିତ୍ତସ୍ସ ୱିହାରସ୍ସ ପରିକ୍ଖେପତୋ, ଅପରିକ୍ଖିତ୍ତସ୍ସ ପରିକ୍ଖେପାରହଟ୍ଠାନତୋ ଦ୍ୱେ ଲେଡ୍ଡୁପାତେ ଅତିକ୍କମିତ୍ୱା ମହାମଗ୍ଗତୋ ଓକ୍କମ୍ମ ଗୁମ୍ବେନ ୱା ୱତିୟା ୱା ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଟ୍ଠାନେ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ଅନ୍ତୋଅରୁଣେୟେୱ ୱୁତ୍ତନୟେନ ୱତ୍ତଂ ସମାଦିୟିତ୍ୱା ଆରୋଚେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅଞ୍ଞୋ କୋଚି ଭିକ୍ଖୁ କେନଚିଦେୱ କରଣୀୟେନ ତଂ ଠାନଂ ଆଗଚ୍ଛତି, ସଚେ ଏସ ତଂ ପସ୍ସତି, ସଦ୍ଦଂ ୱାସ୍ସ ସୁଣାତି, ଆରୋଚେତବ୍ବଂ । ଅନାରୋଚେନ୍ତସ୍ସ ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ଚେୱ ୱତ୍ତଭେଦୋ ଚ, ଅଥ ଦ୍ୱାଦସହତ୍ଥଂ ଉପଚାରଂ ଓକ୍କମିତ୍ୱା ଅଜାନନ୍ତସ୍ସେୱ ଗଚ୍ଛତି, ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ହୋତି ଏୱ, ୱତ୍ତଭେଦୋ ପନ ନତ୍ଥି । ଆରୋଚିତକାଲତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଏକଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଠପେତ୍ୱା ସେସେହି ସତି କରଣୀୟେ ଗନ୍ତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ଅରୁଣେ ଉଟ୍ଠିତେ ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ୱତ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ସଚେ ସୋପି କେନଚି କମ୍ମେନ ପୁରେ ଅରୁଣେୟେୱ ଗଚ୍ଛତି, ଅଞ୍ଞଂ ୱିହାରତୋ ନିକ୍ଖନ୍ତଂ ୱା ଆଗନ୍ତୁକଂ ୱା ୟଂ ପଠମଂ ପସ୍ସତି, ତସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ଆରୋଚେତ୍ୱା ୱତ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ଅୟଞ୍ଚ ୟସ୍ମା ଗଣସ୍ସ ଆରୋଚେତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୂନଞ୍ଚ ଅତ୍ଥିଭାୱଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱାୱ ୱସି, ତେନସ୍ସ ଊନେ ଗଣେ ଚରଣଦୋସୋ ୱା ୱିପ୍ପୱାସୋ ୱା ନ ହୋତି । ସଚେ ନ କଞ୍ଚି ପସ୍ସତି, ୱିହାରଂ ଗନ୍ତ୍ୱାପି ୟଂ ପଠମଂ ପସ୍ସତି, ତସ୍ସ ଆରୋଚେତ୍ୱା ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବଂ । ଅୟଂ ନିକ୍ଖିତ୍ତୱତ୍ତସ୍ସ ପରିହାରୋ।

୨୩୯. ଏୱଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଖଣ୍ଡଂ ଚରିତ୍ୱା ୟତ୍ଥ ସିୟା ୱୀସତିଗଣୋ ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘୋ, ତତ୍ଥ ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ଅବ୍ଭେତବ୍ବୋ । ଅବ୍ଭେନ୍ତେହି ଚ ପଠମଂ ଅବ୍ଭାନାରହୋ କାତବ୍ବୋ । ଅୟଞ୍ହି ନିକ୍ଖିତ୍ତୱତ୍ତତ୍ତା ପକତତ୍ତଟ୍ଠାନେ ଠିତୋ, ପକତତ୍ତସ୍ସ ଚ ଅବ୍ଭାନଂ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ତସ୍ମା ୱତ୍ତଂ ସମାଦାପେତବ୍ବୋ, ୱତ୍ତେ ସମାଦିନ୍ନେ ଅବ୍ଭାନାରହୋ ହୋତି । ତେନପି ୱତ୍ତଂ ସମାଦିୟିତ୍ୱା ଆରୋଚେତ୍ୱା ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚିତବ୍ବଂ । ଅନିକ୍ଖିତ୍ତୱତ୍ତସ୍ସ ପୁନ ୱତ୍ତସମାଦାନକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ସୋ ହି ଛାରତ୍ତାତିକ୍କମେନେୱ ଅବ୍ଭାନାରହୋ ହୋତି, ତସ୍ମା ସୋ ଅବ୍ଭେତବ୍ବୋ । ଅବ୍ଭେନ୍ତେନ ଚ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚାମି । ଅହଂ, ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ସୋହଂ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ଦୁତିୟମ୍ପି, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚାମି । ଅହଂ, ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ସୋହଂ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ତତିୟମ୍ପି, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅବ୍ଭେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅବ୍ଭେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅବ୍ଭାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଅବ୍ଭିତୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା ।

ଏୱଂ ତାୱ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟ ଆପତ୍ତିୟା ପଟିଚ୍ଛନ୍ନପରିୱାସୋ ମାନତ୍ତଦାନଂ ଅବ୍ଭାନଞ୍ଚ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ଇମିନାୱ ନୟେନ ଦ୍ୱୀହାଦିପଟିଚ୍ଛନ୍ନାସୁପି ତଦନୁରୂପା କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା ।

୨୪୦. ସଚେ ପନ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ଆପତ୍ତି ହୋତି, ପରିୱାସଂ ଅଦତ୍ୱା ମାନତ୍ତମେୱ ଦତ୍ୱା ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ଅବ୍ଭେତବ୍ବୋ । କଥଂ ? ମାନତ୍ତଂ ଦେନ୍ତେନ ତାୱ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚାମି । ଅହଂ, ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ଦୁତିୟମ୍ପି, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚାମି । ଅହଂ, ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଦଦେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଦେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତସ୍ସ ଦାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଦିନ୍ନଂ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା ।

କମ୍ମୱାଚାପରିୟୋସାନେ ଚ ୱତ୍ତସମାଦାନଂ ୱତ୍ତନିକ୍ଖେପୋ ମାନତ୍ତଚରଣଞ୍ଚ ସବ୍ବଂ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ଆରୋଚେନ୍ତେନ ପନ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ମାନତ୍ତଂ ଚରାମି, ୱେଦିୟାମହଂ, ଭନ୍ତେ, ୱେଦିୟତୀତି ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଧାରେତୂ’’ତି –

ଏୱଂ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ ।

ଏକସ୍ସ ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ତିଣ୍ଣଂ ୱା ଆରୋଚେନ୍ତେନ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନମାନତ୍ତେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ । ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ଚ ୟତ୍ଥ ସିୟା ୱୀସତିଗଣୋ ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘୋ, ତତ୍ଥ ସୋ ଅବ୍ଭେତବ୍ବୋ । ଅବ୍ଭେନ୍ତେନ ଚ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚାମି । ଅହଂ, ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ସୋହଂ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ଦୁତିୟମ୍ପି, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚାମି । ଅହଂ, ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ସୋହଂ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ତତିୟମ୍ପି, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅବ୍ଭେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅବ୍ଭେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅବ୍ଭାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

ଅବ୍ଭିତୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚଂ ୱତ୍ୱା ଅବ୍ଭେତବ୍ବୋ । ଏୱଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟ ଆପତ୍ତିୟା ୱୁଟ୍ଠାନଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

୨୪୧. ସଚେ କସ୍ସଚି ଏକାପତ୍ତି ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ହୋତି, ଏକା ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା, ତସ୍ସ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟ ଆପତ୍ତିୟା ପରିୱାସଂ ଦତ୍ୱା ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସସ୍ସ ମାନତ୍ତଂ ଦେନ୍ତେନ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାପତ୍ତିଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାପତ୍ତିୟା ସମୋଧାନେତ୍ୱାପି ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । କଥଂ ? ସଚେ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାପତ୍ତି ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ହୋତି –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ, ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଦଦେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଦେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତସ୍ସ ଦାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଦିନ୍ନଂ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା ।

କମ୍ମୱାଚାପରିୟୋସାନେ ଚ ୱତ୍ତସମାଦାନାଦି ସବ୍ବଂ ୱୁତ୍ତନୟମେୱ । ଆରୋଚେନ୍ତେନ ପନ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ, ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ମାନତ୍ତଂ ଚରାମି, ୱେଦିୟାମହଂ, ଭନ୍ତେ, ୱେଦିୟତୀତି ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଧାରେତୂ’’ତି –

ଏୱଂ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ ।

ସମାଦିନ୍ନମାନତ୍ତେନ ଚ ଅନୂନଂ କତ୍ୱା ୱୁତ୍ତନୟେନ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଚରିତବ୍ବଂ । ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ଚ ୟତ୍ଥ ସିୟା ୱୀସତିଗଣୋ ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘୋ, ତତ୍ଥ ସୋ ଅବ୍ଭେତବ୍ବୋ । ଅବ୍ଭେନ୍ତେନ ଚ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ, ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅବ୍ଭେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଏକାହପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅବ୍ଭେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅବ୍ଭାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଅବ୍ଭିତୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚଂ କତ୍ୱା ଅବ୍ଭେତବ୍ବୋ ।

ପଟିଚ୍ଛନ୍ନପରିୱାସକଥା ନିଟ୍ଠିତା ।

୨୪୨. ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସୋ ସମୋଧାନପରିୱାସୋତି ଦ୍ୱେ ଅୱସେସା । ତତ୍ଥ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୦୨) ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସୋ ଦୁୱିଧୋ ଚୂଳସୁଦ୍ଧନ୍ତୋ ମହାସୁଦ୍ଧନ୍ତୋତି । ଦୁୱିଧୋପି ଚେସ ରତ୍ତିପରିଚ୍ଛେଦଂ ସକଲଂ ୱା ଏକଚ୍ଚଂ ୱା ଅଜାନନ୍ତସ୍ସ ଚ ଅସ୍ସରନ୍ତସ୍ସ ଚ ତତ୍ଥ ୱେମତିକସ୍ସ ଚ ଦାତବ୍ବୋ । ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ପନ ‘‘ଏତ୍ତକା ଅହଂ ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପନ୍ନୋ’’ତି ଜାନାତୁ ୱା ମା ୱା, ଅକାରଣମେତଂ, ତତ୍ଥ ୟୋ ଉପସମ୍ପଦତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଅନୁଲୋମକ୍କମେନ ୱା ଆରୋଚିତଦିୱସତୋ ପଟ୍ଠାୟ ପଟିଲୋମକ୍କମେନ ୱା ‘‘ଅସୁକଞ୍ଚ ଅସୁକଞ୍ଚ ଦିୱସଂ ୱା ପକ୍ଖଂ ୱା ମାସଂ ୱା ସଂୱଚ୍ଛରଂ ୱା ତୱ ସୁଦ୍ଧଭାୱଂ ଜାନାସୀ’’ତି ପୁଚ୍ଛିୟମାନୋ ‘‘ଆମ, ଭନ୍ତେ, ଜାନାମି, ଏତ୍ତକଂ ନାମ କାଲଂ ଅହଂ ସୁଦ୍ଧୋ’’ତି ୱଦତି, ତସ୍ସ ଦିନ୍ନୋ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସୋ ଚୂଳସୁଦ୍ଧନ୍ତୋତି ୱୁଚ୍ଚତି ।

ତଂ ଗହେତ୍ୱା ପରିୱସନ୍ତେନ ୟତ୍ତକଂ କାଲଂ ଅତ୍ତନୋ ସୁଦ୍ଧିଂ ଜାନାତି, ତତ୍ତକଂ ଅପନେତ୍ୱା ଅୱସେସଂ ମାସଂ ୱା ଦ୍ୱେମାସଂ ୱା ପରିୱସିତବ୍ବଂ । ସଚେ ‘‘ମାସମତ୍ତଂ ଅସୁଦ୍ଧୋମ୍ହୀ’’ତି ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ଅଗ୍ଗହେସି, ପରିୱସନ୍ତୋ ଚ ପୁନ ଅଞ୍ଞଂ ମାସଂ ସରତି, ତମ୍ପି ମାସଂ ପରିୱସିତବ୍ବମେୱ, ପୁନ ପରିୱାସଦାନକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ଅଥ ‘‘ଦ୍ୱେମାସଂ ଅସୁଦ୍ଧୋମ୍ହୀ’’ତି ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ଅଗ୍ଗହେସି, ପରିୱସନ୍ତୋ ଚ ‘‘ମାସମତ୍ତମେୱାହଂ ଅସୁଦ୍ଧୋମ୍ହୀ’’ତି ସନ୍ନିଟ୍ଠାନଂ କରୋତି, ମାସମେୱ ପରିୱସିତବ୍ବଂ, ପୁନ ପରିୱାସଦାନକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ଅୟଞ୍ହି ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସୋ ନାମ ଉଦ୍ଧମ୍ପି ଆରୋହତି, ହେଟ୍ଠାପି ଓରୋହତି । ଇଦମସ୍ସ ଲକ୍ଖଣଂ । ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ପନ ଆପତ୍ତିୱୁଟ୍ଠାନେ ଇଦଂ ଲକ୍ଖଣଂ – ୟୋ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ ଆପତ୍ତିଂ ‘‘ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା’’ତି ୱିନୟକମ୍ମଂ କରୋତି, ତସ୍ସାପତ୍ତି ୱୁଟ୍ଠାତି । ୟୋ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ ‘‘ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା’’ତି ୱିନୟକମ୍ମଂ କରୋତି, ତସ୍ସ ନ ୱୁଟ୍ଠାତି । ଅଚିରପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ ‘‘ଚିରପଟିଚ୍ଛନ୍ନା’’ତି କରୋନ୍ତସ୍ସପି ୱୁଟ୍ଠାତି, ଚିରପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ ‘‘ଅଚିରପଟିଚ୍ଛନ୍ନା’’ତି କରୋନ୍ତସ୍ସ ନ ୱୁଟ୍ଠାତି । ଏକଂ ଆପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜିତ୍ୱା ‘‘ସମ୍ବହୁଲା’’ତି କରୋନ୍ତସ୍ସ ୱୁଟ୍ଠାତି ଏକଂ ୱିନା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଅଭାୱତୋ । ସମ୍ବହୁଲା ପନ ଆପଜ୍ଜିତ୍ୱା ‘‘ଏକଂ ଆପଜ୍ଜି’’ନ୍ତି କରୋନ୍ତସ୍ସ ନ ୱୁଟ୍ଠାତି ।

ୟୋ ପନ ୟଥାୱୁତ୍ତେନ ଅନୁଲୋମପଟିଲୋମନୟେନ ପୁଚ୍ଛିୟମାନୋପି ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାତି ନସ୍ସରତି, ୱେମତିକୋ ୱା ହୋତି, ତସ୍ସ ଦିନ୍ନୋ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସୋ ମହାସୁଦ୍ଧନ୍ତୋତି ୱୁଚ୍ଚତି । ତଂ ଗହେତ୍ୱା ଗହିତଦିୱସତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୟାୱ ଉପସମ୍ପଦଦିୱସୋ, ତାୱ ରତ୍ତିୟୋ ଗଣେତ୍ୱା ପରିୱସିତବ୍ବଂ, ଅୟଂ ଉଦ୍ଧଂ ନାରୋହତି, ହେଟ୍ଠା ପନ ଓରୋହତି । ତସ୍ମା ସଚେ ପରିୱସନ୍ତୋ ରତ୍ତିପରିଚ୍ଛେଦେ ସନ୍ନିଟ୍ଠାନଂ କରୋତି ‘‘ମାସୋ ୱା ସଂୱଚ୍ଛରୋ ୱା ମୟ୍ହଂ ଆପନ୍ନସ୍ସା’’ତି, ମାସଂ ୱା ସଂୱଚ୍ଛରଂ ୱା ପରିୱସିତବ୍ବଂ ।

ପରିୱାସୟାଚନଦାନଲକ୍ଖଣଂ ପନେତ୍ଥ ଏୱଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ – ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଙ୍ଘଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ଏକଂସଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ କରିତ୍ୱା ୱୁଡ୍ଢାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ପାଦେ ୱନ୍ଦିତ୍ୱା ଉକ୍କୁଟିକଂ ନିସୀଦିତ୍ୱା ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାମି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାମି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରାମି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରାମି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ୟାଚାମୀ’’ତି ।

ଦୁତିୟମ୍ପି ୟାଚିତବ୍ବୋ । ତତିୟମ୍ପି ୟାଚିତବ୍ବୋ ।

ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପଟିବଲେନ ସଙ୍ଘୋ ଞାପେତବ୍ବୋ –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାତି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାତି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରତି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରତି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ଦଦେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାତି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାତି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରତି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରତି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ଦେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସସ୍ସ ଦାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଦିନ୍ନୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ । ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସୋ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସୋ ଦାତବ୍ବୋ ।

କମ୍ମୱାଚାପରିୟୋସାନେ ୱତ୍ତସମାଦାନାଦି ସବ୍ବଂ ୱୁତ୍ତନୟମେୱ । ଆରୋଚେନ୍ତେନ ପନ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାମି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାମି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରାମି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରାମି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱସାମି, ୱେଦିୟାମହଂ, ଭନ୍ତେ, ୱେଦିୟତୀତି ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଧାରେତୂ’’ତି ଆରୋଚେତବ୍ବଂ ।

ଏକସ୍ସ ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ୱା ତିଣ୍ଣଂ ୱା ଆରୋଚନଂ ୱୁତ୍ତନୟମେୱ । ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସସ୍ସ ମାନତ୍ତଂ ଦେନ୍ତେନ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାମି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାମି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରାମି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରାମି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାରତ୍ତଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାତି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାତି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରତି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରତି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଦଦେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାତି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାତି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରତି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରତି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଦେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତସ୍ସ ଦାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଦିନ୍ନଂ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା ।

କମ୍ମୱାଚାପରିୟୋସାନେ ମାନତ୍ତସମାଦାନାଦି ସବ୍ବଂ ୱୁତ୍ତନୟମେୱ । ଆରୋଚେନ୍ତେନ ପନ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାମି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାମି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରାମି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରାମି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ମାନତ୍ତଂ ଚରାମି, ୱେଦିୟାମହଂ, ଭନ୍ତେ, ୱେଦିୟତୀତି ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଧାରେତୂ’’ତି –

ଏୱଂ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ ।

ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ଚ ୟତ୍ଥ ସିୟା ୱୀସତିଗଣୋ ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘୋ, ତତ୍ଥ ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ଅବ୍ଭେତବ୍ବୋ । ଅବ୍ଭେନ୍ତେନ ଚ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାମି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାମି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରାମି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରାମି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ଭନ୍ତେ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାତି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାତି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରତି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରତି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅବ୍ଭେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାତି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନାତି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରତି, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତଂ ନସ୍ସରତି, ଆପତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ରତ୍ତିପରିୟନ୍ତେ ୱେମତିକୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅବ୍ଭେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅବ୍ଭାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଅବ୍ଭିତୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚଂ କତ୍ୱା ଅବ୍ଭେତବ୍ବୋ ।

ସୁଦ୍ଧନ୍ତପରିୱାସକଥା ନିଟ୍ଠିତା ।

୨୪୩.ସମୋଧାନପରିୱାସୋ ପନ ତିୱିଧୋ ହୋତି – ଓଧାନସମୋଧାନୋ ଅଗ୍ଘସମୋଧାନୋ ମିସ୍ସକସମୋଧାନୋତି । ତତ୍ଥ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୦୨) ଓଧାନସମୋଧାନୋ ନାମ ଅନ୍ତରାପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜିତ୍ୱା ପଟିଚ୍ଛାଦେନ୍ତସ୍ସ ପରିୱୁତ୍ଥଦିୱସେ ଓଧୁନିତ୍ୱା ମକ୍ଖେତ୍ୱା ପୁରିମାୟ ଆପତ୍ତିୟା ମୂଲଦିୱସପରିଚ୍ଛେଦେ ପଚ୍ଛା ଆପନ୍ନଂ ଆପତ୍ତିଂ ସମୋଦହିତ୍ୱା ଦାତବ୍ବପରିୱାସୋ ୱୁଚ୍ଚତି ।

ଅୟଂ ପନେତ୍ଥ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ – ୟୋ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟ ଆପତ୍ତିୟା ପରିୱାସଂ ଗହେତ୍ୱା ପରିୱସନ୍ତୋ ୱା ମାନତ୍ତାରହୋ ୱା ମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତୋ ୱା ଅବ୍ଭାନାରହୋ ୱା ଅନିକ୍ଖିତ୍ତୱତ୍ତୋ ଅଞ୍ଞଂ ଆପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜିତ୍ୱା ପୁରିମାୟ ଆପତ୍ତିୟା ସମା ୱା ଊନତରା ୱା ରତ୍ତିୟୋ ପଟିଚ୍ଛାଦେତି, ତସ୍ସ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନେନ ତେ ପରିୱୁତ୍ଥଦିୱସେ ଚ ମାନତ୍ତଚିଣ୍ଣଦିୱସେ ଚ ସବ୍ବେ ଓଧୁନିତ୍ୱା ଅଦିୱସେ କତ୍ୱା ପଚ୍ଛା ଆପନ୍ନାପତ୍ତିଂ ମୂଲଆପତ୍ତିୟଂ ସମୋଧାୟ ପରିୱାସୋ ଦାତବ୍ବୋ । ତେନ ସଚେ ମୂଲାପତ୍ତି ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନା, ଅନ୍ତରାପତ୍ତି ଊନକପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନା, ପୁନ ପକ୍ଖମେୱ ପରିୱାସୋ ପରିୱସିତବ୍ବୋ । ଅଥାପି ଅନ୍ତରାପତ୍ତି ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୱ, ପକ୍ଖମେୱ ପରିୱସିତବ୍ବଂ । ଏତେନୁପାୟେନ ୟାୱ ସଟ୍ଠିୱସ୍ସପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ମୂଲାପତ୍ତି, ତାୱ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ସଟ୍ଠିୱସ୍ସାନିପି ପରିୱସିତ୍ୱା ମାନତ୍ତାରହୋ ହୁତ୍ୱାପି ହି ଏକଦିୱସଂ ଅନ୍ତରାପତ୍ତିଂ ପଟିଚ୍ଛାଦେତ୍ୱା ପୁନ ସଟ୍ଠିୱସ୍ସାନି ପରିୱାସାରହୋ ହୋତି । ଏୱଂ ମାନତ୍ତଚାରିକମାନତ୍ତାରହକାଲେପି ଆପନ୍ନାୟ ଆପତ୍ତିୟା ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନେ କତେ ମାନତ୍ତଚିଣ୍ଣଦିୱସାପି ପରିୱାସୱୁତ୍ଥଦିୱସାପି ସବ୍ବେ ମକ୍ଖିତାୱ ହୋନ୍ତି । ସଚେ ପନ ନିକ୍ଖିତ୍ତୱତ୍ତୋ ଆପଜ୍ଜତି, ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନାରହୋ ନାମ ନ ହୋତି । କସ୍ମା ? ୟସ୍ମା ନ ସୋ ପରିୱସନ୍ତୋ ଆପନ୍ନୋ, ପକତତ୍ତଟ୍ଠାନେ ଠିତୋ ଆପନ୍ନୋ, ତସ୍ମା ତସ୍ସା ଆପତ୍ତିୟା ୱିସୁଂ ମାନତ୍ତଂ ଚରିତବ୍ବଂ । ସଚେ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ହୋତି, ପରିୱାସୋପି ୱସିତବ୍ବୋ ।

‘‘ସଚେ ପନ ଅନ୍ତରାପତ୍ତି ମୂଲାପତ୍ତିତୋ ଅତିରେକପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ହୋତି, ତତ୍ଥ କିଂ କାତବ୍ବ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତେ ମହାସୁମତ୍ଥେରୋ ଆହ ‘‘ଅତେକିଚ୍ଛୋ ଅୟଂ ପୁଗ୍ଗଲୋ, ଅତେକିଚ୍ଛୋ ନାମ ଆୱିକାରାପେତ୍ୱା ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତବ୍ବୋ’’ତି । ମହାପଦୁମତ୍ଥେରୋ ପନାହ ‘‘କସ୍ମା ଅତେକିଚ୍ଛୋ ନାମ, ନନୁ ଅୟଂ ସମୁଚ୍ଚୟକ୍ଖନ୍ଧକୋ ନାମ ବୁଦ୍ଧାନଂ ଠିତକାଲସଦିସୋ, ଆପତ୍ତି ନାମ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ୱା ହୋତୁ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ୱା ସମକଊନତରଅତିରେକପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ୱା, ୱିନୟଧରସ୍ସ କମ୍ମୱାଚଂ ୟୋଜେତୁଂ ସମତ୍ଥଭାୱୋୟେୱେତ୍ଥ ପମାଣଂ, ତସ୍ମା ୟା ଅତିରେକପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ହୋତି, ତଂ ମୂଲାପତ୍ତିଂ କତ୍ୱା ତତ୍ଥ ଇତରଂ ସମୋଧାୟ ପରିୱାସୋ ଦାତବ୍ବୋ’’ତି । ଅୟଂ ଓଧାନସମୋଧାନୋ ନାମ ।

ତଂ ଦେନ୍ତେନ ପଠମଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସିତ୍ୱା ପଚ୍ଛା ପରିୱାସୋ ଦାତବ୍ବୋ । ସଚେ କୋଚି ଭିକ୍ଖୁ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟ ଆପତ୍ତିୟା ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ଅନିକ୍ଖିତ୍ତୱତ୍ତୋୱ ପୁନ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ ଆପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜତି, ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଙ୍ଘଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ଏକଂସଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ କରିତ୍ୱା ୱୁଡ୍ଢାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ପାଦେ ୱନ୍ଦିତ୍ୱା ଉକ୍କୁଟିକଂ ନିସୀଦିତ୍ୱା ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚାମୀ’’ତି ।

ଦୁତିୟମ୍ପି ୟାଚିତବ୍ବୋ । ତତିୟମ୍ପି ୟାଚିତବ୍ବୋ ।

ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପଟିବଲେନ ସଙ୍ଘୋ ଞାପେତବ୍ବୋ –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନା, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ପଟିକସ୍ସିତୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନା, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନା କାତବ୍ବା ।

ଏୱଞ୍ଚ ସମୋଧାନପରିୱାସୋ ଦାତବ୍ବୋ । ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଙ୍ଘଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା…ପେ॰… ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚିଂ, ତଂ ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚାମୀ’’ତି ।

ଦୁତିୟମ୍ପି ୟାଚିତବ୍ବୋ । ତତିୟମ୍ପି ୟାଚିତବ୍ବୋ ।

ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପଟିବଲେନ ସଙ୍ଘୋ ଞାପେତବ୍ବୋ –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଦଦେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଦେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସସ୍ସ ଦାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଦିନ୍ନୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସୋ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ ସମୋଧାନପରିୱାସୋ ଦାତବ୍ବୋ ।

କମ୍ମୱାଚାପରିୟୋସାନେ ଚ ୱତ୍ତସମାଦାନାଦି ସବ୍ବଂ ପୁବ୍ବେ ୱୁତ୍ତନୟମେୱ । ଆରୋଚେନ୍ତେନ ପନ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚିଂ, ତଂ ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱସାମି, ୱେଦିୟାମହଂ, ଭନ୍ତେ, ୱେଦିୟତୀତି ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଧାରେତୂ’’ତି –

ଏୱଂ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ ।

ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସସ୍ସ ମାନତ୍ତଂ ଦେନ୍ତେନ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚିଂ, ତଂ ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଦଦେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଦେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତସ୍ସ ଦାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଦିନ୍ନଂ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା ।

କମ୍ମୱାଚାପରିୟୋସାନେ ଚ ମାନତ୍ତସମାଦାନାଦି ସବ୍ବଂ ୱୁତ୍ତନୟମେୱ । ଆରୋଚେନ୍ତେନ ପନ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚିଂ, ତଂ ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ମାନତ୍ତଂ ଚରାମି, ୱେଦିୟାମହଂ ଭନ୍ତେ, ୱେଦିୟତୀତି ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଧାରେତୂ’’ତି –

ଏୱଂ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ ।

ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତଂ ଅବ୍ଭେନ୍ତେନ ଚ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚିଂ, ତଂ ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅବ୍ଭେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପୁରିମାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅବ୍ଭେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅବ୍ଭାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଅବ୍ଭିତୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା ।

ସଚେ ମାନତ୍ତାରହୋ ୱା ମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତୋ ୱା ଅବ୍ଭାନାରହୋ ୱା ଅନିକ୍ଖିତ୍ତୱତ୍ତୋ ଅନ୍ତରାପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜିତ୍ୱା ପଟିଚ୍ଛାଦେତି, ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ପୁରିମାପତ୍ତିୟା ଅନ୍ତରାପତ୍ତିୟା ଚ ଦିୱସପରିଚ୍ଛେଦଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ତଦନୁରୂପାୟ କମ୍ମୱାଚାୟ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସିତ୍ୱା ପରିୱାସଂ ଦତ୍ୱା ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସସ୍ସ ମାନତ୍ତଂ ଦତ୍ୱା ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ଅବ୍ଭେତବ୍ବୋ । ସଚେ ପନ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟ ଆପତ୍ତିୟା ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରାପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜିତ୍ୱା ନ ପଟିଚ୍ଛାଦେତି, ତସ୍ସ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନାୟେୱ କାତବ୍ବା, ପୁନ ପରିୱାସଦାନକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନେନ ପନ ପରିୱୁତ୍ଥଦିୱସାନଂ ମକ୍ଖିତତ୍ତା ପୁନ ଆଦିତୋ ପଟ୍ଠାୟ ପରିୱସିତବ୍ବଂ । ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସସ୍ସ ଚ ମୂଲାପତ୍ତିୟା ଅନ୍ତରାପତ୍ତିଂ ସମୋଧାନେତ୍ୱା ମାନତ୍ତଂ ଦାତବ୍ବଂ, ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ଚ ଅବ୍ଭେତବ୍ବୋ । କଥଂ ? ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ କରୋନ୍ତେନ ତାୱ ସଚେ ମୂଲାପତ୍ତି ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ହୋତି,

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରାସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନା, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ପଟିକସ୍ସିତୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସନା ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା ।

ଏୱଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସିତେନ ପୁନ ଆଦିତୋ ପଟ୍ଠାୟ ପରିୱସିତବ୍ବଂ । ପରିୱସନ୍ତେନ ଚ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚିଂ, ତଂ ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋହଂ ପରିୱସାମି, ୱେଦିୟାମହଂ, ଭନ୍ତେ, ୱେଦିୟତୀତି ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଧାରେତୂ’’ତି –

ଆରୋଚେତବ୍ବଂ ।

ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସସ୍ସ ମାନତ୍ତଂ ଦେନ୍ତେନ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚିଂ, ତଂ ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚି, ତଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଦଦେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚି, ତଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଦେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତସ୍ସ ଦାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଦିନ୍ନଂ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା ।

କମ୍ମୱାଚାପରିୟୋସାନେ ମାନତ୍ତସମାଦାନାଦି ସବ୍ବଂ ୱୁତ୍ତନୟମେୱ । ଆରୋଚେନ୍ତେନ ପନ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚିଂ, ତଂ ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋହଂ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ମାନତ୍ତଂ ଚରାମି, ୱେଦିୟାମହଂ ଭନ୍ତେ, ୱେଦିୟତୀତି ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଧାରେତୂ’’ତି –

ଏୱଂ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ ।

ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତଂ ଅବ୍ଭେନ୍ତେନ ଚ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚିଂ, ତଂ ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋହଂ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ଭନ୍ତେ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚି, ତଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅବ୍ଭେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପକ୍ଖପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ପକ୍ଖପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱସନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚି, ତଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଞ୍ଚ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅବ୍ଭେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅବ୍ଭାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଅବ୍ଭିତୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା ।

ଇମିନାୱ ନୟେନ ମାନତ୍ତାରହମାନତ୍ତଚାରିକଅବ୍ଭାନାରହକାଲେସୁପି ଅନ୍ତରାପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜିତ୍ୱା ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛାଦେନ୍ତସ୍ସ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନମେୱ କତ୍ୱା ମୂଲାପତ୍ତିୟା ଅନ୍ତରାପତ୍ତିଂ ସମୋଧାନେତ୍ୱା ମାନତ୍ତଂ ଦତ୍ୱା ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତସ୍ସ ଅବ୍ଭାନଂ କାତବ୍ବଂ । ଏତ୍ଥ ପନ ‘‘ସୋହଂ ପରିୱସନ୍ତୋ’’ତି ଆଗତଟ୍ଠାନେ ‘‘ସୋହଂ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ମାନତ୍ତାରହୋ’’ତି ୱା ‘‘ସୋହଂ ମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତୋ’’ତି ୱା ‘‘ସୋହଂ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ଅବ୍ଭାନାରହୋ’’ତି ୱା ୱତ୍ତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ପନ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟ ଆପତ୍ତିୟା ମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତୋ ଅନ୍ତରାପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜିତ୍ୱା ନ ପଟିଚ୍ଛାଦେତି, ସୋ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସିତ୍ୱା ଅନ୍ତରାପତ୍ତିୟା ପୁନ ମାନତ୍ତଂ ଦତ୍ୱା ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ଅବ୍ଭେତବ୍ବୋ । କଥଂ ? ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ କରୋନ୍ତେନ ତାୱ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନା, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ପଟିକସ୍ସିତୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନା ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା ।

ଏୱଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସିତ୍ୱା ମାନତ୍ତଂ ଦେନ୍ତେନ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚିଂ, ତଂ ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚି, ତଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଦଦେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚି, ତଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଦେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତସ୍ସ ଦାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଦିନ୍ନଂ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା ।

କମ୍ମୱାଚାପରିୟୋସାନେ ମାନତ୍ତସମାଦାନାଦି ସବ୍ବଂ ୱୁତ୍ତନୟମେୱ । ଆରୋଚେନ୍ତେନ ପନ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତଂ ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ମାନତ୍ତଂ ଚରାମି, ୱେଦିୟାମହଂ, ଭନ୍ତେ, ୱେଦିୟତୀତି ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଧାରେତୂ’’ତି –

ଏୱଂ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ ।

ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତଂ ଅବ୍ଭେନ୍ତେନ ଚ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚିଂ, ତଂ ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚି, ତଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅବ୍ଭେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନଂ ୟାଚି, ତଂ ସଙ୍ଘୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସି, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନ୍ତରା ସମ୍ବହୁଲାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅବ୍ଭେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅବ୍ଭାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଅବ୍ଭିତୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚଂ କତ୍ୱା ଅବ୍ଭେତବ୍ବୋ ।

ଅବ୍ଭାନାରହକାଲେପି ଅନ୍ତରାପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜିତ୍ୱା ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛାଦେନ୍ତସ୍ସ ଇମିନାୱ ନୟେନ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନା ମାନତ୍ତଦାନଂ ଅବ୍ଭାନଞ୍ଚ ୱେଦିତବ୍ବଂ । କେୱଲଂ ପନେତ୍ଥ ‘‘ମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତୋ’’ତି ଅୱତ୍ୱା ‘‘ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ଅବ୍ଭାନାରହୋ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ ।

ଓଧାନସମୋଧାନପରିୱାସକଥା ନିଟ୍ଠିତା ।

୨୪୪.ଅଗ୍ଘସମୋଧାନୋ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୦୨) ନାମ ସମ୍ବହୁଲାସୁ ଆପତ୍ତୀସୁ ୟା ଏକା ୱା ଦ୍ୱେ ୱା ତିସ୍ସୋ ୱା ସମ୍ବହୁଲା ୱା ଆପତ୍ତିୟୋ ସବ୍ବଚିରପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାୟ ତାସଂ ରତ୍ତିପରିଚ୍ଛେଦୱସେନ ଅୱସେସାନଂ ଊନତରପଟିଚ୍ଛନ୍ନାନଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ପରିୱାସୋ ଦୀୟତି, ଅୟଂ ୱୁଚ୍ଚତି ଅଗ୍ଘସମୋଧାନୋ । ୟସ୍ସ ପନ ସତଂ ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା, ଅପରମ୍ପି ସତଂ ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାତି ଏୱଂ ଦସକ୍ଖତ୍ତୁଂ କତ୍ୱା ଆପତ୍ତିସହସ୍ସଂ ଦିୱସସତଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ ହୋତି, ତେନ କିଂ କାତବ୍ବନ୍ତି ? ସବ୍ବା ସମୋଦହିତ୍ୱା ଦସ ଦିୱସେ ପରିୱସିତବ୍ବଂ । ଏୱଂ ଏକେନେୱ ଦସାହେନ ଦିୱସସତମ୍ପି ପରିୱସିତବ୍ବମେୱ ହୋତି । ୱୁତ୍ତମ୍ପି ଚେତଂ –

‘‘ଦସସତଂ ରତ୍ତିସତଂ, ଆପତ୍ତିୟୋ ଛାଦୟିତ୍ୱାନ ।

ଦସ ରତ୍ତିୟୋ ୱସିତ୍ୱାନ, ମୁଚ୍ଚେୟ୍ୟ ପାରିୱାସିକୋ’’ତି ॥ (ପରି॰ ୪୭୭) ।

ଅୟଂ ଅଗ୍ଘସମୋଧାନୋ ନାମ ।

ତସ୍ସ ଆରୋଚନଦାନଲକ୍ଖଣଂ ଏୱଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ – ସଚେ କସ୍ସଚି ଭିକ୍ଖୁନୋ ଏକା ଆପତ୍ତି ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ହୋତି, ଏକା ଆପତ୍ତି ଦ୍ୱୀହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା, ଏକା ତୀହପଟିଚ୍ଛନ୍ନା, ଏକା ଚତୂହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା, ଏକା ପଞ୍ଚାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା, ଏକା ଛାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା, ଏକା ସତ୍ତାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା, ଏକା ଅଟ୍ଠାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା, ଏକା ନୱାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା, ଏକା ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ହୋତି, ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଙ୍ଘଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ଏକଂସଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ କରିତ୍ୱା…ପେ॰… ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦ୍ୱୀହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ…ପେ॰… ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚାମୀ’’ତି ।

ଦୁତିୟମ୍ପି ୟାଚିତବ୍ବୋ । ତତିୟମ୍ପି ୟାଚିତବ୍ବୋ ।

ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପଟିବଲେନ ସଙ୍ଘୋ ଞାପେତବ୍ବୋ –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ…ପେ॰… ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଦଦେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ…ପେ॰… ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଦେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସସ୍ସ ଦାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଦିନ୍ନୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସୋ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା ।

କମ୍ମୱାଚାପରିୟୋସାନେ ୱତ୍ତସମାଦାନାଦି ସବ୍ବଂ ୱୁତ୍ତନୟମେୱ । ଆରୋଚେନ୍ତେନ ପନ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ…ପେ॰… ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱସାମି, ୱେଦିୟାମହଂ, ଭନ୍ତେ, ୱେଦିୟତୀତି ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଧାରେତୂ’’ତି –

ଏୱଂ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ ।

ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସସ୍ସ ମାନତ୍ତଂ ଦେନ୍ତେନ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ…ପେ॰… ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ…ପେ॰… ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଦଦେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ…ପେ॰… ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଦେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତସ୍ସ ଦାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଦିନ୍ନଂ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା ।

କମ୍ମୱାଚାପରିୟୋସାନେ ଚ ମାନତ୍ତସମାଦାନାଦି ସବ୍ବଂ ୱୁତ୍ତନୟମେୱ । ଆରୋଚେନ୍ତେନ ପନ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ…ପେ॰… ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ମାନତ୍ତଂ ଚରାମି, ୱେଦିୟାମହଂ, ଭନ୍ତେ, ୱେଦିୟତୀତି ମଂ ସଙ୍ଘୋ ଧାରେତୂ’’ତି ଆରୋଚେତବ୍ବଂ ।

ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ଅବ୍ଭେତବ୍ବୋ । ଅବ୍ଭେନ୍ତେନ ଚ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ…ପେ॰… ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋହଂ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚିଂ, ତସ୍ସ ମେ ସଙ୍ଘୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ…ପେ॰… ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅବ୍ଭେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଏକାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ…ପେ॰… ସମ୍ବହୁଲା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଦସାହପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟୋ, ତାସଂ ଅଗ୍ଘେନ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ଅଦାସି, ସୋ ପରିୱୁତ୍ଥପରିୱାସୋ ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ୟାଚି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଅଦାସି, ସୋ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଅବ୍ଭାନଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅବ୍ଭେତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅବ୍ଭାନଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ।

‘‘ଅବ୍ଭିତୋ ସଙ୍ଘେନ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି –

ଏୱଂ କମ୍ମୱାଚଂ କତ୍ୱା ଅବ୍ଭେତବ୍ବୋ ।

ଅଗ୍ଘସମୋଧାନପରିୱାସକଥା ନିଟ୍ଠିତା ।

୨୪୫.ମିସ୍ସକସମୋଧାନୋ (ଚୁଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧୦୨) ନାମ – ୟୋ ନାନାୱତ୍ଥୁକା ଆପତ୍ତିୟୋ ଏକତୋ କତ୍ୱା ଦୀୟତି । ତତ୍ରାୟଂ ନୟୋ –

‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ବହୁଲା ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜିଂ ଏକଂ ସୁକ୍କୱିସ୍ସଟ୍ଠିଂ, ଏକଂ କାୟସଂସଗ୍ଗଂ, ଏକଂ ଦୁଟ୍ଠୁଲ୍ଲୱାଚଂ, ଏକଂ ଅତ୍ତକାମଂ, ଏକଂ ସଞ୍ଚରିତ୍ତଂ, ଏକଂ କୁଟିକାରଂ, ଏକଂ ୱିହାରକାରଂ, ଏକଂ ଦୁଟ୍ଠଦୋସଂ, ଏକଂ ଅଞ୍ଞଭାଗିୟଂ, ଏକଂ ସଙ୍ଘଭେଦକଂ, ଏକଂ ସଙ୍ଘଭେଦାନୁୱତ୍ତକଂ, ଏକଂ ଦୁବ୍ବଚଂ, ଏକଂ କୁଲଦୂସକଂ, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘଂ ତାସଂ ଆପତ୍ତୀନଂ ସମୋଧାନପରିୱାସଂ ୟାଚାମୀ’’ତି –

ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା ତଦନୁରୂପାୟ କମ୍ମୱାଚାୟ ପରିୱାସୋ ଦାତବ୍ବୋ ।

ଏତ୍ଥ ଚ ‘‘ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି ନାନାୱତ୍ଥୁକାୟୋ’’ତିପି ‘‘ସଙ୍ଘାଦିସେସା ଆପତ୍ତିୟୋ ଆପଜ୍ଜି’’ଇତିପି ଏୱଂ ପୁବ୍ବେ ୱୁତ୍ତନୟେନ ୱତ୍ଥୁୱସେନପି ଗୋତ୍ତୱସେନପି ନାମୱସେନପି ଆପତ୍ତିୱସେନପି ୟୋଜେତ୍ୱା କମ୍ମଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ, ତସ୍ମା ନ ଇଧ ୱିସୁଂ କମ୍ମୱାଚଂ ୟୋଜେତ୍ୱା ଦସ୍ସୟିସ୍ସାମ ପୁବ୍ବେ ସବ୍ବାପତ୍ତିସାଧାରଣଂ କତ୍ୱା ୟୋଜେତ୍ୱା ଦସ୍ସିତାୟ ଏୱ କମ୍ମୱାଚାୟ ନାନାୱତ୍ଥୁକାହିପି ଆପତ୍ତୀହି ୱୁଟ୍ଠାନସମ୍ଭୱତୋ ସାୟେୱେତ୍ଥ କମ୍ମୱାଚା ଅଲନ୍ତି ।

ମିସ୍ସକସମୋଧାନପରିୱାସକଥା ନିଟ୍ଠିତା ।

୨୪୬. ସଚେ କୋଚି ଭିକ୍ଖୁ ପରିୱସନ୍ତୋ ୱିବ୍ଭମତି, ସାମଣେରୋ ୱା ହୋତି, ୱିବ୍ଭମନ୍ତସ୍ସ ସାମଣେରସ୍ସ ଚ ପରିୱାସୋ ନ ରୁହତି । ସୋ ଚେ ପୁନ ଉପସମ୍ପଜ୍ଜତି, ତସ୍ସ ତଦେୱ ପୁରିମଂ ପରିୱାସଦାନଂ, ୟୋ ପରିୱାସୋ ଦିନ୍ନୋ, ସୁଦିନ୍ନୋ, ୟୋ ପରିୱୁତ୍ଥୋ, ସୁପରିୱୁତ୍ଥୋ, ଅୱସେସୋ ପରିୱସିତବ୍ବୋ । ସଚେପି ମାନତ୍ତାରହୋ ମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତୋ ଅବ୍ଭାନାରହୋ ୱା ୱିବ୍ଭମତି, ସାମଣେରୋ ୱା ହୋତି, ସୋ ଚେ ପୁନ ଉପସମ୍ପଜ୍ଜତି, ତସ୍ସ ତଦେୱ ପୁରିମଂ ପରିୱାସଦାନଂ, ୟୋ ପରିୱାସୋ ଦିନ୍ନୋ, ସୁଦିନ୍ନୋ, ୟୋ ପରିୱୁତ୍ଥୋ, ସୁପରିୱୁତ୍ଥୋ, ୟଂ ମାନତ୍ତଂ ଦିନ୍ନଂ, ସୁଦିନ୍ନଂ, ୟଂ ମାନତ୍ତଂ ଚିଣ୍ଣଂ, ତଂ ସୁଚିଣ୍ଣଂ, ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ଅବ୍ଭେତବ୍ବୋ ।

ସଚେ କୋଚି ଭିକ୍ଖୁ ପରିୱସନ୍ତୋ ଉମ୍ମତ୍ତକୋ ହୋତି ଖିତ୍ତଚିତ୍ତୋ ୱେଦନାଟ୍ଟୋ, ଉମ୍ମତ୍ତକସ୍ସ ଖିତ୍ତଚିତ୍ତସ୍ସ ୱେଦନାଟ୍ଟସ୍ସ ଚ ପରିୱାସୋ ନ ରୁହତି । ସୋ ଚେ ପୁନ ଅନୁମ୍ମତ୍ତକୋ ହୋତି ଅଖିତ୍ତଚିତ୍ତୋ ଅୱେଦନାଟ୍ଟୋ, ତଦେୱ ପୁରିମଂ ପରିୱାସଦାନଂ, ୟୋ ପରିୱାସୋ ଦିନ୍ନୋ, ସୁଦିନ୍ନୋ, ୟୋ ପରିୱୁତ୍ଥୋ, ସୁପରିୱୁତ୍ଥୋ, ଅୱସେସୋ ପରିୱସିତବ୍ବୋ । ମାନତ୍ତାରହାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

ସଚେ କୋଚି ପରିୱସନ୍ତୋ ଉକ୍ଖିତ୍ତକୋ ହୋତି, ଉକ୍ଖିତ୍ତକସ୍ସ ପରିୱାସୋ ନ ରୁହତି । ସଚେ ପୁନ ଓସାରୀୟତି, ତସ୍ସ ତଦେୱ ପୁରିମଂ ପରିୱାସଦାନଂ, ୟୋ ପରିୱାସୋ ଦିନ୍ନୋ, ସୁଦିନ୍ନୋ, ୟୋ ପରିୱୁତ୍ଥୋ, ସୁପରିୱୁତ୍ଥୋ, ଅୱସେସୋ ପରିୱସିତବ୍ବୋ । ମାନତ୍ତାରହାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

ସଚେ କସ୍ସଚି ଭିକ୍ଖୁନୋ ଇତ୍ଥିଲିଙ୍ଗଂ ପାତୁଭୱତି, ତସ୍ସ ସାୟେୱ ଉପଜ୍ଝା, ସାୟେୱ ଉପସମ୍ପଦା, ପୁନ ଉପଜ୍ଝା ନ ଗହେତବ୍ବା, ଉପସମ୍ପଦା ଚ ନ କାତବ୍ବା, ଭିକ୍ଖୁଉପସମ୍ପଦତୋ ପଭୁତି ୟାୱ ୱସ୍ସଗଣନା, ସାୟେୱ ୱସ୍ସଗଣନା, ନ ଇତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୱସ୍ସଗଣନା କାତବ୍ବା । ଅପ୍ପତିରୂପଂ ଦାନିସ୍ସା ଭିକ୍ଖୂନଂ ମଜ୍ଝେ ୱସିତୁଂ, ତସ୍ମା ଭିକ୍ଖୁନୁପସ୍ସୟଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁନୀହି ସଦ୍ଧିଂ ୱସିତବ୍ବଂ । ୟା ଦେସନାଗାମିନିୟୋ ୱା ୱୁଟ୍ଠାନଗାମିନିୟୋ ୱା ଆପତ୍ତିୟୋ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଭିକ୍ଖୁନୀହି ସାଧାରଣା, ତାସଂ ଭିକ୍ଖୁନୀହି କାତବ୍ବଂ, ୱିନୟକମ୍ମମେୱ ଭିକ୍ଖୁନୀନଂ ସନ୍ତିକେ କାତବ୍ବଂ । ୟା ପନ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଭିକ୍ଖୁନୀହି ଅସାଧାରଣା ସୁକ୍କୱିସ୍ସଟ୍ଠିଆଦିକା ଆପତ୍ତିୟୋ, ତାହି ଆପତ୍ତୀହି ଅନାପତ୍ତି, ଲିଙ୍ଗେ ପରିୱତ୍ତେ ତା ଆପତ୍ତିୟୋ ୱୁଟ୍ଠିତାୱ ହୋନ୍ତି, ପୁନ ପକତିଲିଙ୍ଗେ ଉପ୍ପନ୍ନେପି ତାହି ଆପତ୍ତୀହି ତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତିୟେୱ । ଭିକ୍ଖୁନିୟା ପୁରିସଲିଙ୍ଗେ ପାତୁଭୂତେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ୱୁତ୍ତଞ୍ଚେତଂ –

‘‘ତେନ ଖୋ ପନ ସମୟେନ ଅଞ୍ଞତରସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଇତ୍ଥିଲିଙ୍ଗଂ ପାତୁଭୂତଂ ହୋତି । ଭଗୱତୋ ଏତମତ୍ଥଂ ଆରୋଚେସୁଂ । ଅନୁଜାନାମି ଭିକ୍ଖୱେ ତଂୟେୱ ଉପଜ୍ଝଂ, ତଂୟେୱ ଉପସମ୍ପଦଂ, ତାନିୟେୱ ୱସ୍ସାନି ଭିକ୍ଖୁନୀହି ସଙ୍ଗମିତୁଂ, ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଭିକ୍ଖୁନୀହି ସାଧାରଣା, ତା ଆପତ୍ତିୟୋ ଭିକ୍ଖୁନୀନଂ ସନ୍ତିକେ ୱୁଟ୍ଠାତୁଂ । ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଭିକ୍ଖୁନୀହି ଅସାଧାରଣା, ତାହି ଆପତ୍ତୀହି ଅନାପତ୍ତି ।

‘‘ତେନ ଖୋ ପନ ସମୟେନ ଅଞ୍ଞତରିସ୍ସା ଭିକ୍ଖୁନିୟା ପୁରିସଲିଙ୍ଗଂ ପାତୁଭୂତଂ ହୋତି । ଭଗୱତୋ ଏତମତ୍ଥଂ ଆରୋଚେସୁଂ । ଅନୁଜାନାମି ଭିକ୍ଖୱେ ତଂୟେୱ ଉପଜ୍ଝଂ, ତଂୟେୱ ଉପସମ୍ପଦଂ, ତାନିୟେୱ ୱସ୍ସାନି ଭିକ୍ଖୂହି ସଙ୍ଗମିତୁଂ, ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଭିକ୍ଖୁନୀନଂ ଭିକ୍ଖୂହି ସାଧାରଣା, ତା ଆପତ୍ତିୟୋ ଭିକ୍ଖୂନଂ ସନ୍ତିକେ ୱୁଟ୍ଠାତୁଂ । ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ଭିକ୍ଖୁନୀନଂ ଭିକ୍ଖୂହି ଅସାଧାରଣା, ତାହି ଆପତ୍ତୀହି ଅନାପତ୍ତୀ’’ତି (ପାରା॰ ୬୯) ।

୨୪୭.ଅୟଂ ପନେତ୍ଥ ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧.୬୯) – ଇମେସୁ ଦ୍ୱୀସୁ ଲିଙ୍ଗେସୁ ପୁରିସଲିଙ୍ଗଂ ଉତ୍ତମଂ, ଇତ୍ଥିଲିଙ୍ଗଂ ହୀନଂ, ତସ୍ମା ପୁରିସଲିଙ୍ଗଂ ବଲୱଅକୁସଲେନ ଅନ୍ତରଧାୟତି, ଇତ୍ଥିଲିଙ୍ଗଂ ଦୁବ୍ବଲକୁସଲେନ ପତିଟ୍ଠାତି । ଇତ୍ଥିଲିଙ୍ଗଂ ପନ ଅନ୍ତରଧାୟନ୍ତଂ ଦୁବ୍ବଲଅକୁସଲେନ ଅନ୍ତରଧାୟତି, ପୁରିସଲିଙ୍ଗଂ ବଲୱକୁସଲେନ ପତିଟ୍ଠାତି । ଏୱଂ ଉଭୟମ୍ପି ଅକୁସଲେନ ଅନ୍ତରଧାୟତି, କୁସଲେନ ପଟିଲବ୍ଭତି ।

ତତ୍ଥ ସଚେ ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଏକତୋ ସଜ୍ଝାୟଂ ୱା ଧମ୍ମସାକଚ୍ଛଂ ୱା କତ୍ୱା ଏକାଗାରେ ନିପଜ୍ଜିତ୍ୱା ନିଦ୍ଦଂ ଓକ୍କନ୍ତାନଂ ଏକସ୍ସ ଇତ୍ଥିଲିଙ୍ଗଂ ପାତୁଭୱତି, ଉଭିନ୍ନମ୍ପି ସହସେୟ୍ୟାପତ୍ତି ହୋତି । ସୋ ଚେ ପଟିବୁଜ୍ଝିତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ୱିପ୍ପକାରଂ ଦିସ୍ୱା ଦୁକ୍ଖୀ ଦୁମ୍ମନୋ ରତ୍ତିଭାଗେୟେୱ ଇତରସ୍ସ ଆରୋଚେୟ୍ୟ, ତେନ ସମସ୍ସାସେତବ୍ବୋ ‘‘ହୋତୁ ମା ଚିନ୍ତୟିତ୍ଥ, ୱଟ୍ଟସ୍ସେୱେସୋ ଦୋସୋ, ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧେନ ଦ୍ୱାରଂ ଦିନ୍ନଂ, ଭିକ୍ଖୁ ୱା ହୋତୁ ଭିକ୍ଖୁନୀ ୱା, ଅନାୱଟୋ ଧମ୍ମୋ, ଅୱାରିତୋ ସଗ୍ଗମଗ୍ଗୋ’’ତି । ସମସ୍ସାସେତ୍ୱା ଏୱଂ ୱତ୍ତବ୍ବଂ ‘‘ତୁମ୍ହେହି ଭିକ୍ଖୁନୁପସ୍ସୟଂ ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଅତ୍ଥି ପନ ତେ କାଚି ସନ୍ଦିଟ୍ଠା ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ’’ତି । ସଚସ୍ସା ହୋନ୍ତି ତାଦିସା ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ, ‘‘ଅତ୍ଥୀ’’ତି, ନୋ ଚେ ହୋନ୍ତି, ‘‘ନତ୍ଥୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ମମ ସଙ୍ଗହଂ କରୋଥ, ଇଦାନି ମଂ ପଠମଂ ଭିକ୍ଖୁନୁପସ୍ସୟଂ ନେଥା’’ତି । ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ତଂ ଗହେତ୍ୱା ତସ୍ସା ୱା ସନ୍ଦିଟ୍ଠାନଂ ଅତ୍ତନୋ ୱା ସନ୍ଦିଟ୍ଠାନଂ ଭିକ୍ଖୁନୀନଂ ସନ୍ତିକଂ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ଗଚ୍ଛନ୍ତେନ ଚ ନ ଏକକେନ ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ଚତୂହି ପଞ୍ଚହି ଭିକ୍ଖୂହି ସଦ୍ଧିଂ ଜୋତିକଞ୍ଚ କତ୍ତରଦଣ୍ଡକଞ୍ଚ ଗହେତ୍ୱା ସଂୱିଦହନଂ ପରିମୋଚେତ୍ୱା ‘‘ମୟଂ ଅସୁକଂ ନାମ ଠାନଂ ଗଚ୍ଛାମା’’ତି ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ବହିଗାମେ ଦୂରେ ୱିହାରୋ ହୋତି, ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ଗାମନ୍ତରନଦୀପାରରତ୍ତିୱିପ୍ପୱାସଗଣଓହୀୟନାପତ୍ତୀହି ଅନାପତ୍ତି । ଭିକ୍ଖୁନୁପସ୍ସୟଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ତା ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ ୱତ୍ତବ୍ବା ‘‘ଅସୁକଂ ନାମ ଭିକ୍ଖୁଂ ଜାନାଥା’’ତି ? ‘‘ଆମ, ଅୟ୍ୟା’’ତି । ତସ୍ସ ଇତ୍ଥିଲିଙ୍ଗଂ ପାତୁଭୂତଂ, ସଙ୍ଗହଂ ଦାନିସ୍ସା କରୋଥାତି । ତା ଚେ ‘‘ସାଧୁ ଅୟ୍ୟା, ଇଦାନି ମୟମ୍ପି ସଜ୍ଝାୟିସ୍ସାମ, ଧମ୍ମଂ ସୋସ୍ସାମ, ଗଚ୍ଛଥ ତୁମ୍ହେ’’ତି ୱତ୍ୱା ସଙ୍ଗହଂ କରୋନ୍ତି, ଆରାଧିକା ଚ ହୋନ୍ତି ସଙ୍ଗାହିକା ଲଜ୍ଜିନିୟୋ, ତା କୋପେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ନ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ଗଚ୍ଛତି ଚେ, ଗାମନ୍ତରନଦୀପାରରତ୍ତିୱିପ୍ପୱାସଗଣଓହୀୟନାପତ୍ତୀହି ନ ମୁଚ୍ଚତି ।

ସଚେ ପନ ଲଜ୍ଜିନିୟୋ ହୋନ୍ତି, ନ ସଙ୍ଗାହିକାୟୋ, ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ଗନ୍ତୁଂ ଲବ୍ଭତି । ସଚେପି ଅଲଜ୍ଜିନିୟୋ ହୋନ୍ତି, ସଙ୍ଗହଂ ପନ କରୋନ୍ତି, ତାପି ପରିଚ୍ଚଜିତ୍ୱା ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ଗନ୍ତୁଂ ଲବ୍ଭତି । ସଚେ ଲଜ୍ଜିନିୟୋ ଚ ସଙ୍ଗାହିକା ଚ, ଞାତିକା ନ ହୋନ୍ତି, ଆସନ୍ନଗାମେ ପନ ଅଞ୍ଞା ଞାତିକା ହୋନ୍ତି ପଟିଜଗ୍ଗନିକା, ତାସମ୍ପି ସନ୍ତିକଂ ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀତି ୱଦନ୍ତି । ଗନ୍ତ୍ୱା ସଚେ ଭିକ୍ଖୁଭାୱେପି ନିସ୍ସୟପଟିପନ୍ନୋ, ପତିରୂପାୟ ଭିକ୍ଖୁନିୟା ସନ୍ତିକେ ନିସ୍ସୟୋ ଗହେତବ୍ବୋ, ମାତିକା ୱା ୱିନୟୋ ୱା ଉଗ୍ଗହିତୋ ସୁଗ୍ଗହିତୋ, ପୁନ ଉଗ୍ଗଣ୍ହନକାରଣଂ ନତ୍ଥି । ସଚେ ଭିକ୍ଖୁଭାୱେପି ପରିସାୱଚରୋ, ତସ୍ସ ସନ୍ତିକେୟେୱ ଉପସମ୍ପନ୍ନା ସୂପସମ୍ପନ୍ନା, ଅଞ୍ଞସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ନିସ୍ସୟୋ ଗହେତବ୍ବୋ । ପୁବ୍ବେ ତଂ ନିସ୍ସାୟ ୱସନ୍ତେହିପି ଅଞ୍ଞସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ନିସ୍ସୟୋ ଗହେତବ୍ବୋ । ପରିପୁଣ୍ଣୱସ୍ସସାମଣେରେନପି ଅଞ୍ଞସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ଉପଜ୍ଝା ଗହେତବ୍ବା ।

ୟଂ ପନସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁଭାୱେ ଅଧିଟ୍ଠିତଂ ତିଚୀୱରଞ୍ଚ ପତ୍ତୋ ଚ, ତଂ ଅଧିଟ୍ଠାନଂ ୱିଜହତି, ପୁନ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବଂ । ସଙ୍କଚ୍ଚିକା ଚ ଉଦକସାଟିକା ଚ ଗହେତବ୍ବା । ୟଂ ଅତିରେକଚୀୱରଂ ୱା ଅତିରେକପତ୍ତୋ ୱା ୱିନୟକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ଠପିତୋ ହୋତି, ତମ୍ପି ସବ୍ବଂ ୱିନୟକମ୍ମଂ ୱିଜହତି, ପୁନ କାତବ୍ବଂ । ପଟିଗ୍ଗହିତତେଲମଧୁଫାଣିତାଦୀନିପି ପଟିଗ୍ଗହଣଂ ୱିଜହନ୍ତି । ସଚେ ପଟିଗ୍ଗହଣତୋ ସତ୍ତମେ ଦିୱସେ ଲିଙ୍ଗଂ ପରିୱତ୍ତତି, ପୁନ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ସତ୍ତାହଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟଂ ପନ ଭିକ୍ଖୁକାଲେ ଅଞ୍ଞସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସନ୍ତକଂ ପଟିଗ୍ଗହିତଂ, ତଂ ପଟିଗ୍ଗହଣଂ ନ ୱିଜହତି । ୟମ୍ପି ଉଭିନ୍ନଂ ସାଧାରଣଂ ଅୱିଭଜିତ୍ୱା ଠପିତଂ, ତଂ ପକତତ୍ତୋ ରକ୍ଖତି । ୟଂ ପନ ୱିଭତ୍ତଂ ଏତସ୍ସେୱ ସନ୍ତକଂ, ତଂ ପଟିଗ୍ଗହଣଂ ୱିଜହତି । ୱୁତ୍ତଞ୍ଚେତଂ ପରିୱାରେ –

‘‘ତେଲଂ ମଧୁ ଫାଣିତଞ୍ଚାପି ସପ୍ପିଂ, ସାମଂ ଗହେତ୍ୱା ନିକ୍ଖିପେୟ୍ୟ ।

ଅୱୀତିୱତ୍ତେ ସତ୍ତାହେ, ସତି ପଚ୍ଚୟେ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ଆପତ୍ତି ।

ପଞ୍ହା ମେସା କୁସଲେହି ଚିନ୍ତିତା’’ତି ॥ (ପରି॰ ୪୮୦) ।

ଇଦଞ୍ହି ଲିଙ୍ଗପରିୱତ୍ତନଂ ସନ୍ଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ । ପଟିଗ୍ଗହଣଂ ନାମ ଲିଙ୍ଗପରିୱତ୍ତନେନ, କାଲକିରିୟାୟ, ସିକ୍ଖାପଚ୍ଚକ୍ଖାନେନ, ହୀନାୟାୱତ୍ତନେନ, ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନସ୍ସ ଦାନେନ, ଅନପେକ୍ଖୱିସ୍ସଜ୍ଜନେନ, ଅଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଗହଣେନ ଚ ୱିଜହତି । ତସ୍ମା ସଚେପି ହରୀତକଖଣ୍ଡମ୍ପି ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଠପିତମତ୍ଥି, ସବ୍ବମସ୍ସ ପଟିଗ୍ଗହଣଂ ୱିଜହତି । ଭିକ୍ଖୁୱିହାରେ ପନ ୟଂ କିଞ୍ଚିସ୍ସା ସନ୍ତକଂ ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ୱା ଅପ୍ପଟିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ୱା ଠପିତଂ, ସବ୍ବସ୍ସ ସାୱ ଇସ୍ସରା, ଆହରାପେତ୍ୱା ଗହେତବ୍ବଂ । ୟଂ ପନେତ୍ଥ ଥାୱରଂ ତସ୍ସା ସନ୍ତକଂ ସେନାସନଂ ୱା ଉପରୋପକା ୱା, ତେ ୟସ୍ସିଚ୍ଛତି, ତସ୍ସ ଦାତବ୍ବା । ତେରସସୁ ସମ୍ମୁତୀସୁ ୟା ଭିକ୍ଖୁକାଲେ ଲଦ୍ଧା ସମ୍ମୁତି, ସବ୍ବା ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି, ପୁରିମିକାୟ ସେନାସନଗ୍ଗାହୋ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି । ସଚେ ପଚ୍ଛିମିକାୟ ସେନାସନେ ଗହିତେ ଲିଙ୍ଗଂ ପରିୱତ୍ତତି, ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘୋ ଚସ୍ସା ଉପ୍ପନ୍ନଲାଭଂ ଦାତୁକାମୋ ହୋତି, ଅପଲୋକେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବୋ ।

ସଚେ ଭିକ୍ଖୁନୀହି ସାଧାରଣାୟ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନାୟ ଆପତ୍ତିୟା ପରିୱସନ୍ତସ୍ସ ଲିଙ୍ଗଂ ପରିୱତ୍ତତି, ପୁନ ପକ୍ଖମାନତ୍ତମେୱ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତସ୍ସ ପରିୱତ୍ତତି, ପୁନ ପକ୍ଖମାନତ୍ତମେୱ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତସ୍ସ ପରିୱତ୍ତତି, ଭିକ୍ଖୁନୀହି ଅବ୍ଭାନକମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅକୁସଲୱିପାକେ ପରିକ୍ଖୀଣେ ପକ୍ଖମାନତ୍ତକାଲେ ପୁନଦେୱ ଲିଙ୍ଗଂ ପରିୱତ୍ତତି, ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତମେୱ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ଚିଣ୍ଣେ ପକ୍ଖମାନତ୍ତେ ପରିୱତ୍ତତି, ଭିକ୍ଖୂହି ଅବ୍ଭାନକମ୍ମଂ କାତବ୍ବନ୍ତି ।

ଭିକ୍ଖୁନିୟା ଲିଙ୍ଗପରିୱତ୍ତନେପି ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ସବ୍ବୋ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ଅୟଂ ପନ ୱିସେସୋ – ସଚେ ଭିକ୍ଖୁନିକାଲେ ଆପନ୍ନା ସଞ୍ଚରିତ୍ତାପତ୍ତି ପଟିଚ୍ଛନ୍ନା ହୋତି, ପରିୱାସଦାନଂ ନତ୍ଥି, ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତମେୱ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ପକ୍ଖମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତିୟା ଲିଙ୍ଗଂ ପରିୱତ୍ତତି, ନ ତେନତ୍ଥୋ, ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତମେୱ ଦାତବ୍ବଂ । ସଚେ ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତାୟ ପରିୱତ୍ତତି, ପୁନ ମାନତ୍ତଂ ଅଦତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୂହି ଅବ୍ଭେତବ୍ବୋ । ଅଥ ଭିକ୍ଖୂହି ମାନତ୍ତେ ଅଦିନ୍ନେ ପୁନ ଲିଙ୍ଗଂ ପରିୱତ୍ତତି, ଭିକ୍ଖୁନୀହି ପକ୍ଖମାନତ୍ତମେୱ ଦାତବ୍ବଂ । ଅଥ ଛାରତ୍ତଂ ମାନତ୍ତଂ ଚରନ୍ତସ୍ସ ପୁନ ପରିୱତ୍ତତି, ପକ୍ଖମାନତ୍ତମେୱ ଦାତବ୍ବଂ । ଚିଣ୍ଣମାନତ୍ତସ୍ସ ପନ ଲିଙ୍ଗପରିୱତ୍ତେ ଜାତେ ଭିକ୍ଖୁନୀହି ଅବ୍ଭାନକମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ । ପୁନ ପରିୱତ୍ତେ ଚ ଲିଙ୍ଗେ ଭିକ୍ଖୁନିଭାୱେ ଠିତାୟପି ୟା ଆପତ୍ତିୟୋ ପୁବ୍ବେ ପଟିପ୍ପସ୍ସଦ୍ଧା, ତା ସୁପ୍ପଟିପ୍ପସ୍ସଦ୍ଧା ଏୱାତି ।

୨୪୮. ଇତୋ ପରଂ ପାରିୱାସିକାଦୀନଂ ୱତ୍ତଂ ଦସ୍ସୟିସ୍ସାମ – ପାରିୱାସିକେନ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୭୬) ଭିକ୍ଖୁନା ଉପଜ୍ଝାୟେନ ହୁତ୍ୱା ନ ଉପସମ୍ପାଦେତବ୍ବଂ, ୱତ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ପନ ଉପସମ୍ପାଦେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଆଚରିୟେନ ହୁତ୍ୱାପି କମ୍ମୱାଚା ନ ସାୱେତବ୍ବା, ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ଅସତି ୱତ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ସାୱେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଆଗନ୍ତୁକାନଂ ନିସ୍ସୟୋ ନ ଦାତବ୍ବୋ । ୟେହିପି ପକତିୟାୱ ନିସ୍ସୟୋ ଗହିତୋ, ତେ ୱତ୍ତବ୍ବା ‘‘ଅହଂ ୱିନୟକମ୍ମଂ କରୋମି, ଅସୁକତ୍ଥେରସ୍ସ ନାମ ସନ୍ତିକେ ନିସ୍ସୟଂ ଗଣ୍ହଥ, ମୟ୍ହଂ ୱତ୍ତଂ ମା କରୋଥ, ମା ମଂ ଗାମପ୍ପୱେସନଂ ଆପୁଚ୍ଛଥା’’ତି । ସଚେ ଏୱଂ ୱୁତ୍ତେପି କରୋନ୍ତିୟେୱ, ୱାରିତକାଲତୋ ପଟ୍ଠାୟ କରୋନ୍ତେସୁପି ଅନାପତ୍ତି । ଅଞ୍ଞୋ ସାମଣେରୋପି ନ ଗହେତବ୍ବୋ, ଉପଜ୍ଝଂ ଦତ୍ୱା ଗହିତସାମଣେରୋପି ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଅହଂ ୱିନୟକମ୍ମଂ କରୋମି, ମୟ୍ହଂ ୱତ୍ତଂ ମା କରୋଥ, ମା ମଂ ଗାମପ୍ପୱେସନଂ ଆପୁଚ୍ଛଥା’’ତି । ସଚେ ଏୱଂ ୱୁତ୍ତେପି କରୋନ୍ତିୟେୱ, ୱାରିତକାଲତୋ ପଟ୍ଠାୟ କରୋନ୍ତେସୁପି ଅନାପତ୍ତି । ନ ଭିକ୍ଖୁନୋୱାଦକସମ୍ମୁତି ସାଦିତବ୍ବା, ସମ୍ମତେନପି ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ ନ ଓୱଦିତବ୍ବା, ତସ୍ମା ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ୱତ୍ତବ୍ବଂ ‘‘ଭନ୍ତେ, ଅହଂ ୱିନୟକମ୍ମଂ କରୋମି, ଭିକ୍ଖୁନୋୱାଦକଂ ଜାନାଥା’’ତି । ପଟିବଲସ୍ସ ୱା ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଭାରୋ କାତବ୍ବୋ । ଆଗତା ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ ‘‘ସଙ୍ଘସ୍ସ ସନ୍ତିକଂ ଗଚ୍ଛଥ, ସଙ୍ଘୋ ୱୋ ଓୱାଦଦାୟକଂ ଜାନିସ୍ସତୀ’’ତି ୱା ‘‘ଅହଂ ୱିନୟକମ୍ମଂ କରୋମି, ଅସୁକଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ନାମ ସନ୍ତିକଂ ଗଚ୍ଛଥ, ସୋ ୱୋ ଓୱାଦଂ ଦସ୍ସତୀ’’ତି ୱା ୱତ୍ତବ୍ବା ।

ୟାୟ ଆପତ୍ତିୟା ସଙ୍ଘେନ ପରିୱାସୋ ଦିନ୍ନୋ ହୋତି, ସା ଆପତ୍ତି ନ ଆପଜ୍ଜିତବ୍ବା, ଅଞ୍ଞା ୱା ତାଦିସିକା ତତୋ ୱା ପାପିଟ୍ଠତରା, କମ୍ମଂ ନ ଗରହିତବ୍ବଂ, କମ୍ମିକା ନ ଗରହିତବ୍ବା, ନ ପକତତ୍ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଉପୋସଥୋ ଠପେତବ୍ବୋ, ନ ପୱାରଣା ଠପେତବ୍ବା, ପଲିବୋଧତ୍ଥାୟ ୱା ପକ୍କୋସନତ୍ଥାୟ ୱା ସୱଚନୀୟଂ ନ କାତବ୍ବଂ । ପଲିବୋଧତ୍ଥାୟ ହି କରୋନ୍ତୋ ‘‘ଅହଂ ଆୟସ୍ମନ୍ତଂ ଇମସ୍ମିଂ ୱତ୍ଥୁସ୍ମିଂ ସୱଚନୀୟଂ କରୋମି, ଇମମ୍ହା ଆୱାସା ପରମ୍ପି ମା ପକ୍କମ, ୟାୱ ନ ତଂ ଅଧିକରଣଂ ୱୂପସନ୍ତଂ ହୋତୀ’’ତି ଏୱଂ କରୋତି, ପକ୍କୋସନତ୍ଥାୟ କରୋନ୍ତୋ ‘‘ଅହଂ ତଂ ସୱଚନୀୟଂ କରୋମି, ଏହି ମୟା ସଦ୍ଧିଂ ୱିନୟଧରାନଂ ସମ୍ମୁଖୀଭାୱଂ ଗଚ୍ଛାହୀ’’ତି ଏୱଂ କରୋତି, ତଦୁଭୟମ୍ପି ନ କାତବ୍ବଂ । ୱିହାରେ ଜେଟ୍ଠକଟ୍ଠାନଂ ନ କାତବ୍ବଂ, ପାତିମୋକ୍ଖୁଦ୍ଦେସକେନ ୱା ଧମ୍ମଜ୍ଝେସକେନ ୱା ନ ଭୱିତବ୍ବଂ, ନପି ତେରସସୁ ସମ୍ମୁତୀସୁ ଏକସମ୍ମୁତିୱସେନପି ଇସ୍ସରିୟକମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ, ‘‘କରୋତୁ ମେ ଆୟସ୍ମା ଓକାସଂ, ଅହଂ ତଂ ୱତ୍ତୁକାମୋ’’ତି ଏୱଂ ପକତତ୍ତସ୍ସ ଓକାସୋ ନ କାରେତବ୍ବୋ, ୱତ୍ଥୁନା ୱା ଆପତ୍ତିୟା ୱା ନ ଚୋଦେତବ୍ବୋ, ‘‘ଅୟଂ ତେ ଦୋସୋ’’ତି ନ ସାରେତବ୍ବୋ, ଭିକ୍ଖୂହି ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ୟୋଜେତ୍ୱା କଲହୋ ନ କାରେତବ୍ବୋ, ସଙ୍ଘତ୍ଥେରେନ ହୁତ୍ୱା ପକତତ୍ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ପୁରତୋ ନ ଗନ୍ତବ୍ବଂ ନ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ଦ୍ୱାଦସହତ୍ଥଂ ଉପଚାରଂ ମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ଏକକେନେୱ ଗନ୍ତବ୍ବଞ୍ଚେୱ ନିସୀଦିତବ୍ବଞ୍ଚ, ୟୋ ହୋତି ସଙ୍ଘସ୍ସ ଆସନପରିୟନ୍ତୋ ସେୟ୍ୟାପରିୟନ୍ତୋ ୱିହାରପରିୟନ୍ତୋ, ସୋ ତସ୍ସ ଦାତବ୍ବୋ ।

ତତ୍ଥ ଆସନପରିୟନ୍ତୋ ନାମ ଭତ୍ତଗ୍ଗାଦୀସୁ ସଙ୍ଘନୱକାସନଂ, ସ୍ୱସ୍ସ ଦାତବ୍ବୋ, ତତ୍ଥ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ । ସେୟ୍ୟାପରିୟନ୍ତୋ ନାମ ସେୟ୍ୟାନଂ ପରିୟନ୍ତୋ ସବ୍ବଲାମକଂ ମଞ୍ଚପୀଠଂ । ଅୟଞ୍ହି ୱସ୍ସଗ୍ଗେନ ଅତ୍ତନୋ ପତ୍ତଟ୍ଠାନେ ସେୟ୍ୟଂ ଗହେତୁଂ ନ ଲଭତି, ସବ୍ବଭିକ୍ଖୂହି ୱିଚିନିତ୍ୱା ଗହିତାୱସେସା ମଙ୍ଗୁଲଗୂଥଭରିତା ୱେତ୍ତଲତାଦିୱିନଦ୍ଧା ଲାମକସେୟ୍ୟାୱସ୍ସ ଦାତବ୍ବା । ୟଥା ଚ ସେୟ୍ୟା, ଏୱଂ ୱସନଆୱାସୋପି ୱସ୍ସଗ୍ଗେନ ଅତ୍ତନୋ ପତ୍ତଟ୍ଠାନେ ତସ୍ସ ନ ୱଟ୍ଟତି, ସବ୍ବଭିକ୍ଖୂହି ୱିଚିନିତ୍ୱା ଗହିତାୱସେସା ପନ ରଜୋହତଭୂମି ଜତୁକମୂସିକଭରିତା ପଣ୍ଣସାଲା ଅସ୍ସ ଦାତବ୍ବା । ସଚେ ପକତତ୍ତା ସବ୍ବେ ରୁକ୍ଖମୂଲିକା ଅବ୍ଭୋକାସିକା ଚ ହୋନ୍ତି, ଛନ୍ନଂ ନ ଉପେନ୍ତି, ସବ୍ବେପି ଏତେହି ୱିସ୍ସଟ୍ଠାୱାସା ନାମ ହୋନ୍ତି, ତେସୁ ୟଂ ଇଚ୍ଛତି, ତଂ ଲଭତି ।

ୱସ୍ସୂପନାୟିକଦିୱସେ ପଚ୍ଚୟଂ ଏକପସ୍ସେ ଠତ୍ୱା ୱସ୍ସଗ୍ଗେନ ଗଣ୍ହିତୁଂ ଲଭତି, ସେନାସନଂ ନ ଲଭତି, ନିବଦ୍ଧୱସ୍ସାୱାସିକଂ ସେନାସନଂ ଗଣ୍ହିତୁ କାମେନ ୱତ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଗହେତବ୍ବଂ । ଞାତିପୱାରିତଟ୍ଠାନେ ‘‘ଏତ୍ତକେ ଭିକ୍ଖୂ ଗହେତ୍ୱା ଆଗଚ୍ଛଥା’’ତି ନିମନ୍ତିତେନ ‘‘ଭନ୍ତେ, ଅସୁକଂ ନାମ କୁଲଂ ଭିକ୍ଖୂ ନିମନ୍ତେସି, ଏଥ, ତତ୍ଥ ଗଚ୍ଛାମା’’ତି ଏୱଂ ସଂୱିଧାୟ ଭିକ୍ଖୂନଂ ପୁରେସମଣେନ ୱା ପଚ୍ଛାସମଣେନ ୱା ହୁତ୍ୱା କୁଲାନି ନ ଉପସଙ୍କମିତବ୍ବାନି, ‘‘ଭନ୍ତେ, ଅସୁକସ୍ମିଂ ନାମ ଗାମେ ମନୁସ୍ସା ଭିକ୍ଖୂନଂ ଆଗମନଂ ଇଚ୍ଛନ୍ତି, ସାଧୁ ୱତସ୍ସ, ସଚେ ତେସଂ ସଙ୍ଗହଂ କରେୟ୍ୟାଥା’’ତି ଏୱଂ ପନସ୍ସ ୱିନୟପରିୟାୟେନ କଥେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଆଗତାଗତାନଂ ଆରୋଚେତୁଂ ହରାୟମାନେନ ଆରଞ୍ଞିକଧୁତଙ୍ଗଂ ନ ସମାଦାତବ୍ବଂ । ୟେନପି ପକତିୟା ସମାଦିନ୍ନଂ, ତେନ ଦୁତିୟଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଗହେତ୍ୱା ଅରଞ୍ଞେ ଅରୁଣଂ ଉଟ୍ଠାପେତବ୍ବଂ, ନ ଏକକେନ ୱତ୍ଥବ୍ବଂ । ତଥା ଭତ୍ତଗ୍ଗାଦୀସୁ ଆସନପରିୟନ୍ତେ ନିସଜ୍ଜାୟ ହରାୟମାନେନ ପିଣ୍ଡପାତିକଧୁତଙ୍ଗମ୍ପି ନ ସମାଦାତବ୍ବଂ । ୟୋ ପନ ପକତିୟାୱ ପିଣ୍ଡପାତିକୋ, ତସ୍ସ ପଟିସେଧୋ ନତ୍ଥି, ନ ଚ ତପ୍ପଚ୍ଚୟା ପିଣ୍ଡପାତୋ ନୀହରାପେତବ୍ବୋ ‘‘ମା ମଂ ଜାନିଂସୂ’’ତି । ନୀହଟଭତ୍ତୋ ହୁତ୍ୱା ୱିହାରେୟେୱ ନିସୀଦିତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜନ୍ତୋ ‘‘ରତ୍ତିୟୋ ଗଣୟିସ୍ସାମି, ଗଚ୍ଛତୋ ମେ ଭିକ୍ଖୁଂ ଦିସ୍ୱା ଅନାରୋଚେନ୍ତସ୍ସ ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ସିୟା’’ତି ଇମିନା କାରଣେନ ପିଣ୍ଡପାତୋ ନ ନୀହରାପେତବ୍ବୋ, ‘‘ମା ମଂ ଏକଭିକ୍ଖୁପି ଜାନାତୂ’’ତି ଚ ଇମିନା ଅଜ୍ଝାସୟେନ ୱିହାରେ ସାମଣେରେହି ପଚାପେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତୁମ୍ପି ନ ଲଭତି, ଗାମଂ ପିଣ୍ଡାୟ ପୱିସିତବ୍ବମେୱ । ଗିଲାନସ୍ସ ପନ ନୱକମ୍ମଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟକିଚ୍ଚାଦିପସୁତସ୍ସ ୱା ୱିହାରେୟେୱ ଅଚ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ସଚେପି ଗାମେ ଅନେକସତା ଭିକ୍ଖୂ ୱିଚରନ୍ତି, ନ ସକ୍କା ହୋତି ଆରୋଚେତୁଂ, ଗାମକାୱାସଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ସଭାଗଟ୍ଠାନେ ୱସିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟସ୍ମା ‘‘ପାରିୱାସିକେନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଭିକ୍ଖୁନା ଆଗନ୍ତୁକେନ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ, ଆଗନ୍ତୁକସ୍ସ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ, ଉପୋସଥେ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ, ପୱାରଣାୟ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ, ସଚେ ଗିଲାନୋ ହୋତି, ଦୂତେନପି ଆରୋଚେତବ୍ବ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୭୬) ୱୁତ୍ତଂ, ତସ୍ମା କଞ୍ଚି ୱିହାରଂ ଗତେନ ଆଗନ୍ତୁକେନ ତତ୍ଥ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ । ସଚେ ସବ୍ବେ ଏକଟ୍ଠାନେ ଠିତେ ପସ୍ସତି, ଏକଟ୍ଠାନେ ଠିତେନେୱ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ । ଅଥ ରୁକ୍ଖମୂଲାଦୀସୁ ୱିସୁଂ ଠିତା ହୋନ୍ତି, ତତ୍ଥ ତତ୍ଥ ଗନ୍ତ୍ୱା ଆରୋଚେତବ୍ବଂ, ସଞ୍ଚିଚ୍ଚ ଅନାରୋଚେନ୍ତସ୍ସ ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ଚ ହୋତି, ୱତ୍ତଭେଦେ ଚ ଦୁକ୍କଟଂ । ଅଥ ୱିଚିନନ୍ତୋ ଏକଚ୍ଚେ ନ ପସ୍ସତି, ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋୱ ହୋତି, ନ ୱତ୍ତଭେଦେ ଦୁକ୍କଟଂ ।

ଆଗନ୍ତୁକସ୍ସପି ଅତ୍ତନୋ ୱସନୱିହାରଂ ଆଗତସ୍ସ ଏକସ୍ସ ୱା ବହୂନଂ ୱା ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ଆରୋଚେତବ୍ବଂ, ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୱତ୍ତଭେଦାପି ଚେତ୍ଥ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବା । ସଚେ ଆଗନ୍ତୁକା ମୁହୁତ୍ତଂ ୱିସ୍ସମିତ୍ୱା ୱା ଅୱିସ୍ସମିତ୍ୱା ଏୱ ୱା ୱିହାରମଜ୍ଝେନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତେସମ୍ପି ଆରୋଚେତବ୍ବଂ । ସଚେ ତସ୍ସ ଅଜାନନ୍ତସ୍ସେୱ ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଅୟଞ୍ଚ ଗତକାଲେ ଜାନାତି, ଗନ୍ତ୍ୱା ଆରୋଚେତବ୍ବଂ, ସମ୍ପାପୁଣିତୁଂ ୱା ସାୱେତୁଂ ୱା ଅସକ୍କୋନ୍ତସ୍ସ ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋୱ ହୋତି, ନ ୱତ୍ତଭେଦେ ଦୁକ୍କଟଂ । ୟେପି ଅନ୍ତୋୱିହାରଂ ଅପ୍ପୱିସିତ୍ୱା ଉପଚାରସୀମଂ ଓକ୍କମିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଅୟଞ୍ଚ ନେସଂ ଛତ୍ତସଦ୍ଦଂ ୱା ଉକ୍କାସିତସଦ୍ଦଂ ୱା ଖିପିତସଦ୍ଦଂ ୱା ସୁତ୍ୱା ଆଗନ୍ତୁକଭାୱଂ ଜାନାତି, ଗନ୍ତ୍ୱା ଆରୋଚେତବ୍ବଂ, ଗତକାଲେ ଜାନନ୍ତେନପି ଅନୁବନ୍ଧିତ୍ୱା ଆରୋଚେତବ୍ବମେୱ, ସମ୍ପାପୁଣିତୁଂ ଅସକ୍କୋନ୍ତସ୍ସ ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋୱ ହୋତି, ନ ୱତ୍ତଭେଦେ ଦୁକ୍କଟଂ । ୟୋପି ରତ୍ତିଂ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ରତ୍ତିଂୟେୱ ଗଚ୍ଛତି, ସୋପିସ୍ସ ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦଂ କରୋତି, ଅଞ୍ଞାତତ୍ତା ପନ ୱତ୍ତଭେଦେ ଦୁକ୍କଟଂ ନତ୍ଥି । ସଚେ ଅଜାନିତ୍ୱାୱ ଅବ୍ଭାନଂ କରୋତି, ଅକତମେୱ ହୋତୀତି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ, ତସ୍ମା ଅଧିକା ରତ୍ତିୟୋ ଗହେତ୍ୱା କାତବ୍ବଂ । ଅୟଂ ଅପଣ୍ଣକପଟିପଦା ।

ନଦୀଆଦୀସୁ ନାୱାୟ ଗଚ୍ଛନ୍ତମ୍ପି ପରତୀରେ ଠିତମ୍ପି ଆକାସେ ଗଚ୍ଛନ୍ତମ୍ପି ପବ୍ବତତଲଅରଞ୍ଞାଦୀସୁ ଦୂରେ ଠିତମ୍ପି ଭିକ୍ଖୁଂ ଦିସ୍ୱା ସଚେ ‘‘ଭିକ୍ଖୂ’’ତି ୱୱତ୍ଥାନଂ ଅତ୍ଥି, ନାୱାଦୀହି ଗନ୍ତ୍ୱା ୱା ମହାସଦ୍ଦଂ କତ୍ୱା ୱା ୱେଗେନ ଅନୁବନ୍ଧିତ୍ୱା ୱା ଆରୋଚେତବ୍ବଂ, ଅନାରୋଚେନ୍ତସ୍ସ ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ଚେୱ ୱତ୍ତଭେଦେ ଦୁକ୍କଟଞ୍ଚ । ସଚେ ୱାୟମନ୍ତୋପି ସମ୍ପାପୁଣିତୁଂ ୱା ସାୱେତୁଂ ୱା ନ ସକ୍କୋତି, ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋୱ ହୋତି, ନ ୱତ୍ତଭେଦେ ଦୁକ୍କଟଂ । ସଙ୍ଘସେନାଭୟତ୍ଥେରୋ ପନ ୱିସୟାୱିସୟେନ କଥେତି ‘‘ୱିସୟେ କିର ଅନାରୋଚେନ୍ତସ୍ସ ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ଚେୱ ୱତ୍ତଭେଦେ ଦୁକ୍କଟଞ୍ଚ ହୋତି, ଅୱିସୟେ ପନ ଉଭୟମ୍ପି ନତ୍ଥୀ’’ତି । କରୱୀକତିସ୍ସତ୍ଥେରୋ ‘‘ସମଣୋ ଅୟନ୍ତି ୱୱତ୍ଥାନମେୱ ପମାଣଂ । ସଚେପି ଅୱିସୟୋ ହୋତି, ୱତ୍ତଭେଦେ ଦୁକ୍କଟମେୱ ନତ୍ଥି, ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ପନ ହୋତିୟେୱା’’ତି ଆହ ।

ଉପୋସଥଦିୱସେ ‘‘ଉପୋସଥଂ ସମ୍ପାପୁଣିସ୍ସାମା’’ତି ଆଗନ୍ତୁକା ଭିକ୍ଖୂ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଇଦ୍ଧିୟା ଗଚ୍ଛନ୍ତାପି ଉପୋସଥଭାୱଂ ଞତ୍ୱା ଓତରିତ୍ୱା ଉପୋସଥଂ କରୋନ୍ତି, ତସ୍ମା ଆଗନ୍ତୁକସୋଧନତ୍ଥଂ ଉପୋସଥଦିୱସେପି ଆରୋଚେତବ୍ବଂ । ପୱାରଣାୟପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଗନ୍ତୁଂ ଅସମତ୍ଥେନ ଗିଲାନେନ ଭିକ୍ଖୁଂ ପେସେତ୍ୱା ଆରୋଚାପେତବ୍ବଂ, ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନଂ ପେସେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

ନ ପାରିୱାସିକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଭିକ୍ଖୁକା ଆୱାସା ୱା ଅନାୱାସା ୱା ଅଭିକ୍ଖୁକୋ ନାନାସଂୱାସକେହି ୱା ସଭିକ୍ଖୁକୋ ଆୱାସୋ ୱା ଅନାୱାସୋ ୱା ଗନ୍ତବ୍ବୋ ଅଞ୍ଞତ୍ର ପକତତ୍ତେନ ଅଞ୍ଞତ୍ର ଅନ୍ତରାୟା । ୟତ୍ଥ ହି ଏକୋପି ଭିକ୍ଖୁ ନତ୍ଥି, ତତ୍ଥ ନ ୱସିତବ୍ବଂ । ନ ହି ତତ୍ଥ ୱୁତ୍ଥରତ୍ତିୟୋ ଗଣନୂପିକା ହୋନ୍ତି । ଦସୱିଧେ ଅନ୍ତରାୟେ ପନ ସଚେପି ରତ୍ତିୟୋ ଗଣନୂପିକା ନ ହୋନ୍ତି, ଅନ୍ତରାୟତୋ ପରିମୁଚ୍ଚନତ୍ଥାୟ ଗନ୍ତବ୍ବମେୱ । ତେନ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ଅଞ୍ଞତ୍ର ଅନ୍ତରାୟା’’ତି । ନାନାସଂୱାସକେହି ସଦ୍ଧିଂ ୱିନୟକମ୍ମଂ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ତେସଂ ଅନାରୋଚନେପି ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ନତ୍ଥି, ଅଭିକ୍ଖୁକାୱାସସଦିସମେୱ ହୋତି । ତେନ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ନାନାସଂୱାସକେହି ୱା ସଭିକ୍ଖୁକୋ’’ତି ।

ନ ପାରିୱାସିକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପକତତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଦ୍ଧିଂ ଏକଚ୍ଛନ୍ନେ ଆୱାସେ ୱା ଅନାୱାସେ ୱା ୱତ୍ଥବ୍ବଂ । ତତ୍ଥ ଆୱାସୋ ନାମ ୱସନତ୍ଥାୟ କତସେନାସନଂ । ଅନାୱାସୋ ନାମ ଚେତିୟଘରଂ ବୋଧିଘରଂ ସମ୍ମୁଞ୍ଜନୀଅଟ୍ଟକୋ ଦାରୁଅଟ୍ଟକୋ ପାନୀୟମାଳୋ ୱଚ୍ଚକୁଟି ଦ୍ୱାରକୋଟ୍ଠକୋତି ଏୱମାଦି । ‘‘ଏତେସୁ ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ଏକଚ୍ଛନ୍ନେ ଛଦନତୋ ଉଦକପତନଟ୍ଠାନପରିଚ୍ଛିନ୍ନେ ଓକାସେ ଉକ୍ଖିତ୍ତକୋୱ ୱସିତୁଂ ନ ଲଭତି, ପାରିୱାସିକୋ ପନ ଅନ୍ତୋଆୱାସେୟେୱ ନ ଲଭତୀ’’ତି ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ମହାଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ଅୱିସେସେନ ‘‘ଉଦକପାତେନ ୱାରିତ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ । କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ପନ ‘‘ଏତେସୁ ଏତ୍ତକେସୁ ପଞ୍ଚୱଣ୍ଣଚ୍ଛଦନବଦ୍ଧଟ୍ଠାନେସୁ ପାରିୱାସିକସ୍ସ ଚ ଉକ୍ଖିତ୍ତକସ୍ସ ଚ ପକତତ୍ତେନ ସଦ୍ଧିଂ ଉଦକପାତେନ ୱାରିତ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ । ତସ୍ମା ନାନୂପଚାରେପି ଏକଚ୍ଛନ୍ନେ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନେତ୍ଥ ତଦହୁପସମ୍ପନ୍ନେପି ପକତତ୍ତେ ପଠମଂ ପୱିସିତ୍ୱା ନିପନ୍ନେପି ସଟ୍ଠିୱସ୍ସିକୋପି ପାରିୱାସିକୋ ପଚ୍ଛା ପୱିସିତ୍ୱା ଜାନନ୍ତୋ ନିପଜ୍ଜତି, ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ଚେୱ ୱତ୍ତଭେଦେ ଦୁକ୍କଟଞ୍ଚ, ଅଜାନନ୍ତସ୍ସ ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋୱ, ନ ୱତ୍ତଭେଦେ ଦୁକ୍କଟଂ । ସଚେ ପନ ତସ୍ମିଂ ନିସିନ୍ନେ ପଚ୍ଛା ପକତତ୍ତୋ ପୱିସିତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜତି, ପାରିୱାସିକୋ ଚ ଜାନାତି, ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ଚେୱ ୱତ୍ତଭେଦେ ଦୁକ୍କଟଞ୍ଚ । ନୋ ଚେ ଜାନାତି, ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋୱ, ନ ୱତ୍ତଭେଦେ ଦୁକ୍କଟଂ ।

ପାରିୱାସିକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପକତତ୍ତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ତଦହୁପସମ୍ପନ୍ନମ୍ପି ଦିସ୍ୱା ଆସନା ୱୁଟ୍ଠାତବ୍ବଂ, ୱୁଟ୍ଠାୟ ଚ ‘‘ଅହଂ ଇମିନା ସୁଖନିସିନ୍ନୋ ୱୁଟ୍ଠାପିତୋ’’ତି ପରମ୍ମୁଖେନପି ନ ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ‘‘ଇଦଂ ଆଚରିୟ ଆସନଂ, ଏତ୍ଥ ନିସୀଦଥା’’ତି ଏୱଂ ପକତତ୍ତୋ ଭିକ୍ଖୁ ଆସନେନ ନିମନ୍ତେତବ୍ବୋୟେୱ । ନୱକେନ ପନ ‘‘ମହାଥେରଂ ଓବଦ୍ଧଂ କରୋମୀ’’ତି ପାରିୱାସିକତ୍ଥେରସ୍ସ ସନ୍ତିକଂ ନ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ପାରିୱାସିକେନ ପକତତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଦ୍ଧିଂ ନ ଏକାସନେ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ନ ନୀଚେ ଆସନେ ନିସିନ୍ନେ ଉଚ୍ଚେ ଆସନେ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ନ ଛମାୟଂ ନିସିନ୍ନେ ଆସନେ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ଦ୍ୱାଦସହତ୍ଥଂ ପନ ଉପଚାରଂ ମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ନିସୀଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ପାରିୱାସିକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପକତତ୍ତେନ ସଦ୍ଧିଂ ନ ଏକଚଙ୍କମେ ଚଙ୍କମିତବ୍ବଂ, ନ ନୀଚେ ଚଙ୍କମେ ଚଙ୍କମନ୍ତେ ଉଚ୍ଚେ ଚଙ୍କମେ ଚଙ୍କମିତବ୍ବଂ, ନ ଛମାୟଂ ଚଙ୍କମନ୍ତେ ଚଙ୍କମେ ଚଙ୍କମିତବ୍ବଂ । ଏତ୍ଥ ପନ ଅକତପରିଚ୍ଛେଦାୟ ଭୂମିୟା ଚଙ୍କମନ୍ତେ ପରିଚ୍ଛେଦଂ କତ୍ୱା ୱାଲୁକଂ ଆକିରିତ୍ୱା ଆଲମ୍ବନଂ ୟୋଜେତ୍ୱା କତଚଙ୍କମେ ନୀଚେପି ନ ଚଙ୍କମିତବ୍ବଂ, କୋ ପନ ୱାଦୋ ଇଟ୍ଠକଚୟେନ ସମ୍ପନ୍ନେ ୱେଦିକାପରିକ୍ଖିତ୍ତେ । ସଚେ ପନ ପାକାରପରିକ୍ଖିତ୍ତୋ ହୋତି, ଦ୍ୱାରକୋଟ୍ଠକୟୁତ୍ତୋ ପବ୍ବତନ୍ତରୱନନ୍ତରଗୁମ୍ବନ୍ତରେସୁ ୱା ସୁପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନୋ, ତାଦିସେ ଚଙ୍କମେ ଚଙ୍କମିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛନ୍ନେପି ଉପଚାରଂ ମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ୱଟ୍ଟତି ।

ପାରିୱାସିକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପାରିୱାସିକୱୁଡ୍ଢତରେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଦ୍ଧିଂ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନାରହେନ ମାନତ୍ତାରହେନ ମାନତ୍ତଚାରିକେନ ଅବ୍ଭାନାରହେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଦ୍ଧିଂ ନ ଏକଚ୍ଛନ୍ନେ ଆୱାସେ ୱା ଅନାୱାସେ ୱା ୱତ୍ଥବ୍ବଂ । ଏତ୍ଥ ପନ ସଚେ ୱୁଡ୍ଢତରେ ପାରିୱାସିକେ ପଠମଂ ନିପନ୍ନେ ଇତରୋ ଜାନନ୍ତୋ ପଚ୍ଛା ନିପଜ୍ଜତି, ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ଚସ୍ସ ହୋତି, ୱତ୍ତଭେଦେ ଚ ଦୁକ୍କଟଂ । ୱୁଡ୍ଢତରସ୍ସ ପନ ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋୱ, ନ ୱତ୍ତଭେଦେ ଦୁକ୍କଟଂ । ଅଜାନିତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜତି, ଦ୍ୱିନ୍ନମ୍ପି ୱତ୍ତଭେଦୋ ନତ୍ଥି, ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ପନ ହୋତି । ଅଥ ନୱକପାରିୱାସିକେ ପଠମଂ ନିପନ୍ନେ ୱୁଡ୍ଢତରୋ ପଚ୍ଛା ନିପଜ୍ଜତି, ନୱକୋ ଚ ଜାନାତି, ରତ୍ତି ଚସ୍ସ ଛିଜ୍ଜତି, ୱତ୍ତଭେଦେ ଚ ଦୁକ୍କଟଂ ହୋତି । ୱୁଡ୍ଢତରସ୍ସ ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋୱ, ନ ୱତ୍ତଭେଦୋ । ନୋ ଚେ ଜାନାତି, ଦ୍ୱିନ୍ନମ୍ପି ୱତ୍ତଭେଦୋ ନତ୍ଥି, ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ପନ ହୋତି । ସଚେ ଅପଚ୍ଛାପୁରିମଂ ନିପଜ୍ଜନ୍ତି, ୱୁଡ୍ଢତରସ୍ସ ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋୱ, ଇତରସ୍ସ ୱତ୍ତଭେଦୋପୀତି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ ।

ଦ୍ୱେ ପାରିୱାସିକା ସମୱସ୍ସା, ଏକୋ ପଠମଂ ନିପନ୍ନୋ, ଏକୋ ଜାନନ୍ତୋୱ ପଚ୍ଛା ନିପଜ୍ଜତି, ରତ୍ତି ଚସ୍ସ ଛିଜ୍ଜତି, ୱତ୍ତଭେଦେ ଚ ଦୁକ୍କଟଂ । ପଠମଂ ନିପନ୍ନସ୍ସ ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋୱ, ନ ୱତ୍ତଭେଦୋ । ସଚେ ପଚ୍ଛା ନିପଜ୍ଜନ୍ତୋପି ନ ଜାନାତି, ଦ୍ୱିନ୍ନମ୍ପି ୱତ୍ତଭେଦୋ ନତ୍ଥି, ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ପନ ହୋତି । ସଚେ ଦ୍ୱେପି ଅପଚ୍ଛାପୁରିମଂ ନିପଜ୍ଜନ୍ତି, ଦ୍ୱିନ୍ନମ୍ପି ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋୟେୱ, ନ ୱତ୍ତଭେଦୋ । ସଚେ ହି ଦ୍ୱେ ପାରିୱାସିକା ଏକତୋ ୱସେୟ୍ୟୁଂ, ତେ ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞସ୍ସ ଅଜ୍ଝାଚାରଂ ଞତ୍ୱା ଅଗାରୱା ୱା ୱିପ୍ପଟିସାରିନୋ ୱା ହୁତ୍ୱା ତଂ ୱା ଆପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜେୟ୍ୟୁଂ ତତୋ ପାପିଟ୍ଠତରଂ ୱା, ୱିବ୍ଭମେୟ୍ୟୁଂ ୱା, ତସ୍ମା ନେସଂ ସହସେୟ୍ୟା ସବ୍ବପକାରେନ ପଟିକ୍ଖିତ୍ତା । ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନାରହାଦୟୋ ଚେତ୍ଥ ପାରିୱାସିକାନଂ ପକତତ୍ତଟ୍ଠାନେ ଠିତାତି ୱେଦିତବ୍ବା । ତସ୍ମା ପାରିୱାସିକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନାରହେନ ମାନତ୍ତାରହେନ ମାନତ୍ତଚାରିକେନ ଅବ୍ଭାନାରହେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଦ୍ଧିଂ ନ ଏକାସନେ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ନ ନୀଚେ ଆସନେ ନିସିନ୍ନେ ଉଚ୍ଚେ ଆସନେ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ନ ଛମାୟ ନିସିନ୍ନେ ଆସନେ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ନ ଏକଚଙ୍କମେ ଚଙ୍କମିତବ୍ବଂ, ନ ନୀଚେ ଚଙ୍କମେ ଚଙ୍କମନ୍ତେ ଉଚ୍ଚେ ଚଙ୍କମେ ଚଙ୍କମିତବ୍ବଂ, ନ ଛମାୟ ଚଙ୍କମନ୍ତେ ଚଙ୍କମେ ଚଙ୍କମିତବ୍ବଂ ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପାରିୱାସିକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସାଦିତବ୍ବଂ ପକତତ୍ତାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅଭିୱାଦନଂ ପଚ୍ଚୁଟ୍ଠାନଂ ଅଞ୍ଜଲିକମ୍ମଂ ସାମୀଚିକମ୍ମଂ ଆସନାଭିହାରୋ ସେୟ୍ୟାଭିହାରୋ ପାଦୋଦକଂ ପାଦପୀଠଂ ପାଦକଥଲିକଂ ପତ୍ତଚୀୱରପଟିଗ୍ଗହଣଂ ନହାନେ ପିଟ୍ଠିପରିକମ୍ମଂ, ୟୋ ସାଦିୟେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୭୫) ୱଚନତୋ ପକତତ୍ତାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଠପେତ୍ୱା ନୱକତରଂ ପାରିୱାସିକଂ ଅୱସେସାନଂ ଅନ୍ତମସୋ ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନାରହାଦୀନମ୍ପି ଅଭିୱାଦନାଦିଂ ସାଦିୟନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ, ସଦ୍ଧିୱିହାରିକାନମ୍ପି ସାଦିୟନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟମେୱ । ତସ୍ମା ତେ ୱତ୍ତବ୍ବା ‘‘ଅହଂ ୱିନୟକମ୍ମଂ କରୋମି, ମୟ୍ହଂ ୱତ୍ତଂ ମା କରୋଥ, ମା ମଂ ଗାମପ୍ପୱେସନଂ ଆପୁଚ୍ଛଥା’’ତି । ସଚେ ସଦ୍ଧାପବ୍ବଜିତା କୁଲପୁତ୍ତା ‘‘ତୁମ୍ହେ, ଭନ୍ତେ, ତୁମ୍ହାକଂ ୱିନୟକମ୍ମଂ କରୋଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ୱତ୍ତଂ କରୋନ୍ତି, ଗାମପ୍ପୱେସନମ୍ପି ଆପୁଚ୍ଛନ୍ତିୟେୱ, ୱାରିତକାଲତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଅନାପତ୍ତି ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପାରିୱାସିକାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ମିଥୂ ୟଥାୱୁଡ୍ଢଂ ଅଭିୱାଦନଂ ପଚ୍ଚୁଟ୍ଠାନଂ ଅଞ୍ଜଲିକମ୍ମଂ ସାମୀଚିକମ୍ମଂ ଆସନାଭିହାରଂ ସେୟ୍ୟାଭିହାରଂ ପାଦୋଦକଂ ପାଦପୀଠଂ ପାଦକଥଲିକଂ ପତ୍ତଚୀୱରପଟିଗ୍ଗହଣଂ ନହାନେ ପିଟ୍ଠିପରିକମ୍ମ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୭୫) ୱଚନତୋ ପନ ପାରିୱାସିକାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ୟୋ ୟୋ ୱୁଡ୍ଢୋ, ତେନ ତେନ ନୱକତରସ୍ସ ଅଭିୱାଦନାଦିଂ ସାଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପାରିୱାସିକାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ପଞ୍ଚ ୟଥାୱୁଡ୍ଢଂ ଉପୋସଥଂ ପୱାରଣଂ ୱସ୍ସିକସାଟିକଂ ଓଣୋଜନଂ ଭତ୍ତ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୭୫) ୱଚନତୋ ଇମାନି ଉପୋସଥାଦୀନି ପଞ୍ଚ ପକତତ୍ତେହିପି ସଦ୍ଧିଂ ୱୁଡ୍ଢପଟିପାଟିୟା କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ତସ୍ମା (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୭୫) ପାତିମୋକ୍ଖେ ଉଦ୍ଦିସ୍ସମାନେ ହତ୍ଥପାସେ ନିସୀଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ‘‘ପାଳିୟା ଅନିସୀଦିତ୍ୱା ପାଳିଂ ୱିହାୟ ହତ୍ଥପାସଂ ଅମୁଞ୍ଚନ୍ତେନ ନିସୀଦିତବ୍ବ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ । ପାରିସୁଦ୍ଧିଉପୋସଥେ କରିୟମାନେ ସଙ୍ଘନୱକଟ୍ଠାନେ ନିସୀଦିତ୍ୱା ତତ୍ଥେୱ ନିସିନ୍ନେନ ଅତ୍ତନୋ ପାଳିୟା ପାରିସୁଦ୍ଧିଉପୋସଥୋ କାତବ୍ବୋ । ପୱାରଣାୟପି ସଙ୍ଘନୱକଟ୍ଠାନେ ନିସୀଦିତ୍ୱା ତତ୍ଥେୱ ନିସିନ୍ନେନ ଅତ୍ତନୋ ପାଳିୟା ପୱାରେତବ୍ବଂ । ସଙ୍ଘେନ ଘଣ୍ଟିଂ ପହରିତ୍ୱା ଭାଜିୟମାନଂ ୱସ୍ସିକସାଟିକମ୍ପି ଅତ୍ତନୋ ପତ୍ତଟ୍ଠାନେ ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ଓଣୋଜନନ୍ତି ୱିସ୍ସଜ୍ଜନଂ ୱୁଚ୍ଚତି । ସଚେ ହି ପାରିୱାସିକସ୍ସ ଦ୍ୱେ ତୀଣି ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତାଦୀନି ପାପୁଣନ୍ତି, ଅଞ୍ଞା ଚସ୍ସ ପୁଗ୍ଗଲିକଭତ୍ତପଚ୍ଚାସା ହୋତି, ତାନି ପଟିପାଟିୟା ଗହେତ୍ୱା ‘‘ଭନ୍ତେ, ହେଟ୍ଠା ଗାହେଥ, ଅଜ୍ଜ ମୟ୍ହଂ ଭତ୍ତପଚ୍ଚାସା ଅତ୍ଥି, ସ୍ୱେୱ ଗଣ୍ହିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତବ୍ବାନି । ଏୱଂ ତାନି ପୁନଦିୱସେସୁ ଗଣ୍ହିତୁଂ ଲଭତି । ‘‘ପୁନଦିୱସେ ସବ୍ବପଠମଂ ତସ୍ସ ଦାତବ୍ବ’’ନ୍ତି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ୟଦି ପନ ନ ଗଣ୍ହାତି ନ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତି, ପୁନଦିୱସେ ନ ଲଭତି । ଇଦଂ ଓଣୋଜନଂ ନାମ ପାରିୱାସିକସ୍ସେୱ ଓଦିସ୍ସ ଅନୁଞ୍ଞାତଂ । କସ୍ମା ? ତସ୍ସ ହି ସଙ୍ଘନୱକଟ୍ଠାନେ ନିସିନ୍ନସ୍ସ ଭତ୍ତଗ୍ଗେ ୟାଗୁଖଜ୍ଜକାଦୀନି ପାପୁଣନ୍ତି ୱା ନ ୱା, ତସ୍ମା ‘‘ସୋ ଭିକ୍ଖାହାରେନ ମା କିଲମିତ୍ଥା’’ତି ଇଦମସ୍ସ ସଙ୍ଗହକରଣତ୍ଥାୟ ଓଦିସ୍ସ ଅନୁଞ୍ଞାତଂ ।

ଭତ୍ତନ୍ତି ଆଗତାଗତେହି ୱୁଡ୍ଢପଟିପାଟିୟା ଗହେତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ ୱିହାରେ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଚତୁସ୍ସାଲଭତ୍ତଂ । ଏତଂ ୟଥାୱୁଡ୍ଢଂ ଲଭତି, ପାଳିୟା ପନ ଗନ୍ତୁଂ ୱା ଠାତୁଂ ୱା ନ ଲଭତି, ତସ୍ମା ପାଳିତୋ ଓସକ୍କିତ୍ୱା ହତ୍ଥପାସେ ଠିତେନ ହତ୍ଥଂ ପସାରେତ୍ୱା ୟଥା ସେନୋ ନିପତିତ୍ୱା ଗଣ୍ହାତି, ଏୱଂ ଗଣ୍ହିତବ୍ବଂ । ଆରାମିକସମଣୁଦ୍ଦେସେହି ଆହରାପେତୁଂ ନ ଲଭତି । ସଚେ ସୟମେୱ ଆହରନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି । ରଞ୍ଞୋ ମହାପେଳଭତ୍ତେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଚତୁସ୍ସାଲଭତ୍ତେ ପନ ସଚେ ଓଣୋଜନଂ କତ୍ତୁକାମୋ ହୋତି, ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ଥାୟ ଉକ୍ଖିତ୍ତେ ପିଣ୍ଡେ ‘‘ଅଜ୍ଜ ମେ ଭତ୍ତଂ ଅତ୍ଥି, ସ୍ୱେୱ ଗଣ୍ହିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ‘‘ପୁନଦିୱସେ ଦ୍ୱେ ପିଣ୍ଡେ ଲଭତୀ’’ତି ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ଉଦ୍ଦେସଭତ୍ତାଦୀନିପି ପାଳିତୋ ଓସକ୍କିତ୍ୱାୱ ଗହେତବ୍ବାନି, ୟତ୍ଥ ପନ ନିସୀଦାପେତ୍ୱା ପରିୱିସନ୍ତି, ତତ୍ଥ ସାମଣେରାନଂ ଜେଟ୍ଠକେନ, ଭିକ୍ଖୂନଂ ସଙ୍ଘନୱକେନ ହୁତ୍ୱା ନିସୀଦିତବ୍ବଂ । ଇଦଂ ପାରିୱାସିକୱତ୍ତଂ ।

ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନାରହାନଂ ମାନତ୍ତାରହାନଂ ମାନତ୍ତଚାରିକାନଂ ଅବ୍ଭାନାରହାନଞ୍ଚ ଇଦମେୱ ୱତ୍ତନ୍ତି ୱେଦିତବ୍ବଂ । ମାନତ୍ତଚାରିକସ୍ସ ୱତ୍ତେ ପନ ‘‘ଦେୱସିକଂ ଆରୋଚେତବ୍ବ’’ନ୍ତି ୱିସେସୋ । ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦେସୁ ଚ ‘‘ତୟୋ ଖୋ, ଉପାଲି, ପାରିୱାସିକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦା, ସହୱାସୋ ୱିପ୍ପୱାସୋ ଅନାରୋଚନା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୮୩) ୱଚନତୋ ୟ୍ୱାୟଂ ‘‘ପକତତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଦ୍ଧିଂ ଏକଚ୍ଛନ୍ନେ’’ତିଆଦିନା ନୟେନ ୱୁତ୍ତୋ ସହୱାସୋ, ୟୋ ଚ ଏକସ୍ସେୱ ୱାସୋ, ୟା ଚାୟଂ ଆଗନ୍ତୁକାଦୀନଂ ଅନାରୋଚନା, ଏତେସୁ ତୀସୁ ଏକେନପି କାରଣେନ ପାରିୱାସିକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ହୋତି ।

ମାନତ୍ତଚାରିକସ୍ସ ପନ ‘‘ଚତ୍ତାରୋ ଖୋ, ଉପାଲି, ମାନତ୍ତଚାରିକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦା, ସହୱାସୋ, ୱିପ୍ପୱାସୋ, ଅନାରୋଚନା, ଊନେ ଗଣେ ଚରଣ’’ନ୍ତି ୱଚନତୋ ଇମେସୁ ଚତୂସୁ କାରଣେସୁ ଏକେନପି ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ହୋତି । ଗଣୋତି ଚେତ୍ଥ ଚତ୍ତାରୋ ୱା ଅତିରେକା ୱା । ତସ୍ମା ସଚେପି ତୀହି ଭିକ୍ଖୂହି ସଦ୍ଧିଂ ୱସତି, ରତ୍ତିଚ୍ଛେଦୋ ହୋତିୟେୱ ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ଗରୁକାପତ୍ତିୱୁଟ୍ଠାନୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

୩୩. କମ୍ମାକମ୍ମୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୨୪୯.କମ୍ମାକମ୍ମନ୍ତି ଏତ୍ଥ (ପରି॰ ୪୮୨-୪୮୪) ପନ କମ୍ମାନି ଚତ୍ତାରି – ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ ଞତ୍ତିକମ୍ମଂ ଞତ୍ତିଦୁତିୟକମ୍ମଂ ଞତ୍ତିଚତୁତ୍ଥକମ୍ମନ୍ତି । ଇମାନି ଚତ୍ତାରି କମ୍ମାନି କତିହାକାରେହି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତି ? ପଞ୍ଚହାକାରେହି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତି – ୱତ୍ଥୁତୋ ୱା ଞତ୍ତିତୋ ୱା ଅନୁସ୍ସାୱନତୋ ୱା ସୀମତୋ ୱା ପରିସତୋ ୱା ।

କଥଂ ୱତ୍ଥୁତୋ କମ୍ମାନି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତି? ସମ୍ମୁଖାକରଣୀୟଂ କମ୍ମଂ ଅସମ୍ମୁଖା କରୋତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ପଟିପୁଚ୍ଛାକରଣୀୟଂ କମ୍ମଂ ଅପଟିପୁଚ୍ଛା କରୋତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ପଟିଞ୍ଞାୟ କରଣୀୟଂ କମ୍ମଂ ଅପଟିଞ୍ଞାୟ କରୋତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ସତିୱିନୟାରହସ୍ସ ଅମୂଳ୍ହୱିନୟଂ ଦେତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ଅମୂଳ୍ହୱିନୟାରହସ୍ସ ତସ୍ସ ପାପିୟସିକକମ୍ମଂ କରୋତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ତସ୍ସ ପାପିୟସିକକମ୍ମାରହସ୍ସ ତଜ୍ଜନୀୟକମ୍ମଂ କରୋତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ତଜ୍ଜନୀୟକମ୍ମାରହସ୍ସ ନିୟସ୍ସକମ୍ମଂ କରୋତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ନିୟସ୍ସକମ୍ମାରହସ୍ସ ପବ୍ବାଜନୀୟକମ୍ମଂ କରୋତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ପବ୍ବାଜନୀୟକମ୍ମାରହସ୍ସ ପଟିସାରଣୀୟକମ୍ମଂ କରୋତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ପଟିସାରଣୀୟକମ୍ମାରହସ୍ସ ଉକ୍ଖେପନୀୟକମ୍ମଂ କରୋତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ଉକ୍ଖେପନୀୟକମ୍ମାରହସ୍ସ ପରିୱାସଂ ଦେତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ପରିୱାସାରହସ୍ସ ମୂଲାୟ ପଟିକସ୍ସତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନାରହସ୍ସ ମାନତ୍ତଂ ଦେତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ମାନତ୍ତାରହଂ ଅବ୍ଭେତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ଅବ୍ଭାନାରହଂ ଉପସମ୍ପାଦେତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ଅନୁପୋସଥେ ଉପୋସଥଂ କରୋତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ଅପୱାରଣାୟ ପୱାରେତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ପଣ୍ଡକଂ ଉପସମ୍ପାଦେତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକଂ, ତିତ୍ଥିୟପକ୍କନ୍ତକଂ, ତିରଚ୍ଛାନଗତଂ, ମାତୁଘାତକଂ, ପିତୁଘାତକଂ, ଅରହନ୍ତଘାତକଂ, ଭିକ୍ଖୁନିଦୂସକଂ, ସଙ୍ଘଭେଦକଂ, ଲୋହିତୁପ୍ପାଦକଂ, ଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନକଂ, ଊନୱୀସତିୱସ୍ସଂ ପୁଗ୍ଗଲଂ ଉପସମ୍ପାଦେତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ । ଏୱଂ ୱତ୍ଥୁତୋ କମ୍ମାନି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତି ।

କଥଂ ଞତ୍ତିତୋ କମ୍ମାନି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତି? ପଞ୍ଚହାକାରେହି ଞତ୍ତିତୋ କମ୍ମାନି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତି – ୱତ୍ଥୁଂ ନ ପରାମସତି, ସଙ୍ଘଂ ନ ପରାମସତି, ପୁଗ୍ଗଲଂ ନ ପରାମସତି, ଞତ୍ତିଂ ନ ପରାମସତି, ପଚ୍ଛା ୱା ଞତ୍ତିଂ ଠପେତି । ଇମେହି ପଞ୍ଚହାକାରେହି ଞତ୍ତିତୋ କମ୍ମାନି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତି ।

କଥଂ ଅନୁସ୍ସାୱନତୋ କମ୍ମାନି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତି? ପଞ୍ଚହାକାରେହି ଅନୁସ୍ସାୱନତୋ କମ୍ମାନି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତି – ୱତ୍ଥୁଂ ନ ପରାମସତି, ସଙ୍ଘଂ ନ ପରାମସତି, ପୁଗ୍ଗଲଂ ନ ପରାମସତି, ସାୱନଂ ହାପେତି, ଅକାଲେ ୱା ସାୱେତି । ଇମେହି ପଞ୍ଚହାକାରେହି ଅନୁସ୍ସାୱନତୋ କମ୍ମାନି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତି ।

କଥଂ ସୀମତୋ କମ୍ମାନି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତି? ଏକାଦସହି ଆକାରେହି ସୀମତୋ କମ୍ମାନି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତି – ଅତିଖୁଦ୍ଦକଂ ସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନତି, ଅତିମହତିଂ ସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନତି, ଖଣ୍ଡନିମିତ୍ତଂ ସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନତି, ଛାୟାନିମିତ୍ତଂ ସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନତି, ଅନିମିତ୍ତଂ ସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନତି, ବହିସୀମେ ଠିତୋ ସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନତି, ନଦିୟା ସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନତି, ସମୁଦ୍ଦେ ସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନତି, ଜାତସ୍ସରେ ସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନତି, ସୀମାୟ ସୀମଂ ସମ୍ଭିନ୍ଦତି, ସୀମାୟ ସୀମଂ ଅଜ୍ଝୋତ୍ଥରତି । ଇମେହି ଏକାଦସହି ଆକାରେହି ସୀମତୋ କମ୍ମାନି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତି ।

କଥଂ ପରିସତୋ କମ୍ମାନି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତି? ଦ୍ୱାଦସହି ଆକାରେହି ପରିସତୋ କମ୍ମାନି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତି – ଚତୁୱଗ୍ଗକରଣୀୟେ କମ୍ମେ ୟାୱତିକା ଭିକ୍ଖୂ କମ୍ମପ୍ପତ୍ତା ତେ ଅନାଗତା ହୋନ୍ତି, ଛନ୍ଦାରହାନଂ ଛନ୍ଦୋ ଅନାହଟୋ ହୋତି, ସମ୍ମୁଖୀଭୂତା ପଟିକ୍କୋସନ୍ତି, ଚତୁୱଗ୍ଗକରଣେ କମ୍ମେ ୟାୱତିକା ଭିକ୍ଖୂ କମ୍ମପ୍ପତ୍ତା, ତେ ଆଗତା ହୋନ୍ତି, ଛନ୍ଦାରହାନଂ ଛନ୍ଦୋ ଅନାହଟୋ ହୋତି, ସମ୍ମୁଖୀଭୂତା ପଟିକ୍କୋସନ୍ତି, ଚତୁୱଗ୍ଗକରଣେ କମ୍ମେ ୟାୱତିକା ଭିକ୍ଖୂ କମ୍ମପ୍ପତ୍ତା, ତେ ଆଗତା ହୋନ୍ତି, ଛନ୍ଦାରହାନଂ ଛନ୍ଦୋ ଆହଟୋ ହୋତି, ସମ୍ମୁଖୀଭୂତା ପଟିକ୍କୋସନ୍ତି ।

ପଞ୍ଚୱଗ୍ଗକରଣେ କମ୍ମେ…ପେ॰… ଦସୱଗ୍ଗକରଣେ କମ୍ମେ…ପେ॰… ୱୀସତିୱଗ୍ଗକରଣେ କମ୍ମେ ୟାୱତିକା ଭିକ୍ଖୂ କମ୍ମପ୍ପତ୍ତା, ତେ ଅନାଗତା ହୋନ୍ତି, ଛନ୍ଦାରହାନଂ ଛନ୍ଦୋ ଅନାହଟୋ ହୋତି, ସମ୍ମୁଖୀଭୂତା ପଟିକ୍କୋସନ୍ତି, ୱୀସତିୱଗ୍ଗକରଣେ କମ୍ମେ ୟାୱତିକା ଭିକ୍ଖୂ କମ୍ମପ୍ପତ୍ତା, ତେ ଆଗତା ହୋନ୍ତି, ଛନ୍ଦାରହାନଂ ଛନ୍ଦୋ ଅନାହଟୋ ହୋତି, ସମ୍ମୁଖୀଭୂତା ପଟିକ୍କୋସନ୍ତି, ୱୀସତିୱଗ୍ଗକରଣେ କମ୍ମେ ୟାୱତିକା ଭିକ୍ଖୂ କମ୍ମପ୍ପତ୍ତା, ତେ ଆଗତା ହୋନ୍ତି, ଛନ୍ଦାରହାନଂ ଛନ୍ଦୋ ଆହଟୋ ହୋତି, ସମ୍ମୁଖୀଭୂତା ପଟିକ୍କୋସନ୍ତି । ଇମେହି ଦ୍ୱାଦସହି ଆକାରେହି ପରିସତୋ କମ୍ମାନି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତି ।

ଚତୁୱଗ୍ଗକରଣେ କମ୍ମେ ଚତ୍ତାରୋ ଭିକ୍ଖୂ ପକତତ୍ତା କମ୍ମପ୍ପତ୍ତା, ଅୱସେସା ପକତତ୍ତା ଛନ୍ଦାରହା । ୟସ୍ସ ସଙ୍ଘୋ କମ୍ମଂ କରୋତି, ସୋ ନେୱ କମ୍ମପ୍ପତ୍ତୋ ନାପି ଛନ୍ଦାରହୋ, ଅପିଚ କମ୍ମାରହୋ । ପଞ୍ଚୱଗ୍ଗକରଣେ କମ୍ମେ ପଞ୍ଚ ଭିକ୍ଖୂ ପକତତ୍ତା କମ୍ମପ୍ପତ୍ତା, ଅୱସେସା ପକତତ୍ତା ଛନ୍ଦାରହା । ୟସ୍ସ ସଙ୍ଘୋ କମ୍ମଂ କରୋତି, ସୋ ନେୱ କମ୍ମପ୍ପତ୍ତୋ ନାପି ଛନ୍ଦାରହୋ, ଅପିଚ କମ୍ମାରହୋ। ଦସୱଗ୍ଗକରଣେ କମ୍ମେ ଦସ ଭିକ୍ଖୂ ପକତତ୍ତା କମ୍ମପ୍ପତ୍ତା, ଅୱସେସା ପକତତ୍ତା ଛନ୍ଦାରହା । ୟସ୍ସ ସଙ୍ଘୋ କମ୍ମଂ କରୋତି, ସୋ ନେୱ କମ୍ମପ୍ପତ୍ତୋ ନାପି ଛନ୍ଦାରହୋ, ଅପିଚ କମ୍ମାରହୋ । ୱୀସତିୱଗ୍ଗକରଣେ କମ୍ମେ ୱୀସତି ଭିକ୍ଖୂ ପକତତ୍ତା କମ୍ମପ୍ପତ୍ତା, ଅୱସେସା ପକତତ୍ତା ଛନ୍ଦାରହା । ୟସ୍ସ ସଙ୍ଘୋ କମ୍ମଂ କରୋତି, ସୋ ନେୱ କମ୍ମପ୍ପତ୍ତୋ ନାପି ଛନ୍ଦାରହୋ, ଅପିଚ କମ୍ମାରହୋ ।

୨୫୦.ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ କତି ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି ? ଞତ୍ତିକମ୍ମଂ, ଞତ୍ତିଦୁତିୟକମ୍ମଂ, ଞତ୍ତିଚତୁତ୍ଥକମ୍ମଂ କତି ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି ? ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ ପଞ୍ଚ ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି । ଞତ୍ତିକମ୍ମଂ ନୱ ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି । ଞତ୍ତିଦୁତିୟକମ୍ମଂ ସତ୍ତ ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି । ଞତ୍ତିଚତୁତ୍ଥକମ୍ମଂ ସତ୍ତ ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି ।

ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ କତମାନି ପଞ୍ଚ ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି ? ଓସାରଣଂ ନିସ୍ସାରଣଂ ଭଣ୍ଡୁକମ୍ମଂ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡଂ କମ୍ମଲକ୍ଖଣଞ୍ଞେୱ ପଞ୍ଚମଂ । ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ ଇମାନି ପଞ୍ଚ ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି ।

ଞତ୍ତିକମ୍ମଂ କତମାନି ନୱ ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି ? ଓସାରଣଂ ନିସ୍ସାରଣଂ ଉପୋସଥଂ ପୱାରଣଂ ସମ୍ମୁତିଂ ଦାନଂ ପଟିଗ୍ଗହଣଂ ପଚ୍ଚୁକ୍କଡ୍ଢନଂ କମ୍ମଲକ୍ଖଣଞ୍ଞେୱ ନୱମଂ । ଞତ୍ତିକମ୍ମଂ ଇମାନି ନୱ ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି ।

ଞତ୍ତିଦୁତିୟକମ୍ମଂ କତମାନି ସତ୍ତ ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି ? ଓସାରଣଂ ନିସ୍ସାରଣଂ ସମ୍ମୁତିଂ ଦାନଂ ଉଦ୍ଧରଣଂ ଦେସନଂ କମ୍ମଲକ୍ଖଣଞ୍ଞେୱ ସତ୍ତମଂ । ଞତ୍ତିଦୁତିୟକମ୍ମଂ ଇମାନି ସତ୍ତ ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି ।

ଞତ୍ତିଚତୁତ୍ଥକମ୍ମଂ କତମାନି ସତ୍ତ ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି ? ଓସାରଣଂ ନିସ୍ସାରଣଂ ସମ୍ମୁତିଂ ଦାନଂ ନିଗ୍ଗହଂ ସମନୁଭାସନଂ କମ୍ମଲକ୍ଖଣଞ୍ଞେୱ ସତ୍ତମଂ । ଞତ୍ତିଚତୁତ୍ଥକମ୍ମଂ ଇମାନି ସତ୍ତ ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି । ଅୟଂ ତାୱ ପାଳିନୟୋ ।

୨୫୧. ଅୟଂ ପନେତ୍ଥ ଆଦିତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୱିନିଚ୍ଛୟକଥା (ପରି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୪୮୨) – ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ ନାମ ସୀମଟ୍ଠକସଙ୍ଘଂ ସୋଧେତ୍ୱା ଛନ୍ଦାରହାନଂ ଛନ୍ଦଂ ଆହରିତ୍ୱା ସମଗ୍ଗସ୍ସ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଅନୁମତିୟା ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ସାୱେତ୍ୱା କତ୍ତବ୍ବକମ୍ମଂ । ଞତ୍ତିକମ୍ମଂ ନାମ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ସମଗ୍ଗସ୍ସ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଅନୁମତିୟା ଏକାୟ ଞତ୍ତିୟା କତ୍ତବ୍ବକମ୍ମଂ । ଞତ୍ତିଦୁତିୟକମ୍ମଂ ନାମ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ସମଗ୍ଗସ୍ସ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଅନୁମତିୟା ଏକାୟ ଞତ୍ତିୟା ଏକାୟ ଚ ଅନୁସ୍ସାୱନାୟାତି ଏୱଂ ଞତ୍ତିଦୁତିୟାୟ ଅନୁସ୍ସାୱନାୟ କତ୍ତବ୍ବକମ୍ମଂ । ଞତ୍ତିଚତୁତ୍ଥକମ୍ମଂ ନାମ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ସମଗ୍ଗସ୍ସ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଅନୁମତିୟା ଏକାୟ ଞତ୍ତିୟା ତୀହି ଚ ଅନୁସ୍ସାୱନାହୀତି ଏୱଂ ଞତ୍ତିଚତୁତ୍ଥାହି ତୀହି ଅନୁସ୍ସାୱନାହି କତ୍ତବ୍ବକମ୍ମଂ ।

ତତ୍ର ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ ଅପଲୋକେତ୍ୱାୱ କାତବ୍ବଂ, ଞତ୍ତିକମ୍ମାଦିୱସେନ ନ କାତବ୍ବଂ । ଞତ୍ତିକମ୍ମମ୍ପି ଏକଂ ଞତ୍ତିଂ ଠପେତ୍ୱାୱ କାତବ୍ବଂ, ଅପଲୋକନକମ୍ମାଦିୱସେନ ନ କାତବ୍ବଂ । ଞତ୍ତିଦୁତିୟକମ୍ମଂ ପନ ଅପଲୋକେତ୍ୱା କାତବ୍ବମ୍ପି ଅକାତବ୍ବମ୍ପି ଅତ୍ଥି । ତତ୍ଥ ସୀମାସମ୍ମୁତି ସୀମାସମୂହନଂ କଥିନଦାନଂ କଥିନୁଦ୍ଧାରୋ କୁଟିୱତ୍ଥୁଦେସନା ୱିହାରୱତ୍ଥୁଦେସନାତି ଇମାନି ଛକମ୍ମାନି ଗରୁକାନି ଅପଲୋକେତ୍ୱା କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଞତ୍ତିଦୁତିୟକମ୍ମୱାଚଂ ସାୱେତ୍ୱାୱ କାତବ୍ବାନି । ଅୱସେସା ତେରସ ସମ୍ମୁତିୟୋ ସେନାସନଗ୍ଗାହକମତକଚୀୱରଦାନାଦିସମ୍ମୁତିୟୋ ଚାତି ଏତାନି ଲହୁକକମ୍ମାନି, ଅପଲୋକେତ୍ୱାପି କାତୁଂ ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ଞତ୍ତିକମ୍ମଞତ୍ତିଚତୁତ୍ଥକମ୍ମୱସେନ ପନ ନ କାତବ୍ବମେୱ । ‘‘ଞତ୍ତିଚତୁତ୍ଥକମ୍ମୱସେନ କୟିରମାନଂ ଦଳ୍ହତରଂ ହୋତି, ତସ୍ମା କାତବ୍ବ’’ନ୍ତି ଏକଚ୍ଚେ ୱଦନ୍ତି । ଏୱଂ ପନ ସତି କମ୍ମସଙ୍କରୋ ହୋତି, ତସ୍ମା ନ କାତବ୍ବନ୍ତି ପଟିକ୍ଖିତ୍ତମେୱ । ସଚେ ପନ ଅକ୍ଖରପରିହୀନଂ ୱା ପଦପରିହୀନଂ ୱା ଦୁରୁତ୍ତପଦଂ ୱା ହୋତି, ତସ୍ସ ସୋଧନତ୍ଥଂ ପୁନପ୍ପୁନଂ ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଇଦଂ ଅକୁପ୍ପକମ୍ମସ୍ସ ଦଳ୍ହୀକମ୍ମଂ ହୋତି, କୁପ୍ପକମ୍ମେ କମ୍ମଂ ହୁତ୍ୱା ତିଟ୍ଠତି । ଞତ୍ତିଚତୁତ୍ଥକମ୍ମଂ ଞତ୍ତିଞ୍ଚ ତିସ୍ସୋ ଚ କମ୍ମୱାଚାୟୋ ସାୱେତ୍ୱାୱ କାତବ୍ବଂ, ଅପଲୋକନକମ୍ମାଦିୱସେନ ନ କାତବ୍ବଂ ।

ସମ୍ମୁଖାକରଣୀୟଂ କମ୍ମଂ ଅସମ୍ମୁଖା କରୋତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମନ୍ତି ଏତ୍ଥ ପନ ଅତ୍ଥି କମ୍ମଂ ସମ୍ମୁଖାକରଣୀୟଂ, ଅତ୍ଥି କମ୍ମଂ ଅସମ୍ମୁଖାକରଣୀୟଂ । ତତ୍ଥ ଅସମ୍ମୁଖାକରଣୀୟଂ ନାମ ଦୂତେନୂପସମ୍ପଦା, ପତ୍ତନିକ୍କୁଜ୍ଜନଂ, ପତ୍ତୁକ୍କୁଜ୍ଜନଂ, ଉମ୍ମତ୍ତକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଉମ୍ମତ୍ତକସମ୍ମୁତି, ସେକ୍ଖାନଂ କୁଲାନଂ ସେକ୍ଖସମ୍ମୁତି, ଛନ୍ନସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡୋ, ଦେୱଦତ୍ତସ୍ସ ପକାସନୀୟକମ୍ମଂ, ଅପସାଦନୀୟଂ ଦସ୍ସେନ୍ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଭିକ୍ଖୁନିସଙ୍ଘେନ କାତବ୍ବଂ ଅୱନ୍ଦିୟକମ୍ମନ୍ତି ଅଟ୍ଠୱିଧଂ ହୋତି । ଇଦଂ ଅଟ୍ଠୱିଧମ୍ପି କମ୍ମଂ ଅସମ୍ମୁଖା କତଂ ସୁକତଂ ହୋତି ଅକୁପ୍ପଂ, ସେସାନି ସବ୍ବକମ୍ମାନି ସମ୍ମୁଖା ଏୱ କାତବ୍ବାନି । ସଙ୍ଘସମ୍ମୁଖତା ଧମ୍ମସମ୍ମୁଖତା ୱିନୟସମ୍ମୁଖତା ପୁଗ୍ଗଲସମ୍ମୁଖତାତି ଇମଂ ଚତୁବ୍ବିଧଂ ସମ୍ମୁଖାୱିନୟଂ ଉପନେତ୍ୱାୱ କାତବ୍ବାନି । ଏୱଂ କତାନି ହି ସୁକତାନି ହୋନ୍ତି, ଏୱଂ ଅକତାନି ପନେତାନି ଇମଂ ସମ୍ମୁଖାୱିନୟସଙ୍ଖାତଂ ୱତ୍ଥୁଂ ୱିନା କତତ୍ତା ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନାନି ନାମ ହୋନ୍ତି । ତେନ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ସମ୍ମୁଖାକରଣୀୟଂ କମ୍ମଂ ଅସମ୍ମୁଖା କରୋତି, ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମ’’ନ୍ତି । ପଟିପୁଚ୍ଛାକରଣୀୟାଦୀସୁପି ପଟିପୁଚ୍ଛାଦିକରଣମେୱ ୱତ୍ଥୁ, ତଂ ୱତ୍ଥୁଂ ୱିନା କତତ୍ତା ତେସମ୍ପି ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନତା ୱେଦିତବ୍ବା । ଅପିଚ ଊନୱୀସତିୱସ୍ସଂ ୱା ଅନ୍ତିମୱତ୍ଥୁଂ ଅଜ୍ଝାପନ୍ନପୁବ୍ବଂ ୱା ଏକାଦସସୁ ୱା ଅଭବ୍ବପୁଗ୍ଗଲେସୁ ଅଞ୍ଞତରଂ ଉପସମ୍ପାଦେନ୍ତସ୍ସପି ୱତ୍ଥୁୱିପନ୍ନଂ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ ହୋତି । ଅୟଂ ୱତ୍ଥୁତୋ କମ୍ମୱିପତ୍ତିୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ।

ଞତ୍ତିତୋ ୱିପତ୍ତିୟଂ ପନ ୱତ୍ଥୁଂ ନ ପରାମସତୀତି ୟସ୍ସ ଉପସମ୍ପଦାଦିକମ୍ମଂ କରୋତି, ତଂ ନ ପରାମସତି, ତସ୍ସ ନାମଂ ନ ଗଣ୍ହାତି । ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଧମ୍ମରକ୍ଖିତୋ ଆୟସ୍ମତୋ ବୁଦ୍ଧରକ୍ଖିତସ୍ସ ଉପସମ୍ପଦାପେକ୍ଖୋ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବେ ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଆୟସ୍ମତୋ ବୁଦ୍ଧରକ୍ଖିତସ୍ସ ଉପସମ୍ପଦାପେକ୍ଖୋ’’ତି ୱଦତି । ଏୱଂ ୱତ୍ଥୁଂ ନ ପରାମସତି ।

ସଙ୍ଘଂ ନ ପରାମସତୀତି ସଙ୍ଘସ୍ସ ନାମଂ ନ ଗଣ୍ହାତି । ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଧମ୍ମରକ୍ଖିତୋ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବେ ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ଅୟଂ ଧମ୍ମରକ୍ଖିତୋ’’ତି ୱଦତି । ଏୱଂ ସଙ୍ଘଂ ନ ପରାମସତି ।

ପୁଗ୍ଗଲଂ ନ ପରାମସତୀତି ୟୋ ଉପସମ୍ପଦାପେକ୍ଖସ୍ସ ଉପଜ୍ଝାୟୋ, ତଂ ନ ପରାମସତି, ତସ୍ସ ନାମଂ ନ ଗଣ୍ହାତି । ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଧମ୍ମରକ୍ଖିତୋ ଆୟସ୍ମତୋ ବୁଦ୍ଧରକ୍ଖିତସ୍ସ ଉପସମ୍ପଦାପେକ୍ଖୋ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବେ ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଧମ୍ମରକ୍ଖିତୋ ଉପସମ୍ପଦାପେକ୍ଖୋ’’ତି ୱଦତି । ଏୱଂ ପୁଗ୍ଗଲଂ ନ ପରାମସତି ।

ଞତ୍ତିଂ ନ ପରାମସତୀତି ସବ୍ବେନ ସବ୍ବଂ ଞତ୍ତିଂ ନ ପରାମସତି, ଞତ୍ତିଦୁତିୟକମ୍ମେ ଞତ୍ତିଂ ଅଟ୍ଠପେତ୍ୱା ଦ୍ୱିକ୍ଖତ୍ତୁଂ କମ୍ମୱାଚାୟ ଏୱ ଅନୁସ୍ସାୱନକମ୍ମଂ କରୋତି, ଞତ୍ତିଚତୁତ୍ଥକମ୍ମେପି ଞତ୍ତିଂ ଅଟ୍ଠପେତ୍ୱା ଚତୁକ୍ଖତ୍ତୁଂ କମ୍ମୱାଚାୟ ଏୱ ଅନୁସ୍ସାୱନକମ୍ମଂ କରୋତି । ଏୱଂ ଞତ୍ତିଂ ନ ପରାମସତି ।

ପଚ୍ଛା ୱା ଞତ୍ତିଂ ଠପେତୀତି ପଠମଂ କମ୍ମୱାଚାୟ ଅନୁସ୍ସାୱନକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ‘‘ଏସା ଞତ୍ତୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ‘‘ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି ୱଦତି । ଏୱଂ ପଚ୍ଛା ଞତ୍ତିଂ ଠପେତି । ଇତି ଇମେହି ପଞ୍ଚହାକାରେହି ଞତ୍ତିତୋ କମ୍ମାନି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତି ।

ଅନୁସ୍ସାୱନତୋ ୱିପତ୍ତିୟଂ ପନ ୱତ୍ଥୁଆଦୀନି ତାୱ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବାନି । ଏୱଂ ପନ ନେସଂ ଅପରାମସନଂ ହୋତି – ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ’’ତି ପଠମାନୁସ୍ସାୱନାୟ ୱା ‘‘ଦୁତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ଏତମତ୍ଥଂ ୱଦାମି । ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ’’ତି ଦୁତିୟତତିୟାନୁସ୍ସାୱନାସୁ ୱା ‘‘ଅୟଂ ଧମ୍ମରକ୍ଖିତୋ ଆୟସ୍ମତୋ ବୁଦ୍ଧରକ୍ଖିତସ୍ସ ଉପସମ୍ପଦାପେକ୍ଖୋ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବେ ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଆୟସ୍ମତୋ ବୁଦ୍ଧରକ୍ଖିତସ୍ସା’’ତି ୱଦନ୍ତୋ ୱତ୍ଥୁଂ ନ ପରାମସତି ନାମ । ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଧମ୍ମରକ୍ଖିତୋ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବେ ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ଅୟଂ ଧମ୍ମରକ୍ଖିତୋ’’ତି ୱଦନ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ନ ପରାମସତି ନାମ । ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଧମ୍ମରକ୍ଖିତୋ ଆୟସ୍ମତୋ ବୁଦ୍ଧରକ୍ଖିତସ୍ସା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବେ ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଧମ୍ମରକ୍ଖିତୋ ଉପସମ୍ପଦାପେକ୍ଖୋ’’ତି ୱଦନ୍ତୋ ପୁଗ୍ଗଲଂ ନ ପରାମସତି ନାମ ।

ସାୱନଂ ହାପେତୀତି ସବ୍ବେନ ସବ୍ବଂ କମ୍ମୱାଚାୟ ଅନୁସ୍ସାୱନଂ ନ କରୋତି, ଞତ୍ତିଦୁତିୟକମ୍ମେ ଦ୍ୱିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଞତ୍ତିମେୱ ଠପେତି, ଞତ୍ତିଚତୁତ୍ଥକମ୍ମେ ଚତୁକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଞତ୍ତିମେୱ ଠପେତି । ଏୱଂ ସାୱନଂ ହାପେତି । ୟୋପି ଞତ୍ତିଦୁତିୟକମ୍ମେ ଏକଂ ଞତ୍ତିଂ ଠପେତ୍ୱା ଏକଂ କମ୍ମୱାଚଂ ଅନୁସ୍ସାୱେନ୍ତୋ ଅକ୍ଖରଂ ୱା ଛଡ୍ଡେତି, ପଦଂ ୱା ଦୁରୁତ୍ତଂ କରୋତି, ଅୟମ୍ପି ସାୱନଂ ହାପେତିୟେୱ । ଞତ୍ତିଚତୁତ୍ଥକମ୍ମେ ପନ ଏକଂ ଞତ୍ତିଂ ଠପେତ୍ୱା ସକିମେୱ ୱା ଦ୍ୱିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱା କମ୍ମୱାଚାୟ ଅନୁସ୍ସାୱନଂ କରୋନ୍ତୋପି ଅକ୍ଖରଂ ୱା ପଦଂ ୱା ଛଡ୍ଡେନ୍ତୋପି ଦୁରୁତ୍ତଂ କରୋନ୍ତୋପି ଅନୁସ୍ସାୱନଂ ହାପେତିୟେୱାତି ୱେଦିତବ୍ବୋ ।

୨୫୨. ‘‘ଦୁରୁତ୍ତଂ କରୋତୀ’’ତି ଏତ୍ଥ ପନ ଅୟଂ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ । ୟୋ ହି ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ଅକ୍ଖରେ ୱତ୍ତବ୍ବେ ଅଞ୍ଞଂ ୱଦତି, ଅୟଂ ଦୁରୁତ୍ତଂ କରୋତି ନାମ । ତସ୍ମା କମ୍ମୱାଚଂ କରୋନ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ୟ୍ୱାୟଂ –

‘‘ସିଥିଲଂ ଧନିତଞ୍ଚ ଦୀଘରସ୍ସଂ, ଗରୁକଂ ଲହୁକଞ୍ଚ ନିଗ୍ଗହିତଂ ।

ସମ୍ବନ୍ଧଂ ୱୱତ୍ଥିତଂ ୱିମୁତ୍ତଂ, ଦସଧା ବ୍ୟଞ୍ଜନବୁଦ୍ଧିୟା ପଭେଦୋ’’ତି ॥ –

ୱୁତ୍ତୋ, ଅୟଂ ସୁଟ୍ଠୁ ଉପଲକ୍ଖେତବ୍ବୋ । ଏତ୍ଥ ହି ସିଥିଲଂ ନାମ ପଞ୍ଚସୁ ୱଗ୍ଗେସୁ ପଠମତତିୟଂ । ଧନିତଂ ନାମ ତେସ୍ୱେୱ ଦୁତିୟଚତୁତ୍ଥଂ । ଦୀଘନ୍ତି ଦୀଘେନ କାଲେନ ୱତ୍ତବ୍ବଆକାରାଦି । ରସ୍ସନ୍ତି ତତୋ ଉପଡ୍ଢକାଲେନ ୱତ୍ତବ୍ବଅକାରାଦି । ଗରୁକନ୍ତି ଦୀଘମେୱ, ୟଂ ୱା ‘‘ଆୟସ୍ମତୋ ବୁଦ୍ଧରକ୍ଖିତତ୍ଥେରସ୍ସ ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତୀ’’ତି ଏୱଂ ସଂୟୋଗପରଂ କତ୍ୱା ୱୁଚ୍ଚତି । ଲହୁକନ୍ତି ରସ୍ସମେୱ, ୟଂ ୱା ‘‘ଆୟସ୍ମତୋ ବୁଦ୍ଧରକ୍ଖିତତ୍ଥେରସ୍ସ ୟସ୍ସ ନ ଖମତୀ’’ତି ଏୱଂ ଅସଂୟୋଗପରଂ କତ୍ୱା ୱୁଚ୍ଚତି । ନିଗ୍ଗହିତନ୍ତି ୟଂ କରଣାନି ନିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଅୱିସ୍ସଜ୍ଜେତ୍ୱା ଅୱିୱଟେନ ମୁଖେନ ସାନୁନାସିକଂ କତ୍ୱା ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସମ୍ବନ୍ଧନ୍ତି ୟଂ ପରପଦେନ ସମ୍ବନ୍ଧିତ୍ୱା ‘‘ତୁଣ୍ହିସ୍ସା’’ତି ୱା ‘‘ତୁଣ୍ହସ୍ସା’’ତି ୱା ୱୁଚ୍ଚତି । ୱୱତ୍ଥିତନ୍ତି ୟଂ ପରପଦେନ ଅସମ୍ବନ୍ଧଂ କତ୍ୱା ୱିଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ‘‘ତୁଣ୍ହୀ ଅସ୍ସା’’ତି ୱା ‘‘ତୁଣ୍ହ ଅସ୍ସା’’ତି ୱା ୱୁଚ୍ଚତି । ୱିମୁତ୍ତନ୍ତି ୟଂ କରଣାନି ଅନିଗ୍ଗହେତ୍ୱା ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତ୍ୱା ୱିୱଟେନ ମୁଖେନ ଅନୁନାସିକଂ ଅକତ୍ୱା ୱୁଚ୍ଚତି ।

ତତ୍ଥ ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବେ ତ-କାରସ୍ସ ଥ-କାରଂ କତ୍ୱା ‘‘ସୁଣାଥୁ ମେ’’ତି ୱଚନଂ ସିଥିଲସ୍ସ ଧନିତକରଣଂ ନାମ, ତଥା ‘‘ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ ଏସା ଞତ୍ତୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବେ ‘‘ପତ୍ଥକଲ୍ଲଂ ଏସା ଞତ୍ଥୀ’’ତିଆଦିୱଚନଂ । ‘‘ଭନ୍ତେ ସଙ୍ଘୋ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବେ ଭ-କାରଘ-କାରାନଂ ବ-କାରଗ-କାରେ କତ୍ୱା ‘‘ବନ୍ତେ ସଂଗୋ’’ତି ୱଚନଂ ଧନିତସ୍ସ ସିଥିଲକରଣଂ ନାମ । ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ’’ତି ୱିୱଟେନ ମୁଖେନ ୱତ୍ତବ୍ବେ ପନ ‘‘ସୁଣଂତୁ ମେ’’ତି ୱା ‘‘ଏସା ଞତ୍ତୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବେ ‘‘ଏସଂ ଞତ୍ତୀ’’ତି ୱା ଅୱିୱଟେନ ମୁଖେନ ଅନନୁନାସିକଂ କତ୍ୱା ୱଚନଂ ୱିମୁତ୍ତସ୍ସ ନିଗ୍ଗହିତୱଚନଂ ନାମ । ‘‘ପତ୍ତକଲ୍ଲ’’ନ୍ତି ଅୱିୱଟେନ ମୁଖେନ ଅନୁନାସିକଂ କତ୍ୱା ୱତ୍ତବ୍ବେ ‘‘ପତ୍ତକଲ୍ଲା’’ତି ୱିୱଟେନ ମୁଖେନ ଅନୁନାସିକଂ ଅକତ୍ୱା ୱଚନଂ ନିଗ୍ଗହିତସ୍ସ ୱିମୁତ୍ତୱଚନଂ ନାମ । ଇତି ସିଥିଲେ କତ୍ତବ୍ବେ ଧନିତଂ, ଧନିତେ କତ୍ତବ୍ବେ ସିଥିଲଂ, ୱିମୁତ୍ତେ କତ୍ତବ୍ବେ ନିଗ୍ଗହିତଂ, ନିଗ୍ଗହିତେ କତ୍ତବ୍ବେ ୱିମୁତ୍ତନ୍ତି ଇମାନି ଚତ୍ତାରି ବ୍ୟଞ୍ଜନାନି ଅନ୍ତୋକମ୍ମୱାଚାୟ କମ୍ମଂ ଦୂସେନ୍ତି । ଏୱଂ ୱଦନ୍ତୋ ହି ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ଅକ୍ଖରେ ୱତ୍ତବ୍ବେ ଅଞ୍ଞଂ ୱଦତି, ଦୁରୁତ୍ତଂ କରୋତୀତି ୱୁଚ୍ଚତି ।

ଇତରେସୁ ପନ ଦୀଘରସ୍ସାଦୀସୁ ଛସୁ ବ୍ୟଞ୍ଜନେସୁ ଦୀଘଟ୍ଠାନେ ଦୀଘମେୱ, ରସ୍ସଟ୍ଠାନେ ରସ୍ସମେୱାତି ଏୱଂ ୟଥାଠାନେ ତଂ ତଦେୱ ଅକ୍ଖରଂ ଭାସନ୍ତେନ ଅନୁକ୍କମାଗତଂ ପୱେଣିଂ ଅୱିନାସେନ୍ତେନ କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା । ସଚେ ପନ ଏୱଂ ଅକତ୍ୱା ଦୀଘେ ୱତ୍ତବ୍ବେ ରସ୍ସଂ, ରସ୍ସେ ୱା ୱତ୍ତବ୍ବେ ଦୀଘଂ ୱଦତି, ତଥା ଗରୁକେ ୱତ୍ତବ୍ବେ ଲହୁକଂ, ଲହୁକେ ୱା ୱତ୍ତବ୍ବେ ଗରୁକଂ ୱଦତି, ସମ୍ବନ୍ଧେ ୱା ପନ ୱତ୍ତବ୍ବେ ୱୱତ୍ଥିତଂ, ୱୱତ୍ଥିତେ ୱା ୱତ୍ତବ୍ବେ ସମ୍ବନ୍ଧଂ ୱଦତି, ଏୱଂ ୱୁତ୍ତେପି କମ୍ମୱାଚା ନ କୁପ୍ପତି । ଇମାନି ହି ଛ ବ୍ୟଞ୍ଜନାନି କମ୍ମଂ ନ କୋପେନ୍ତି । ୟଂ ପନ ସୁତ୍ତନ୍ତିକତ୍ଥେରା ‘‘ଦ-କାରୋ ତ-କାରମାପଜ୍ଜତି, ତ-କାରୋ ଦ-କାରମାପଜ୍ଜତି, ଚ-କାରୋ ଜ-କାରମାପଜ୍ଜତି, ଜ-କାରୋ ଚ-କାରମାପଜ୍ଜତି, ୟ-କାରୋ କ-କାରମାପଜ୍ଜତି, କ-କାରୋ ୟ-କାରମାପଜ୍ଜତି, ତସ୍ମା ଦ-କାରାଦୀସୁ ୱତ୍ତବ୍ବେସୁ ତ-କାରାଦିୱଚନଂ ନ ୱିରୁଜ୍ଝତୀ’’ତି ୱଦନ୍ତି, ତଂ କମ୍ମୱାଚଂ ପତ୍ୱା ନ ୱଟ୍ଟତି । ତସ୍ମା ୱିନୟଧରେନ ନେୱ ଦ-କାରୋ ତ-କାରୋ କାତବ୍ବୋ…ପେ॰… ନ କ-କାରୋ ୟ-କାରୋ । ୟଥାପାଳିୟା ନିରୁତ୍ତିଂ ସୋଧେତ୍ୱା ଦସୱିଧାୟ ବ୍ୟଞ୍ଜନନିରୁତ୍ତିୟା ୱୁତ୍ତଦୋସେ ପରିହରନ୍ତେନ କମ୍ମୱାଚା କାତବ୍ବା । ଇତରଥା ହି ସାୱନଂ ହାପେତି ନାମ ।

ଅକାଲେ ୱା ସାୱେତୀତି ସାୱନାୟ ଅକାଲେ ଅନୋକାସେ ଞତ୍ତିଂ ଅଟ୍ଠପେତ୍ୱା ପଠମଂୟେୱ ଅନୁସ୍ସାୱନକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ପଚ୍ଛା ଞତ୍ତିଂ ଠପେତି । ଇତି ଇମେହି ପଞ୍ଚହାକାରେହି ଅନୁସ୍ସାୱନତୋ କମ୍ମାନି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତି ।

୨୫୩.ସୀମତୋୱିପତ୍ତିୟଂ ପନ ଅତିଖୁଦ୍ଦକସୀମା ନାମ ୟା ଏକୱୀସତି ଭିକ୍ଖୂ ନ ଗଣ୍ହାତି। କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ପନ ‘‘ୟତ୍ଥ ଏକୱୀସତି ଭିକ୍ଖୂ ନିସୀଦିତୁଂ ନ ସକ୍କୋନ୍ତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ତସ୍ମା ୟା ଏୱରୂପା ସୀମା, ଅୟଂ ସମ୍ମତାପି ଅସମ୍ମତା ଗାମଖେତ୍ତସଦିସାୱ ହୋତି, ତତ୍ଥ କତଂ କମ୍ମଂ କୁପ୍ପତି । ଏସ ନୟୋ ସେସସୀମାସୁପି । ଏତ୍ଥ ପନ ଅତିମହତୀ ନାମ ୟା କେସଗ୍ଗମତ୍ତେନପି ତିୟୋଜନଂ ଅତିକ୍କମିତ୍ୱା ସମ୍ମତା ହୋତି । ଖଣ୍ଡନିମିତ୍ତା ନାମ ଅଘଟିତନିମିତ୍ତା ୱୁଚ୍ଚତି । ପୁରତ୍ଥିମାୟ ଦିସାୟ ନିମିତ୍ତଂ କିତ୍ତେତ୍ୱା ଅନୁକ୍କମେନେୱ ଦକ୍ଖିଣାୟ ପଚ୍ଛିମାୟ ଉତ୍ତରାୟ ଦିସାୟ କିତ୍ତେତ୍ୱା ପୁନ ପୁରତ୍ଥିମାୟ ଦିସାୟ ପୁବ୍ବକିତ୍ତିତଂ ନିମିତ୍ତଂ ପଟିକିତ୍ତେତ୍ୱା ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଏୱଂ ଅଖଣ୍ଡନିମିତ୍ତା ହୋତି । ସଚେ ପନ ଅନୁକ୍କମେନ ଆହରିତ୍ୱା ଉତ୍ତରାୟ ଦିସାୟ ନିମିତ୍ତଂ କିତ୍ତେତ୍ୱା ତତ୍ଥେୱ ଠପେତି, ଖଣ୍ଡନିମିତ୍ତା ହୋତି । ଅପରାପି ଖଣ୍ଡନିମିତ୍ତା ନାମ ୟା ଅନିମିତ୍ତୁପଗଂ ତଚସାରରୁକ୍ଖଂ ୱା ଖାଣୁକଂ ୱା ପଂସୁପୁଞ୍ଜଂ ୱା ୱାଲୁକପୁଞ୍ଜଂ ୱା ଅଞ୍ଞତରଂ ଅନ୍ତରା ଏକଂ ନିମିତ୍ତଂ କତ୍ୱା ସମ୍ମତା ହୋତି । ଛାୟାନିମିତ୍ତା ନାମ ୟା ପବ୍ବତଚ୍ଛାୟାଦୀନଂ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଛାୟଂ ନିମିତ୍ତଂ କତ୍ୱା ସମ୍ମତା ହୋତି । ଅନିମିତ୍ତା ନାମ ୟା ସବ୍ବେନ ସବ୍ବଂ ନିମିତ୍ତାନି ଅକିତ୍ତେତ୍ୱା ସମ୍ମତା ହୋତି । ବହିସୀମେ ଠିତୋ ସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନତି ନାମ ନିମିତ୍ତାନି କିତ୍ତେତ୍ୱା ନିମିତ୍ତାନଂ ବହି ଠିତୋ ସମ୍ମନ୍ନତି । ନଦିୟା ସମୁଦ୍ଦେ ଜାତସ୍ସରେ ସୀମଂ ସମ୍ମନ୍ନତୀତି ଏତେସୁ ନଦୀଆଦୀସୁ ୟଂ ସମ୍ମନ୍ନତି, ସା ଏୱଂ ସମ୍ମତାପି ‘‘ସବ୍ବା, ଭିକ୍ଖୱେ, ନଦୀ ଅସୀମା, ସବ୍ବୋ ସମୁଦ୍ଦୋ ଅସୀମୋ, ସବ୍ବୋ ଜାତସ୍ସରୋ ଅସୀମୋ’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୪୭) ୱଚନତୋ ଅସମ୍ମତାୱ ହୋତି । ସୀମାୟ ସୀମଂ ସମ୍ଭିନ୍ଦତୀତି ଅତ୍ତନୋ ସୀମାୟ ପରେସଂ ସୀମଂ ସମ୍ଭିନ୍ଦତି । ସୀମାୟ ସୀମଂ ଅଜ୍ଝୋତ୍ଥରତୀତି ଅତ୍ତନୋ ସୀମାୟ ପରେସଂ ସୀମଂ ଅଜ୍ଝୋତ୍ଥରତି । ତତ୍ଥ ୟଥା ସମ୍ଭେଦୋ ଚ ଅଜ୍ଝୋତ୍ଥରଣଞ୍ଚ ହୋତି, ତଂ ସବ୍ବଂ ସୀମାକଥାୟଂ ୱୁତ୍ତମେୱ । ଇତି ଇମା ଏକାଦସପି ସୀମା ଅସୀମା ଗାମଖେତ୍ତସଦିସା ଏୱ, ତାସୁ ନିସୀଦିତ୍ୱା କତଂ କମ୍ମଂ କୁପ୍ପତି । ତେନ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ଇମେହି ଏକାଦସହି ଆକାରେହି ସୀମତୋ କମ୍ମାନି ୱିପଜ୍ଜନ୍ତୀ’’ତି ।

ପରିସତୋ କମ୍ମୱିପତ୍ତିୟଂ ପନ କିଞ୍ଚି ଅନୁତ୍ତାନଂ ନାମ ନତ୍ଥି । ୟମ୍ପି ତତ୍ଥ କମ୍ମପ୍ପତ୍ତଛନ୍ଦାରହଲକ୍ଖଣଂ ୱତ୍ତବ୍ବଂ ସିୟା, ତମ୍ପି ପରତୋ ‘‘ଚତ୍ତାରୋ ଭିକ୍ଖୂ ପକତତ୍ତା କମ୍ମପ୍ପତ୍ତା’’ତିଆଦିନା ନୟେନ ୱୁତ୍ତମେୱ । ତତ୍ଥ ପକତତ୍ତା କମ୍ମପ୍ପତ୍ତାତି ଚତୁୱଗ୍ଗକରଣେ କମ୍ମେ ଚତ୍ତାରୋ ପକତତ୍ତା ଅନୁକ୍ଖିତ୍ତା ଅନିସ୍ସାରିତା ପରିସୁଦ୍ଧସୀଲା ଚତ୍ତାରୋ ଭିକ୍ଖୂ କମ୍ମପ୍ପତ୍ତା କମ୍ମସ୍ସ ଅରହା ଅନୁଚ୍ଛୱିକା ସାମିନୋ । ନ ତେହି ୱିନା ତଂ କମ୍ମଂ କରୀୟତି, ନ ତେସଂ ଛନ୍ଦୋ ୱା ପାରିସୁଦ୍ଧି ୱା ଏତି, ଅୱସେସା ପନ ସଚେପି ସହସ୍ସମତ୍ତା ହୋନ୍ତି, ସଚେ ସମାନସଂୱାସକା ସବ୍ବେ ଛନ୍ଦାରହାୱ ହୋନ୍ତି, ଛନ୍ଦପାରିସୁଦ୍ଧିଂ ଦତ୍ୱା ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ୱା ମା ୱା, କମ୍ମଂ ପନ ତିଟ୍ଠତି । ୟସ୍ସ ପନ ସଙ୍ଘୋ ପରିୱାସାଦିକମ୍ମଂ କରୋତି, ସୋ ନେୱ କମ୍ମପ୍ପତ୍ତୋ ନାପି ଛନ୍ଦାରହୋ, ଅପିଚ ୟସ୍ମା ତଂ ପୁଗ୍ଗଲଂ ୱତ୍ଥୁଂ କତ୍ୱା ସଙ୍ଘୋ କମ୍ମଂ କରୋତି, ତସ୍ମା କମ୍ମାରହୋତି ୱୁଚ୍ଚତି । ସେସକମ୍ମେସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

୨୫୪.ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ କତମାନି ପଞ୍ଚ ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି, ଓସାରଣଂ ନିସ୍ସାରଣଂ ଭଣ୍ଡୁକମ୍ମଂ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡଂ କମ୍ମଲକ୍ଖଣଞ୍ଞେୱ ପଞ୍ଚମନ୍ତି ଏତ୍ଥ ‘‘ଓସାରଣଂ ନିସ୍ସାରଣ’’ନ୍ତି ପଦସିଲିଟ୍ଠତାୟେତଂ ୱୁତ୍ତଂ, ପଠମଂ ପନ ନିସ୍ସାରଣା ହୋତି, ପଚ୍ଛା ଓସାରଣା । ତତ୍ଥ ୟା ସା କଣ୍ଟକସ୍ସ ସାମଣେରସ୍ସ ଦଣ୍ଡକମ୍ମନାସନା, ସା ନିସ୍ସାରଣାତି ୱେଦିତବ୍ବା । ତସ୍ମା ଏତରହି ସଚେପି ସାମଣେରୋ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ୱା ଧମ୍ମସ୍ସ ୱା ସଙ୍ଘସ୍ସ ୱା ଅୱଣ୍ଣଂ ଭଣତି, ଅକପ୍ପିୟଂ ‘‘କପ୍ପିୟ’’ନ୍ତି ଦୀପେତି, ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠିକୋ ହୋତି, ଅନ୍ତଗ୍ଗାହିକାୟ ଦିଟ୍ଠିୟା ସମନ୍ନାଗତୋ, ସୋ ୟାୱତତିୟଂ ନିୱାରେତ୍ୱା ତଂ ଲଦ୍ଧିଂ ୱିସ୍ସଜ୍ଜାପେତବ୍ବୋ । ନୋ ଚେ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତି, ସଙ୍ଘଂ ସନ୍ନିପାତେତ୍ୱା ‘‘ୱିସ୍ସଜ୍ଜେହୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ନୋ ଚେ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତି, ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ନିସ୍ସାରେତବ୍ବୋ । ଏୱଞ୍ଚ ପନ କମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ –

‘‘ସଙ୍ଘଂ, ଭନ୍ତେ, ପୁଚ୍ଛାମି ‘ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ସାମଣେରୋ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଅୱଣ୍ଣୱାଦୀ ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠିକୋ, ୟଂ ଅଞ୍ଞେ ସାମଣେରା ଲଭନ୍ତି ଦିରତ୍ତତିରତ୍ତଂ ଭିକ୍ଖୂହି ସଦ୍ଧିଂ ସହସେୟ୍ୟଂ, ତସ୍ସା ଅଲାଭାୟ ନିସ୍ସାରଣା ରୁଚ୍ଚତି ସଙ୍ଘସ୍ସା’ତି । ଦୁତିୟମ୍ପି । ତତିୟମ୍ପି ଭନ୍ତେ ସଙ୍ଘଂ ପୁଚ୍ଛାମି ‘ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ସାମଣେରୋ…ପେ॰… ରୁଚ୍ଚତି ସଙ୍ଘସ୍ସା’ତି, ଚର ପିରେ ୱିନସ୍ସା’’ତି ।

ସୋ ଅପରେନ ସମୟେନ ‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ବାଲତାୟ ଅଞାଣତାୟ ଅଲକ୍ଖିକତାୟ ଏୱଂ ଅକାସିଂ, ସ୍ୱାହଂ ସଙ୍ଘଂ ଖମାପେମୀ’’ତି ଖମାପେନ୍ତୋ ୟାୱତତିୟଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା ଅପଲୋକନକମ୍ମେନେୱ ଓସାରେତବ୍ବୋ, ଏୱଞ୍ଚ ପନ ଓସାରେତବ୍ବୋ । ସଙ୍ଘମଜ୍ଝେ ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଙ୍ଘସ୍ସ ଅନୁମତିୟା ସାୱେତବ୍ବଂ –

‘‘ସଙ୍ଘଂ, ଭନ୍ତେ, ପୁଚ୍ଛାମି ‘ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ସାମଣେରୋ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଅୱଣ୍ଣୱାଦୀ ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠିକୋ, ୟଂ ଅଞ୍ଞେ ସାମଣେରା ଲଭନ୍ତି ଦିରତ୍ତତିରତ୍ତଂ ଭିକ୍ଖୂହି ସଦ୍ଧିଂ ସହସେୟ୍ୟଂ, ତସ୍ସା ଅଲାଭାୟ ନିସ୍ସାରିତୋ, ସ୍ୱାୟଂ ଇଦାନି ସୋରତୋ ନିୱାତୱୁତ୍ତି ଲଜ୍ଜିଧମ୍ମଂ ଓକ୍କନ୍ତୋ ହିରୋତ୍ତପ୍ପେ ପତିଟ୍ଠିତୋ କତଦଣ୍ଡକମ୍ମୋ ଅଚ୍ଚୟଂ ଦେସେତି, ଇମସ୍ସ ସାମଣେରସ୍ସ ୟଥା ପୁରେ କାୟସମ୍ଭୋଗସାମଗ୍ଗିଦାନଂ ରୁଚ୍ଚତି ସଙ୍ଘସ୍ସା’’’ତି ।

ଏୱଂ ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଏୱଂ ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ ଓସାରଣଞ୍ଚ ନିସ୍ସାରଣଞ୍ଚ ଗଚ୍ଛତି । ଭଣ୍ଡୁକମ୍ମଂ ପବ୍ବଜ୍ଜାୱିନିଚ୍ଛୟକଥାୟ ୱୁତ୍ତମେୱ ।

ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡୋ ପନ ନ କେୱଲଂ ଛନ୍ନସ୍ସେୱ ପଞ୍ଞତ୍ତୋ, ୟୋ ଅଞ୍ଞୋପି ଭିକ୍ଖୁ ମୁଖରୋ ହୋତି, ଭିକ୍ଖୂ ଦୁରୁତ୍ତୱଚନେହି ଘଟ୍ଟେନ୍ତୋ ଖୁଂସେନ୍ତୋ ୱମ୍ଭେନ୍ତୋ ୱିହରତି, ତସ୍ସପି ଦାତବ୍ବୋ, ଏୱଞ୍ଚ ପନ ଦାତବ୍ବୋ । ସଙ୍ଘମଜ୍ଝେ ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଙ୍ଘସ୍ସ ଅନୁମତିୟା ସାୱେତବ୍ବଂ –

‘‘ଭନ୍ତେ, ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ମୁଖରୋ, ଭିକ୍ଖୂ ଦୁରୁତ୍ତୱଚନେହି ଘଟ୍ଟେନ୍ତୋ ଖୁଂସେନ୍ତୋ ୱମ୍ଭେନ୍ତୋ ୱିହରତି, ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ୟଂ ଇଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ତଂ ୱଦେୟ୍ୟ, ଭିକ୍ଖୂହି ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ନେୱ ୱତ୍ତବ୍ବୋ, ନ ଓୱଦିତବ୍ବୋ ନ ଅନୁସାସିତବ୍ବୋ, ସଙ୍ଘଂ, ଭନ୍ତେ, ପୁଚ୍ଛାମି ‘ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡସ୍ସ ଦାନଂ ରୁଚ୍ଚତି ସଙ୍ଘସ୍ସା’ତି । ଦୁତିୟମ୍ପି ପୁଚ୍ଛାମି…ପେ॰… ତତିୟମ୍ପି ପୁଚ୍ଛାମି ‘ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡସ୍ସ ଦାନଂ ରୁଚ୍ଚତି ସଙ୍ଘସ୍ସା’’’ତି ।

ତସ୍ସ ଅପରେନ ସମୟେନ ସମ୍ମା ୱତ୍ତିତ୍ୱା ଖମାପେନ୍ତସ୍ସ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡୋ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭେତବ୍ବୋ, ଏୱଞ୍ଚ ପନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭେତବ୍ବୋ । ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଙ୍ଘମଜ୍ଝେ ସାୱେତବ୍ବଂ –

‘‘ଭନ୍ତେ, ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘୋ ଅସୁକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡଂ ଅଦାସି, ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ସୋରତୋ ନିୱାତୱୁତ୍ତି ଲଜ୍ଜିଧମ୍ମଂ ଓକ୍କନ୍ତୋ ହିରୋତ୍ତପ୍ପେ ପତିଟ୍ଠିତୋ ପଟିସଙ୍ଖା ଆୟତିଂ ସଂୱରେ ତିଟ୍ଠତି, ସଙ୍ଘଂ, ଭନ୍ତେ, ପୁଚ୍ଛାମି ‘ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡସ୍ସ ପଟିପ୍ପସ୍ସଦ୍ଧି ରୁଚ୍ଚତି ସଙ୍ଘସ୍ସା’’’ତି ।

ଏୱଂ ୟାୱତତିୟଂ ୱତ୍ୱା ଅପଲୋକନକମ୍ମେନେୱ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡୋ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭେତବ୍ବୋତି ।

କମ୍ମଲକ୍ଖଣଞ୍ଞେୱପଞ୍ଚମନ୍ତି ୟଂ ତଂ ଭଗୱତା ଭିକ୍ଖୁନିକ୍ଖନ୍ଧକେ –

‘‘ତେନ ଖୋ ପନ ସମୟେନ ଛବ୍ବଗ୍ଗିୟା ଭିକ୍ଖୂ ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ କଦ୍ଦମୋଦକେନ ଓସିଞ୍ଚନ୍ତି ‘ଅପ୍ପେୱ ନାମ ଅମ୍ହେସୁ ସାରଜ୍ଜେୟ୍ୟୁ’ନ୍ତି, କାୟଂ ୱିୱରିତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁନୀନଂ ଦସ୍ସେନ୍ତି, ଊରୁଂ ୱିୱରିତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁନୀନଂ ଦସ୍ସେନ୍ତି, ଅଙ୍ଗଜାତଂ ୱିୱରିତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁନୀନଂ ଦସ୍ସେନ୍ତି । ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ ଓଭାସେନ୍ତି, ଭିକ୍ଖୁନୀହି ସଦ୍ଧିଂ ସମ୍ପୟୋଜେନ୍ତି ‘ଅପ୍ପେୱ ନାମ ଅମ୍ହେସୁ ସାରଜ୍ଜେୟ୍ୟୁ’’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୪୧୧) –

ଇମେସୁ ୱତ୍ଥୂସୁ ୟେସଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଦୁକ୍କଟଂ ପଞ୍ଞପେତ୍ୱା ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦଣ୍ଡକମ୍ମଂ କାତୁ’’ନ୍ତି ୱତ୍ୱା ‘‘କିଂ ନୁ ଖୋ ଦଣ୍ଡକମ୍ମଂ କାତବ୍ବ’’ନ୍ତି ସଂସୟେ ଉପ୍ପନ୍ନେ ‘‘ଅୱନ୍ଦିୟୋ ସୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଭିକ୍ଖୁ ଭିକ୍ଖୁନିସଙ୍ଘେନ କାତବ୍ବୋ’’ତି ଏୱଂ ଅୱନ୍ଦିୟକମ୍ମଂ ଅନୁଞ୍ଞାତଂ, ତଂ କମ୍ମଲକ୍ଖଣଞ୍ଞେୱ ପଞ୍ଚମଂ, ଇମସ୍ସ ଅପଲୋକନକମ୍ମସ୍ସ ଠାନଂ ହୋତି । ତସ୍ସ ହି କମ୍ମଞ୍ଞେୱ ଲକ୍ଖଣଂ, ନ ଓସାରଣାଦୀନି, ତସ୍ମା କମ୍ମଲକ୍ଖଣନ୍ତି ୱୁଚ୍ଚତି । ତସ୍ସ କରଣଂ ପଟିପ୍ପସ୍ସଦ୍ଧିୟା ସଦ୍ଧିଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ଦସ୍ସୟିସ୍ସାମ । ଭିକ୍ଖୁନୁପସ୍ସୟେ ସନ୍ନିପତିତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନିସଙ୍ଘସ୍ସ ଅନୁମତିୟା ବ୍ୟତ୍ତାୟ ଭିକ୍ଖୁନିୟା ସାୱେତବ୍ବଂ –

‘‘ଅୟ୍ୟେ, ଅସୁକୋ ନାମ ଅୟ୍ୟୋ ଭିକ୍ଖୁନୀନଂ ଅପାସାଦିକଂ ଦସ୍ସେତି, ଏତସ୍ସ ଅୟ୍ୟସ୍ସ ଅୱନ୍ଦିୟକରଣଂ ରୁଚ୍ଚତୀ’’ତି ଭିକ୍ଖୁନିସଙ୍ଘଂ ପୁଚ୍ଛାମି । ‘ଅୟ୍ୟେ, ଅସୁକୋ ନାମ ଅୟ୍ୟୋ ଭିକ୍ଖୁନୀନଂ ଅପାସାଦିକଂ ଦସ୍ସେତି, ଏତସ୍ସ ଅୟ୍ୟସ୍ସ ଅୱନ୍ଦିୟକରଣଂ ରୁଚ୍ଚତୀ’ତି ଦୁତିୟମ୍ପି । ତତିୟମ୍ପି ଭିକ୍ଖୁନିସଙ୍ଘଂ ପୁଚ୍ଛାମୀ’’ତି ।

ଏୱଂ ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ସାୱେତ୍ୱା ଅପଲୋକନକମ୍ମେନ ଅୱନ୍ଦିୟକମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ ।

ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ଭିକ୍ଖୁନୀହି ନ ୱନ୍ଦିତବ୍ବୋ । ସଚେ ଅୱନ୍ଦିୟମାନୋ ହିରୋତ୍ତପ୍ପଂ ପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠପେତ୍ୱା ସମ୍ମା ୱତ୍ତତି, ତେନ ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ ଖମାପେତବ୍ବା । ଖମାପେନ୍ତନ ଭିକ୍ଖୁନୁପସ୍ସୟଂ ଅଗନ୍ତ୍ୱା ୱିହାରେୟେୱ ସଙ୍ଘଂ ୱା ଗଣଂ ୱା ଏକଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ୱା ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ଉକ୍କୁଟିକଂ ନିସୀଦିତ୍ୱା ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଗ୍ଗହେତ୍ୱା ‘‘ଅହଂ, ଭନ୍ତେ, ପଟିସଙ୍ଖା ଆୟତିଂ ସଂୱରେ ତିଟ୍ଠାମି, ନ ପୁନ ଅପାସାଦିକଂ ଦସ୍ସେସ୍ସାମି, ଭିକ୍ଖୁନିସଙ୍ଘୋ ମୟ୍ହଂ ଖମତୂ’’ତି ଖମାପେତବ୍ବଂ । ତେନ ସଙ୍ଘେନ ୱା ଗଣେନ ୱା ଏକଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ପେସେତ୍ୱା ଏକଭିକ୍ଖୁନା ୱା ସୟମେୱ ଗନ୍ତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ ୱତ୍ତବ୍ବା ‘‘ଅୟଂ ଭିକ୍ଖୁ ପଟିସଙ୍ଖା ଆୟତିଂ ସଂୱରେ ଠିତୋ, ଇମିନା ଅଚ୍ଚୟଂ ଦେସେତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁନିସଙ୍ଘୋ ଖମାପିତୋ, ଭିକ୍ଖୁନିସଙ୍ଘୋ ଇମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ୱନ୍ଦିୟଂ କରୋତୂ’’ତି । ସୋ ୱନ୍ଦିୟୋ କାତବ୍ବୋ, ଏୱଞ୍ଚ ପନ କାତବ୍ବୋ । ଭିକ୍ଖୁନୁପସ୍ସୟେ ସନ୍ନିପତିତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନିସଙ୍ଘସ୍ସ ଅନୁମତିୟା ବ୍ୟତ୍ତାୟ ଭିକ୍ଖୁନିୟା ସାୱେତବ୍ବଂ –

‘‘ଅୟ୍ୟେ, ଅସୁକୋ ନାମ ଅୟ୍ୟୋ ଭିକ୍ଖୁନୀନଂ ଅପାସାଦିକଂ ଦସ୍ସେତୀତି ଭିକ୍ଖୁନିସଙ୍ଘେନ ଅୱନ୍ଦିୟୋ କତୋ, ସୋ ଲଜ୍ଜିଧମ୍ମଂ ଓକ୍କମିତ୍ୱା ପଟିସଙ୍ଖା ଆୟତିଂ ସଂୱରେ ଠିତୋ, ଅଚ୍ଚୟଂ ଦେସେତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁନିସଙ୍ଘଂ ଖମାପେସି, ତସ୍ସ ଅୟ୍ୟସ୍ସ ୱନ୍ଦିୟକରଣଂ ରୁଚ୍ଚତୀତି ଭିକ୍ଖୁନିସଙ୍ଘଂ ପୁଚ୍ଛାମୀ’’ତି –

ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଏୱଂ ଅପଲୋକନକମ୍ମେନେୱ ୱନ୍ଦିୟୋ କାତବ୍ବୋ ।

୨୫୫. ଅୟଂ ପନେତ୍ଥ ପାଳିମୁତ୍ତକୋପି କମ୍ମଲକ୍ଖଣୱିନିଚ୍ଛୟୋ (ପରି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୪୯୫-୪୯୬) । ଇଦଞ୍ହି କମ୍ମଲକ୍ଖଣଂ ନାମ ଭିକ୍ଖୁନିସଙ୍ଘମୂଲକଂ ପଞ୍ଞତ୍ତଂ, ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସପି ପନେତଂ ଲବ୍ଭତିୟେୱ । ୟଞ୍ହି ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘୋ ସଲାକଭତ୍ତଉପୋସଥଗ୍ଗେସୁ ଚ ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ କରୋତି, ଏତମ୍ପି କମ୍ମଲକ୍ଖଣମେୱ । ଅଚ୍ଛିନ୍ନଚୀୱରଜିଣ୍ଣଚୀୱରନଟ୍ଠଚୀୱରାନଞ୍ହି ସଙ୍ଘଂ ସନ୍ନିପାତେତ୍ୱା ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ୟାୱତତିୟଂ ସାୱେତ୍ୱା ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ଚୀୱରଂ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅପ୍ପମତ୍ତକୱିସ୍ସଜ୍ଜକେନ ପନ ଚୀୱରଂ କରୋନ୍ତସ୍ସ ପଚ୍ଚୟଭାଜନୀୟକଥାୟଂ ୱୁତ୍ତପ୍ପଭେଦାନି ସୂଚିଆଦୀନି ଅନପଲୋକେତ୍ୱାପି ଦାତବ୍ବାନି । ତେସଂ ଦାନେ ସୋୟେୱ ଇସ୍ସରୋ, ତତୋ ଅତିରେକଂ ଦେନ୍ତେନ ଅପଲୋକେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ । ତତୋ ହି ଅତିରେକଦାନେ ସଙ୍ଘୋ ସାମୀ । ଗିଲାନଭେସଜ୍ଜମ୍ପି ତତ୍ଥ ୱୁତ୍ତପ୍ପକାରଂ ସୟମେୱ ଦାତବ୍ବଂ, ଅତିରେକଂ ଇଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ଅପଲୋକେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ । ୟୋପି ଚ ଦୁବ୍ବଲୋ ୱା ଛିନ୍ନିରିୟାପଥୋ ୱା ପଚ୍ଛିନ୍ନଭିକ୍ଖାଚାରପଥୋ ୱା ମହାଗିଲାନୋ, ତସ୍ସ ମହାୱାସେସୁ ତତ୍ରୁପ୍ପାଦତୋ ଦେୱସିକଂ ନାଳି ୱା ଉପଡ୍ଢନାଳି ୱା, ଏକଦିୱସଂୟେୱ ୱା ପଞ୍ଚ ୱା ଦସ ୱା ତଣ୍ଡୁଲନାଳିୟୋ ଦେନ୍ତେନ ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ କତ୍ୱାୱ ଦାତବ୍ବା । ପେସଲସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ତତ୍ରୁପ୍ପାଦତୋ ଇଣପଲିବୋଧମ୍ପି ବହୁସ୍ସୁତସ୍ସ ସଙ୍ଘଭାରନିତ୍ଥରକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଅନୁଟ୍ଠାପନୀୟସେନାସନମ୍ପି ସଙ୍ଘକିଚ୍ଚଂ କରୋନ୍ତାନଂ କପ୍ପିୟକାରକାଦୀନଂ ଭତ୍ତୱେତନମ୍ପି ଅପଲୋକନକମ୍ମେନ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ଚତୁପଚ୍ଚୟୱସେନ ଦିନ୍ନତତ୍ରୁପ୍ପାଦତୋ ସଙ୍ଘିକଂ ଆୱାସଂ ଜଗ୍ଗାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ଅୟଂ ଭିକ୍ଖୁ ଇସ୍ସରୱତାୟ ୱିଚାରେତୀ’’ତି କଥାପଚ୍ଛିନ୍ଦନତ୍ଥଂ ପନ ସଲାକଗ୍ଗାଦୀସୁ ୱା ଅନ୍ତରସନ୍ନିପାତେ ୱା ସଙ୍ଘଂ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାୱ ଜଗ୍ଗାପେତବ୍ବୋ । ଚୀୱରପିଣ୍ଡପାତତ୍ଥାୟ ଓଦିସ୍ସ ଦିନ୍ନତତ୍ରୁପ୍ପାଦତୋପି ଅପଲୋକେତ୍ୱା ଆୱାସୋ ଜଗ୍ଗାପେତବ୍ବୋ, ଅନପଲୋକେତ୍ୱାପି ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ସୂରୋ ୱତାୟଂ ଭିକ୍ଖୁ ଚୀୱରପିଣ୍ଡପାତତ୍ଥାୟ ଓଦିସ୍ସ ଦିନ୍ନତୋ ଆୱାସଂ ଜଗ୍ଗାପେତୀ’’ତି ଏୱଂ ଉପ୍ପନ୍ନକଥାପଚ୍ଛେଦନତ୍ଥଂ ପନ ଅପଲୋକନକମ୍ମମେୱ କତ୍ୱା ଜଗ୍ଗାପେତବ୍ବୋ ।

ଚେତିୟେ ଛତ୍ତଂ ୱା ୱେଦିକଂ ୱା ବୋଧିଘରଂ ୱା ଆସନଘରଂ ୱା ଅକତଂ ୱା କରୋନ୍ତେନ ଜିଣ୍ଣଂ ୱା ପଟିସଙ୍ଖରୋନ୍ତେନ ସୁଧାକମ୍ମଂ ୱା କରୋନ୍ତେନ ମନୁସ୍ସେ ସମାଦପେତ୍ୱା କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ କାରକୋ ନତ୍ଥି, ଚେତିୟସ୍ସ ଉପନିକ୍ଖେପତୋ କାରେତବ୍ବଂ । ଉପନିକ୍ଖେପେପି ଅସତି ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ତତ୍ରୁପ୍ପାଦତୋ କାରେତବ୍ବଂ, ସଙ୍ଘିକେନପି ଅପଲୋକେତ୍ୱା ଚେତିୟକିଚ୍ଚଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଚେତିୟସ୍ସ ସନ୍ତକେନ ଅପଲୋକେତ୍ୱାପି ସଙ୍ଘିକକିଚ୍ଚଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ତାୱକାଲିକଂ ପନ ଗହେତ୍ୱା ପଟିପାକତିକଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଚେତିୟେ ସୁଧାକମ୍ମାଦୀନି କରୋନ୍ତେହି ପନ ଭିକ୍ଖାଚାରତୋ ୱା ସଙ୍ଘତୋ ୱା ୟାପନମତ୍ତଂ ଅଲଭନ୍ତେହି ଚେତିୟସନ୍ତକତୋ ୟାପନମତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତେହି ୱତ୍ତଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ୱତ୍ତଂ କରୋମା’’ତି ମଚ୍ଛମଂସାଦୀହି ସଙ୍ଘଭତ୍ତଂ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

ୟେ ୱିହାରେ ରୋପିତା ଫଲରୁକ୍ଖା ସଙ୍ଘେନ ପରିଗ୍ଗହିତା ହୋନ୍ତି, ଜଗ୍ଗନକମ୍ମଂ ଲଭନ୍ତି । ୟେସଂ ଫଲାନି ଘଣ୍ଟିଂ ପହରିତ୍ୱା ଭାଜେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତି, ତେସୁ ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ ନ କାତବ୍ବଂ । ୟେ ପନ ଅପରିଗ୍ଗହିତା, ତେସୁ ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ, ତଂ ପନ ସଲାକଗ୍ଗୟାଗଗ୍ଗଭତ୍ତଗ୍ଗଅନ୍ତରସଅଆପାତେସୁପି କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଉପୋସଥଗ୍ଗେ ପନ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ତତ୍ଥ ହି ଅନାଗତାନମ୍ପି ଛନ୍ଦପାରିସୁଦ୍ଧି ଆହରୀୟତି, ତସ୍ମା ତଂ ସୁୱିସୋଧିତଂ ହୋତି । ଏୱଞ୍ଚ ପନ କାତବ୍ବଂ, ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ଅନୁମତିୟା ସାୱେତବ୍ବଂ –

‘‘ଭନ୍ତେ, ୟଂ ଇମସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ଅନ୍ତୋସୀମାୟ ସଙ୍ଘସନ୍ତକଂ ମୂଲତଚପତ୍ତଅଙ୍କୁରପୁପ୍ଫଫଲଖାଦନୀୟାଦି ଅତ୍ଥି, ତଂ ସବ୍ବଂ ଆଗତାଗତାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ୟଥାସୁଖଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ରୁଚ୍ଚତୀତି ସଙ୍ଘଂ ପୁଚ୍ଛାମୀ’’ତି –

ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ ।

ଚତୂହି ପଞ୍ଚହି ଭିକ୍ଖୂହି କତଂ ସୁକତମେୱ । ୟସ୍ମିମ୍ପି ୱିହାରେ ଦ୍ୱେ ତୟୋ ଜନା ୱସନ୍ତି, ତେହି ନିସୀଦିତ୍ୱା କତମ୍ପି ସଙ୍ଘେନ କତସଦିସମେୱ । ୟସ୍ମିଂ ପନ ଏକୋ ଭିକ୍ଖୁ ହୋତି, ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଉପୋସଥଦିୱସେ ପୁବ୍ବକରଣପୁବ୍ବକିଚ୍ଚଂ କତ୍ୱା ନିସିନ୍ନେନ କତମ୍ପି କତିକୱତ୍ତଂ ସଙ୍ଘେନ କତସଦିସମେୱ ହୋତି । କରୋନ୍ତେନ ପନ ଫଲୱାରେନ କାତୁମ୍ପି ଚତ୍ତାରୋ ମାସେ ଛ ମାସେ ଏକସଂୱଚ୍ଛରନ୍ତି ଏୱଂ ପରିଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱାପି ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱାପି କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ପରିଚ୍ଛିନ୍ନେ ୟଥାପରିଚ୍ଛେଦଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତ୍ୱା ପୁନ କାତବ୍ବଂ । ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନେ ୟାୱ ରୁକ୍ଖା ଧରନ୍ତି, ତାୱ ୱଟ୍ଟତି । ୟେପି ତେସଂ ରୁକ୍ଖାନଂ ବୀଜେହି ଅଞ୍ଞେ ରୁକ୍ଖା ରୋପିତା ହୋନ୍ତି, ତେସମ୍ପି ସା ଏୱ କତିକା ।

ସଚେ ପନ ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ରୋପିତା ହୋନ୍ତି, ତେସଂ ୟତ୍ଥ ରୋପିତା, ତସ୍ମିଂୟେୱ ୱିହାରେ ସଙ୍ଘୋ ସାମୀ । ୟେପି ଅଞ୍ଞତୋ ବୀଜାନି ଆହରିତ୍ୱା ପୁରିମୱିହାରେ ପଚ୍ଛା ରୋପିତା, ତେସୁ ଅଞ୍ଞା କତିକା କାତବ୍ବା, କତିକାୟ କତାୟ ପୁଗ୍ଗଲିକଟ୍ଠାନେ ତିଟ୍ଠନ୍ତି, ୟଥାସୁଖଂ ଫଲାଦୀନି ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ସଚେ ପନେତ୍ଥ ତଂ ତଂ ଓକାସଂ ପରିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ପରିୱେଣାନି କତ୍ୱା ଜଗ୍ଗନ୍ତି, ତେସଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ପୁଗ୍ଗଲିକଟ୍ଠାନେ ତିଟ୍ଠନ୍ତି, ଅଞ୍ଞେ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ନ ଲଭନ୍ତି । ତେହି ପନ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦସମଭାଗଂ ଦତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବାନି । ୟୋପି ମଜ୍ଝେୱିହାରେ ରୁକ୍ଖଂ ସାଖାହି ପରିୱାରେତ୍ୱା ରକ୍ଖତି, ତସ୍ସପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

ପୋରାଣକୱିହାରଂ ଗତସ୍ସ ସମ୍ଭାୱନୀୟଭିକ୍ଖୁନୋ ‘‘ଥେରୋ ଆଗତୋ’’ତି ଫଲାଫଲଂ ଆହରନ୍ତି, ସଚେ ତତ୍ଥ ମୂଲେ ସବ୍ବପରିୟତ୍ତିଧରୋ ବହୁସ୍ସୁତଭିକ୍ଖୁ ୱିହାସି, ‘‘ଅଦ୍ଧା ଏତ୍ଥ ଦୀଘା କତିକା କତା ଭୱିସ୍ସତୀ’’ତି ନିକ୍କୁକ୍କୁଚ୍ଚେନ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ୱିହାରେ ଫଲାଫଲଂ ପିଣ୍ଡପାତିକାନମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ଧୁତଙ୍ଗଂ ନ କୋପେତି । ସାମଣେରା ଅତ୍ତନୋ ଆଚରିୟୁପଜ୍ଝାୟାନଂ ବହୂନି ଫଲାନି ଦେନ୍ତି, ଅଞ୍ଞେ ଭିକ୍ଖୂ ଅଲଭନ୍ତା ଖିୟ୍ୟନ୍ତି, ଖିୟ୍ୟନମତ୍ତମେୱ ତଂ ହୋତି । ସଚେ ଦୁବ୍ଭିକ୍ଖଂ ହୋତି, ଏକଂ ପନସରୁକ୍ଖଂ ନିସ୍ସାୟ ସଟ୍ଠିପି ଜନା ଜୀୱନ୍ତି, ତାଦିସେ କାଲେ ସବ୍ବେସଂ ସଙ୍ଗହକରଣତ୍ଥାୟ ଭାଜେତ୍ୱା ଖାଦିତବ୍ବଂ । ଅୟଂ ସାମୀଚି । ୟାୱ ପନ କତିକୱତ୍ତଂ ନ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି, ତାୱ ତେହି ଖାୟିତଂ ସୁଖାୟିତମେୱ । କଦା ପନ କତିକୱତ୍ତଂ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତି ? ୟଦା ସମଗ୍ଗୋ ସଙ୍ଘୋ ସନ୍ନିପତିତ୍ୱା ‘‘ଇତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଭାଜେତ୍ୱା ଖାଦନ୍ତୂ’’ତି ସାୱେଭି, ଏକଭିକ୍ଖୁକେ ପନ ୱିହାରେ ଏତେନ ସାୱିତେପି ପୁରିମକତିକା ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭତିୟେୱ। ସଚେ ପଟିପ୍ପସ୍ସଦ୍ଧାୟ କତିକାୟ ସାମଣେରା ନେୱ ରୁକ୍ଖତୋ ପାତେନ୍ତି, ନ ଭୂମିତୋ ଗହେତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୂନଂ ଦେନ୍ତି, ପତିତଫଲାନି ପାଦେହି ପହରନ୍ତା ୱିଚରନ୍ତି, ତେସଂ ଦସମଭାଗତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୟାୱ ଉପଡ୍ଢଫଲଭାଗେନ ଫାତିକମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ । ଅଦ୍ଧା ଫାତିକମ୍ମଲୋଭେନ ଆହରିତ୍ୱା ଦସ୍ସେନ୍ତି, ପୁନ ସୁଭିକ୍ଖେ ଜାତେ କପ୍ପିୟକାରକେସୁ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ସାଖାପରିୱାରାଦୀନି କତ୍ୱା ରୁକ୍ଖେ ରକ୍ଖନ୍ତେସୁ ସାମଣେରାନଂ ଫାତିକମ୍ମଂ ନ କାତବ୍ବଂ, ଭାଜେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

‘‘ୱିହାରେ ଫଲାଫଲଂ ଅତ୍ଥୀ’’ତି ସାମନ୍ତଗାମେହି ମନୁସ୍ସା ଗିଲାନାନଂ ୱା ଗବ୍ଭିନୀନଂ ୱା ଅତ୍ଥାୟ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ‘‘ଏକଂ ନାଳିକେରଂ ଦେଥ, ଅମ୍ବଂ ଦେଥ, ଲବୁଜଂ ଦେଥା’’ତି ୟାଚନ୍ତି, ଦାତବ୍ବଂ, ନ ଦାତବ୍ବନ୍ତି ? ଦାତବ୍ବଂ । ଅଦୀୟମାନେ ହି ତେ ଦୋମନସ୍ସିକା ହୋନ୍ତି । ଦେନ୍ତେନ ପନ ସଙ୍ଘଂ ସନ୍ନିପାତେତ୍ୱା ୟାୱତତିୟଂ ସାୱେତ୍ୱା ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ କତ୍ୱାୱ ଦାତବ୍ବଂ, କତିକୱତ୍ତଂ ୱା କତ୍ୱା ଠପେତବ୍ବଂ, ଏୱଞ୍ଚ ପନ କାତବ୍ବଂ । ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଙ୍ଘସ୍ସ ଅନୁମତିୟା ସାୱେତବ୍ବଂ –

‘‘ସାମନ୍ତଗାମେହି ମନୁସ୍ସା ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଗିଲାନାଦୀନଂ ଅତ୍ଥାୟ ଫଲାଫଲଂ ୟାଚନ୍ତି, ଦ୍ୱେ ନାଳିକେରାନି ଦ୍ୱେ ତାଲଫଲାନି ଦ୍ୱେ ପନସାନି ପଞ୍ଚ ଅମ୍ବାନି ପଞ୍ଚ କଦଲିଫଲାନି ଗଣ୍ହନ୍ତାନଂ ଅନିୱାରଣଂ, ଅସୁକରୁକ୍ଖତୋ ଚ ଅସୁକରୁକ୍ଖତୋ ଚ ଫଲଂ ଗଣ୍ହନ୍ତାନଂ ଅନିୱାରଣଂ ରୁଚ୍ଚତି ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସା’’ତି –

ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଗିଲାନାଦୀନଂ ନାମଂ ଗହେତ୍ୱା ୟାଚନ୍ତା ‘‘ଗଣ୍ହଥା’’ତି ନ ୱତ୍ତବ୍ବା, ୱତ୍ତଂ ପନ ଆଚିକ୍ଖିତବ୍ବଂ ‘‘ନାଳିକେରାଦୀନି ଇମିନା ନାମ ପରିଚ୍ଛେଦେନ ଗଣ୍ହନ୍ତାନଂ ଅସୁକରୁକ୍ଖତୋ ଚ ଅସୁକରୁକ୍ଖତୋ ଚ ଫଲଂ ଗଣ୍ହନ୍ତାନଂ ଅନିୱାରଣଂ କତ’’ନ୍ତି । ଅନୁୱିଚରିତ୍ୱା ପନ ‘‘ଅୟଂ ମଧୁରଫଲୋ ଅମ୍ବୋ, ଇତୋ ଗଣ୍ହଥା’’ତିପି ନ ୱତ୍ତବ୍ବା ।

ଫଲଭାଜନକାଲେ ପନ ଆଗତାନଂ ସମ୍ମତେନ ଉପଡ୍ଢଭାଗୋ ଦାତବ୍ବୋ, ଅସମ୍ମତେନ ଅପଲୋକେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ । ଖୀଣପରିବ୍ବୟୋ ୱା ମଗ୍ଗଗମିୟସତ୍ଥୱାହୋ ୱା ଅଞ୍ଞୋ ୱା ଇସ୍ସରୋ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ୟାଚତି, ଅପଲୋକେତ୍ୱାୱ ଦାତବ୍ବଂ, ବଲକ୍କାରେନ ଗହେତ୍ୱା ଖାଦନ୍ତୋ ନ ୱାରେତବ୍ବୋ । କୁଦ୍ଧୋ ହି ସୋ ରୁକ୍ଖେପି ଛିନ୍ଦେୟ୍ୟ, ଅଞ୍ଞମ୍ପି ଅନତ୍ଥଂ କରେୟ୍ୟ । ପୁଗ୍ଗଲିକପରିୱେଣଂ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଗିଲାନସ୍ସ ନାମେନ ୟାଚନ୍ତୋ ‘‘ଅମ୍ହେହି ଛାୟାଦୀନଂ ଅତ୍ଥାୟ ରୋପିତଂ, ସଚେ ଅତ୍ଥି, ତୁମ୍ହେ ଜାନାଥା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ୟଦି ପନ ଫଲଭରିତାୱ ରୁକ୍ଖା ହୋନ୍ତି, କଣ୍ଟକେ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ଫଲୱାରେନ ଗଣ୍ହନ୍ତି, ଅପଚ୍ଚାସୀସନ୍ତେନ ହୁତ୍ୱା ଦାତବ୍ବଂ, ବଲକ୍କାରେନ ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ନ ୱାରେତବ୍ବୋ । ପୁବ୍ବେ ୱୁତ୍ତମେୱେତ୍ଥ କାରଣଂ ।

ସଙ୍ଘସ୍ସ ଫଲାରାମୋ ହୋତି, ପଟିଜଗ୍ଗନଂ ନ ଲଭତି । ସଚେ ତଂ କୋଚି ୱତ୍ତସୀସେନ ଜଗ୍ଗତି, ସଙ୍ଘସ୍ସେୱ ହୋତି । ଅଥାପି କସ୍ସଚି ପଟିବଲସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ‘‘ଇମଂ ସପ୍ପୁରିସ ଜଗ୍ଗିତ୍ୱା ଦେହୀ’’ତି ସଙ୍ଘୋ ଭାରଂ କରୋତି, ସୋ ଚେ ୱତ୍ତସୀସେନ ଜଗ୍ଗତି, ଏୱମ୍ପି ସଙ୍ଘସ୍ସେୱ ହୋତି । ଫାତିକମ୍ମଂ ପଚ୍ଚାସୀସନ୍ତସ୍ସ ପନ ତତିୟଭାଗେନ ୱା ଉପଡ୍ଢଭାଗେନ ୱା ଫାତିକମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ । ‘‘ଭାରିୟଂ କମ୍ମ’’ନ୍ତି ୱତ୍ୱା ଏତ୍ତକେନ ଅନିଚ୍ଛନ୍ତୋ ପନ ‘‘ସବ୍ବଂ ତୱେୱ ସନ୍ତକଂ କତ୍ୱା ମୂଲଭାଗଂ ଦସମଭାଗମତ୍ତଂ ଦତ୍ୱା ଜଗ୍ଗାହୀ’’ତିପି ୱତ୍ତବ୍ବୋ, ଗରୁଭଣ୍ଡତ୍ତା ପନ ନ ମୂଲଚ୍ଛେଜ୍ଜୱସେନ ଦାତବ୍ବଂ । ସୋ ମୂଲଭାଗଂ ଦତ୍ୱା ଖାଦନ୍ତୋ ଅକତାୱାସଂ ୱା କତ୍ୱା କତାୱାସଂ ୱା ଜଗ୍ଗିତ୍ୱା ନିସ୍ସିତକାନଂ ଆରାମଂ ନିୟ୍ୟାତେତି, ତେହିପି ମୂଲଭାଗୋ ଦାତବ୍ବୋୱ ।

ୟଦା ପନ ଭିକ୍ଖୂ ସୟଂ ଜଗ୍ଗିତୁଂ ପହୋନ୍ତି, ଅଥ ତେସଂ ଜଗ୍ଗିତୁଂ ନ ଦାତବ୍ବଂ, ଜଗ୍ଗିତକାଲେ ପନ ନ ୱାରେତବ୍ବା, ଜଗ୍ଗନକାଲେୟେୱ ୱାରେତବ୍ବା । ‘‘ବହୁ ତୁମ୍ହେହି ଖାୟିତଂ, ଇଦାନି ମା ଜଗ୍ଗିତ୍ଥ, ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘୋୟେୱ ଜଗ୍ଗିସ୍ସତୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ନେୱ ୱତ୍ତସୀସେନ ଜଗ୍ଗନ୍ତୋ ଅତ୍ଥି, ନ ଫାତିକମ୍ମେନ, ନ ସଙ୍ଘୋ ଜଗ୍ଗିତୁଂ ପହୋତି, ଏକୋ ଅନାପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାୱ ଜଗ୍ଗିତ୍ୱା ଫାତିକମ୍ମଂ ୱଡ୍ଢେତ୍ୱା ପଚ୍ଚାସୀସତି, ଅପଲୋକନକମ୍ମେନ ଫାତିକମ୍ମଂ ୱଡ୍ଢେତ୍ୱାୱ ଦାତବ୍ବଂ । ଇତି ଇମଂ ସବ୍ବମ୍ପି କମ୍ମଲକ୍ଖଣମେୱ ହୋତି । ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ ଇମାନି ପଞ୍ଚ ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି ।

୨୫୬.ଞତ୍ତିକମ୍ମଟ୍ଠାନଭେଦେ ପନ (ପରି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୪୯୫-୪୯୬) –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଆୟସ୍ମତୋ ଉପସମ୍ପଦାପେକ୍ଖୋ, ଅନୁସିଟ୍ଠୋ ସୋ ମୟା, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଆଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ‘ଆଗଚ୍ଛାହୀ’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ’’ତି –

ଏୱଂ ଉପସମ୍ପଦାପେକ୍ଖସ୍ସ ଓସାରଣା ଓସାରଣା ନାମ ।

‘‘ସୁଣନ୍ତୁ ମେ ଆୟସ୍ମନ୍ତା, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ଧମ୍ମକଥିକୋ, ଇମସ୍ସ ନେୱ ସୁତ୍ତଂ ଆଗଚ୍ଛତି, ନୋ ସୁତ୍ତୱିଭଙ୍ଗୋ, ସୋ ଅତ୍ଥଂ ଅସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ବ୍ୟଞ୍ଜନଚ୍ଛାୟାୟ ଅତ୍ଥଂ ପଟିବାହତି, ୟଦାୟସ୍ମନ୍ତାନଂ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ୱୁଟ୍ଠାପେତ୍ୱା ଅୱସେସା ଇମଂ ଅଧିକରଣଂ ୱୂପସମେୟ୍ୟାମା’’ତି –

ଏୱଂ ଉବ୍ବାହିକୱିନିଚ୍ଛୟେ ଧମ୍ମକଥିକସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ନିସ୍ସାରଣା ନିସ୍ସାରଣା ନାମ ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅଜ୍ଜୁପୋସଥୋ ପନ୍ନରସୋ, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଉପୋସଥଂ କରେୟ୍ୟା’’ତି –

ଏୱଂ ଉପୋସଥକମ୍ମୱସେନ ଠପିତା ଞତ୍ତି ଉପୋସଥୋ ନାମ ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅଜ୍ଜ ପୱାରଣା ପନ୍ନରସୀ, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ପୱାରେୟ୍ୟା’’ତି –

ଏୱଂ ପୱାରଣକମ୍ମୱସେନ ଠପିତା ଞତ୍ତି ପୱାରଣା ନାମ ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଆୟସ୍ମତୋ ଉପସମ୍ପଦାପେକ୍ଖୋ, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ଅହଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଅନୁସାସେୟ୍ୟ’’ନ୍ତି, ‘‘ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଅନୁସାସେୟ୍ୟା’’ତି, ‘‘ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ଅହଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଅନ୍ତରାୟିକେ ଧମ୍ମେ ପୁଚ୍ଛେୟ୍ୟ’’ନ୍ତି, ‘‘ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ଅନ୍ତରାୟିକେ ଧମ୍ମେ ପୁଚ୍ଛେୟ୍ୟା’’ତି, ‘‘ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ଅହଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ୱିନୟଂ ପୁଚ୍ଛେୟ୍ୟ’’ନ୍ତି, ‘‘ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମଂ ୱିନୟଂ ପୁଚ୍ଛେୟ୍ୟା’’ତି, ‘‘ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ଅହଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମେନ ୱିନୟଂ ପୁଟ୍ଠୋ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେୟ୍ୟ’’ନ୍ତି, ‘‘ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଇତ୍ଥନ୍ନାମେନ ୱିନୟଂ ପୁଟ୍ଠୋ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେୟ୍ୟା’’ତି –

ଏୱଂ ଅତ୍ତାନଂ ୱା ପରଂ ୱା ସମ୍ମନ୍ନିତୁଂ ଠପିତା ଞତ୍ତି ସମ୍ମୁତି ନାମ ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଇଦଂ ଚୀୱରଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ନିସ୍ସଗ୍ଗିୟଂ ସଙ୍ଘସ୍ସ ନିସ୍ସଟ୍ଠଂ, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇମଂ ଚୀୱରଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦଦେୟ୍ୟା’’ତି, ‘‘ୟଦାୟସ୍ମନ୍ତାନଂ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ଆୟସ୍ମନ୍ତା ଇମଂ ଚୀୱରଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଦଦେୟ୍ୟୁ’’ନ୍ତି –

ଏୱଂ ନିସ୍ସଟ୍ଠଚୀୱରପତ୍ତାଦୀନଂ ଦାନଂ ଦାନଂ ନାମ ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମୋ ଭିକ୍ଖୁ ଆପତ୍ତିଂ ସରତି ୱିୱରତି ଉତ୍ତାନିଂ କରୋତି ଦେସେତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ଅହଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଆପତ୍ତିଂ ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହେୟ୍ୟ’’ନ୍ତି, ‘‘ୟଦାୟସ୍ମନ୍ତାନଂ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ଅହଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଆପତ୍ତିଂ ପଟିଗ୍ଗଣ୍ହେୟ୍ୟ’’ନ୍ତି, ତେନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ପସ୍ସସୀ’’ତି । ଆମ, ପସ୍ସାମୀତି । ‘‘ଆୟତିଂ ସଂୱରେୟ୍ୟାସୀ’’ତି –

ଏୱଂ ଆପତ୍ତିପଟିଗ୍ଗହୋ ପଟିଗ୍ଗହୋ ନାମ ।

‘‘ସୁଣନ୍ତୁ ମେ ଆୟସ୍ମନ୍ତା ଆୱାସିକା, ୟଦାୟସ୍ମନ୍ତାନଂ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ଇଦାନି ଉପୋସଥଂ କରେୟ୍ୟାମ, ପାତିମୋକ୍ଖଂ ଉଦ୍ଦିସେୟ୍ୟାମ, ଆଗମେ କାଳେ ପୱାରେୟ୍ୟାମା’’ତି ।

ତେ ଚେ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଭିକ୍ଖୂ ଭଣ୍ଡନକାରକା କଲହକାରକା ୱିୱାଦକାରକା ଭସ୍ସକାରକା ସଙ୍ଘେ ଅଧିକରଣକାରକା ତଂ କାଳଂ ଅନୁୱସେୟ୍ୟୁଂ, ଆୱାସିକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ବ୍ୟତ୍ତେନ ପଟିବଲେନ ଆୱାସିକା ଭିକ୍ଖୂ ଞାପେତବ୍ବା –

‘‘ସୁଣନ୍ତୁ ମେ ଆୟସ୍ମନ୍ତା ଆୱାସିକା, ୟଦାୟସ୍ମନ୍ତାନଂ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ଇଦାନି ଉପୋସଥଂ କରେୟ୍ୟାମ, ପାତିମୋକ୍ଖଂ ଉଦ୍ଦିସେୟ୍ୟାମ, ଆଗମେ ଜୁଣ୍ହେ ପୱାରେୟ୍ୟାମା’’ତି –

ଏୱଂ କତା ପୱାରଣାପଚ୍ଚୁକ୍କଡ୍ଢନା ପଚ୍ଚୁକ୍କଡ୍ଢନା ନାମ ।

ସବ୍ବେହେୱ ଏକଜ୍ଝଂ ସନ୍ନିପତିତବ୍ବଂ, ସନ୍ନିପତିତ୍ୱା ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପଟିବଲେନ ସଙ୍ଘୋ ଞାପେତବ୍ବୋ –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅମ୍ହାକଂ ଭଣ୍ଡନଜାତାନଂ କଲହଜାତାନଂ ୱିୱାଦାପନ୍ନାନଂ ୱିହରତଂ ବହୁଂ ଅସ୍ସାମଣକଂ ଅଜ୍ଝାଚିଣ୍ଣଂ ଭାସିତପରିକ୍କନ୍ତଂ, ସଚେ ମୟଂ ଇମାହି ଆପତ୍ତୀହି ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ କାରେସ୍ସାମ, ସିୟାପି ତଂ ଅଧିକରଣଂ କକ୍ଖଳତ୍ତାୟ ୱାଳତ୍ତାୟ ଭେଦାୟ ସଂୱତ୍ତେୟ୍ୟ, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଇମଂ ଅଧିକରଣଂ ତିଣୱତ୍ଥାରକେନ ୱୂପସମେୟ୍ୟ ଠପେତ୍ୱା ଥୁଲ୍ଲୱଜ୍ଜଂ ଠପେତ୍ୱା ଗିହିପ୍ପଟିସଂୟୁତ୍ତ’’ନ୍ତି –

ଏୱଂ ତିଣୱତ୍ଥାରକସମଥେନ କତ୍ୱା ସବ୍ବପଠମା ସବ୍ବସଙ୍ଗାହିକଞତ୍ତି କମ୍ମଲକ୍ଖଣଂ ନାମ ।

ତଥା ତତୋ ପରା ଏକେକସ୍ମିଂ ପକ୍ଖେ ଏକେକଂ କତ୍ୱା ଦ୍ୱେ ଞତ୍ତିୟୋ । ଇତି ୟଥାୱୁତ୍ତପ୍ପଭେଦଂ ଓସାରଣଂ ନିସ୍ସାରଣଂ…ପେ॰… କମ୍ମଲକ୍ଖଣଞ୍ଞେୱ ନୱମନ୍ତି ଞତ୍ତିକମ୍ମଂ ଇମାନି ନୱ ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି ।

୨୫୭.ଞତ୍ତିଦୁତିୟକମ୍ମଟ୍ଠାନଭେଦେ (ପରି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୪୯୫-୪୯୬) ପନ ୱଡ୍ଢସ୍ସ ଲିଚ୍ଛୱିନୋ ପତ୍ତନିକ୍କୁଜ୍ଜନୱସେନ ଖନ୍ଧକେ ୱୁତ୍ତା ନିସ୍ସାରଣା, ତସ୍ସେୱ ପତ୍ତୁକ୍କୁଜ୍ଜନୱସେନ ଖନ୍ଧକେ ୱୁତ୍ତା ଓସାରଣା ଚ ୱେଦିତବ୍ବା । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ (ଚୂଳୱ॰ ୨୬୫-୨୬୬) –

‘‘ଅଟ୍ଠହି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତସ୍ସ ଉପାସକସ୍ସ ପତ୍ତୋ ନିକ୍କୁଜ୍ଜିତବ୍ବୋ । ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅଲାଭାୟ ପରିସକ୍କତି, ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅନତ୍ଥାୟ ପରିସକ୍କତି, ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅୱାସାୟ ପରିସକ୍କତି, ଭିକ୍ଖୂ ଅକ୍କୋସତି ପରିଭାସତି, ଭିକ୍ଖୂ ଭିକ୍ଖୂହି ଭେଦେତି, ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ଅୱଣ୍ଣଂ ଭାସତି, ଧମ୍ମସ୍ସ ଅୱଣ୍ଣଂ ଭାସତି, ସଙ୍ଘସ୍ସ ଅୱଣ୍ଣଂ ଭାସତି । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଇମେହି ଅଟ୍ଠହି ଅଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତସ୍ସ ଉପାସକସ୍ସ ପତ୍ତଂ ନିକ୍କୁଜ୍ଜିତୁଂ ।

ଏୱଞ୍ଚ ପନ ଭିକ୍ଖୱେ ନିକ୍କୁଜ୍ଜିତବ୍ବୋ । ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପଟିବଲେନ ସଙ୍ଘୋ ଞାପେତବ୍ବୋ –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ୱଡ୍ଢୋ ଲିଚ୍ଛୱୀ ଆୟସ୍ମନ୍ତଂ ଦବ୍ବଂ ମଲ୍ଲପୁତ୍ତଂ ଅମୂଲିକାୟ ସୀଲୱିପତ୍ତିୟା ଅନୁଦ୍ଧଂସେତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ୱଡ୍ଢସ୍ସ ଲିଚ୍ଛୱିସ୍ସ ପତ୍ତଂ ନିକ୍କୁଜ୍ଜେୟ୍ୟ, ଅସମ୍ଭୋଗଂ ସଙ୍ଘେନ କରେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ୱଡ୍ଢୋ ଲିଚ୍ଛୱୀ ଆୟସ୍ମନ୍ତଂ ଦବ୍ବଂ ମଲ୍ଲପୁତ୍ତଂ ଅମୂଲିକାୟ ସୀଲୱିପତ୍ତିୟା ଅନୁଦ୍ଧଂସେତି, ସଙ୍ଘୋ ୱଡ୍ଢସ୍ସ ଲିଚ୍ଛୱିସ୍ସ ପତ୍ତଂ ନିକ୍କୁଜ୍ଜତି, ଅସମ୍ଭୋଗଂ ସଙ୍ଘେନ କରୋତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ୱଡ୍ଢସ୍ସ ଲିଚ୍ଛୱିସ୍ସ ପତ୍ତସ୍ସ ନିକ୍କୁଜ୍ଜନା ଅସମ୍ଭୋଗଂ ସଙ୍ଘେନ କରଣଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ନିକ୍କୁଜ୍ଜିତୋ ସଙ୍ଘେନ ୱଡ୍ଢସ୍ସ ଲିଚ୍ଛୱିସ୍ସ ପତ୍ତୋ ଅସମ୍ଭୋଗୋ ସଙ୍ଘେନ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି ।

ଅଟ୍ଠହି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତସ୍ସ ଉପାସକସ୍ସ ପତ୍ତୋ ଉକ୍କୁଜ୍ଜିତବ୍ବୋ । ନ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅଲାଭାୟ ପରିସକ୍କତି, ନ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅନତ୍ଥାୟ ପରିସକ୍କତି…ପେ॰… ନ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଅୱଣ୍ଣଂ ଭାସତି । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଇମେହି ଅଟ୍ଠହି ଅଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତସ୍ସ ଉପାସକସ୍ସ ପତ୍ତଂ ଉକ୍କୁଜ୍ଜିତୁଂ ।

ଏୱଞ୍ଚ ପନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଉକ୍କୁଜ୍ଜିତବ୍ବୋ । ତେନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ୱଡ୍ଢେନ ଲିଚ୍ଛୱିନା ସଙ୍ଘଂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ଏକଂସଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ କରିତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୂନଂ ପାଦେ ୱନ୍ଦିତ୍ୱା ଉକ୍କୁଟିକଂ ନିସୀଦିତ୍ୱା ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଗ୍ଗହେତ୍ୱା ଏୱମସ୍ସ ୱଚନୀୟୋ –

‘‘ସଙ୍ଘେନ ମେ, ଭନ୍ତେ, ପତ୍ତୋ ନିକ୍କୁଜ୍ଜିତୋ, ଅସମ୍ଭୋଗୋମ୍ହି ସଙ୍ଘେନ, ସୋହଂ, ଭନ୍ତେ, ସମ୍ମା ୱତ୍ତାମି, ଲୋମଂ ପାତେମି, ନେତ୍ଥାରଂ ୱତ୍ତାମି, ସଙ୍ଘଂ ପତ୍ତୁକ୍କୁଜ୍ଜନଂ ୟାଚାମୀ’’ତି ।

ଦୁତିୟମ୍ପି ୟାଚିତବ୍ବୋ । ତତିୟମ୍ପି ୟାଚିତବ୍ବୋ ।

ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପଟିବଲେନ ସଙ୍ଘୋ ଞାପେତବ୍ବୋ –

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ସଙ୍ଘେନ ୱଡ୍ଢସ୍ସ ଲିଚ୍ଛୱିସ୍ସ ପତ୍ତୋ ନିକ୍କୁଜ୍ଜିତୋ, ଅସମ୍ଭୋଗୋ ସଙ୍ଘେନ, ସୋ ସମ୍ମା ୱତ୍ତତି, ଲୋମଂ ପାତେତି, ନେତ୍ଥାରଂ ୱତ୍ତତି, ସଙ୍ଘଂ ପତ୍ତୁକ୍କୁଜ୍ଜନଂ ୟାଚତି, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ୱଡ୍ଢସ୍ସ ଲିଚ୍ଛୱିସ୍ସ ପତ୍ତଂ ଉକ୍କୁଜ୍ଜେୟ୍ୟ, ସମ୍ଭୋଗଂ ସଙ୍ଘେନ କରେୟ୍ୟ, ଏସା ଞତ୍ତି ।

‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ସଙ୍ଘେନ ୱଡ୍ଢସ୍ସ ଲିଚ୍ଛୱିସ୍ସ ପତ୍ତୋ ନିକ୍କୁଜ୍ଜିତୋ, ଅସମ୍ଭୋଗୋ ସଙ୍ଘେନ, ସୋ ସମ୍ମା ୱତ୍ତତି, ଲୋମଂ ପାତେତି, ନେତ୍ଥାରଂ ୱତ୍ତତି, ସଙ୍ଘଂ ପତ୍ତୁକ୍କୁଜ୍ଜନଂ ୟାଚତି, ସଙ୍ଘୋ ୱଡ୍ଢସ୍ସ ଲିଚ୍ଛୱିସ୍ସ ପତ୍ତଂ ଉକ୍କୁଜ୍ଜତି, ସମ୍ଭୋଗଂ ସଙ୍ଘେନ କରୋତି, ୟସ୍ସାୟସ୍ମତୋ ଖମତି ୱଡ୍ଢସ୍ସ ଲିଚ୍ଛୱିସ୍ସ ପତ୍ତସ୍ସ ଉକ୍କୁଜ୍ଜନା ସମ୍ଭୋଗଂ ସଙ୍ଘେନ କରଣଂ, ସୋ ତୁଣ୍ହସ୍ସ । ୟସ୍ସ ନକ୍ଖମତି, ସୋ ଭାସେୟ୍ୟ ।

‘‘ଉକ୍କୁଜ୍ଜିତୋ ସଙ୍ଘେନ ୱଡ୍ଢସ୍ସ ଲିଚ୍ଛୱିସ୍ସ ପତ୍ତୋ ସମ୍ଭୋଗୋ ସଙ୍ଘେନ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ତସ୍ମା ତୁଣ୍ହୀ, ଏୱମେତଂ ଧାରୟାମୀ’’ତି ।

ଏତ୍ଥ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୬୫) ଚ ଅଟ୍ଠସୁ ଅଙ୍ଗେସୁ ଏକକେନପି ଅଙ୍ଗେନ ସମନ୍ନାଗତସ୍ସ ପତ୍ତନିକ୍କୁଜ୍ଜନକମ୍ମଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଅନ୍ତୋସୀମାୟ ୱା ନିସ୍ସୀମଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ନଦୀଆଦୀସୁ ୱା ନିକ୍କୁଜ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ଏୱଂ ନିକ୍କୁଜ୍ଜିତେ ପନ ପତ୍ତେ ତସ୍ସ ଗେହେ କୋଚି ଦେୟ୍ୟଧମ୍ମୋ ନ ଗହେତବ୍ବୋ, ‘‘ଅସୁକସ୍ସ ଗେହେ ଭିକ୍ଖଂ ମା ଗଣ୍ହିତ୍ଥା’’ତି ଅଞ୍ଞୱିହାରେସୁପି ପେସେତବ୍ବଂ । ଉକ୍କୁଜ୍ଜନକାଲେ ପନ ୟାୱତତିୟଂ ୟାଚାପେତ୍ୱା ହତ୍ଥପାସଂ ୱିଜହାପେତ୍ୱା ଞତ୍ତିଦୁତିୟକମ୍ମେନ ଉକ୍କୁଜ୍ଜିତବ୍ବୋ ।

ସୀମାସମ୍ମୁତି, ତିଚୀୱରେନ ଅୱିପ୍ପୱାସସମ୍ମୁତି, ସନ୍ଥତସମ୍ମୁତି, ଭତ୍ତୁଦ୍ଦେସକସେନାସନଗ୍ଗାହାପକଭଣ୍ଡାଗାରିୟଚୀୱରପଟିଗ୍ଗାହକଚୀୱରଭାଜକୟାଗୁଭାଜକଖଜ୍ଜଭାଜକଫଲଭାଜକଅପ୍ପମତ୍ତକୱିସ୍ସଜ୍ଜକସାଟିୟଗ୍ଗାହାପକପତ୍ତଗ୍ଗାହାପକଆରାମିକପେସକସାମଣେରପେସକସମ୍ମୁତୀତି ଏତାସଂ ସମ୍ମୁତୀନଂ ୱସେନ ସମ୍ମୁତି ୱେଦିତବ୍ବା । କଥିନଚୀୱରଦାନମତକଚୀୱରଦାନୱସେନ ଦାନଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ । କଥିନୁଦ୍ଧାରୱସେନ ଉଦ୍ଧାରୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । କୁଟିୱତ୍ଥୁୱିହାରୱତ୍ଥୁଦେସନାୱସେନ ଦେସନା ୱେଦିତବ୍ବା । ୟା ପନ ତିଣୱତ୍ଥାରକସମଥେ ସବ୍ବସଙ୍ଗାହିକଞତ୍ତିଞ୍ଚ ଏକେକସ୍ମିଂ ପକ୍ଖେ ଏକେକଞତ୍ତିଞ୍ଚାତି ତିସ୍ସୋ ଞତ୍ତିୟୋ ଠପେତ୍ୱା ପୁନ ଏକେକସ୍ମିଂ ପକ୍ଖେ ଏକେକାତି ଦ୍ୱେ ଞତ୍ତିଦୁତିୟକମ୍ମୱାଚା ୱୁତ୍ତା, ତାସଂ ୱସେନ କମ୍ମଲକ୍ଖଣଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ଇତି ଞତ୍ତିଦୁତିୟକମ୍ମଂ ଇମାନି ସତ୍ତ ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି ।

୨୫୮.ଞତ୍ତିଚତୁତ୍ଥକମ୍ମଟ୍ଠାନଭେଦେ ପନ ତଜ୍ଜନୀୟକମ୍ମାଦୀନଂ ସତ୍ତନ୍ନଂ କମ୍ମାନଂ ୱସେନ ନିସ୍ସାରଣା, ତେସଂୟେୱ ଚ କମ୍ମାନଂ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭନୱସେନ ଓସାରଣା ୱେଦିତବ୍ବା । ଭିକ୍ଖୁନୋୱାଦକସମ୍ମୁତିୱସେନ ସମ୍ମୁତି ୱେଦିତବ୍ବା । ପରିୱାସଦାନମାନତ୍ତଦାନୱସେନ ଦାନଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନକମ୍ମୱସେନ ନିଗ୍ଗହୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ଉକ୍ଖିତ୍ତାନୁୱତ୍ତିକା, ଅଟ୍ଠ ୟାୱତତିୟକା, ଅରିଟ୍ଠୋ, ଚଣ୍ଡକାଳୀ ଚ ଇମେତେ ୟାୱତତିୟକାତି ଇମାସଂ ଏକାଦସନ୍ନଂ ସମନୁଭାସନାନଂ ୱସେନ ସମନୁଭାସନା ୱେଦିତବ୍ବା । ଉପସମ୍ପଦକମ୍ମଅବ୍ଭାନକମ୍ମୱସେନ କମ୍ମଲକ୍ଖଣଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ଇତି ଞତ୍ତିଚତୁତ୍ଥକମ୍ମଂ ଇମାନି ସତ୍ତ ଠାନାନି ଗଚ୍ଛତି । ଏୱଂ କମ୍ମାନି ଚ କମ୍ମୱିପତ୍ତି ଚ ତେସଂ କମ୍ମାନଂ କାରକସଙ୍ଘପରିଚ୍ଛେଦୋ ଚ ୱିପତ୍ତିୱିରହିତାନଂ କମ୍ମାନଂ ଠାନଭେଦଗମନଞ୍ଚ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

କମ୍ମାକମ୍ମୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

ପକିଣ୍ଣକକଣ୍ଡମାତିକା

ଗଣଭୋଜଂ ପରମ୍ପରଂ, ନାପୁଚ୍ଛା ପଂସୁକୂଲକଂ ।

ଅଚ୍ଛିନ୍ନଂ ପଟିଭାନଞ୍ଚ, ୱିପ୍ପକତଉଦ୍ଦିସନଂ ॥

ତିୱସ୍ସନ୍ତଂ ଦୀଘାସନଂ, ଗିଲାନୁପଟ୍ଠୱଣ୍ଣନଂ ।

ଅତ୍ତପାତମନୱେକ୍ଖଂ, ସିଲାପୱିଜ୍ଝଲିମ୍ପନଂ ॥

ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠିଗୋପଦାନଂ, ଧମ୍ମିକାରକ୍ଖୁଚ୍ଚାରାଦି ।

ନ୍ହାନଘଂସଂ ପଣ୍ଡକାଦି, ଦୀଘକେସାଦ୍ୟାଦାସାଦି ॥

ନଚ୍ଚାଦଙ୍ଗଛେଦନିଦ୍ଧି, ପତ୍ତୋ ସବ୍ବପଂସୁକୂଲଂ ।

ପରିସ୍ସାୱନଂ ନଗ୍ଗୋ ଚ, ପୁପ୍ଫଗନ୍ଧଆସିତ୍ତକଂ ॥

ମଳୋରିକେକଭାଜନଂ, ଚେଲପଟି ପାଦଘଂସୀ ।

ବୀଜନୀ ଛତ୍ତନଖାଦି, କାୟବନ୍ଧନିୱାସନଂ ॥

କାଜହରଂ ଦନ୍ତକଟ୍ଠଂ, ରୁକ୍ଖାରୋହୋ ଛନ୍ଦାରୋପୋ ।

ଲୋକାୟତଂ ଖିପିତକୋ, ଲସୁଣଂ ନକ୍କମିତବ୍ବଂ ॥

ଅୱନ୍ଦିୟୋ ତୂଲଭିସି, ବିମ୍ବୋହନଆସନ୍ଦାଦି ।

ଉଚ୍ଚାସନମହାସନଂ, ଚୀୱରଅଧମ୍ମୋକାସୋ ॥

ସଦ୍ଧାଦେୟ୍ୟଂ ସନ୍ତୁତ୍ତରଂ, ନିକ୍ଖେପୋ ସତ୍ଥକମ୍ମାଦି ।

ନହାପିତୋ ଦସଭାଗୋ, ପାଥେୟ୍ୟଂ ମହାପଦେସୋ ।

ଆନିସଂସୋତି ମାତିକା ॥

୩୪. ପକିଣ୍ଣକୱିନିଚ୍ଛୟକଥା

୧. ଇଦାନି ପକିଣ୍ଣକକଥା ଚ ୱେଦିତବ୍ବା । ‘‘ଗଣଭୋଜନେ ଅଞ୍ଞତ୍ର ସମୟା ପାଚିତ୍ତିୟ’’ନ୍ତି (ପାଚି॰ ୨୧୭) ୱୁତ୍ତଂ ଗଣଭୋଜନଂ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୧୭-୨୧୮) ଦ୍ୱୀହି ଆକାରେହି ପସୱତି ୱିଞ୍ଞତ୍ତିତୋ ୱା ନିମନ୍ତନତୋ ୱା । କଥଂ ୱିଞ୍ଞତ୍ତିତୋ ପସୱତି? ଚତ୍ତାରୋ ଭିକ୍ଖୂ ଏକତୋ ଠିତା ୱା ନିସିନ୍ନା ୱା ଉପାସକଂ ଦିସ୍ୱା ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ଚତୁନ୍ନମ୍ପି ଭତ୍ତଂ ଦେହୀ’’ତି ୱା ୱିଞ୍ଞାପେୟ୍ୟୁଂ, ପାଟେକ୍କଂ ୱା ପସ୍ସିତ୍ୱା ‘‘ମୟ୍ହଂ ଦେହି, ମୟ୍ହଂ ଦେହୀ’’ତି ଏୱଂ ଏକତୋ ୱା ନାନାତୋ ୱା ୱିଞ୍ଞାପେତ୍ୱା ଏକତୋ ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ନାନାତୋ ୱା, ଭତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱାପି ଏକତୋ ୱା ଭୁଞ୍ଜନ୍ତୁ ନାନାତୋ ୱା । ସଚେ ଏକତୋ ଗଣ୍ହନ୍ତି, ଗଣଭୋଜନଂ ହୋତି, ସବ୍ବେସଂ ଆପତ୍ତି । ପଟିଗ୍ଗହଣମେୱ ହେତ୍ଥ ପମାଣଂ । ଏୱଂ ୱିଞ୍ଞତ୍ତିତୋ ପସୱତି ।

କଥଂ ନିମନ୍ତନତୋ ପସୱତି? ଚତ୍ତାରୋ ଭିକ୍ଖୂ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ‘‘ତୁମ୍ହେ, ଭନ୍ତେ, ଓଦନେନ ନିମନ୍ତେମି, ଓଦନଂ ମେ ଗଣ୍ହଥ ଆକଙ୍ଖଥ ଓଲୋକେଥ ଅଧିୱାସେଥ ପଟିମାନେଥା’’ତି ଏୱଂ ୟେନ କେନଚି ୱେୱଚନେନ ୱା ଭାସନ୍ତରେନ ୱା ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ଭୋଜନାନଂ ନାମଂ ଗହେତ୍ୱା ନିମନ୍ତେତି । ଏୱଂ ଏକତୋ ନିମନ୍ତିତା ପରିଚ୍ଛିନ୍ନକାଲୱସେନ ଅଜ୍ଜତନାୟ ୱା ସ୍ୱାତନାୟ ୱା ଏକତୋ ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଏକତୋ ଗଣ୍ହନ୍ତି, ଏକତୋ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତି, ଗଣଭୋଜନଂ ହୋତି, ସବ୍ବେସଂ ଆପତ୍ତି । ଏକତୋ ନିମନ୍ତିତା ଏକତୋ ୱା ନାନାତୋ ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଏକତୋ ଗଣ୍ହନ୍ତି, ଏକତୋ ୱା ନାନାତୋ ୱା ଭୁଞ୍ଜନ୍ତି, ଆପତ୍ତିୟେୱ । ଏକତୋ ନିମନ୍ତିତା ଏକତୋ ୱା ନାନାତୋ ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ନାନାତୋ ଗଣ୍ହନ୍ତି, ଏକତୋ ୱା ନାନାତୋ ୱା ଭୁଞ୍ଜନ୍ତି, ଅନାପତ୍ତି । ଚତ୍ତାରି ପରିୱେଣାନି ୱା ୱିହାରେ ୱା ଗନ୍ତ୍ୱା ନାନାତୋ ନିମନ୍ତିତା, ଏକଟ୍ଠାନେ ଠିତେସୁୟେୱ ୱା ଏକୋ ପୁତ୍ତେନ ଏକୋ ପିତରାତି ଏୱମ୍ପି ନାନାତୋ ନିମନ୍ତିତା ଏକତୋ ୱା ନାନାତୋ ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ, ଏକତୋ ୱା ନାନାତୋ ୱା ଭୁଞ୍ଜନ୍ତୁ, ସଚେ ଏକତୋ ଗଣ୍ହନ୍ତି, ଗଣଭୋଜନଂ ହୋତି, ସବ୍ବେସଂ ଆପତ୍ତି । ଏୱଂ ତାୱ ନିମନ୍ତନତୋ ପସୱତି ।

ତସ୍ମା ସଚେ କୋଚି ସଙ୍ଘଭତ୍ତଂ କତ୍ତୁକାମେନ ନିମନ୍ତନତ୍ଥାୟ ପେସିତୋ ୱିହାରଂ ଆଗମ୍ମ ‘‘ଭନ୍ତେ, ସ୍ୱେ ଅମ୍ହାକଂ ଘରେ ଭିକ୍ଖଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ଅୱତ୍ୱା ‘‘ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱା ‘‘ସଙ୍ଘଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱା ‘‘ସଙ୍ଘୋ ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହତୂ’’ତି ୱା ୱଦତି, ଭତ୍ତୁଦ୍ଦେସକେନ ପଣ୍ଡିତେନ ଭୱିତବ୍ବଂ । ନିମନ୍ତନିକା ଗଣଭୋଜନତୋ, ପିଣ୍ଡପାତିକା ଚ ଧୁତଙ୍ଗଭେଦତୋ ମୋଚେତବ୍ବା । କଥଂ ? ଏୱଂ ତାୱ ୱତ୍ତବ୍ବଂ ‘‘ସ୍ୱେ ନ ସକ୍କା ଉପାସକା’’ତି । ପୁନଦିୱସେ, ଭନ୍ତେତି । ପୁନଦିୱସେପି ନ ସକ୍କାତି । ଏୱଂ ୟାୱ ଅଡ୍ଢମାସମ୍ପି ହରିତ୍ୱା ପୁନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘କିଂ ତ୍ୱଂ ଅୱଚା’’ତି । ସଚେ ପୁନପି ‘‘ସଙ୍ଘଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦତି, ତତୋ ‘‘ଇମଂ ତାୱ ଉପାସକ ପୁପ୍ଫଂ କପ୍ପିୟଂ କରୋହି, ଇମଂ ତିଣ’’ନ୍ତି ଏୱଂ ୱିକ୍ଖେପଂ କତ୍ୱା ପୁନ ‘‘ତ୍ୱଂ କିଂ କଥୟିତ୍ଥା’’ତି ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ । ସଚେ ପୁନପି ତଥେୱ ୱଦତି, ‘‘ଆୱୁସୋ, ତ୍ୱଂ ପିଣ୍ଡପାତିକେ ୱା ମହଲ୍ଲକତ୍ଥେରେ ୱା ନ ଲଚ୍ଛସି, ସାମଣେରେ ଲଚ୍ଛସୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ‘‘ନନୁ, ଭନ୍ତେ, ଅସୁକସ୍ମିଂ ଅସୁକସ୍ମିଞ୍ଚ ଗାମେ ଭଦନ୍ତେ ଭୋଜେସୁଂ, ଅହଂ କସ୍ମା ନ ଲଭାମୀ’’ତି ଚ ୱୁତ୍ତେ ତେ ନିମନ୍ତିତୁଂ ଜାନନ୍ତି, ତ୍ୱଂ ନ ଜାନାସୀତି । ତେ କଥଂ ନିମନ୍ତେସୁଂ, ଭନ୍ତେତି ? ତେ ଏୱମାହଂସୁ ‘‘ଅମ୍ହାକଂ, ଭନ୍ତେ, ଭିକ୍ଖଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି । ସଚେ ସୋପି ତଥେୱ ୱଦତି, ୱଟ୍ଟତି ।

ଅଥ ପୁନପି ‘‘ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦତି, ‘‘ନ ଦାନି ତ୍ୱଂ, ଆୱୁସୋ, ବହୂ ଭିକ୍ଖୂ ଲଚ୍ଛସି, ତୟୋ ଏୱ, ଆୱୁସୋ, ଲଚ୍ଛସୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ‘‘ନନୁ, ଭନ୍ତେ, ଅମୁକସ୍ମିଞ୍ଚ ଅମୁକସ୍ମିଞ୍ଚ ଗାମେ ସକଲଂ ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘଂ ଭୋଜେସୁଂ, ଅହଂ କସ୍ମା ନ ଲଭାମୀ’’ତି । ‘‘ତ୍ୱଂ ନିମନ୍ତିତୁଂ ନ ଜାନାସୀ’’ତି । ତେ କଥଂ ନିମନ୍ତେସୁଂ, ଭନ୍ତେତି ? ତେ ଏୱମାହଂସୁ ‘‘ଅମ୍ହାକଂ, ଭନ୍ତେ, ଭିକ୍ଖଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି । ସଚେ ସୋପି ତଥେୱ ‘‘ଭିକ୍ଖଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦତି, ୱଟ୍ଟତି । ଅଥ ପୁନପି ‘‘ଭତ୍ତମେୱା’’ତି ୱଦତି, ତତୋ ୱତ୍ତବ୍ବୋ – ‘‘ଗଚ୍ଛ ତ୍ୱଂ, ନତ୍ଥମ୍ହାକଂ ତୱ ଭତ୍ତେନତ୍ଥୋ, ନିବଦ୍ଧଗୋଚରୋ ଏସ ଅମ୍ହାକଂ, ମୟମେତ୍ଥ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିସ୍ସାମା’’ତି । ତଂ ‘‘ଚରଥ, ଭନ୍ତେ’’ତି ୱତ୍ୱା ଆଗତଂ ପୁଚ୍ଛନ୍ତି ‘‘କିଂ ଭୋ ଲଦ୍ଧା ଭିକ୍ଖୂ’’ତି ? କିଂ ଏତେନ, ବହୁ ଏତ୍ଥ ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ଥେରା ‘‘ସ୍ୱେ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିସ୍ସାମା’’ତି ଆହଂସୁ, ମା ଦାନି ତୁମ୍ହେ ପମଜ୍ଜିତ୍ଥାତି । ଦୁତିୟଦିୱସେ ଚେତିୟୱତ୍ତଂ କତ୍ୱା ଠିତଭିକ୍ଖୂ ସଙ୍ଘତ୍ଥେରେନ ୱତ୍ତବ୍ବା ‘‘ଆୱୁସୋ, ଧୁରଗାମେ ସଙ୍ଘଭତ୍ତଂ, ଅପଣ୍ଡିତମନୁସ୍ସୋ ପନ ଅଗମାସି, ଗଚ୍ଛାମ, ଧୁରଗାମେ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିସ୍ସାମା’’ତି । ଭିକ୍ଖୂହି ଥେରସ୍ସ ୱଚନଂ କାତବ୍ବଂ, ନ ଦୁବ୍ବଚେହି ଭୱିତବ୍ବଂ, ଗାମଦ୍ୱାରେ ଅଟ୍ଠତ୍ୱାୱ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତବ୍ବଂ, ତେସୁ ପତ୍ତାନି ଗହେତ୍ୱା ନିସୀଦାପେତ୍ୱା ଭୋଜେନ୍ତେସୁ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

ସଚେ ଆସନସାଲାୟ ଭତ୍ତଂ ଠପେତ୍ୱା ରଥିକାସୁ ଆହିଣ୍ଡନ୍ତା ଆରୋଚେନ୍ତି ‘‘ଆସନସାଲାୟଂ, ଭନ୍ତେ, ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି, ନ ୱଟ୍ଟତି । ଅଥ ପନ ‘‘ଭତ୍ତଂ ଆଦାୟ ତତ୍ଥ ତତ୍ଥ ଗନ୍ତ୍ୱା ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ପଟିକଚ୍ଚେୱ ୱା ୱିହାରଂ ଅତିହରିତ୍ୱା ପତିରୂପେ ଠାନେ ଠପେତ୍ୱା ଆଗତାଗତାନଂ ଦେନ୍ତି, ଅୟଂ ଅଭିହଟଭିକ୍ଖା ନାମ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ଭତ୍ତସାଲାୟ ଦାନଂ ସଜ୍ଜେତ୍ୱା ତଂ ତଂ ପରିୱେଣଂ ପହିଣନ୍ତି ‘‘ଭତ୍ତସାଲାୟ ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି, ୱଟ୍ଟତି । ୟେ ପନ ମନୁସ୍ସା ପିଣ୍ଡଚାରିକେ ଭିକ୍ଖୂ ଦିସ୍ୱା ଆସନସାଲଂ ସମ୍ମଜ୍ଜିତ୍ୱା ତତ୍ଥ ନିସୀଦାପେତ୍ୱା ଭୋଜେନ୍ତି, ନ ତେ ପଟିକ୍ଖିପିତବ୍ବା । ୟେ ପନ ଗାମେ ଭିକ୍ଖଂ ଅଲଭିତ୍ୱା ଗାମତୋ ନିକ୍ଖମନ୍ତେ ଭିକ୍ଖୂ ଦିସ୍ୱା ‘‘ଭନ୍ତେ, ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ତେ ପଟିକ୍ଖିପିତବ୍ବା, ନ ନିୱତ୍ତିତବ୍ବଂ । ସଚେ ‘‘ନିୱତ୍ତଥ, ଭନ୍ତେ, ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ‘‘ନିୱତ୍ତଥା’’ତି ୱୁତ୍ତପଦେ ନିୱତ୍ତିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ନିୱତ୍ତଥ, ଭନ୍ତେ, ଘରେ ଭତ୍ତଂ କତଂ, ଗାମେ ଭତ୍ତଂ କତ’’ନ୍ତି ୱଦନ୍ତି, ଗେହେ ଚ ଗାମେ ଚ ଭତ୍ତଂ ନାମ ୟସ୍ସ କସ୍ସଚି ହୋତି, ନିୱତ୍ତିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ନିୱତ୍ତଥ ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ସମ୍ବନ୍ଧଂ କତ୍ୱା ୱଦନ୍ତି, ନିୱତ୍ତିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଆସନସାଲାତୋ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତୁଂ ନିକ୍ଖମନ୍ତେ ଦିସ୍ୱା ‘‘ନିସୀଦଥ, ଭନ୍ତେ, ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

‘‘ଅଞ୍ଞତ୍ର ସମୟା’’ତି ୱଚନତୋ ଗିଲାନସମୟୋ ଚୀୱରଦାନସମୟୋ ଚୀୱରକାରସମୟୋ ଅଦ୍ଧାନଗମନସମୟୋ ନାୱାଭିରୁହନସମୟୋ ମହାସମୟୋ ସମଣଭତ୍ତସମୟୋତି ଏତେସୁ ସତ୍ତସୁ ସମୟେସୁ ଅଞ୍ଞତରସ୍ମିଂ ଅନାପତ୍ତି । ତସ୍ମା ୟଥା ମହାଚମ୍ମସ୍ସ ପରତୋ ମଂସଂ ଦିସ୍ସତି, ଏୱଂ ଅନ୍ତମସୋ ପାଦାପି ଫାଲିତା ହୋନ୍ତି, ୱାଲିକାୟ ୱା ସକ୍ଖରାୟ ୱା ପହଟମତ୍ତେ ଦୁକ୍ଖଂ ଉପ୍ପାଦେନ୍ତି, ନ ସକ୍କା ଚ ହୋତି ଅନ୍ତୋଗାମେ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତୁଂ, ଈଦିସେ ଗେଲଞ୍ଞେ ଗିଲାନସମୟୋତି ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ନ ଲେସକପ୍ପିୟଂ କାତବ୍ବଂ ।

ଚୀୱରଦାନସମୟୋ ନାମ ଅନତ୍ଥତେ କଥିନେ ୱସ୍ସାନସ୍ସ ପଚ୍ଛିମୋ ମାସୋ, ଅତ୍ଥତେ କଥିନେ ପଞ୍ଚମାସା । ଏତ୍ଥନ୍ତରେ ‘‘ଚୀୱରଦାନସମୟୋ’’ତି ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଚୀୱରେ କରିୟମାନେ ଚୀୱରକାରସମୟୋତି ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ୟଦା ହି ସାଟକଞ୍ଚ ସୁତ୍ତଞ୍ଚ ଲଭିତ୍ୱା ଚୀୱରଂ କରୋନ୍ତି, ଅୟଂ ଚୀୱରକାରସମୟୋ ନାମ, ୱିସୁଂ ଚୀୱରକାରସମୟୋ ନାମ ନତ୍ଥି, ତସ୍ମା ୟୋ ତତ୍ଥ ଚୀୱରେ କତ୍ତବ୍ବଂ ୟଂ କିଞ୍ଚି କମ୍ମଂ କରୋତି, ମହାପଚ୍ଚରିୟଞ୍ହି ‘‘ଅନ୍ତମସୋ ସୂଚିୱେଧକୋ’’ତିପି ୱୁତ୍ତଂ । ତେନ ‘‘ଚୀୱରକାରସମୟୋ’’ତି ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ପନ ୱିତ୍ଥାରେନେୱ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ୟୋ ଚୀୱରଂ ୱିଚାରେତି ଛିନ୍ଦତି, ମୋଘସୁତ୍ତକଂ ଠପେତି, ଆଗନ୍ତୁକପତ୍ତଂ ଠପେତି, ପଚ୍ଚାଗତଂ ସିବ୍ବେତି, ଆଗନ୍ତୁକପତ୍ତଂ ବନ୍ଧତି, ଅନୁୱାତଂ ଛିନ୍ଦତି ଘଟେତି ଆରୋପେତି, ତତ୍ଥ ପଚ୍ଚାଗତଂ ସିବ୍ବେତି, ସୁତ୍ତଂ କରୋତି ୱଲେତି, ପିପ୍ଫଲିକଂ ନିସେତି, ପରିୱତ୍ତନଂ କରୋତି, ସବ୍ବୋପି ଚୀୱରଂ କରୋତିୟେୱାତି ୱୁଚ୍ଚତି । ୟୋ ପନ ସମୀପେ ନିସିନ୍ନୋ ଜାତକଂ ୱା ଧମ୍ମପଦଂ ୱା କଥେତି, ଅୟଂ ନ ଚୀୱରକାରକୋ, ଏତଂ ଠପେତ୍ୱା ସେସାନଂ ଗଣଭୋଜନେ ଅନାପତ୍ତୀ’’ତି ।

ଅଦ୍ଧାନଗମନସମୟେ ଅନ୍ତମସୋ ଅଡ୍ଢୟୋଜନଂ ଗନ୍ତୁକାମେନପି ‘‘ଅଡ୍ଢୟୋଜନଂ ଗଚ୍ଛିସ୍ସାମୀ’’ତି ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ଗଚ୍ଛନ୍ତେନ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ଗତେନ ଏକଦିୱସଂ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

ନାୱାଭିରୁହନସମୟେ ‘‘ନାୱଂ ଅଭିରୁହିସ୍ସାମୀ’’ତି ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ଆରୁଳ୍ହେନ ଇଚ୍ଛିତଟ୍ଠାନଂ ଗନ୍ତ୍ୱାପି ୟାୱ ନ ଓରୋହତି, ତାୱ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ଓରୁଳ୍ହେନ ଏକଦିୱସଂ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

ମହାସମୟୋ ନାମ ୟତ୍ଥ ଦ୍ୱେ ତୟୋ ଭିକ୍ଖୂ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତ୍ୱା ୟାପେନ୍ତି, ଅନ୍ତମସୋ ଚତୁତ୍ଥେପି ଆଗତେ ନ ୟାପେନ୍ତି, ଅୟଂ ମହାସମୟୋ । ୟତ୍ଥ ପନ ସତଂ ୱା ସହସ୍ସଂ ୱା ସନ୍ନିପତନ୍ତି, ତତ୍ଥ ୱତ୍ତବ୍ବମେୱ ନତ୍ଥି, ତସ୍ମା ତାଦିସେ କାଲେ ‘‘ମହାସମୟୋ’’ତି ଅଧିଟ୍ଠହିତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

ସମଣଭତ୍ତସମୟୋ ନାମ ୟୋ କୋଚି ପରିବ୍ବାଜକସମାପନ୍ନୋ ଭତ୍ତଂ କରୋତି, ଅୟଂ ସମଣଭତ୍ତସମୟୋୱ । ତସ୍ମା ସହଧମ୍ମିକେସୁ ୱା ତିତ୍ଥିୟେସୁ ୱା ଅଞ୍ଞତରେନ ୟେନ କେନଚି କତେ ଭତ୍ତେ ‘‘ସମଣଭତ୍ତସମୟୋ’’ତି ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ‘‘ଅନାପତ୍ତି ସମୟେ, ଦ୍ୱେ ତୟୋ ଏକତୋ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତି, ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତ୍ୱା ଏକତୋ ସନ୍ନିପତିତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜନ୍ତି, ନିଚ୍ଚଭତ୍ତଂ, ସଲାକଭତ୍ତଂ, ପକ୍ଖିକଂ, ଉପୋସଥିକଂ, ପାଟିପଦିକଂ, ପଞ୍ଚ ଭୋଜନାନି ଠପେତ୍ୱା ସବ୍ବତ୍ଥ ଅନାପତ୍ତୀ’’ତି (ପାଚି॰ ୨୨୦) ୱଚନତୋ ୟେପି ଅକପ୍ପିୟନିମନ୍ତନଂ ସାଦିୟିତ୍ୱା ଦ୍ୱେ ୱା ତୟୋ ୱା ଏକତୋ ଗହେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜନ୍ତି, ତେସମ୍ପି ଅନାପତ୍ତି ।

ତତ୍ଥ ଅନିମନ୍ତିତଚତୁତ୍ଥଂ ପିଣ୍ଡପାତିକଚତୁତ୍ଥଂ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନଚତୁତ୍ଥଂ ପତ୍ତଚତୁତ୍ଥଂ ଗିଲାନଚତୁତ୍ଥନ୍ତି ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ଚତୁତ୍ଥାନଂ ୱସେନ ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । କଥଂ ? ଇଧେକଚ୍ଚୋ ଚତ୍ତାରୋ ଭିକ୍ଖୂ ‘‘ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ନିମନ୍ତେତି । ତେସୁ ତୟୋ ଗତା, ଏକୋ ନ ଗତୋ । ଉପାସକୋ ‘‘ଏକୋ, ଭନ୍ତେ, ଥେରୋ କୁହି’’ନ୍ତି ପୁଚ୍ଛତି । ନାଗତୋ ଉପାସକାତି । ସୋ ଅଞ୍ଞଂ ତଂଖଣପ୍ପତ୍ତଂ କଞ୍ଚି ‘‘ଏହି, ଭନ୍ତେ’’ତି ଘରଂ ପୱେସେତ୍ୱା ଚତୁନ୍ନମ୍ପି ଭତ୍ତଂ ଦେତି, ସବ୍ବେସଂ ଅନାପତ୍ତି । କସ୍ମା ? ଗଣପୂରକସ୍ସ ଅନିମନ୍ତିତତ୍ତା । ତୟୋ ଏୱ ହି ତତ୍ଥ ନିମନ୍ତିତା ଗଣ୍ହିଂସୁ, ତେହି ଗଣୋ ନ ପୂରତି, ଗଣପୂରକୋ ଚ ଅନିମନ୍ତିତୋ, ତେନ ଗଣୋ ଭିଜ୍ଜତୀତି । ଏତଂ ଅନିମନ୍ତିତଚତୁତ୍ଥଂ।

ପିଣ୍ଡପାତିକଚତୁତ୍ଥେ ନିମନ୍ତନକାଲେ ଏକୋ ପିଣ୍ଡପାତିକୋ ହୋତି, ସୋ ନାଧିୱାସେତି, ଗମନୱେଲାୟଂ ପନ ‘‘ଏହି ଭନ୍ତେ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ଅନଧିୱାସିତତ୍ତା ଅନାଗଚ୍ଛନ୍ତମ୍ପି ‘‘ଏଥ ଭିକ୍ଖଂ ଲଚ୍ଛଥା’’ତି ଗହେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ସୋ ତଂ ଗଣଂ ଭିନ୍ଦତି, ତସ୍ମା ସବ୍ବେସଂ ଅନାପତ୍ତି ।

ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନଚତୁତ୍ଥେ ସାମଣେରେନ ସଦ୍ଧିଂ ନିମନ୍ତିତା ହୋନ୍ତି, ସୋପି ଗଣଂ ଭିନ୍ଦତି ।

ପତ୍ତଚତୁତ୍ଥେ ଏକୋ ସୟଂ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ପତ୍ତଂ ପେସେତି, ଏୱମ୍ପି ଗଣୋ ଭିଜ୍ଜତି, ତସ୍ମା ସବ୍ବେସଂ ଅନାପତ୍ତି ।

ଗିଲାନଚତୁତ୍ଥେ ଗିଲାନେନ ସଦ୍ଧିଂ ନିମନ୍ତିତା ହୋନ୍ତି, ତତ୍ଥ ଗିଲାନସ୍ସେୱ ଅନାପତ୍ତି, ଇତରେସଂ ପନ ଗଣପୂରକୋ ହୋତି । ନ ହି ଗିଲାନେନ ଗଣୋ ଭିଜ୍ଜତି, ତସ୍ମା ତେସଂ ଆପତ୍ତି । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ଅୱିସେସେନ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ସମୟଲଦ୍ଧକୋ ସୟମେୱ ମୁଚ୍ଚତି, ସେସାନଂ ଗଣପୂରକତ୍ତା ଆପତ୍ତିକରୋ ହୋତୀ’’ତି । ତସ୍ମା ଚୀୱରଦାନସମୟଲଦ୍ଧକାଦୀନମ୍ପି ୱସେନ ଚତୁକ୍କାନି ୱେଦିତବ୍ବାନି ।

ସଚେ ପନ ଅଧିୱାସେତ୍ୱା ଗତେସୁପି ଚତୂସୁ ଜନେସୁ ଏକୋ ପଣ୍ଡିତୋ ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ଅହଂ ତୁମ୍ହାକଂ ଗଣଂ ଭିନ୍ଦିସ୍ସାମି, ନିମନ୍ତନଂ ସାଦିୟଥା’’ତି ୱତ୍ୱା ୟାଗୁଖଜ୍ଜକାୱସାନେ ଭତ୍ତତ୍ଥାୟ ପତ୍ତଂ ଗଣ୍ହନ୍ତାନଂ ଅଦତ୍ୱା ‘‘ଇମେ ତାୱ ଭିକ୍ଖୂ ଭୋଜେତ୍ୱା ୱିସ୍ସଜ୍ଜେଥ, ଅହଂ ପଚ୍ଛା ଅନୁମୋଦନଂ କତ୍ୱା ଗମିସ୍ସାମୀ’’ତି ନିସିନ୍ନୋ, ତେସୁ ଭୁତ୍ୱା ଗତେସୁ ‘‘ଦେଥ, ଭନ୍ତେ, ପତ୍ତ’’ନ୍ତି ଉପାସକେନ ପତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ଭତ୍ତେ ଦିନ୍ନେ ଭୁଞ୍ଜିତ୍ୱା ଅନୁମୋଦନଂ କତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି, ସବ୍ବେସଂ ଅନାପତ୍ତି । ପଞ୍ଚନ୍ନଞ୍ହି ଭୋଜନାନଂୟେୱ ୱସେନ ଗଣଭୋଜନେ ୱିସଙ୍କେତଂ ନତ୍ଥି, ଓଦନେନ ନିମନ୍ତେତ୍ୱା କୁମ୍ମାସଂ ଗଣ୍ହନ୍ତାପି ଆପଜ୍ଜନ୍ତି, ତାନି ଚ ତେହି ଏକତୋ ନ ଗହିତାନି, ୟାଗୁଆଦୀହି ପନ ୱିସଙ୍କେତଂ ହୋତି, ତାନି ତେହି ଏକତୋ ଗହିତାନୀତି ଏୱଂ ଏକୋ ପଣ୍ଡିତୋ ଅଞ୍ଞେସମ୍ପି ଅନାପତ୍ତିଂ କରୋତି । ନିଚ୍ଚଭତ୍ତନ୍ତି ଧୁୱଭତ୍ତଂ ୱୁଚ୍ଚତି, ‘‘ନିଚ୍ଚଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ବହୂନଂ ଏକତୋ ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଲାକଭତ୍ତାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

୨. ‘‘ପରମ୍ପରଭୋଜନେ ଅଞ୍ଞତ୍ର ସମୟା ପାଚିତ୍ତିୟ’’ନ୍ତି (ପାଚି॰ ୨୨୨-୨୨୩, ୨୨୫) ୱୁତ୍ତଂ ପରମ୍ପରଭୋଜନଂ ପନ ନିମନ୍ତନତୋୟେୱ ପସୱତି । ୟୋ ହି ‘‘ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ଭୋଜନାନଂ ଅଞ୍ଞତରେନ ଭୋଜନେନ ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତିଆଦିନା ନିମନ୍ତିତୋ ତଂ ଠପେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞଂ ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ଭୋଜନାନଂ ଅଞ୍ଞତରଭୋଜନଂ ଭୁଞ୍ଜତି, ତସ୍ସେତଂ ଭୋଜନଂ ‘‘ପରମ୍ପରଭୋଜନ’’ନ୍ତି ୱୁଚ୍ଚତି । ଏୱଂ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ଠପେତ୍ୱା ଗିଲାନସମୟଂ ଚୀୱରଦାନସମୟଂ ଚୀୱରକାରସମୟଞ୍ଚ ଅଞ୍ଞସ୍ମିଂ ସମୟେ ପାଚିତ୍ତିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ, ତସ୍ମା ନିମନ୍ତନପଟିପାଟିୟାୱ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ନ ଉପ୍ପଟିପାଟିୟା ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ୱିକପ୍ପେତ୍ୱା ପରମ୍ପରଭୋଜନଂ ଭୁଞ୍ଜିତୁ’’ନ୍ତି (ପାଚି॰ ୨୨୬) ୱଚନତୋ ପଠମନିମନ୍ତନଂ ଅଞ୍ଞସ୍ସ ୱିକପ୍ପେତ୍ୱାପି ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅୟଂ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୨୬ ଆଦୟୋ) ୱିକପ୍ପନା ନାମ ସମ୍ମୁଖାପି ପରମ୍ମୁଖାପି ୱଟ୍ଟତି । ସମ୍ମୁଖା ଦିସ୍ୱା ‘‘ମୟ୍ହଂ ଭତ୍ତପଚ୍ଚାସଂ ତୁୟ୍ହଂ ୱିକପ୍ପେମୀ’’ତି ୱା ‘‘ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱା ୱତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ଅଦିସ୍ୱା ପଞ୍ଚସୁ ସହଧମ୍ମିକେସୁ ୟସ୍ସ କସ୍ସଚି ନାମଂ ଗହେତ୍ୱା ‘‘ମୟ୍ହଂ ଭତ୍ତପଚ୍ଚାସଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ୱିକପ୍ପେମୀ’’ତି ୱା ‘‘ଦମ୍ମୀ’’ତି ୱା ୱତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଦ୍ୱେ ତୀଣି ନିମନ୍ତନାନି ପନ ଏକସ୍ମିଂ ପତ୍ତେ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ମିସ୍ସେତ୍ୱା ଏକଂ କତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅନାପତ୍ତି ଦ୍ୱେ ତୟୋ ନିମନ୍ତନେ ଏକତୋ ଭୁଞ୍ଜତୀ’’ତି (ପାଚି॰ ୨୨୯) ହି ୱୁତ୍ତଂ । ସଚେ ଦ୍ୱେ ତୀଣି କୁଲାନି ନିମନ୍ତେତ୍ୱା ଏକସ୍ମିଂ ଠାନେ ନିସୀଦାପେତ୍ୱା ଇତୋ ଚିତୋ ଚ ଆହରିତ୍ୱା ଭତ୍ତଂ ଆକିରନ୍ତି, ସୂପବ୍ୟଞ୍ଜନଂ ଆକିରନ୍ତି, ଏକମିସ୍ସକଂ ହୋତି, ଏତ୍ଥାପି ଅନାପତ୍ତି ।

ସଚେ ପନ ମୂଲନିମନ୍ତନଂ ହେଟ୍ଠା ହୋତି, ପଚ୍ଛିମଂ ପଚ୍ଛିମଂ ଉପରି, ତଂ ଉପରିତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ଆପତ୍ତି, ହତ୍ଥଂ ପନ ଅନ୍ତୋ ପୱେସେତ୍ୱା ପଠମନିମନ୍ତନତୋ ଏକମ୍ପି କବଳଂ ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ଭୁତ୍ତକାଲତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୟଥା ତଥା ୱା ଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତି । ‘‘ସଚେପି ତତ୍ଥ ଖୀରଂ ୱା ରସଂ ୱା ଆକିରନ୍ତି, ୟେନ ଅଜ୍ଝୋତ୍ଥତଂ ଭତ୍ତଂ ଏକରସଂ ହୋତି, କୋଟିତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତୀ’’ତି ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ମହାଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ପନ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ଖୀରଭତ୍ତଂ ୱା ରସଭତ୍ତଂ ୱା ଲଭିତ୍ୱା ନିସିନ୍ନସ୍ସ ତତ୍ଥେୱ ଅଞ୍ଞେପି ଖୀରଭତ୍ତଂ ୱା ରସଭତ୍ତଂ ୱା ଆକିରନ୍ତି, ଖୀରଂ ୱା ରସଂ ୱା ପିୱତୋ ଅନାପତ୍ତି, ଭୁଞ୍ଜନ୍ତେନ ପଠମଂ ଲଦ୍ଧମଂସଖଣ୍ଡଂ ୱା ଭତ୍ତପିଣ୍ଡଂ ୱା ମୁଖେ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା କୋଟିତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସପ୍ପିପାୟାସେପି ଏସେୱ ନୟୋ’’ତି ।

ମହାଉପାସକୋ ଭିକ୍ଖୁଂ ନିମନ୍ତେତି, ତସ୍ସ କୁଲଂ ଉପଗତସ୍ସ ଉପାସକୋପି ତସ୍ସ ପୁତ୍ତଦାରଭାତୁଭଗିନିଆଦୟୋପି ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ତନୋ କୋଟ୍ଠାସଂ ଆହରିତ୍ୱା ପତ୍ତେ ପକ୍ଖିପନ୍ତି, ‘‘ଉପାସକେନ ପଠମଂ ଦିନ୍ନଂ ଅଭୁଞ୍ଜିତ୍ୱା ପଚ୍ଛା ଲଦ୍ଧଂ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ଆପତ୍ତୀ’’ତି ମହାଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । କୁରୁନ୍ଦଟ୍ଠକଥାୟଂ ‘‘ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ‘‘ସଚେ ପାଟେକ୍କଂ ପଚନ୍ତି, ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ତନୋ ପକ୍କଭତ୍ତତୋ ଆହରିତ୍ୱା ଦେନ୍ତି, ତତ୍ଥ ପଚ୍ଛା ଆହଟଂ ପଠମଂ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ୟଦି ପନ ସବ୍ବେସଂ ଏକୋୱ ପାକୋ ହୋତି, ପରମ୍ପରଭୋଜନଂ ନ ହୋତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ମହାଉପାସକୋ ନିମନ୍ତେତ୍ୱା ନିସୀଦାପେତି, ଅଞ୍ଞୋ ମନୁସ୍ସୋ ପତ୍ତଂ ଗଣ୍ହାତି, ନ ଦାତବ୍ବଂ । କିଂ, ଭନ୍ତେ, ନ ଦେଥାତି । ନନୁ ଉପାସକ ତୟା ନିମନ୍ତିତମ୍ହାତି । ‘‘ହୋତୁ, ଭନ୍ତେ, ଲଦ୍ଧଂ ଲଦ୍ଧଂ ଭୁଞ୍ଜଥା’’ତି ୱଦତି, ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅଞ୍ଞେନ ଆହରିତ୍ୱା ଭତ୍ତେ ଦିନ୍ନେ ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାପି ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ ।

ଅନୁମୋଦନଂ କତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଧମ୍ମଂ ସୋତୁକାମା ‘‘ସ୍ୱେପି, ଭନ୍ତେ, ଆଗଚ୍ଛେୟ୍ୟାଥା’’ତି ସବ୍ବେ ନିମନ୍ତେନ୍ତି, ପୁନଦିୱସେ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଲଦ୍ଧଂ ଲଦ୍ଧଂ ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । କସ୍ମା ? ସବ୍ବେହି ନିମନ୍ତିତତ୍ତା । ଏକୋପି ଭିକ୍ଖୁ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରନ୍ତୋ ଭତ୍ତଂ ଲଭତି, ତମଞ୍ଞୋ ଉପାସକୋ ନିମନ୍ତେତ୍ୱା ଘରେ ନିସୀଦାପେତି, ନ ଚ ତାୱ ଭତ୍ତଂ ସମ୍ପଜ୍ଜତି, ସଚେ ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତ୍ୱା ଲଦ୍ଧଭତ୍ତଂ ଭୁଞ୍ଜତି, ଆପତ୍ତି । ଅଭୁଞ୍ଜିତ୍ୱା ନିସିନ୍ନେ ‘‘କିଂ, ଭନ୍ତେ, ନ ଭୁଞ୍ଜସୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ତୟା ନିମନ୍ତିତତ୍ତା’’ତି ୱତ୍ୱା ‘‘ଲଦ୍ଧଂ ଲଦ୍ଧଂ ଭୁଞ୍ଜଥ, ଭନ୍ତେ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସକଲେନ ଗାମେନ ଏକତୋ ହୁତ୍ୱା ନିମନ୍ତିତସ୍ସ ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ଭୁଞ୍ଜତୋ ଅନାପତ୍ତି । ପୂଗେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ‘‘ଅନାପତ୍ତି ସକଲେନ ଗାମେନ ନିମନ୍ତିତୋ ତସ୍ମିଂ ଗାମେ ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ଭୁଞ୍ଜତି, ସକଲେନ ପୂଗେନ ନିମନ୍ତିତୋ ତସ୍ମିଂ ପୂଗେ ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ଭୁଞ୍ଜତି, ନିମନ୍ତିୟମାନୋ ‘ଭିକ୍ଖଂ ଗହେସ୍ସାମୀ’ତି ଭଣତି, ନିଚ୍ଚଭତ୍ତେ ସଲାକଭତ୍ତେ ପକ୍ଖିକେ ଉପୋସଥିକେ ପାଟିପଦିକେ ପଞ୍ଚ ଭୋଜନାନି ଠପେତ୍ୱା ସବ୍ବତ୍ଥ ଅନାପତ୍ତୀ’’ତି (ପାଚି॰ ୨୨୯) ୱୁତ୍ତଂ ।

ତତ୍ଥ ନିମନ୍ତିୟମାନୋ ଭିକ୍ଖଂ ଗହେସ୍ସାମୀତି ଭଣତୀତି ଏତ୍ଥ ‘‘ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହା’’ତି ନିମନ୍ତିୟମାନୋ ‘‘ନ ମୟ୍ହଂ ତୱ ଭତ୍ତେନତ୍ଥୋ, ଭିକ୍ଖଂ ଗଣ୍ହିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱଦତି, ଅନାପତ୍ତୀତି ଅତ୍ଥୋ । ଏତ୍ଥ ପନ ମହାପଦୁମତ୍ଥେରୋ ଆହ ‘‘ଏୱଂ ୱଦନ୍ତୋ ଇମସ୍ମିଂ ସିକ୍ଖାପଦେ ଅନିମନ୍ତନଂ କାତୁଂ ସକ୍କୋତି, ଭୁଞ୍ଜନତ୍ଥାୟ ପନ ଓକାସୋ କତୋ ହୋତୀତି ନେୱ ଗଣଭୋଜନତୋ, ନ ଚାରିତ୍ତତୋ ମୁଚ୍ଚତୀ’’ତି । ମହାସୁମତ୍ଥେରୋ ଆହ ‘‘ୟଦଗ୍ଗେନ ଅନିମନ୍ତନଂ କାତୁଂ ସକ୍କୋତି, ତଦଗ୍ଗେନ ନେୱ ଗଣଭୋଜନଂ, ନ ଚାରିତ୍ତଂ ହୋତୀ’’ତି ।

ତତ୍ଥ ଚାରିତ୍ତନ୍ତି –

‘‘ୟୋ ପନ ଭିକ୍ଖୁ ନିମନ୍ତିତୋ ସଭତ୍ତୋ ସମାନୋ ସନ୍ତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅନାପୁଚ୍ଛା ପୁରେଭତ୍ତଂ ୱା ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ୱା କୁଲେସୁ ଚାରିତ୍ତଂ ଆପଜ୍ଜେୟ୍ୟ ଅଞ୍ଞତ୍ର ସମୟା ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ତତ୍ଥାୟଂ ସମୟୋ ଚୀୱରଦାନସମୟୋ ଚୀୱରକାରସମୟୋ । ଅୟଂ ତତ୍ଥ ସମୟୋ’’ତି (ପାଚି॰ ୨୯୯) –

ଏୱମାଗତଂ ଚାରିତ୍ତସିକ୍ଖାପଦଂ ୱୁତ୍ତଂ । ଇମିନା ହି ସିକ୍ଖାପଦେନ ୟୋ ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ଭୋଜନାନଂ ଅଞ୍ଞତରେନ ‘‘ଭତ୍ତଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତିଆଦିନା ଅକପ୍ପିୟନିମନ୍ତନେନ ନିମନ୍ତିତୋ, ତେନେୱ ନିମନ୍ତନଭତ୍ତେନ ସଭତ୍ତୋ ସମାନୋ ସନ୍ତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ‘‘ଅହଂ ଇତ୍ଥନ୍ନାମସ୍ସ ଘରଂ ଗଚ୍ଛାମୀ’’ତି ୱା ‘‘ଚାରିତ୍ତଂ ଆପଜ୍ଜାମୀ’’ତି ୱା ଈଦିସେନ ୱଚନେନ ଅନାପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ୟେନ ଭତ୍ତେନ ନିମନ୍ତିତୋ, ତଂ ଭୁତ୍ୱା ୱା ଅଭୁତ୍ୱା ୱା ଅୱୀତିୱତ୍ତେୟେୱ ମଜ୍ଝନ୍ହିକେ ୟସ୍ମିଂ କୁଲେ ନିମନ୍ତିତୋ, ତତୋ ଅଞ୍ଞାନି କୁଲାନି ପୱିସେୟ୍ୟ, ତସ୍ସ ୱୁତ୍ତଲକ୍ଖଣଂ ଦୁୱିଧମ୍ପି ସମୟଂ ଠପେତ୍ୱା ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ପାଚିତ୍ତିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ତସ୍ମା ଅକପ୍ପିୟନିମନ୍ତନେନ ନିମନ୍ତିୟମାନୋ ସଚେ ‘‘ଭିକ୍ଖଂ ଗଣ୍ହିସ୍ସାମୀ’’ତି ୱଦତି, ଇମିନାପି ସିକ୍ଖାପଦେନ ଅନାପତ୍ତି ।

୩.ସନ୍ତଂଭିକ୍ଖୁଂ ଅନାପୁଚ୍ଛାତି ଏତ୍ଥ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୯୮) ପନ କିତ୍ତାୱତା ସନ୍ତୋ ହୋତି, କିତ୍ତାୱତା ଅସନ୍ତୋ ? ଅନ୍ତୋୱିହାରେ ୟତ୍ଥ ଠିତସ୍ସ କୁଲାନି ପୟିରୁପାସନଚିତ୍ତଂ ଉପ୍ପନ୍ନଂ, ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୟଂ ପସ୍ସେ ୱା ଅଭିମୁଖେ ୱା ପସ୍ସତି, ୟସ୍ସ ସକ୍କା ହୋତି ପକତିୱଚନେନ ଆରୋଚେତୁଂ, ଅୟଂ ସନ୍ତୋ ନାମ, ଇତୋ ଚିତୋ ଚ ପରିୟେସିତ୍ୱା ଆରୋଚନକିଚ୍ଚଂ ପନ ନତ୍ଥି । ୟୋ ହି ଏୱଂ ପରିୟେସିତବ୍ବୋ, ସୋ ଅସନ୍ତୋୟେୱ । ଅପିଚ ଅନ୍ତୋଉପଚାରସୀମାୟ ଭିକ୍ଖୁଂ ଦିସ୍ୱା ‘‘ଆପୁଚ୍ଛିସ୍ସାମୀ’’ତି ଗଚ୍ଛତି । ତତ୍ଥ ୟଂ ପସ୍ସତି, ସୋ ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବୋ । ନୋ ଚେ ପସ୍ସତି, ଅସନ୍ତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଅନାପୁଚ୍ଛା ପୱିଟ୍ଠୋ ନାମ ହୋତି । ୱିକାଲଗାମପ୍ପୱେସନେପି ଅୟମେୱ ନୟୋ ।

ସଚେ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୫୧୨) ପନ ସମ୍ବହୁଲା କେନଚି କମ୍ମେନ ଗାମଂ ପୱିସନ୍ତି, ‘‘ୱିକାଲେ ଗାମପ୍ପୱେସନଂ ଆପୁଚ୍ଛାମୀ’’ତି ସବ୍ବେହି ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବଂ । ତସ୍ମିଂ ଗାମେ ତଂ କମ୍ମଂ ନ ସମ୍ପଜ୍ଜତୀତି ଅଞ୍ଞଂ ଗାମଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଗାମସତମ୍ପି ହୋତୁ, ପୁନ ଆପୁଚ୍ଛନକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ସଚେ ପନ ଉସ୍ସାହଂ ପଟିପ୍ପସ୍ସମ୍ଭେତ୍ୱା ୱିହାରଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତା ଅନ୍ତରା ଅଞ୍ଞଂ ଗାମଂ ପୱିସିତୁକାମା ହୋନ୍ତି, ପୁନ ଆପୁଚ୍ଛିତବ୍ବମେୱ । କୁଲଘରେ ୱା ଆସନସାଲାୟ ୱା ଭତ୍ତକିଚ୍ଚଂ କତ୍ୱା ତେଲଭିକ୍ଖାୟ ୱା ସପ୍ପିଭିକ୍ଖାୟ ୱା ଚରିତୁକାମୋ ହୋତି, ସଚେ ପସ୍ସେ ଭିକ୍ଖୁ ଅତ୍ଥି, ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ଅସନ୍ତେ ଭିକ୍ଖୁମ୍ହି ‘‘ନତ୍ଥୀ’’ତି ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ୱୀଥିଂ ଓତରିତ୍ୱା ଭିକ୍ଖୁଂ ପସ୍ସତି, ଆପୁଚ୍ଛନକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି, ଅନାପୁଚ୍ଛିତ୍ୱାପି ଚରିତବ୍ବମେୱ । ଗାମମଜ୍ଝେନ ମଗ୍ଗୋ ହୋତି, ତେନ ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ‘‘ତେଲାଦିଭିକ୍ଖାୟ ଚରିସ୍ସାମୀ’’ତି ଚିତ୍ତେ ଉପ୍ପନ୍ନେ ସଚେ ପସ୍ସେ ଭିକ୍ଖୁ ଅତ୍ଥି, ଆପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ଚରିତବ୍ବଂ । ମଗ୍ଗା ଅନୋକ୍କମ୍ମ ଭିକ୍ଖାୟ ଚରନ୍ତସ୍ସ ପନ ଆପୁଚ୍ଛନକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ସଚେ ସୀହୋ ୱା ବ୍ୟଗ୍ଘୋ ୱା ଆଗଚ୍ଛତି, ମେଘୋ ୱା ଉଟ୍ଠେତି, ଅଞ୍ଞୋ ୱା କୋଚି ଉପଦ୍ଦୱୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି, ଏୱରୂପାସୁ ଆପଦାସୁ ଅନାପୁଚ୍ଛାପି ବହିଗାମତୋ ଅନ୍ତୋଗାମଂ ପୱିସିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୪. ‘‘ନ ଚ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଭିନ୍ନେ ସରୀରେ ପଂସୁକୂଲଂ ଗହେତବ୍ବଂ, ୟୋ ଗଣ୍ହେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ପାରା॰ ୧୩୭) ୱଚନତୋ ଅବ୍ଭୁଣ୍ହେ ଅଲ୍ଲସରୀରେ ପଂସୁକୂଲଂ ନ ଗହେତବ୍ବଂ, ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ଦୁକ୍କଟଂ ଆପଜ୍ଜତି । ଉପଦ୍ଦୱା ଚ ତସ୍ସ ହୋନ୍ତି, ଭିନ୍ନେ ପନ ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

କିତ୍ତାୱତା ପନ ଭିନ୍ନଂ ହୋତି ? କାକକୁଲଲସୋଣସିଙ୍ଗାଲାଦୀହି ମୁଖତୁଣ୍ଡକେନ ୱା ଦାଠାୟ ୱା ଈସକଂ ଫାଲିତମତ୍ତେନପି । ୟସ୍ସ ପନ ପତତୋ ଘଂସନେନ ଛୱିମତ୍ତଂ ଛିନ୍ନଂ ହୋତି, ଚମ୍ମଂ ଅଚ୍ଛିନ୍ନଂ, ଏତଂ ଅଭିନ୍ନମେୱ, ଚମ୍ମେ ପନ ଛିନ୍ନେ ଭିନ୍ନଂ । ୟସ୍ସପି ସଜୀୱକାଲେୟେୱ ପଭିନ୍ନା ଗଣ୍ଡକୁଟ୍ଠପୀଳକା ୱା ୱଣୋ ୱା ହୋତି, ଇଦମ୍ପି ଭିନ୍ନଂ, ତତିୟଦିୱସତୋ ପଭୁତି ଉଦ୍ଧୁମାତକାଦିଭାୱେନ କୁଣପଭାୱଂ ଉପଗତମ୍ପି ଭିନ୍ନମେୱ । ସବ୍ବେନ ସବ୍ବଂ ପନ ଅଭିନ୍ନେପି ସୁସାନଗୋପକେହି ୱା ଅଞ୍ଞେହି ୱା ମନୁସ୍ସେହି ଗାହାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ନୋ ଚେ ଅଞ୍ଞଂ ଲଭତି, ସତ୍ଥକେନ ୱା କେନଚି ୱା ୱଣଂ କତ୍ୱା ଗହେତବ୍ବଂ । ୱିସଭାଗସରୀରେ ପନ ସତିଂ ଉପଟ୍ଠପେତ୍ୱା ସମଣସଞ୍ଞଂ ଉପ୍ପାଦେତ୍ୱା ସୀସେ ୱା ହତ୍ଥପାଦପିଟ୍ଠିୟଂ ୱା ୱଣଂ କତ୍ୱା ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୫.ଅଚ୍ଛିନ୍ନଚୀୱରକେନ ଭିକ୍ଖୁନା କଥଂ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବନ୍ତି ? ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଚ୍ଛିନ୍ନଚୀୱରସ୍ସ ୱା ନଟ୍ଠଚୀୱରସ୍ସ ୱା ଅଞ୍ଞାତକଂ ଗହପତିଂ ୱା ଗହପତାନିଂ ୱା ଚୀୱରଂ ୱିଞ୍ଞାପେତୁଂ । ୟଂ ଆୱାସଂ ପଠମଂ ଉପଗଚ୍ଛତି, ସଚେ ତତ୍ଥ ହୋତି ସଙ୍ଘସ୍ସ ୱିହାରଚୀୱରଂ ୱା ଉତ୍ତରତ୍ଥରଣଂ ୱା ଭୂମତ୍ଥରଣଂ ୱା ଭିସିଚ୍ଛୱି ୱା, ତଂ ଗହେତ୍ୱା ପାରୁପିତୁଂ ‘ଲଭିତ୍ୱା ଓଦହିସ୍ସାମୀ’ତି । ନୋ ଚେ ହୋତି ସଙ୍ଘସ୍ସ ୱିହାରଚୀୱରଂ ୱା ଉତ୍ତରତ୍ଥରଣଂ ୱା ଭୂମତ୍ଥରଣଂ ୱା ଭିସିଚ୍ଛୱି ୱା, ତିଣେନ ୱା ପଣ୍ଣେନ ୱା ପଟିଚ୍ଛାଦେତ୍ୱା ଆଗନ୍ତବ୍ବଂ, ନ ତ୍ୱେୱ ନଗ୍ଗେନ ଆଗନ୍ତବ୍ବଂ, ୟୋ ଆଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ପାରା॰ ୫୧୭) ୱଚନତୋ ଇଧ ୱୁତ୍ତନୟେନ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ ।

ଅୟଂ ପନେତ୍ଥ ଅନୁପୁବ୍ବକଥା (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୫୧୭) । ସଚେ ହି ଚୋରେ ପସ୍ସିତ୍ୱା ଦହରା ପତ୍ତଚୀୱରାନି ଗହେତ୍ୱା ପଲାତା, ଚୋରା ଥେରାନଂ ନିୱାସନପାରୁପନମତ୍ତଂୟେୱ ହରିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଥେରେହି ନେୱ ତାୱ ଚୀୱରଂ ୱିଞ୍ଞାପେତବ୍ବଂ, ନ ସାଖାପଲାସଂ ଭଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଅଥ ଦହରା ସବ୍ବଂ ଭଣ୍ଡକଂ ଛଡ୍ଡେତ୍ୱା ପଲାତା, ଚୋରା ଥେରାନଞ୍ଚ ନିୱାସନପାରୁପନଂ ତଞ୍ଚ ଭଣ୍ଡକଂ ହରିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଦହରେହି ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ନିୱାସନପାରୁପନାନି ନ ତାୱ ଥେରାନଂ ଦାତବ୍ବାନି । ନ ହି ତେ ଅନଚ୍ଛିନ୍ନଚୀୱରା ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ଥାୟ ସାଖାପଲାସଂ ଭଞ୍ଜିତୁଂ ଲଭନ୍ତି, ଅଚ୍ଛିନ୍ନଚୀୱରାନଂ ପନ ଅତ୍ଥାୟ ଲଭନ୍ତି । ଅଚ୍ଛିନ୍ନଚୀୱରାୱ ଅତ୍ତନୋପି ପରେସମ୍ପି ଅତ୍ଥାୟ ଲଭନ୍ତି, ତସ୍ମା ଥେରେହି ୱା ସାଖାପଲାସଂ ଭଞ୍ଜିତ୍ୱା ୱାକାଦୀହି ଗନ୍ଥେତ୍ୱା ଦହରାନଂ ଦାତବ୍ବଂ, ଦହରେହି ୱା ଥେରାନଂ ଅତ୍ଥାୟ ଭଞ୍ଜିତ୍ୱା ଗନ୍ଥେତ୍ୱା ତେସଂ ହତ୍ଥେ ଦତ୍ୱା ୱା ଅଦତ୍ୱା ୱା ଅତ୍ତନା ନିୱାସେତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ନିୱାସନପାରୁପନାନି ଥେରାନଂ ଦାତବ୍ବାନି, ନେୱ ଭୂତଗାମପାତବ୍ୟତାୟ ପାଚିତ୍ତିୟଂ ହୋତି, ନ ତେସଂ ଧାରଣେ ଦୁକ୍କଟଂ ।

ସଚେ ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ରଜକତ୍ଥରଣଂ ୱା ହୋତି, ଅଞ୍ଞେ ୱା ତାଦିସେ ମନୁସ୍ସେ ପସ୍ସନ୍ତି, ଚୀୱରଂ ୱିଞ୍ଞାପେତବ୍ବଂ । ୟାନି ଚ ନେସଂ ତେ ୱା ୱିଞ୍ଞତ୍ତମନୁସ୍ସା ଅଞ୍ଞେ ୱା ସାଖାପଲାସନିୱାସନେ ଭିକ୍ଖୂ ଦିସ୍ୱା ଉସ୍ସାହଜାତା ୱତ୍ଥାନି ଦେନ୍ତି, ତାନି ସଦସାନି ୱା ହୋନ୍ତୁ ଅଦସାନି ୱା ନୀଲାଦିନାନାୱଣ୍ଣାନି ୱା, କପ୍ପିୟାନିପି ଅକପ୍ପିୟାନିପି ସବ୍ବାନିପି ଅଚ୍ଛିନ୍ନଚୀୱରଟ୍ଠାନେ ଠିତତ୍ତା ତେସଂ ନିୱାସେତୁଞ୍ଚ ପାରୁପିତୁଞ୍ଚ ୱଟ୍ଟନ୍ତି ।

ୱୁତ୍ତମ୍ପିହେତଂ ପରିୱାରେ –

‘‘ଅକପ୍ପକତଂ ନାପି ରଜନାୟ ରତ୍ତଂ,

ତେନ ନିୱତ୍ଥୋ ୟେନକାମଂ ୱଜେୟ୍ୟ ।

ନ ଚସ୍ସ ହୋତି ଆପତ୍ତି,

ସୋ ଚ ଧମ୍ମୋ ସୁଗତେନ ଦେସିତୋ ।

ପଞ୍ହାମେସା କୁସଲେହି ଚିନ୍ତିତା’’ତି ॥ (ପରି॰ ୪୮୧) ।

ଅୟଞ୍ହି ପଞ୍ହୋ ଅଚ୍ଛିନ୍ନଚୀୱରକଭିକ୍ଖୁଂ ସନ୍ଧାୟ ୱୁତ୍ତୋ । ଅଥ ପନ ତିତ୍ଥିୟେହି ସମାଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତେ ଚ ନେସଂ କୁସଚୀରୱାକଚୀରଫଲକଚୀରାନି ଦେନ୍ତି, ତାନିପି ଲଦ୍ଧିଂ ଅଗ୍ଗହେତ୍ୱା ନିୱାସେତୁଂ ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ନିୱାସେତ୍ୱାପି ଲଦ୍ଧି ନ ଗହେତବ୍ବା ।

ୟଂ ଆୱାସଂ ପଠମଂ ଉପଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତତ୍ଥ ୱିହାରଚୀୱରାଦୀସୁ ୟଂ ଅତ୍ଥି, ତଂ ଅନାପୁଚ୍ଛାପି ଗହେତ୍ୱା ନିୱାସେତୁଂ ୱା ପାରୁପିତୁଂ ୱା ଲଭତି । ତଞ୍ଚ ଖୋ ‘‘ଲଭିତ୍ୱା ଓଦହିସ୍ସାମି, ପୁନ ଠପେସ୍ସାମୀ’’ତି ଅଧିପ୍ପାୟେନ, ନ ମୂଲଚ୍ଛେଜ୍ଜାୟ । ଲଭିତ୍ୱା ଚ ପନ ଞାତିତୋ ୱା ଉପଟ୍ଠାକତୋ ୱା ଅଞ୍ଞତୋ ୱା କୁତୋଚି ପାକତିକମେୱ କାତବ୍ବଂ । ୱିଦେସଗତେନ ପନ ଏକସ୍ମିଂ ସଙ୍ଘିକେ ଆୱାସେ ସଙ୍ଘିକପରିଭୋଗେନ ଭୁଞ୍ଜନତ୍ଥାୟ ଠପେତବ୍ବଂ । ସଚସ୍ସ ପରିଭୋଗେନେୱ ତଂ ଜୀରତି ୱା ନସ୍ସତି ୱା, ଗୀୱା ନ ହୋତି । ସଚେ ପନ ଏତେସଂ ୱୁତ୍ତପ୍ପକାରାନଂ ଗିହିୱତ୍ଥାଦୀନଂ ଭିସିଚ୍ଛୱିପରିୟନ୍ତାନଂ କିଞ୍ଚି ନ ଲଭତି, ତେନ ତିଣେନ ୱା ପଣ୍ଣେନ ୱା ପଟିଚ୍ଛାଦେତ୍ୱା ଆଗନ୍ତବ୍ବନ୍ତି ।

୬. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଟିଭାନଚିତ୍ତଂ କାରାପେତବ୍ବଂ ଇତ୍ଥିରୂପକଂ ପୁରିସରୂପକଂ, ୟୋ କାରାପେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୯୯) ୱଚନତୋ ଇତ୍ଥିପୁରିସରୂପଂ କାତୁଂ ୱା କାରାପେତୁଂ ୱା ଭିକ୍ଖୁନୋ ନ ୱଟ୍ଟତି । ନ କେୱଲଂ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୯୯) ଇତ୍ଥିପୁରିସରୂପମେୱ, ତିରଚ୍ଛାନରୂପମ୍ପି ଅନ୍ତମସୋ ଗଣ୍ଡୁପ୍ପାଦରୂପଂ ଭିକ୍ଖୁନୋ ସୟଂ କାତୁଂ ୱା ‘‘କରୋହୀ’’ତି ୱତ୍ତୁଂ ୱା ନ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ଉପାସକ ଦ୍ୱାରପାଲଂ କରୋହୀ’’ତି ୱତ୍ତୁମ୍ପି ନ ଲଭତି । ଜାତକପକରଣଅସଦିସଦାନାଦୀନି ପନ ପସାଦନୀୟାନି ନିବ୍ବିଦାପଟିସଂୟୁତ୍ତାନି ୱା ୱତ୍ଥୂନି ପରେହି କାରାପେତୁଂ ଲଭତି, ମାଲାକମ୍ମାଦୀନି ସୟମ୍ପି କାତୁଂ ଲଭତି ।

୭. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ୱିପ୍ପକତଭୋଜନୋ ଭିକ୍ଖୁ ୱୁଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ, ୟୋ ୱୁଟ୍ଠାପେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୧୬) ୱଚନତୋ ଅନ୍ତରଘରେ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୧୬) ୱା ୱିହାରେ ୱା ଅରଞ୍ଞେ ୱା ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ଭୁଞ୍ଜମାନୋ ଭିକ୍ଖୁ ଅନିଟ୍ଠିତେ ଭୋଜନେ ନ ୱୁଟ୍ଠାପେତବ୍ବୋ, ଅନ୍ତରଘରେ ପଚ୍ଛା ଆଗତେନ ଭିକ୍ଖଂ ଗହେତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ସଚେ ମନୁସ୍ସା ୱା ଭିକ୍ଖୂ ୱା ‘‘ପୱିସଥା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ‘‘ମୟି ପୱିସନ୍ତେ ଭିକ୍ଖୂ ଉଟ୍ଠହିସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ‘‘ଏଥ, ଭନ୍ତେ, ଆସନଂ ଅତ୍ଥୀ’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ପୱିସିତବ୍ବଂ । ସଚେ କୋଚି କିଞ୍ଚି ନ ୱଦତି, ଆସନସାଲଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ଅତିସମୀପଂ ଅଗନ୍ତ୍ୱା ସଭାଗଟ୍ଠାନେ ଠାତବ୍ବଂ । ଓକାସେ କତେ ‘‘ପୱିସଥା’’ତି ୱୁତ୍ତେନ ପୱିସିତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ୟଂ ଆସନଂ ତସ୍ସ ପାପୁଣାତି, ତତ୍ଥ ଅଭୁଞ୍ଜନ୍ତୋ ଭିକ୍ଖୁ ନିସିନ୍ନୋ ହୋତି, ତଂ ଉଟ୍ଠାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟାଗୁଖଜ୍ଜକାଦୀସୁ ପନ ୟଂ କିଞ୍ଚି ପିୱିତ୍ୱା ଖାଦିତ୍ୱା ୱା ୟାୱ ଅଞ୍ଞୋ ଆଗଚ୍ଛତି, ତାୱ ନିସିନ୍ନଂ ରିତ୍ତହତ୍ଥମ୍ପି ଉଟ୍ଠାପେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୱିପ୍ପକତଭୋଜନୋୟେୱ ହି ସୋ ହୋତି ।

ସଚେ ପନ ଆପତ୍ତିଂ ଅତିକ୍କମିତ୍ୱାପି ୱୁଟ୍ଠାପେତିୟେୱ, ୟଂ ସୋ ୱୁଟ୍ଠାପେତି, ଅୟଞ୍ଚ ଭିକ୍ଖୁ ପୱାରିତୋ ହୋତି, ତେନ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ‘‘ଗଚ୍ଛ ଉଦକଂ ଆହରାହୀ’’ତି । ୱୁଡ୍ଢତରଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ଆଣାପେତୁଂ ଇଦମେୱ ଏକଟ୍ଠାନଂ । ସଚେ ସୋ ଉଦକମ୍ପି ନ ଆହରତି, ସାଧୁକଂ ସିତ୍ଥାନି ଗିଲିତ୍ୱା ୱୁଡ୍ଢସ୍ସ ଆସନଂ ଦାତବ୍ବଂ । ୱୁତ୍ତମ୍ପି ଚେତଂ –

‘‘ସଚେ ୱୁଟ୍ଠାପେତି, ପୱାରିତୋ ଚ ହୋତି, ‘ଗଚ୍ଛ ଉଦକଂ ଆହରା’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ଏୱଞ୍ଚେତଂ ଲଭେଥ, ଇଚ୍ଚେତଂ କୁସଲଂ । ନୋ ଚେ ଲଭେଥ, ସାଧୁକଂ ସିତ୍ଥାନି ଗିଲିତ୍ୱା ୱୁଡ୍ଢସ୍ସ ଆସନଂ ଦାତବ୍ବଂ । ନତ୍ୱେୱାହଂ, ଭିକ୍ଖୱେ, ‘କେନଚି ପରିୟାୟେନ ୱୁଡ୍ଢତରସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଆସନଂ ପଟିବାହିତବ୍ବ’ନ୍ତି ୱଦାମି, ୟୋ ପଟିବାହେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୧୬) ।

୮. ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ନୱକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଉଦ୍ଦିସନ୍ତେନ ସମକେ ୱା ଆସନେ ନିସୀଦିତୁଂ ଉଚ୍ଚତରେ ୱା ଧମ୍ମଗାରୱେନ, ଥେରେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଉଦ୍ଦିସାପେନ୍ତେନ ସମକେ ୱା ଆସନେ ନିସୀଦିତୁଂ ନୀଚତରେ ୱା ଧମ୍ମଗାରୱେନା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୨୦) ୱଚନତୋ ନୱକତରେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଉଦ୍ଦିସନ୍ତେନ ଉଚ୍ଚତରେପି ଆସନେ ନିସୀଦିତୁଂ, ୱୁଡ୍ଢତରେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଉଦ୍ଦିସାପେନ୍ତେନ ନୀଚତରେପି ଆସନେ ନିସୀଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୯. ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ତିୱସ୍ସନ୍ତରେନ ସହ ନିସୀଦିତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୨୦) ୱଚନତୋ ତିୱସ୍ସନ୍ତରେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଦ୍ଧିଂ ଏକାସନେ ନିସୀଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ତିୱସ୍ସନ୍ତରୋ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୨୦) ନାମ ୟୋ ଦ୍ୱୀହି ୱସ୍ସେହି ମହନ୍ତତରୋ ୱା ଦହରତରୋ ୱା ହୋତି, ୟୋ ପନ ଏକେନ ୱସ୍ସେନ ମହନ୍ତତରୋ ୱା ଦହରତରୋ ୱା, ୟୋ ୱା ସମାନୱସ୍ସୋ, ତତ୍ଥ ୱତ୍ତବ୍ବମେୱ ନତ୍ଥି, ଇମେ ସବ୍ବେ ଏକସ୍ମିଂ ମଞ୍ଚେ ୱା ପୀଠେ ୱା ଦ୍ୱେ ଦ୍ୱେ ହୁତ୍ୱା ନିସୀଦିତୁଂ ଲଭନ୍ତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଦୁୱଗ୍ଗସ୍ସ ମଞ୍ଚଂ ଦୁୱଗ୍ଗସ୍ସ ପୀଠ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୨୦) ହି ୱୁତ୍ତଂ ।

୧୦. ୟଂ ପନ ତିଣ୍ଣଂ ପହୋତି, ତଂ ସଂହାରିମଂ ୱା ହୋତୁ ଅସଂହାରିମଂ ୱା, ତଥାରୂପେ ଅପି ଫଲକଖଣ୍ଡେ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେନପି ସଦ୍ଧିଂ ନିସୀଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ୟଂ ତିଣ୍ଣଂ ପହୋତି, ଏତ୍ତକଂ ପଚ୍ଛିମଂ ଦୀଘାସନ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୨୦) ହି ୱୁତ୍ତଂ । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଠପେତ୍ୱା ପଣ୍ଡକଂ ମାତୁଗାମଂ ଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନକଂ ଅସମାନାସନିକେହି ସହ ଦୀଘାସନେ ନିସୀଦିତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୨୦) ୱଚନତୋ ପନ ଦୀଘାସନେପି ପଣ୍ଡକାଦୀହି ସହ ନିସୀଦିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

୧୧. ଗିଲାନଂ ଉପଟ୍ଠହନ୍ତେନ ‘‘ନତ୍ଥି ୱୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ମାତା, ନତ୍ଥି ପିତା, ୟେ ୱୋ ଉପଟ୍ଠହେୟ୍ୟୁଂ, ତୁମ୍ହେ ଚେ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ନ ଉପଟ୍ଠହିସ୍ସଥ, ଅଥ କୋ ଚରହି ଉପଟ୍ଠହିସ୍ସତି । ୟୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ମଂ ଉପଟ୍ଠହେୟ୍ୟ, ସୋ ଗିଲାନଂ ଉପଟ୍ଠହେୟ୍ୟା’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୬୫) ଇମଂ ଭଗୱତୋ ଅନୁସାସନିଂ ଅନୁସ୍ସରନ୍ତେନ ସକ୍କଚ୍ଚଂ ଉପଟ୍ଠାତବ୍ବୋ ।

ସଚେ ଉପଜ୍ଝାୟୋ ହୋତି, ଉପଜ୍ଝାୟେନ ୟାୱଜୀୱଂ ଉପଟ୍ଠାତବ୍ବୋ, ୱୁଟ୍ଠାନମସ୍ସ ଆଗମେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଆଚରିୟୋ ହୋତି, ଆଚରିୟେନ ୟାୱଜୀୱଂ ଉପଟ୍ଠାତବ୍ବୋ, ୱୁଟ୍ଠାନମସ୍ସ ଆଗମେତବ୍ବଂ । ସଚେ ସଦ୍ଧିୱିହାରିକୋ ହୋତି, ସଦ୍ଧିୱିହାରିକେନ ୟାୱଜୀୱଂ ଉପଟ୍ଠାତବ୍ବୋ, ୱୁଟ୍ଠାନମସ୍ସ ଆଗମେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଅନ୍ତେୱାସିକୋ ହୋତି, ଅନ୍ତେୱାସିକେନ ୟାୱଜୀୱଂ ଉପଟ୍ଠାତବ୍ବୋ, ୱୁଟ୍ଠାନମସ୍ସ ଆଗମେତବ୍ବଂ । ସଚେ ସମାନୁପଜ୍ଝାୟକୋ ହୋତି, ସମାନୁପଜ୍ଝାୟକେନ ୟାୱଜୀୱଂ ଉପଟ୍ଠାତବ୍ବୋ, ୱୁଟ୍ଠାନମସ୍ସ ଆଗମେତବ୍ବଂ । ସଚେ ସମାନାଚରିୟକୋ ହୋତି, ସମାନାଚରିୟକେନ ୟାୱଜୀୱଂ ଉପଟ୍ଠାତବ୍ବୋ, ୱୁଟ୍ଠାନମସ୍ସ ଆଗମେତବ୍ବଂ । ସଚେ ନ ହୋତି ଉପଜ୍ଝାୟୋ ୱା ଆଚରିୟୋ ୱା ସଦ୍ଧିୱିହାରିକୋ ୱା ଅନ୍ତେୱାସିକୋ ୱା ସମାନୁପଜ୍ଝାୟକୋ ୱା ସମାନାଚରିୟକୋ ୱା, ସଙ୍ଘେନ ଉପଟ୍ଠାତବ୍ବୋ । ନୋ ଚେ ଉପଟ୍ଠହେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୬୫) –

ୱଚନତୋ ୟସ୍ସ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୬୫) ତେ ଉପଜ୍ଝାୟାଦୟୋ ତସ୍ମିଂ ୱିହାରେ ନତ୍ଥି, ଆଗନ୍ତୁକୋ ହୋତି ଏକଚାରିକଭିକ୍ଖୁ, ସଙ୍ଘସ୍ସ ଭାରୋ, ତସ୍ମା ସଙ୍ଘେନ ଉପଟ୍ଠାତବ୍ବୋ । ନୋ ଚେ ଉପଟ୍ଠହେୟ୍ୟ, ସକଲସ୍ସ ସଙ୍ଘସ୍ସ ଆପତ୍ତି । ୱାରଂ ଠପେତ୍ୱା ଜଗ୍ଗନ୍ତେସୁ ପନ ୟୋ ଅତ୍ତନୋ ୱାରେ ନ ଜଗ୍ଗତି, ତସ୍ସେୱ ଆପତ୍ତି, ସଙ୍ଘତ୍ଥେରୋପି ୱାରତୋ ନ ମୁଚ୍ଚତି । ସଚେ ସକଲୋ ସଙ୍ଘୋ ଏକସ୍ସ ଭାରଂ କରୋତି, ଏକୋ ୱା ୱତ୍ତସମ୍ପନ୍ନୋ ଭିକ୍ଖୁ ‘‘ଅହମେୱ ଜଗ୍ଗିସ୍ସାମୀ’’ତି ଜଗ୍ଗତି, ସଙ୍ଘୋ ଆପତ୍ତିତୋ ମୁଚ୍ଚତି ।

ଗିଲାନେନ ପନ –

‘‘ପଞ୍ଚହି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତୋ ଗିଲାନୋ ଦୂପଟ୍ଠୋ ହୋତି । ଅସପ୍ପାୟକାରୀ ହୋତି, ସପ୍ପାୟେ ମତ୍ତଂ ନ ଜାନାତି, ଭେସଜ୍ଜଂ ନ ପଟିସେୱିତା ହୋତି, ଅତ୍ଥକାମସ୍ସ ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକସ୍ସ ୟଥାଭୂତଂ ଆବାଧଂ ନାୱିକତ୍ତା ହୋତି ‘ଅଭିକ୍କମନ୍ତଂ ୱା ଅଭିକ୍କମତୀତି, ପଟିକ୍କମନ୍ତଂ ୱା ପଟିକ୍କମତୀତି, ଠିତଂ ୱା ଠିତୋ’ତି, ଉପ୍ପନ୍ନାନଂ ସାରୀରିକାନଂ ୱେଦନାନଂ ଦୁକ୍ଖାନଂ ତିବ୍ବାନଂ ଖରାନଂ କଟୁକାନଂ ଅସାତାନଂ ଅମନାପାନଂ ପାଣହରାନଂ ଅନଧିୱାସକଜାତିକୋ ହୋତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୬୬) –

ଏୱଂ ୱୁତ୍ତାନି ପଞ୍ଚ ଅୟୁତ୍ତଙ୍ଗାନି ଆରକା ପରିୱଜ୍ଜେତ୍ୱା –

‘‘ପଞ୍ଚହି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତୋ ଗିଲାନୋ ସୂପଟ୍ଠୋ ହୋତି । ସପ୍ପାୟକାରୀ ହୋତି, ସପ୍ପାୟେ ମତ୍ତଂ ଜାନାତି, ଭେସଜ୍ଜଂ ପଟିସେୱିତା ହୋତି, ଅତ୍ଥକାମସ୍ସ ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକସ୍ସ ୟଥାଭୂତଂ ଆବାଧଂ ଆୱିକତ୍ତା ହୋତି ‘ଅଭିକ୍କମନ୍ତଂ ୱା ଅଭିକ୍କମତୀତି, ପଟିକ୍କମନ୍ତଂ ୱା ପଟିକ୍କମତୀତି, ଠିତଂ ୱା ଠିତୋ’ତି, ଉପ୍ପନ୍ନାନଂ ସାରୀରିକାନଂ ୱେଦନାନଂ ଦୁକ୍ଖାନଂ ତିବ୍ବାନଂ ଖରାନଂ କଟୁକାନଂ ଅସାତାନଂ ଅମନାପାନଂ ପାଣହରାନଂ ଅଧିୱାସକଜାତିକୋ ହୋତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୬୬) –

ଏୱଂ ୱୁତ୍ତପଞ୍ଚଙ୍ଗସମନ୍ନାଗତେନ ଭୱିତବ୍ବଂ ।

ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକେନ ଚ –

‘‘ପଞ୍ଚହି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତୋ ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକୋ ନାଲଂ ଗିଲାନଂ ଉପଟ୍ଠାତୁଂ । ନ ପଟିବଲୋ ହୋତି ଭେସଜ୍ଜଂ ସଂୱିଧାତୁଂ, ସପ୍ପାୟାସପ୍ପାୟଂ ନ ଜାନାତି, ଅସପ୍ପାୟଂ ଉପନାମେତି, ସପ୍ପାୟଂ ଅପନାମେତି, ଆମିସନ୍ତରୋ ଗିଲାନଂ ଉପଟ୍ଠାତି, ନୋ ମେତ୍ତଚିତ୍ତୋ, ଜେଗୁଚ୍ଛୀ ହୋତି ଉଚ୍ଚାରଂ ୱା ପସ୍ସାୱଂ ୱା ଖେଳଂ ୱା ୱନ୍ତଂ ୱା ନୀହାତୁଂ, ନ ପଟିବଲୋ ହୋତି ଗିଲାନଂ କାଲେନ କାଲଂ ଧମ୍ମିୟା କଥାୟ ସନ୍ଦସ୍ସେତୁଂ ସମାଦପେତୁଂ ସମୁତ୍ତେଜେତୁଂ ସମ୍ପହଂସେତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୩୬୬) –

ଏୱଂ ୱୁତ୍ତାନି ପଞ୍ଚ ଅୟୁତ୍ତଙ୍ଗାନି ଆରକା ପରିୱଜ୍ଜେତ୍ୱା –

‘‘ପଞ୍ଚହି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଙ୍ଗେହି ସମନ୍ନାଗତୋ ଗିଲାନୁପଟ୍ଠାକୋ ଅଲଂ ଗିଲାନଂ ଉପଟ୍ଠାତୁଂ । ପଟିବଲୋ ହୋତି ଭେସଜ୍ଜଂ ସଂୱିଧାତୁଂ, ସପ୍ପାୟାସପ୍ପାୟଂ ଜାନାତି, ଅସପ୍ପାୟଂ ଅପନାମେତି, ସପ୍ପାୟଂ ଉପନାମେତି, ମେତ୍ତଚିତ୍ତୋ ଗିଲାନଂ ଉପଟ୍ଠାତି, ନୋ ଆମିସନ୍ତରୋ, ଅଜେଗୁଚ୍ଛୀ ହୋତି ଉଚ୍ଚାରଂ ୱା ପସ୍ସାୱଂ ୱା ଖେଳଂ ୱା ୱନ୍ତଂ ୱା ନୀହାତୁଂ, ପଟିବଲୋ ହୋତି ଗିଲାନଂ କାଲେନ କାଲଂ ଧମ୍ମିୟା କଥାୟ ସନ୍ଦସ୍ସେତୁଂ ସମାଦପେତୁଂ ସମୁତ୍ତେଜେତୁଂ ସମ୍ପହଂସେତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୩୬୬) –

ଏୱଂ ୱୁତ୍ତପଞ୍ଚଙ୍ଗସମନ୍ନାଗତେନ ଭୱିତବ୍ବଂ ।

୧୨. ଧମ୍ମିଂ କଥଂ କରୋନ୍ତେନ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୧୮୦) ଚ ‘‘ସୀଲୱା ହି ତ୍ୱଂ କତକୁସଲୋ, କସ୍ମା ମୀୟମାନୋ ଭାୟସି, ନନୁ ସୀଲୱତୋ ସଗ୍ଗୋ ନାମ ମରଣମତ୍ତପଟିବଦ୍ଧୋୟେୱା’’ତି ଏୱଂ ଗିଲାନସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ମରଣୱଣ୍ଣୋ ନ ସଂୱଣ୍ଣେତବ୍ବୋ । ସଚେ ହି ତସ୍ସ ସଂୱଣ୍ଣନଂ ସୁତ୍ୱା ଆହାରୁପଚ୍ଛେଦାଦିନା ଉପକ୍କମେନ ଏକଜୱନୱାରାୱସେସେପି ଆୟୁସ୍ମିଂ ଅନ୍ତରା କାଲଂ କରୋତି, ଇମିନାୱ ମାରିତୋ ହୋତି । ପଣ୍ଡିତେନ ପନ ଭିକ୍ଖୁନା ଇମିନା ନୟେନ ଅନୁସିଟ୍ଠି ଦାତବ୍ବା ‘‘ସୀଲୱତୋ ନାମ ଅନଚ୍ଛରିୟା ମଗ୍ଗଫଲୁପ୍ପତ୍ତି, ତସ୍ମା ୱିହାରାଦୀସୁ ଆସତ୍ତିଂ ଅକତ୍ୱା ବୁଦ୍ଧଗତଂ ଧମ୍ମଗତଂ ସଙ୍ଘଗତଂ କାୟଗତଞ୍ଚ ସତିଂ ଉପଟ୍ଠପେତ୍ୱା ମନସିକାରେ ଅପ୍ପମାଦୋ କାତବ୍ବୋ’’ତି । ମରଣୱଣ୍ଣେପି ସଂୱଣ୍ଣିତେ ସୋ ତାୟ ସଂୱଣ୍ଣନାୟ କଞ୍ଚି ଉପକ୍କମଂ ଅକତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ଧମ୍ମତାୟ ୟଥାୟୁନା ୟଥାନୁସନ୍ଧିନାୱ ମରତି, ତପ୍ପଚ୍ଚୟା ସଂୱଣ୍ଣକୋ ଆପତ୍ତିୟା ନ କାରେତବ୍ବୋ ।

୧୩. ‘‘ନ ଚ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅତ୍ତାନଂ ପାତେତବ୍ବଂ, ୟୋ ପାତେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ପାରା॰ ୧୮୩) ୱଚନତୋ ଗିଲାନେନ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୧୮୨-୧୮୩) ଭିକ୍ଖୁନାପି ୟେନ କେନଚି ଉପକ୍କମେନ ଅନ୍ତମସୋ ଆହାରୁପଚ୍ଛେଦନେନପି ଅତ୍ତା ନ ମାରେତବ୍ବୋ । ୟୋପି ଗିଲାନୋ ୱିଜ୍ଜମାନେ ଭେସଜ୍ଜେ ଚ ଉପଟ୍ଠାକେସୁ ଚ ମରିତୁକାମୋ ଆହାରଂ ଉପଚ୍ଛିନ୍ଦତି, ଦୁକ୍କଟମେୱ । ୟସ୍ସ ପନ ମହାଆବାଧୋ ଚିରାନୁବନ୍ଧୋ, ଭିକ୍ଖୂ ଉପଟ୍ଠହନ୍ତା କିଲମନ୍ତି ଜିଗୁଚ୍ଛନ୍ତି, ‘‘କଦା ନୁ ଖୋ ଗିଲାନତୋ ମୁଚ୍ଚିସ୍ସାମା’’ତି ଅଟ୍ଟୀୟନ୍ତି । ସଚେ ସୋ ‘‘ଅୟଂ ଅତ୍ତଭାୱୋ ପଟିଜଗ୍ଗିୟମାନୋପି ନ ତିଟ୍ଠତି, ଭିକ୍ଖୂ ଚ କିଲମନ୍ତୀ’’ତି ଆହାରଂ ଉପଚ୍ଛିନ୍ଦତି, ଭେସଜ୍ଜଂ ନ ସେୱତି, ୱଟ୍ଟତି । ୟୋ ପନ ‘‘ଅୟଂ ରୋଗୋ ଖରୋ, ଆୟୁସଙ୍ଖାରା ନ ତିଟ୍ଠନ୍ତି, ଅୟଞ୍ଚ ମେ ୱିସେସାଧିଗମୋ ହତ୍ଥପ୍ପତ୍ତୋ ୱିୟ ଦିସ୍ସତୀ’’ତି ଉପଚ୍ଛିନ୍ଦତି, ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ଅଗିଲାନସ୍ସପି ଉପ୍ପନ୍ନସଂୱେଗସ୍ସ ‘‘ଆହାରପରିୟେସନଂ ନାମ ପପଞ୍ଚୋ, କମ୍ମଟ୍ଠାନମେୱ ଅନୁୟୁଞ୍ଜିସ୍ସାମୀ’’ତି କମ୍ମଟ୍ଠାନସୀସେନ ଉପଚ୍ଛିନ୍ଦନ୍ତସ୍ସ ୱଟ୍ଟତି । ୱିସେସାଧିଗମଂ ବ୍ୟାକରିତ୍ୱା ଆହାରଂ ଉପଚ୍ଛିନ୍ଦତି, ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଭାଗାନଞ୍ହି ଲଜ୍ଜୀଭିକ୍ଖୂନଂ କଥେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୧୪. ‘‘ନ ଚ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅପ୍ପଟିୱେକ୍ଖିତ୍ୱା ଆସନେ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ୟୋ ନିସୀଦେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ପାରା॰ ୧୮୦) ୱଚନତୋ ଆସନଂ ଅନୁପପରିକ୍ଖିତ୍ୱା ନ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ । କୀଦିସଂ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୧୮୦) ପନ ଆସନଂ ଉପପରିକ୍ଖିତବ୍ବଂ, କୀଦିସଂ ନ ଉପପରିକ୍ଖିତବ୍ବଂ ? ୟଂ ସୁଦ୍ଧଂ ଆସନମେୱ ହୋତି ଅପଚ୍ଚତ୍ଥରଣକଂ, ୟଞ୍ଚ ଆଗନ୍ତ୍ୱା ଠିତାନଂ ପସ୍ସତଂୟେୱ ଅତ୍ଥରୀୟତି, ତଂ ନ ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖିତବ୍ବଂ, ନିସୀଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟମ୍ପି ମନୁସ୍ସା ସୟଂ ହତ୍ଥେନ ଅକ୍କମିତ୍ୱା ‘‘ଇଧ ଭନ୍ତେ ନିସୀଦଥା’’ତି ଦେନ୍ତି, ତସ୍ମିମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ସଚେପି ପଠମମେୱ ଆଗନ୍ତ୍ୱାପି ନିସିନ୍ନା ପଚ୍ଛା ଉଦ୍ଧଂ ୱା ଅଧୋ ୱା ସଙ୍କମନ୍ତି, ପଟିୱେକ୍ଖଣକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ୟମ୍ପି ତନୁକେନ ୱତ୍ଥେନ ୟଥା ତଲଂ ଦିସ୍ସତି, ଏୱଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ ହୋତି, ତସ୍ମିମ୍ପି ପଟିୱେକ୍ଖଣକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି । ୟଂ ପନ ପଟିକଚ୍ଚେୱ ପାୱାରକୋଜୱାଦୀହି ଅତ୍ଥତଂ ହୋତି, ତଂ ହତ୍ଥେନ ପରାମସିତ୍ୱା ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ନିସୀଦିତବ୍ବଂ । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ‘‘ଘନସାଟକେନପି ଅତ୍ଥତେ ୟସ୍ମିଂ ୱଲି ନ ପଞ୍ଞାୟତି, ତଂ ନ ପଟିୱେକ୍ଖିତବ୍ବ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ ।

୧୫. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଦୱାୟ ସିଲା ପଟିୱିଜ୍ଝିତବ୍ବା, ୟୋ ପଟିୱିଜ୍ଝେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ପାରା॰ ୧୮୩) ୱଚନତୋ ହସାଧିପ୍ପାୟେନ ପାସାଣୋ ନ ପୱଟ୍ଟେତବ୍ବୋ । ନ କେୱଲଞ୍ଚ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୧୮୨-୧୮୩) ପାସାଣୋ, ଅଞ୍ଞମ୍ପି ୟଂ କିଞ୍ଚି ଦାରୁଖଣ୍ଡଂ ୱା ଇଟ୍ଠକଖଣ୍ଡଂ ୱା ହତ୍ଥେନ ୱା ୟନ୍ତେନ ୱା ପଟିୱିଜ୍ଝିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଚେତିୟାଦୀନଂ ଅତ୍ଥାୟ ପାସାଣାଦୟୋ ହସନ୍ତା ହସନ୍ତା ପୱଟ୍ଟେନ୍ତିପି ଖିପନ୍ତିପି ଉକ୍ଖିପନ୍ତିପି, ‘‘କମ୍ମସମୟୋ’’ତି ୱଟ୍ଟତି, ଅଞ୍ଞମ୍ପି ଈଦିସଂ ନୱକମ୍ମଂ ୱା କରୋନ୍ତା ଭଣ୍ଡକଂ ୱା ଧୋୱନ୍ତା ରୁକ୍ଖଂ ୱା ଧୋୱନଦଣ୍ଡକଂ ୱା ଉକ୍ଖିପିତ୍ୱା ପଟିୱିଜ୍ଝନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି, ଭତ୍ତୱିସ୍ସଗ୍ଗକାଲାଦୀସୁ କାକେ ୱା ସୋଣେ ୱା କଟ୍ଠଂ ୱା କଥଲଂ ୱା ଖିପିତ୍ୱା ପଲାପେନ୍ତି, ୱଟ୍ଟତି ।

୧୬. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଦାୟୋ ଆଲିମ୍ପିତବ୍ବୋ, ୟୋ ଆଲିମ୍ପେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୮୩) ୱଚନତୋ ୱନେ ଅଗ୍ଗି ନ ଦାତବ୍ବୋ । ସଚେ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୧୯୦) ପନ ‘‘ଏତ୍ଥନ୍ତରେ ୟୋ କୋଚି ସତ୍ତୋ ମରତୂ’’ତି ଅଗ୍ଗିଂ ଦେତି, ପାରାଜିକାନନ୍ତରିୟଥୁଲ୍ଲଚ୍ଚୟପାଚିତ୍ତିୟୱତ୍ଥୂନଂ ଅନୁରୂପତୋ ପାରାଜିକାଦୀନି ଅକୁସଲରାସି ଚ ହୋତି । ‘‘ଅଲ୍ଲତିଣୱନପ୍ପତୟୋ ଡୟ୍ହନ୍ତୂ’’ତି ଅଗ୍ଗିଂ ଦେନ୍ତସ୍ସ ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ‘‘ଦବ୍ବୂପକରଣାନି ୱିନସ୍ସନ୍ତୂ’’ତି ଅଗ୍ଗିଂ ଦେନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ । ‘‘ଖିଡ୍ଡାଧିପ୍ପାୟେନପି ଦୁକ୍କଟ’’ନ୍ତି ସଙ୍ଖେପଟ୍ଠକଥାୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ‘‘ୟଂ କିଞ୍ଚି ଅଲ୍ଲସୁକ୍ଖଂ ସଇନ୍ଦ୍ରିୟାନିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଡୟ୍ହତୂ’’ତି ଅଗ୍ଗିଂ ଦେନ୍ତସ୍ସ ୱତ୍ଥୁୱସେନ ପାରାଜିକଥୁଲ୍ଲଚ୍ଚୟପାଚିତ୍ତିୟଦୁକ୍କଟାନି ୱେଦିତବ୍ବାନି ।

ପଟଗ୍ଗିଦାନଂ ପନ ପରିତ୍ତକରଣଞ୍ଚ ଭଗୱତା ଅନୁଞ୍ଞାତଂ, ତସ୍ମା ଅରଞ୍ଞେ ୱନକମ୍ମିକେହି ୱା ଦିନ୍ନଂ ସୟଂ ୱା ଉଟ୍ଠିତଂ ଅଗ୍ଗିଂ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଦିସ୍ୱା ‘‘ତିଣକୁଟିୟୋ ମା ୱିନସ୍ସନ୍ତୂ’’ତି ତସ୍ସ ଅଗ୍ଗିନୋ ପଟିଅଗ୍ଗିଂ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ୟେନ ସଦ୍ଧିଂ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ଅଗ୍ଗି ଏକତୋ ହୁତ୍ୱା ନିରୁପାଦାନୋ ନିବ୍ବାତି । ‘‘ପରିତ୍ତମ୍ପି କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ତିଣକୁଟିକାନଂ ସମନ୍ତା ଭୂମିତଚ୍ଛନଂ ପରିଖାଖଣନଂ ୱା, ୟଥା ଆଗତୋ ଅଗ୍ଗି ଉପାଦାନଂ ଅଲଭିତ୍ୱା ନିବ୍ବାତି, ଏତଞ୍ଚ ସବ୍ବଂ ଉଟ୍ଠିତେୟେୱ ଅଗ୍ଗିସ୍ମିଂ ଅସତି ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେ ସୟମ୍ପି କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅନୁଟ୍ଠିତେ ପନ ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନେହି କପ୍ପିୟୱୋହାରେନ କାରେତବ୍ବଂ, ଉଦକେନ ପନ ନିବ୍ବାପେନ୍ତେହି ଅପ୍ପାଣକମେୱ ଉଦକଂ ଆସିଞ୍ଚିତବ୍ବଂ ।

୧୭. ଅସ୍ସଦ୍ଧେସୁ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୧୮୧) ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠିକୁଲେସୁ ସକ୍କଚ୍ଚଂ ପଣୀତଭୋଜନଂ ଲଭିତ୍ୱା ଅନୁପପରିକ୍ଖିତ୍ୱା ନେୱ ଅତ୍ତନା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ନ ପରେସଂ ଦାତବ୍ବଂ । ୱିସମିସ୍ସମ୍ପି ହି ତାନି କୁଲାନି ପିଣ୍ଡପାତଂ ଦେନ୍ତି । ୟମ୍ପି ଆଭିଦୋସିକଂ ଭତ୍ତଂ ୱା ଖଜ୍ଜକଂ ୱା ତତୋ ଲଭତି, ତମ୍ପି ନ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଅପିହିତୱତ୍ଥୁମ୍ପି ହି ସପ୍ପୱିଚ୍ଛିକାଦୀହି ଅଧିସୟିତଂ ଛଡ୍ଡନୀୟଧମ୍ମଂ ତାନି କୁଲାନି ଦେନ୍ତି । ଗନ୍ଧହଲିଦ୍ଦାଦିମକ୍ଖିତୋପି ତତୋ ପିଣ୍ଡପାତୋ ନ ଗହେତବ୍ବୋ । ସରୀରେ ରୋଗଟ୍ଠାନାନି ପୁଞ୍ଛିତ୍ୱା ଠପିତଭତ୍ତମ୍ପି ହି ତାନି ଦାତବ୍ବଂ ମଞ୍ଞନ୍ତୀତି ।

୧୮. ‘‘ଅନାପତ୍ତି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଗୋପକସ୍ସ ଦାନେ’’ତି (ପାରା॰ ୧୫୬) ୱୁତ୍ତଂ । ତତ୍ଥ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧.୧୫୬) କତରଂ ଗୋପକଦାନଂ ୱଟ୍ଟତି, କତରଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ? ମହାସୁମତ୍ଥେରୋ ତାୱ ଆହ ‘‘ୟଂ ଗୋପକସ୍ସ ପରିଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଦିନ୍ନଂ ହୋତି ‘ଏତ୍ତକଂ ଦିୱସେ ଦିୱସେ ଗଣ୍ହା’ତି, ତଦେୱ ୱଟ୍ଟତି, ତତୋ ଉତ୍ତରି ନ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି । ମହାପଦୁମତ୍ଥେରୋ ପନାହ ‘‘କିଂ ଗୋପକାନଂ ପଣ୍ଣଂ ଆରୋପେତ୍ୱା ନିମିତ୍ତସଞ୍ଞଂ ୱା କତ୍ୱା ଦିନ୍ନଂ ଅତ୍ଥି, ଏତେସଂ ହତ୍ଥେ ୱିସ୍ସଟ୍ଠକସ୍ସ ଏତେ ଇସ୍ସରା, ତସ୍ମା ୟଂ ଦେନ୍ତି, ତଂ ବହୁକମ୍ପି ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି । କୁରୁନ୍ଦଟ୍ଠକଥାୟଂ ପନ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ମନୁସ୍ସାନଂ ଆରାମଂ ୱା ଅଞ୍ଞଂ ୱା ଫଲାଫଲଂ ଦାରକା ରକ୍ଖନ୍ତି, ତେହି ଦିନ୍ନଂ ୱଟ୍ଟତି, ଆହରାପେତ୍ୱା ପନ ନ ଗହେତବ୍ବଂ । ସଙ୍ଘିକେ ପନ ଚେତିୟସ୍ସ ସନ୍ତକେ ଚ କେଣିୟା ଗହେତ୍ୱା ରକ୍ଖନ୍ତସ୍ସେୱ ଦାନଂ ୱଟ୍ଟତି, ୱେତନେନ ରକ୍ଖନ୍ତସ୍ସ ଅତ୍ତନୋ ଭାଗମତ୍ତଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ‘‘ୟଂ ଗିହୀନଂ ଆରାମରକ୍ଖକା ଭିକ୍ଖୂନଂ ଦେନ୍ତି, ଏତମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ଆରାମଗୋପକା ୟଂ ଅତ୍ତନୋ ଭତିୟା ଖଣ୍ଡିତ୍ୱା ଦେନ୍ତି, ଏତଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟୋପି ଉପଡ୍ଢାରାମଂ ୱା କେଚିଦେୱ ରୁକ୍ଖେ ୱା ଭତିଂ ଲଭିତ୍ୱା ରକ୍ଖତି, ତସ୍ସପି ଅତ୍ତନୋ ସମ୍ପତ୍ତରୁକ୍ଖତୋୟେୱ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, କେଣିୟା ଗହେତ୍ୱା ରକ୍ଖନ୍ତସ୍ସ ପନ ସବ୍ବମ୍ପି ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ଏତଂ ପନ ସବ୍ବଂ ବ୍ୟଞ୍ଜନତୋ ନାନଂ, ଅତ୍ଥତୋ ଏକମେୱ, ତସ୍ମା ଅଧିପ୍ପାୟଂ ଞତ୍ୱା ଗହେତବ୍ବଂ ।

ଅପିଚେତ୍ଥ ଅୟମ୍ପି ୱିନିଚ୍ଛୟୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ (ପାରା॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୧.୧୫୬) – ୟତ୍ଥ ଆୱାସିକା ଆଗନ୍ତୁକାନଂ ନ ଦେନ୍ତି, ଫଲୱାରେ ଚ ସମ୍ପତ୍ତେ ଅଞ୍ଞେସଂ ଅଭାୱଂ ଦିସ୍ୱା ଚୋରିକାୟ ଅତ୍ତନାୱ ଖାଦନ୍ତି, ତତ୍ଥ ଆଗନ୍ତୁକେହି ଘଣ୍ଟିଂ ପହରିତ୍ୱା ଭାଜେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟତ୍ଥ ପନ ଆୱାସିକା ରୁକ୍ଖେ ରକ୍ଖିତ୍ୱା ଫଲୱାରେ ସମ୍ପତ୍ତେ ଭାଜେତ୍ୱା ଖାଦନ୍ତି, ଚତୂସୁ ପଚ୍ଚୟେସୁ ସମ୍ମା ଉପନେନ୍ତି, ଅନିସ୍ସରା ତତ୍ଥ ଆଗନ୍ତୁକା । ୟେପି ରୁକ୍ଖା ଚୀୱରତ୍ଥାୟ ନିୟମେତ୍ୱା ଦିନ୍ନା, ତେସୁପି ଆଗନ୍ତୁକା ଅନିସ୍ସରା । ଏସ ନୟୋ ସେସପଚ୍ଚୟତ୍ଥାୟ ନିୟମେତ୍ୱା ଦିନ୍ନେପି । ୟେ ପନ ତଥା ଅନିୟମେତ୍ୱା ଆୱାସିକା ଚ ତେ ରକ୍ଖିତ୍ୱା ଗୋପେତ୍ୱା ଚୋରିକାୟ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତି, ନ ତେସୁ ଆୱାସିକାନଂ କତିକାୟ ଠାତବ୍ବଂ । ୟେ ଫଲପରିଭୋଗତ୍ଥାୟ ଦିନ୍ନା, ଆୱାସିକା ଚ ନେ ରକ୍ଖିତ୍ୱା ଗୋପେତ୍ୱା ସମ୍ମା ଉପନେନ୍ତି, ତେସୁୟେୱ ତେସଂ କତିକାୟ ଠାତବ୍ବଂ । ମହାପଚ୍ଚରିୟଂ ପନ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ଚତୁନ୍ନଂ ପଚ୍ଚୟାନଂ ନିୟମେତ୍ୱା ଦିନ୍ନଂ ଥେୟ୍ୟଚିତ୍ତେନ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତୋ ଭଣ୍ଡଂ ଅଗ୍ଘାପେତ୍ୱା କାରେତବ୍ବୋ, ପରିଭୋଗୱସେନ ଭାଜେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ଭଣ୍ଡଦେୟ୍ୟଂ । ୟଂ ପନେତ୍ଥ ସେନାସନତ୍ଥାୟ ନିୟମିତଂ, ତଂ ପରିଭୋଗୱସେନେୱ ଭାଜେତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ଥୁଲ୍ଲଚ୍ଚୟଞ୍ଚ ଭଣ୍ଡଦେୟ୍ୟଞ୍ଚା’’ତି ।

ଓଦିସ୍ସ ଚୀୱରତ୍ଥାୟ ଦିନ୍ନଂ ଚୀୱରେୟେୱ ଉପନେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଦୁବ୍ଭିକ୍ଖଂ ହୋତି, ଭିକ୍ଖୂ ପିଣ୍ଡପାତେନ କିଲମନ୍ତି, ଚୀୱରଂ ପନ ସୁଲଭଂ, ସଙ୍ଘସୁଟ୍ଠୁତାୟ ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ପିଣ୍ଡପାତେପି ଉପନେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସେନାସନେନ ଗିଲାନପଚ୍ଚୟେନ ୱା କିଲମନ୍ତେସୁ ସଙ୍ଘସୁଟ୍ଠୁତାୟ ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ତଦତ୍ଥାୟପି ଉପନେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଓଦିସ୍ସ ପିଣ୍ଡପାତତ୍ଥାୟ ଚ ଗିଲାନପଚ୍ଚୟତ୍ଥାୟ ଚ ଦିନ୍ନେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଓଦିସ୍ସ ସେନାସନତ୍ଥାୟ ଦିନ୍ନଂ ପନ ଗରୁଭଣ୍ଡଂ ହୋତି, ତଂ ରକ୍ଖିତ୍ୱା ଗୋପେତ୍ୱା ତଦତ୍ଥମେୱ ଉପନେତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ଦୁବ୍ଭିକ୍ଖଂ ହୋତି, ଭିକ୍ଖୂ ପିଣ୍ଡପାତେନ ନ ୟାପେନ୍ତି, ଏତ୍ଥ ରାଜରୋଗଚୋରଭୟାଦୀହି ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ଗଚ୍ଛନ୍ତାନଂ ୱିହାରା ପଲୁଜ୍ଜନ୍ତି, ତାଲନାଳିକେରାଦିକେ ୱିନାସେନ୍ତି, ସେନାସନପଚ୍ଚୟଂ ପନ ନିସ୍ସାୟ ୟାପେତୁଂ ସକ୍କା ହୋତି, ଏୱରୂପେ କାଲେ ସେନାସନଂ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତ୍ୱାପି ସେନାସନଜଗ୍ଗନତ୍ଥାୟ ପରିଭୋଗୋ ଭଗୱତା ଅନୁଞ୍ଞାତୋ । ତସ୍ମା ଏକଂ ୱା ଦ୍ୱେ ୱା ୱରସେନାସନାନି ଠପେତ୍ୱା ଇତରାନି ଲାମକକୋଟିୟା ପିଣ୍ଡପାତତ୍ଥାୟ ୱିସ୍ସଜ୍ଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ମୂଲୱତ୍ଥୁଚ୍ଛେଦଂ ପନ କତ୍ୱା ନ ଉପନେତବ୍ବଂ ।

ୟୋ ପନ ଆରାମୋ ଚତୁପଚ୍ଚୟତ୍ଥାୟ ନିୟମେତ୍ୱା ଦିନ୍ନୋ, ତତ୍ଥ ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ ନ କାତବ୍ବଂ । ୟେନ ପଚ୍ଚୟେନ ପନ ଊନଂ, ତଦତ୍ଥଂ ଉପନେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଆରାମୋ ପଟିଜଗ୍ଗିତବ୍ବୋ, ୱେତନଂ ଦତ୍ୱାପି ଜଗ୍ଗାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୟେ ପନ ୱେତନଂ ଲଭିତ୍ୱା ଆରାମେୟେୱ ଗେହଂ କତ୍ୱା ୱସନ୍ତା ରକ୍ଖନ୍ତି, ତେ ଚେ ଆଗତାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ନାଳିକେରଂ ୱା ତାଲପକ୍କଂ ୱା ଦେନ୍ତି, ୟଂ ତେସଂ ସଙ୍ଘେନ ଅନୁଞ୍ଞାତଂ ହୋତି ‘‘ଦିୱସେ ଦିୱସେ ଏତ୍ତକଂ ନାମ ଖାଦଥା’’ତି, ତଦେୱ ତେ ଦାତୁଂ ଲଭନ୍ତି, ତତୋ ଉତ୍ତରି ତେସଂ ଦେନ୍ତାନମ୍ପି ଗହେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ୟୋ ପନ ଆରାମଂ କେଣିୟା ଗହେତ୍ୱା ସଙ୍ଘସ୍ସ ଚତୁପଚ୍ଚୟତ୍ଥାୟ କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡମେୱ ଦେତି, ଅୟଂ ବହୁକମ୍ପି ଦାତୁଂ ଲଭତି । ଚେତିୟସ୍ସ ପଦୀପତ୍ଥାୟ ୱା ଖଣ୍ଡଫୁଲ୍ଲପଟିସଙ୍ଖରଣତ୍ଥାୟ ୱା ଦିନ୍ନଆରାମୋପି ଜଗ୍ଗିତବ୍ବୋ, ୱେତନଂ ଦତ୍ୱାପି ଜଗ୍ଗାପେତବ୍ବୋ । ୱେତନଞ୍ଚ ପନେତ୍ଥ ଚେତିୟସନ୍ତକମ୍ପି ସଙ୍ଘସନ୍ତକମ୍ପି ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏତମ୍ପି ଆରାମଂ ୱେତନେନ ତତ୍ଥେୱ ୱସିତ୍ୱା ରକ୍ଖନ୍ତାନଞ୍ଚ କେଣିୟା ଗହେତ୍ୱା କପ୍ପିୟଭଣ୍ଡଦାୟକାନଞ୍ଚ ତତ୍ଥଜାତକଫଲଦାନଂ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

୧୯. ଧମ୍ମିକରକ୍ଖଂ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୬୭୯) ୟାଚନ୍ତେନ ଅତୀତଂ ଅନାଗତଂ ୱା ଆରବ୍ଭ ଓଦିସ୍ସ ଆଚିକ୍ଖିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଅତୀତଞ୍ହି ଆରବ୍ଭ ଅତ୍ଥି ଓଦିସ୍ସ ଆଚିକ୍ଖନା, ଅତ୍ଥି ଅନୋଦିସ୍ସ ଆଚିକ୍ଖନା, ଅନାଗତଂ ଆରବ୍ଭପି ଅତ୍ଥି ଓଦିସ୍ସ ଆଚିକ୍ଖନା, ଅତ୍ଥି ଅନୋଦିସ୍ସ ଆଚିକ୍ଖନା । କଥଂ ଅତୀତଂ ଆରବ୍ଭ ଓଦିସ୍ସ ଆଚିକ୍ଖନା ହୋତି ? ଭିକ୍ଖୂନଂ ୱିହାରେ ଗାମଦାରକା ୱା ଧୁତ୍ତାଦୟୋ ୱା ୟେ କେଚି ଅନାଚାରଂ ଆଚରନ୍ତି, ରୁକ୍ଖଂ ୱା ଛିନ୍ଦନ୍ତି, ଫଲାଫଲଂ ୱା ହରନ୍ତି, ପରିକ୍ଖାରେ ୱା ଅଚ୍ଛିନ୍ଦନ୍ତି, ଭିକ୍ଖୁ ୱୋହାରିକେ ଉପସଙ୍କମିତ୍ୱା ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ୱିହାରେ ଇଦଂ ନାମ କତ’’ନ୍ତି ୱଦତି । ‘‘କେନା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ‘‘ଅସୁକେନ ଚ ଅସୁକେନ ଚା’’ତି ଆଚିକ୍ଖତି । ଏୱଂ ଅତୀତଂ ଆରବ୍ଭ ଓଦିସ୍ସ ଆଚିକ୍ଖନା ହୋତି, ସା ନ ୱଟ୍ଟତି । ତଞ୍ଚେ ସୁତ୍ୱା ତେ ୱୋହାରିକା ତେସଂ ଦଣ୍ଡଂ କରୋନ୍ତି, ସବ୍ବଂ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଗୀୱା ହୋତି, ‘‘ଦଣ୍ଡଂ ଗଣ୍ହିସ୍ସନ୍ତୀ’’ତି ଅଧିପ୍ପାୟେପି ସତି ଗୀୱାୟେୱ ହୋତି । ସଚେ ପନ ‘‘ତସ୍ସ ଦଣ୍ଡଂ ଗଣ୍ହଥା’’ତି ୱଦତି, ପଞ୍ଚମାସକମତ୍ତେ ଗହିତେ ପାରାଜିକଂ ହୋତି । ‘‘କେନା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ‘‘ଅସୁକେନାତି ୱତ୍ତୁଂ ଅମ୍ହାକଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ତୁମ୍ହେୟେୱ ଜାନିସ୍ସଥ । କେୱଲଞ୍ହି ମୟଂ ରକ୍ଖଂ ୟାଚାମ, ତଂ ନୋ ଦେଥ, ଅୱହଟଭଣ୍ଡଞ୍ଚ ଆହରାପେଥା’’ତି ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ଏୱଂ ଅନୋଦିସ୍ସ ଆଚିକ୍ଖନା ହୋତି, ସା ୱଟ୍ଟତି । ଏୱଂ ୱୁତ୍ତେ ସଚେପି ତେ ୱୋହାରିକା କାରକେ ଗୱେସିତ୍ୱା ତେସଂ ଦଣ୍ଡଂ କରୋନ୍ତି, ସବ୍ବସାପତେୟ୍ୟେପି ଗହିତେ ଭିକ୍ଖୁନୋ ନେୱ ଗୀୱା, ନ ଆପତ୍ତି । ପରିକ୍ଖାରଂ ହରନ୍ତେ ଦିସ୍ୱା ତେସଂ ଅନତ୍ଥକାମତାୟ ‘‘ଚୋରୋ ଚୋରୋ’’ତି ୱତ୍ତୁମ୍ପି ନ ୱଟ୍ଟତି । ଏୱଂ ୱୁତ୍ତେପି ହି ୟଂ ତେସଂ ଦଣ୍ଡଂ କରୋନ୍ତି, ସବ୍ବଂ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଗୀୱା ହୋତି । ଅତ୍ତନୋ ୱଚନକରଂ ପନ ‘‘ଇମିନା ମେ ପରିକ୍ଖାରୋ ଗହିତୋ, ତଂ ଆହରାପେହି, ମା ଚସ୍ସ ଦଣ୍ଡଂ କରୋହୀ’’ତି ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଦାସଦାସୀୱାପିଆଦୀନମ୍ପି ଅତ୍ଥାୟ ଅଡ୍ଡଂ କରୋନ୍ତି ଅୟଂ ଅକପ୍ପିୟଅଡ୍ଡୋ ନାମ, ନ ୱଟ୍ଟତି ।

କଥଂ ଅନାଗତଂ ଆରବ୍ଭ ଓଦିସ୍ସ ଆଚିକ୍ଖନା ହୋତି ? ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ପରେହି ଅନାଚାରାଦୀସୁ କତେସୁ ଭିକ୍ଖୁ ୱୋହାରିକେ ଏୱଂ ୱଦତି ‘‘ଅମ୍ହାକଂ ୱିହାରେ ଇଦଞ୍ଚିଦଞ୍ଚ କରୋନ୍ତି, ରକ୍ଖଂ ନୋ ଦେଥ ଆୟତିଂ ଅକରଣତ୍ଥାୟା’’ତି । ‘‘କେନ ଏୱଂ କତ’’ନ୍ତି ୱୁତ୍ତେ ଚ ‘‘ଅସୁକେନ ଚ ଅସୁକେନ ଚା’’ତି ଆଚିକ୍ଖତି । ଏୱଂ ଅନାଗତଂ ଆରବ୍ଭ ଓଦିସ୍ସ ଆଚିକ୍ଖନା ହୋତି, ସାପି ନ ୱଟ୍ଟତି । ତେସଞ୍ହି ଦଣ୍ଡେ କତେ ପୁରିମନୟେନେୱ ସବ୍ବଂ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ ଗୀୱା, ସେସଂ ପୁରିମସଦିସମେୱ । ସଚେ ୱୋହାରିକା ‘‘ଭିକ୍ଖୂନଂ ୱିହାରେ ଏୱରୂପଂ ଅନାଚାରଂ କରୋନ୍ତାନଂ ଇମଂ ନାମ ଦଣ୍ଡଂ କରୋମା’’ତି ଭେରିଂ ଚରାପେତ୍ୱା ଆଣାୟ ଅତିଟ୍ଠମାନେ ପରିୟେସିତ୍ୱା ଦଣ୍ଡଂ କରୋନ୍ତି, ଭିକ୍ଖୁନୋ ନେୱ ଗୀୱା, ନ ଆପତ୍ତି । ୱିହାରସୀମାୟ ରୁକ୍ଖାଦୀନି ଛିନ୍ଦନ୍ତାନଂ ୱାସିଫରସୁଆଦୀନି ଗହେତ୍ୱା ପାସାଣେହି କୋଟ୍ଟେନ୍ତି, ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ଧାରା ଭିଜ୍ଜତି, କାରାପେତ୍ୱା ଦାତବ୍ବା । ଉପଧାୱିତ୍ୱା ତେସଂ ପରିକ୍ଖାରେ ଗଣ୍ହନ୍ତି, ତମ୍ପି ନ କାତବ୍ବଂ । ଲହୁପରିୱତ୍ତଞ୍ହି ଚିତ୍ତଂ, ଥେୟ୍ୟଚେତନାୟ ଉପ୍ପନ୍ନାୟ ମୂଲଚ୍ଛେଜ୍ଜମ୍ପି ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ ।

୨୦. ଉଚ୍ଚାରଂ ୱା ପସ୍ସାୱଂ ୱା ସଙ୍କାରଂ ୱା ୱିଘାସଂ ୱା ତିରୋକୁଟ୍ଟେ ୱା ତିରୋପାକାରେ ୱା ଛଡ୍ଡେତୁଂ ୱା ଛଡ୍ଡାପେତୁଂ ୱା ନ ୱଟ୍ଟତି । ଚତ୍ତାରିପି (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୮୨୬) ୱତ୍ଥୂନି ଏକପୟୋଗେନ ଛଡ୍ଡେନ୍ତସ୍ସ ଏକମେୱ ଦୁକ୍କଟଂ, ପାଟେକ୍କଂ ଛଡ୍ଡେନ୍ତସ୍ସ ୱତ୍ଥୁଗଣନାୟ ଦୁକ୍କଟାନି । ଆଣତ୍ତିୟମ୍ପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଦନ୍ତକଟ୍ଠଛଡ୍ଡନେପି ଦୁକ୍କଟମେୱ । ଓଲୋକେତ୍ୱା ୱା ଅୱଲଞ୍ଜେ ୱା ଉଚ୍ଚାରାଦୀନି ଛଡ୍ଡେନ୍ତସ୍ସ ଅନାପତ୍ତି । ୟମ୍ପି ମନୁସ୍ସାନଂ ଉପଭୋଗପରିଭୋଗଂ ରୋପିମଂ ଖେତ୍ତଂ ହୋତୁ ନାଳିକେରାଦିଆରାମୋ ୱା, ତତ୍ଥାପି ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ରୋପିମହରିତଟ୍ଠାନେ ଏତାନି ୱତ୍ଥୂନି ଛଡ୍ଡେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଛଡ୍ଡେନ୍ତସ୍ସ ପୁରିମନୟେନେୱ ଆପତ୍ତିଭେଦୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ଖେତ୍ତେ ୱା ଆରାମେ ୱା ନିସୀଦିତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜମାନୋ ଉଚ୍ଛୁଆଦୀନି ୱା ଖାଦମାନୋ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ଉଚ୍ଛିଟ୍ଠୋଦକଚଲକାଦୀନି ହରିତଟ୍ଠାନେ ଛଡ୍ଡେତି, ଅନ୍ତମସୋ ଉଦକଂ ପିୱିତ୍ୱା ମତ୍ଥକଚ୍ଛିନ୍ନନାଳିକେରମ୍ପି ଛଡ୍ଡେତି, ଦୁକ୍କଟଂ । କସିତଟ୍ଠାନେ ନିକ୍ଖିତ୍ତବୀଜେ ଅଙ୍କୁରେ ଉଟ୍ଠିତେପି ଅୱୁଟ୍ଠିତେପି ଦୁକ୍କଟମେୱ । ଅନିକ୍ଖିତ୍ତବୀଜେସୁ ପନ ଖେତ୍ତକୋଣାଦୀସୁ ୱା ଅସଞ୍ଜାତରୋପିମେସୁ ଖେତ୍ତମରିୟାଦାଦୀସୁ ୱା ଛଡ୍ଡେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ମନୁସ୍ସାନଂ କଚୱରଛଡ୍ଡନଟ୍ଠାନେପି ୱଟ୍ଟତି । ମନୁସ୍ସେସୁ ସସ୍ସଂ ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ଗତେସୁ ଛଡ୍ଡିତଖେତ୍ତଂ ନାମ ହୋତି, ତତ୍ଥ ୱଟ୍ଟତି । ୟତ୍ଥ ପନ ‘‘ଲାୟିତମ୍ପି ପୁବ୍ବଣ୍ଣାଦି ପୁନ ଉଟ୍ଠହିସ୍ସତୀ’’ତି ରକ୍ଖନ୍ତି, ତତ୍ଥ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

୨୧. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ନହାୟମାନେନ ଭିକ୍ଖୁନା ରୁକ୍ଖେ କାୟୋ ଉଗ୍ଘଂସେତବ୍ବୋ, ୟୋ ଉଗ୍ଘଂସେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୪୩) ୱଚନତୋ ନହାୟନ୍ତେନ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୪୩ ଆଦୟୋ) ରୁକ୍ଖେ ୱା ନହାନତିତ୍ଥେ ନିଖନିତ୍ୱା ଠପିତତ୍ଥମ୍ଭେ ୱା ଇଟ୍ଠକସିଲାଦାରୁକୁଟ୍ଟାନଂ ଅଞ୍ଞତରସ୍ମିଂ କୁଟ୍ଟେ ୱା କାୟୋ ନ ଘଂସେତବ୍ବୋ ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଟ୍ଟାନେ ନହାୟିତବ୍ବଂ, ୟୋ ନହାୟେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୪୩) ୱଚନତୋ ଅଟ୍ଟାନେପି ନହାୟିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଅଟ୍ଟାନଂ ନାମ ରୁକ୍ଖଂ ଫଲକଂ ୱିୟ ତଚ୍ଛେତ୍ୱା ଅଟ୍ଠପଦାକାରେନ ରାଜିୟୋ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ନହାନତିତ୍ଥେ ନିଖନନ୍ତି, ତତ୍ଥ ଚୁଣ୍ଣାନି ଆକିରିତ୍ୱା ମନୁସ୍ସା କାୟଂ ଘଂସନ୍ତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଗନ୍ଧବ୍ବହତ୍ଥକେନ ନହାୟିତବ୍ବଂ, ୟୋ ନହାୟେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳ୍ୱ॰ ୨୪୩) ୱଚନତୋ ନହାନତିତ୍ଥେ ଠପିତେନ ଦାରୁମୟହତ୍ଥେନ ଚୁଣ୍ଣାନି ଗହେତ୍ୱା ମନୁସ୍ସା ସରୀରଂ ଘଂସନ୍ତି, ତେନ ନହାୟିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, କୁରୁୱିନ୍ଦକସୁତ୍ତିୟା ନହାୟିତବ୍ବଂ, ୟୋ ନହାୟେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୪୩) ୱଚନତୋ କୁରୁୱିନ୍ଦକସୁତ୍ତିୟାପି ନହାୟିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । କୁରୁୱିନ୍ଦକସୁତ୍ତି ନାମ କୁରୁୱିନ୍ଦକପାସାଣଚୁଣ୍ଣାନି ଲାଖାୟ ବନ୍ଧିତ୍ୱା କତଗୁଳିକକଲାପକୋ ୱୁଚ୍ଚତି, ୟଂ ଉଭୋସୁ ଅନ୍ତେସୁ ଗହେତ୍ୱା ସରୀରଂ ଘଂସନ୍ତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ୱିଗ୍ଗୟ୍ହ ପରିକମ୍ମଂ କାରାପେତବ୍ବଂ, ୟୋ କାରାପେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୪୩) ୱଚନତୋ ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ସରୀରେନ ଘଂସିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ମଲ୍ଲକେନ ନହାୟିତବ୍ବଂ, ୟୋ ନହାୟେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଗିଲାନସ୍ସ ଅକତମଲ୍ଲକ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୪୩-୨୪୪) ୱଚନତୋ ମକରଦଣ୍ଡକେ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ମଲ୍ଲକମୂଲସଣ୍ଠାନେନ କତଂ ‘‘ମଲ୍ଲକ’’ନ୍ତି ୱୁଚ୍ଚତି, ଇଦଂ ଗିଲାନସ୍ସପି ନ ୱଟ୍ଟତି । ଅକତମଲ୍ଲକଂ ନାମ ଦନ୍ତେ ଅଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା କତଂ, ଇଦଂ ଅଗିଲାନସ୍ସ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଇଟ୍ଠକଖଣ୍ଡଂ ପନ କପାଲଖଣ୍ଡଂ ୱା ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଉକ୍କାସିକଂ ପୁଥୁପାଣିକ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୪୪) ୱଚନତୋ ଉକ୍କାସିକଂ ପୁଥୁପାଣିକଞ୍ଚ ୱଟ୍ଟତି । ଉକ୍କାସିକଂ ନାମ ୱତ୍ଥୱଟ୍ଟି, ତସ୍ମା ନହାୟନ୍ତସ୍ସ ୟସ୍ସ କସ୍ସଚି ନହାନସାଟକୱଟ୍ଟିୟା ପିଟ୍ଠିଂ ଘଂସିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ପୁଥୁପାଣିକନ୍ତି ହତ୍ଥପରିକମ୍ମଂ ୱୁଚ୍ଚତି, ତସ୍ମା ସବ୍ବେସଂ ହତ୍ଥେନ ପିଟ୍ଠିପରିକମ୍ମଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ଇଦଂ ପନେତ୍ଥ ନହାନୱତ୍ତଂ – ଉଦକତିତ୍ଥଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ୟତ୍ଥ ୱା ତତ୍ଥ ୱା ଚୀୱରଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ୱେଗେନ ଠିତକେନେୱ ନ ଓତରିତବ୍ବଂ, ସବ୍ବଦିସା ପନ ଓଲୋକେତ୍ୱା ୱିୱିତ୍ତଭାୱଂ ଞତ୍ୱା ଖାଣୁଗୁମ୍ବଲତାଦୀନି ୱୱତ୍ଥପେତ୍ୱା ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଉକ୍କାସିତ୍ୱା ଅୱକୁଜ୍ଜ ଠିତେନ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଚୀୱରଂ ଅପନେତ୍ୱା ପସାରେତବ୍ବଂ, କାୟବନ୍ଧନଂ ମୋଚେତ୍ୱା ଚୀୱରପିଟ୍ଠେୟେୱ ଠପେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଉଦକସାଟିକା ନତ୍ଥି, ଉଦକନ୍ତେ ଉକ୍କୁଟିକଂ ନିସୀଦିତ୍ୱା ନିୱାସନଂ ମୋଚେତ୍ୱା ସଚେ ନିନ୍ନଟ୍ଠାନଂ ଅତ୍ଥି, ଆତପେ ପସାରେତବ୍ବଂ । ନୋ ଚେ ଅତ୍ଥି, ସଂହରିତ୍ୱା ଠପେତବ୍ବଂ । ଓତରନ୍ତେନ ସଣିକଂ ନାଭିପ୍ପମାଣମତ୍ତଂ ଓତରିତ୍ୱା ୱୀଚିଂ ଅନୁଟ୍ଠପେନ୍ତେନ ସଦ୍ଦଂ ଅକରୋନ୍ତେନ ନିୱତ୍ତିତ୍ୱା ଆଗତଦିସାଭିମୁଖେନ ନିମୁଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, ଏୱଂ ଚୀୱରଂ ରକ୍ଖିତଂ ହୋତି । ଉମ୍ମୁଜ୍ଜନ୍ତେନପି ସଦ୍ଦଂ ଅକରୋନ୍ତେନ ସଣିକଂ ଉମ୍ମୁଜ୍ଜିତ୍ୱା ନହାନପରିୟୋସାନେ ଉଦକନ୍ତେ ଉକ୍କୁଟିକେନ ନିସୀଦିତ୍ୱା ନିୱାସନଂ ପରିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଉଟ୍ଠାୟ ସୁପରିମଣ୍ଡଲଂ ନିୱାସେତ୍ୱା କାୟବନ୍ଧନଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ଚୀୱରଂ ପାରୁପିତ୍ୱାୱ ଠାତବ୍ବଂ ।

୨୨. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ୱଲ୍ଲିକା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ପାମଙ୍ଗୋ ଧାରେତବ୍ବୋ… ନ କଣ୍ଠସୁତ୍ତକଂ ଧାରେତବ୍ବଂ… ନ କଟିସୁତ୍ତକଂ ଧାରେତବ୍ବଂ… ନ ଓୱଟ୍ଟିକଂ ଧାରେତବ୍ବଂ… ନ କାୟୂରଂ ଧାରେତବ୍ବଂ… ନ ହତ୍ଥାଭରଣଂ ଧାରେତବ୍ବଂ… ନ ଅଙ୍ଗୁଲିମୁଦ୍ଦିକା ଧାରେତବ୍ବା, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୪୫) ୱଚନତୋ କଣ୍ଣପିଳନ୍ଧନାଦି ୟଂ କିଞ୍ଚି ଆଭରଣଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ତତ୍ଥ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୪୫) ୱଲ୍ଲିକାତି କଣ୍ଣତୋ ନିକ୍ଖନ୍ତମୁତ୍ତୋଲମ୍ବକାଦୀନଂ ଏତଂ ଅଧିୱଚନଂ । ନ କେୱଲଞ୍ଚ ୱଲ୍ଲିକା ଏୱ, ୟଂ କିଞ୍ଚି କଣ୍ଣପିଳନ୍ଧନଂ ଅନ୍ତମସୋ ତାଲପଣ୍ଣମ୍ପି ନ ୱଟ୍ଟତି । ପାମଙ୍ଗନ୍ତି ୟଂ କିଞ୍ଚି ପଲମ୍ବକସୁତ୍ତଂ । କଣ୍ଠସୁତ୍ତକନ୍ତି ୟଂ କିଞ୍ଚି ଗୀୱୂପଗଂ ଆଭରଣଂ । କଟିସୁତ୍ତକନ୍ତି ୟଂ କିଞ୍ଚି କଟିପିଳନ୍ଧନଂ, ଅନ୍ତମସୋ ସୁତ୍ତତନ୍ତୁମତ୍ତମ୍ପି । ଓୱଟ୍ଟିକନ୍ତି ୱଲୟଂ । କାୟୂରାଦୀନି ପାକଟାନେୱ ।

୨୩. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଦୀଘା କେସା ଧାରେତବ୍ବା, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଦ୍ୱେମାସିକଂ ୱା ଦୁୱଙ୍ଗୁଲଂ ୱା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୪୬) ୱଚନତୋ ସଚେ କେସା ଅନ୍ତୋଦ୍ୱେମାସେ ଦ୍ୱଙ୍ଗୁଲଂ ପାପୁଣନ୍ତି, ଅନ୍ତୋଦ୍ୱେମାସେୟେୱ ଛିନ୍ଦିତବ୍ବା, ଦ୍ୱଙ୍ଗୁଲେହି ଅତିକ୍କାମେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେପି ନ ଦୀଘା, ଦ୍ୱେମାସତୋ ଏକଦିୱସମ୍ପି ଅତିକ୍କାମେତୁଂ ନ ଲଭତିୟେୱ । ଉଭୟଥାପି ଉକ୍କଟ୍ଠପରିଚ୍ଛେଦୋୱ ୱୁତ୍ତୋ, ତତୋ ଓରଂ ପନ ନ ୱଟ୍ଟନଭାୱୋ ନାମ ନତ୍ଥି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, କତ୍ତରିକାୟ କେସା ଛେଦାପେତବ୍ବା, ୟୋ ଛେଦାପେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଆବାଧପଚ୍ଚୟା କତ୍ତରିକାୟ କେସେ ଛେଦାପେତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୭୫) ୱଚନତୋ ଆବାଧଂ ୱିନା କତ୍ତରିକାୟ କେସେ ଛେଦାପେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, କୋଚ୍ଛେନ କେସା ଓସଣ୍ଠେତବ୍ବା… ନ ଫଣକେନ କେସା ଓସଣ୍ଠେତବ୍ବା… ନ ହତ୍ଥଫଣକେନ କେସା ଓସଣ୍ଠେତବ୍ବା… ନ ସିତ୍ଥତେଲକେନ କେସା ଓସଣ୍ଠେତବ୍ବା… ନ ଉଦକତେଲକେନ କେସା ଓସଣ୍ଠେତବ୍ବା, ୟୋ ଓସଣ୍ଠେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୪୬) ୱଚନତୋ ମଣ୍ଡନତ୍ଥାୟ କୋଚ୍ଛାଦୀହି କେସା ନ ଓସଣ୍ଠେତବ୍ବା, ଉଦ୍ଧଲୋମେନ ପନ ଅନୁଲୋମନିପାତନତ୍ଥଂ ହତ୍ଥଂ ତେମେତ୍ୱା ସୀସଂ ପୁଞ୍ଛିତବ୍ବଂ, ଉଣ୍ହାଭିତତ୍ତରଜସିରାନମ୍ପି ଅଲ୍ଲହତ୍ଥେନ ପୁଞ୍ଛିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୨୪. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଆଦାସେ ୱା ଉଦକପତ୍ତେ ୱା ମୁଖନିମିତ୍ତଂ ଓଲୋକେତବ୍ବଂ, ୟୋ ଓଲୋକେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଆବାଧପଚ୍ଚୟା ଆଦାସେ ୱା ଉଦକପତ୍ତେ ୱା ମୁଖନିମିତ୍ତଂ ଓଲୋକେତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୪୭) ୱଚନତୋ ଆବାଧଂ ୱିନା ଆଦାସେ ୱା ଉଦକପତ୍ତେ ୱା ମୁଖଂ ନ ଓଲୋକେତବ୍ବଂ । ଏତ୍ଥ ଚ କଂସପତ୍ତାଦୀନିପି ୟେସୁ ମୁଖନିମିତ୍ତଂ ପଞ୍ଞାୟତି, ସବ୍ବାନି ଆଦାସସଙ୍ଖମେୱ ଗଚ୍ଛନ୍ତି, କଞ୍ଜିୟାଦୀନିପି ଚ ଉଦକପତ୍ତସଙ୍ଖମେୱ । ତସ୍ମା ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ଓଲୋକେନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ । ଆବାଧପଚ୍ଚୟା ପନ ‘‘ସଞ୍ଛୱି ନୁ ଖୋ ମେ ୱଣୋ, ଉଦାହୁ ନ ତାୱା’’ତି ଜାନନତ୍ଥଂ ୱଟ୍ଟତି, ‘‘ଜିଣ୍ଣୋ ନୁ ଖୋମ୍ହି, ନୋ’’ତି ଏୱଂ ଆୟୁସଙ୍ଖାରଂ ଓଲୋକନତ୍ଥମ୍ପି ୱଟ୍ଟତୀତି ୱୁତ୍ତଂ ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ମୁଖଂ ଆଲିମ୍ପିତବ୍ବଂ… ନ ମୁଖଂ ଉମ୍ମଦ୍ଦିତବ୍ବଂ… ନ ମୁଖଂ ଚୁଣ୍ଣେତବ୍ବଂ… ନ ମନୋସିଲିକାୟ ମୁଖଂ ଲଞ୍ଛେତବ୍ବଂ… ନ ଅଙ୍ଗରାଗୋ କାତବ୍ବୋ… ନ ମୁଖରାଗୋ କାତବ୍ବୋ… ନ ଅଙ୍ଗରାଗମୁଖରାଗୋ କାତବ୍ବୋ, ୟୋ କରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ। ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଆବାଧପଚ୍ଚୟା ମୁଖଂ ଆଲିମ୍ପିତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୪୭) ୱଚନତୋ ଆବାଧଂ ୱିନା ମୁଖୱିଲିମ୍ପନାଦି ନ କାତବ୍ବଂ ।

୨୫. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ନଚ୍ଚଂ ୱା ଗୀତଂ ୱା ୱାଦିତଂ ୱା ଦସ୍ସନାୟ ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ୟୋ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୪୮) ୱଚନତୋ ନଚ୍ଚାଦିଂ ଦସ୍ସନାୟ ନ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ଏତ୍ଥ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୮୩୫) ଚ ନଚ୍ଚନ୍ତି ନଟାଦୟୋ ୱା ନଚ୍ଚନ୍ତୁ ସୋଣ୍ଡା ୱା ଅନ୍ତମସୋ ମୋରସୂୱମକ୍କଟାଦୟୋପି, ସବ୍ବମେତଂ ନଚ୍ଚମେୱ, ତସ୍ମା ଅନ୍ତମସୋ ମୋରନଚ୍ଚମ୍ପି ଦସ୍ସନାୟ ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ । ସୟମ୍ପି ନଚ୍ଚନ୍ତସ୍ସ ୱା ନଚ୍ଚାପେନ୍ତସ୍ସ ୱା ଦୁକ୍କଟମେୱ । ଗୀତନ୍ତି ନଟାଦୀନଂ ୱା ଗୀତଂ ହୋତୁ ଅରିୟାନଂ ପରିନିବ୍ବାନକାଲେ ରତନତ୍ତୟଗୁଣୂପସଞ୍ହିତଂ ସାଧୁକୀଳିତଗୀତଂ ୱା ଅସଞ୍ଞତଭିକ୍ଖୂନଂ ଧମ୍ମଭାଣକଗୀତଂ ୱା ଅନ୍ତମସୋ ଦନ୍ତଗୀତମ୍ପି, ‘‘ୟଂ ଗାୟିସ୍ସାମା’’ତି ପୁବ୍ବଭାଗେ ଓକୂଜନ୍ତା କରୋନ୍ତି, ସବ୍ବମେତଂ ଗୀତମେୱ, ସୟଂ ଗାୟନ୍ତସ୍ସପି ଗାୟାପେନ୍ତସ୍ସପି ଦୁକ୍କଟମେୱ ।

‘‘ପଞ୍ଚିମେ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଆଦୀନୱା ଆୟତକେନ ଗୀତସ୍ସରେନ ଧମ୍ମଂ ଗାୟନ୍ତସ୍ସ । ଅତ୍ତନାପି ତସ୍ମିଂ ସରେ ସାରଜ୍ଜତି, ପରେପି ତସ୍ମିଂ ସରେ ସାରଜ୍ଜନ୍ତି, ଗହପତିକାପି ଉଜ୍ଝାୟନ୍ତି, ସରକୁତ୍ତିମ୍ପି ନିକାମୟମାନସ୍ସ ସମାଧିସ୍ସ ଭଙ୍ଗୋ ହୋତି, ପଚ୍ଛିମା ଜନତା ଦିଟ୍ଠାନୁଗତିଂ ଆପଜ୍ଜତି । ଇମେ ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚ ଆଦୀନୱା ଆୟତକେନ ଗୀତସ୍ସରେନ ଧମ୍ମଂ ଗାୟନ୍ତସ୍ସ । ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଆୟତକେନ ଗୀତସ୍ସରେନ ଧମ୍ମୋ ଗାୟିତବ୍ବୋ, ୟୋ ଗାୟେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୪୯) –

ୱଚନତୋ ଆୟତକେନ ଗୀତସ୍ସରେନ ଧମ୍ମୋପି ନ ଗାୟିତବ୍ବୋ ।

ଆୟତକୋ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୪୯) ନାମ ଗୀତସ୍ସରୋ ତଂ ତଂ ୱତ୍ତଂ ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ଅକ୍ଖରାନି ୱିନାସେତ୍ୱା ପୱତ୍ତୋ । ଧମ୍ମେ ପନ ସୁତ୍ତନ୍ତୱତ୍ତଂ ନାମ ଅତ୍ଥି, ଜାତକୱତ୍ତଂ ନାମ ଅତ୍ଥି, ଗାଥାୱତ୍ତଂ ନାମ ଅତ୍ଥି, ତଂ ୱିନାସେତ୍ୱା ଅତିଦୀଘଂ କାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଚତୁରସ୍ସେନ ୱତ୍ତେନ ପରିମଣ୍ଡଲାନି ପଦବ୍ୟଞ୍ଜନାନି ଦସ୍ସେତବ୍ବାନି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସରଭଞ୍ଞ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୪୯) ୱଚନତୋ ପନ ସରେନ ଧମ୍ମଂ ଭଣିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସରଭଞ୍ଞେ କିର ତରଙ୍ଗୱତ୍ତଧୋତକୱତ୍ତଗଲିତୱତ୍ତାଦୀନି ଦ୍ୱତ୍ତିଂସ ୱତ୍ତାନି ଅତ୍ଥି, ତେସୁ ୟଂ ଇଚ୍ଛତି, ତଂ କାତୁଂ ଲଭତି । ସବ୍ବେସଂ ପଦବ୍ୟଞ୍ଜନଂ ଅୱିନାସେତ୍ୱା ୱିକାରଂ ଅକତ୍ୱା ସମଣସାରୁପ୍ପେନ ଚତୁରସ୍ସେନ ନୟେନ ପୱତ୍ତନଂୟେୱ ଲକ୍ଖଣଂ ।

ୱାଦିତଂ ନାମ ତନ୍ତିବଦ୍ଧାଦିୱାଦନୀୟଭଣ୍ଡଂ ୱାଦିତଂ ୱା ହୋତୁ କୁଟଭେରିୱାଦିତଂ ୱା ଅନ୍ତମସୋ ଉଦକଭେରିୱାଦିତମ୍ପି, ସବ୍ବମେତଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟଂ ପନ ନିଟ୍ଠୁଭନ୍ତୋ ୱା ସାସଙ୍କେ ୱା ଠିତୋ ଅଚ୍ଛରିକଂ ୱା ଫୋଟେତି, ପାଣିଂ ୱା ପହରତି, ତତ୍ଥ ଅନାପତ୍ତି, ସବ୍ବଂ ଅନ୍ତରାରାମେ ଠିତସ୍ସ ପସ୍ସତୋ ଅନାପତ୍ତି, ପସ୍ସିସ୍ସାମୀତି ୱିହାରତୋ ୱିହାରଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ ଆପତ୍ତିୟେୱ । ଆସନସାଲାୟଂ ନିସିନ୍ନୋ ପସ୍ସତି, ଅନାପତ୍ତି । ପସ୍ସିସ୍ସାମୀତି ଉଟ୍ଠହିତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତୋ ଆପତ୍ତି, ୱୀଥିୟଂ ଠତ୍ୱା ଗୀୱଂ ପରିୱତ୍ତେତ୍ୱା ପସ୍ସତୋପି ଆପତ୍ତିୟେୱ । ସଲାକଭତ୍ତାଦୀନଂ ୱା ଅତ୍ଥାୟ ଅଞ୍ଞେନ ୱା କେନଚି କରଣୀୟେନ ଗନ୍ତ୍ୱା ଗତଟ୍ଠାନେ ପସ୍ସତି ୱା ସୁଣାତି ୱା, ଅନାପତ୍ତି । ଆପଦାସୁ ତାଦିସେନ ଉପଦ୍ଦୱେନ ଉପଦ୍ଦୁତୋ ସମଜ୍ଜଟ୍ଠାନଂ ପୱିସତି, ଏୱଂ ପୱିସିତ୍ୱା ପସ୍ସନ୍ତସ୍ସ ସୁଣନ୍ତସ୍ସ ୱା ଅନାପତ୍ତି । ‘‘ଚେତିୟସ୍ସ ଉପହାରଂ ଦେଥ ଉପାସକା’’ତି ୱତ୍ତୁମ୍ପି, ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ଚେତିୟସ୍ସ ଉପହାରଂ କରୋମା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛିତୁମ୍ପି ନ ଲଭତି । ‘‘ତୁମ୍ହାକଂ ଚେତିୟସ୍ସ ଉପଟ୍ଠାନଂ କରୋମା’’ତି ୱୁତ୍ତେ ପନ ‘‘ଉପଟ୍ଠାନକରଣଂ ନାମ ସୁନ୍ଦର’’ନ୍ତି ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୨୬. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅତ୍ତନୋ ଅଙ୍ଗଜାତଂ ଛେତବ୍ବଂ, ୟୋ ଛିନ୍ଦେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଥୁଲ୍ଲଚ୍ଚୟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୧) ୱଚନତୋ ଅଙ୍ଗଜାତଂ (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୧) ଛିନ୍ଦନ୍ତସ୍ସ ଥୁଲ୍ଲଚ୍ଚୟଂ, ଅଞ୍ଞଂ ପନ କଣ୍ଣନାସାଅଙ୍ଗୁଲିଆଦିଂ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଛିନ୍ଦନ୍ତସ୍ସ ତାଦିସଂ ୱା ଦୁକ୍ଖଂ ଉପ୍ପାଦେନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ । ଅହିକୀଟଦଟ୍ଠାଦୀସୁ ପନ ଅଞ୍ଞାବାଧପଚ୍ଚୟା ୱା ଲୋହିତଂ ୱା ମୋଚେନ୍ତସ୍ସ ଛିନ୍ଦନ୍ତସ୍ସ ୱା ଅନାପତ୍ତି ।

୨୭. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଗିହୀନଂ ଉତ୍ତରିମନୁସ୍ସଧମ୍ମଂ ଇଦ୍ଧିପାଟିହାରିୟଂ ଦସ୍ସେତବ୍ବଂ, ୟୋ ଦସ୍ସେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୨) ୱଚନତୋ ଗିହୀନଂ ୱିକୁବ୍ବନିଦ୍ଧିଂ ଦସ୍ସେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଅଧିଟ୍ଠାନିଦ୍ଧି ପନ ଅପ୍ପଟିକ୍ଖିତ୍ତା ।

୨୮. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସୋୱଣ୍ଣମୟୋ ପତ୍ତୋ ଧାରେତବ୍ବୋ…ପେ॰… ନ ରୂପିୟମୟୋ…ପେ॰… ନ ମଣିମୟୋ…ପେ॰… ନ ୱେଳୁରିୟମୟୋ…ପେ॰… ନ ଫଲିକମୟୋ…ପେ॰… ନ କଂସମୟୋ…ପେ॰… ନ କାଚମୟୋ…ପେ॰… ନ ତିପୁମୟୋ …ପେ॰… ନ ସୀସମୟୋ…ପେ॰… ନ ତମ୍ବଲୋହମୟୋ ପତ୍ତୋ ଧାରେତବ୍ବୋ, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୨) ୱଚନତୋ ସୁୱଣ୍ଣମୟାଦିପତ୍ତୋ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେପି ଗିହୀ ଭତ୍ତଗ୍ଗେ ସୁୱଣ୍ଣତଟ୍ଟିକାଦୀସୁ ବ୍ୟଞ୍ଜନଂ କତ୍ୱା ଉପନାମେନ୍ତି, ଆମସିତୁମ୍ପି ନ ୱଟ୍ଟତି । ଫଲିକମୟକାଚମୟକଂସମୟାନି ପନ ତଟ୍ଟିକାଦୀନି ଭାଜନାନି ପୁଗ୍ଗଲିକପରିଭୋଗେନେୱ ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ସଙ୍ଘିକପରିଭୋଗେନ ୱା ଗିହିୱିକଟାନି ୱା ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ତମ୍ବଲୋହମୟୋପି ପତ୍ତୋୟେୱ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଥାଲକଂ ପନ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଦ୍ୱେ ପତ୍ତେ ଅୟୋପତ୍ତଂ ମତ୍ତିକାପତ୍ତ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୨) ଦ୍ୱେୟେୱ ଚ ପତ୍ତା ଅନୁଞ୍ଞାତା ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ତୁମ୍ବକଟାହେ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତବ୍ବଂ, ୟୋ ଚରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୫) ୱଚନତୋ ଲାବୁକଟାହଂ ପରିହରିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ତଂ ଲଭିତ୍ୱା ପନ ତାୱକାଲିକଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଘଟିକଟାହେପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଛୱସୀସପତ୍ତୋ ଧାରେତବ୍ବୋ, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୫) ୱଚନତୋ ଛୱସୀସମୟୋପି ପତ୍ତୋ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପତ୍ତାଧାରକ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୪) ୱଚନତୋ ଭୂମିଦାରୁଦଣ୍ଡୱଅଲୱେତ୍ତାଦୀହି କତେ ଭୂମିଆଧାରକେ ଦାରୁଦଣ୍ଡଆଧାରକେ ଚ ପତ୍ତଂ ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏତ୍ଥ ଚ ‘‘ଭୂମିଆଧାରକେ ତୟୋ ଦଣ୍ଡାଧାରକେ ଦ୍ୱେ ପତ୍ତେ ଉପରୂପରି ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ମହାଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ପନ ୱୁତ୍ତଂ ‘‘ଭୂମିଆଧାରକେ ତିଣ୍ଣଂ ପତ୍ତାନଂ ଅନୋକାସୋ, ଦ୍ୱେ ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଦାରୁଆଧାରକଦଣ୍ଡାଧାରକେସୁପି ସୁସଜ୍ଜିତେସୁ ଏସେୱ ନୟୋ । ଭମକୋଟିସଦିସୋ ପନ ଦାରୁଆଧାରକୋ ତୀହି ଦଣ୍ଡକେହି ବଦ୍ଧୋ, ଦଣ୍ଡାଧାରକୋ ଚ ଏକସ୍ସପି ପତ୍ତସ୍ସ ଅନୋକାସୋ, ତତ୍ଥ ଠପେତ୍ୱାପି ହତ୍ଥେନ ଗହେତ୍ୱାୱ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ଭୂମିୟଂ ପନ ନିକ୍କୁଜ୍ଜିତ୍ୱା ଏକମେୱ ଠପେତବ୍ବ’’ନ୍ତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ମିଡ୍ଢନ୍ତେ ପତ୍ତୋ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ, ୟୋ ନିକ୍ଖିପେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୪) ୱଚନତୋ ଆଲିନ୍ଦକମିଡ୍ଢିକାଦୀନଂ ଅନ୍ତେ ଠପେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ପନ ପରିୱତ୍ତେତ୍ୱା ତତ୍ଥେୱ ପତିଟ୍ଠାତି, ଏୱରୂପାୟ ୱିତ୍ଥିଣ୍ଣାୟ ମିଡ୍ଢିକାୟ ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପରିଭଣ୍ଡନ୍ତେ ପତ୍ତୋ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ, ୟୋ ନିକ୍ଖିପେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୪) ୱଚନତୋ ବାହିରପସ୍ସେ କତାୟ ତନୁକମିଡ୍ଢିକାୟ ଅନ୍ତେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଚୋଳକ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୪) ୱଚନତୋ ଚୋଳକଂ ପତ୍ଥରିତ୍ୱା ତତ୍ଥ ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ତସ୍ମିଂ ପନ ଅସତି କଟସାରକେ ୱା ତଟ୍ଟିକାୟ ୱା ମତ୍ତିକାୟ ୱା ପରିଭଣ୍ଡକତାୟ ଭୂମିୟା ୟତ୍ଥ ନ ଦୁସ୍ସତି, ତଥାରୂପାୟ ୱାଲିକାୟ ୱା ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ପଂସୁରଜାଦୀସୁ ପନ ଖରଭୂମିୟଂ ୱା ଠପେନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପତ୍ତୋ ଲଗ୍ଗେତବ୍ବୋ, ୟୋ ଲଗ୍ଗେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୪) ୱଚନତୋ ନାଗଦନ୍ତାଦୀସୁ ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ଲଗ୍ଗେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଚୀୱରୱଂସେପି ବନ୍ଧିତ୍ୱା ଠପେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ମଞ୍ଚେ ପତ୍ତୋ ନିକ୍ଖିପିତବ୍ବୋ, ୟୋ ନିକ୍ଖିପେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୪) ୱଚନତୋ ଭଣ୍ଡକଟ୍ଠପନତ୍ଥମେୱ ୱା କତଂ ହୋତୁ ନିସୀଦନସୟନତ୍ଥଂ ୱା, ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ମଞ୍ଚେ ୱା ପୀଠେ ୱା ଠପେନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ, ଅଞ୍ଞେନ ପନ ଭଣ୍ଡକେନ ସଦ୍ଧିଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ଠପେତୁଂ, ଅଟନିୟଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ଓଲମ୍ବିତୁଂ ୱା ୱଟ୍ଟତି, ବନ୍ଧିତ୍ୱାପି ଉପରି ଠପେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ସଚେ ପନ ମଞ୍ଚୋ ୱା ପୀଠଂ ୱା ଉକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଚୀୱରୱଂସାଦୀସୁ ଅଟ୍ଟକଚ୍ଛନ୍ନେନ ଠପିତଂ ହୋତି, ତତ୍ଥ ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଅଂସୱଟ୍ଟନକେନ ଅଂସକୂଟେ ଲଗ୍ଗେତ୍ୱା ଅଙ୍କେ ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଛତ୍ତେ ଭତ୍ତପୂରୋପି ଅଂସକୂଟେ ଲଗ୍ଗିତପତ୍ତୋପି ଠପେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଭଣ୍ଡକେନ ପନ ସଦ୍ଧିଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ଅଟ୍ଟକଂ କତ୍ୱା ୱା ଠପିତେ ୟୋ କୋଚି ଠପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପତ୍ତହତ୍ଥେନ କୱାଟଂ ପଣାମେତବ୍ବଂ, ୟୋ ପଣାମେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୫) ୱଚନତୋ ପତ୍ତହତ୍ଥେନ କୱାଟଂ ନ ପଣାମେତବ୍ବଂ । ଏତ୍ଥ ଚ ନ କେୱଲଂ ୟସ୍ସ ପତ୍ତୋ ହତ୍ଥେ, ସୋ ଏୱ ପତ୍ତହତ୍ଥୋ । ନ କେୱଲଞ୍ଚ କୱାଟମେୱ ପଣାମେତୁଂ ନ ଲଭତି, ଅପିଚ ଖୋ ପନ ହତ୍ଥେ ୱା ପିଟ୍ଠିପାଦେ ୱା ୟତ୍ଥ ୟତ୍ଥଚି ସରୀରାୱୟୱେ ପତ୍ତସ୍ମିଂ ସତି ହତ୍ଥେନ ୱା ପାଦେନ ୱା ସୀସେନ ୱା ୟେନ କେନଚି ସରୀରାୱୟୱେନ କୱାଟଂ ୱା ପଣାମେତୁଂ ଘଟିକଂ ୱା ଉକ୍ଖିପିତୁଂ ସୂଚିଂ ୱା କୁଞ୍ଚିକାୟ ଅୱାପୁରିତୁଂ ନ ଲଭତି, ଅଂସକୂଟେ ପନ ପତ୍ତଂ ଲଗ୍ଗେତ୍ୱା ୟଥାସୁଖଂ ଅୱାପୁରିତୁଂ ଲଭତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଚଲକାନି ୱା ଅଟ୍ଠିକାନି ୱା ଉଚ୍ଛିଟ୍ଠୋଦକଂ ୱା ପତ୍ତେନ ନୀହରିତବ୍ବଂ, ୟୋ ନୀହରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୫) ୱଚନତୋ ଚଲକାଦୀନି ପତ୍ତେନ ନୀହରିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଏତ୍ଥ ଚ ଚଲକାନୀତି ଚବ୍ବେତ୍ୱା ଅପୱିଦ୍ଧାମିସାନି । ଅଟ୍ଠିକାନୀତି ମଚ୍ଛମଂସଅଅକାନି । ଉଚ୍ଛିଟ୍ଠୋଦକନ୍ତି ମୁଖୱିକ୍ଖାଲିତୋଦକଂ । ଏତେସୁ ୟଂ କିଞ୍ଚି ପତ୍ତେନ ନୀହରନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ । ପତ୍ତଂ ପଟିଗ୍ଗହଂ କତ୍ୱା ହତ୍ଥଂ ଧୋୱିତୁମ୍ପି ନ ଲଭତି । ହତ୍ଥଧୋତପାଦଧୋତଉଦକମ୍ପି ପତ୍ତେ ଆକିରିତ୍ୱା ନୀହରିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଅନୁଚ୍ଛିଟ୍ଠଂ ସୁଦ୍ଧପତ୍ତଂ ଉଚ୍ଛିଟ୍ଠହତ୍ଥେନ ଗଣ୍ହିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ୱାମହତ୍ଥେନ ପନେତ୍ଥ ଉଦକଂ ଆସିଞ୍ଚିତ୍ୱା ଏକଂ ଉଦକଗଣ୍ଡୁସଂ ଗହେତ୍ୱା ଉଚ୍ଛିଟ୍ଠହତ୍ଥେନ ଗଣ୍ହିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏତ୍ତାୱତାପି ହି ସୋ ଉଚ୍ଛିଟ୍ଠପତ୍ତୋ ହୋତି, ହତ୍ଥଂ ପନ ବହିଉଦକେନ ୱିକ୍ଖାଲେତ୍ୱା ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ମଚ୍ଛମଂସଫଲାଫଲାଦୀନି ଚ ଖାଦନ୍ତୋ ୟଂ ତତ୍ଥ ଅଟ୍ଠିଂ ୱା ଚଲକଂ ୱା ଛଡ୍ଡେତୁକାମୋ ହୋତି, ତଂ ପତ୍ତେ ଠପେତୁଂ ନ ଲଭତି । ୟଂ ପନ ପଟିଖାଦିତୁକାମୋ ହୋତି, ତଂ ପତ୍ତେ ଠପେତୁଂ ଲଭତି । ଅଟ୍ଠିକକଣ୍ଟକାଦୀନି ତତ୍ଥେୱ କତ୍ୱା ହତ୍ଥେନ ଲୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ଖାଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ମୁଖତୋ ନୀହଟଂ ପନ ୟଂ କିଞ୍ଚି ପୁନ ଖାଦିତୁକାମୋ ପତ୍ତେ ଠପେତୁଂ ନ ଲଭତି, ସିଙ୍ଗିୱେରନାଳିକେରଖଣ୍ଡାଦୀନି ଡଂସିତ୍ୱା ପୁନ ଠପେତୁଂ ଲଭତି ।

୨୯. ‘‘ନ ଚ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସବ୍ବପଂସୁକୂଲିକେନ ଭୱିତବ୍ବଂ, ୟୋ ଭୱେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୫) ୱଚନତୋ ସବ୍ବପଂସୁକୂଲିକେନ ନ ଭୱିତବ୍ବଂ । ଏତ୍ଥ ପନ ଚୀୱରଞ୍ଚ ମଞ୍ଚପୀଠଞ୍ଚ ପଂସୁକୂଲଂ ୱଟ୍ଟତି, ଅଜ୍ଝୋହରଣୀୟଂ ପନ ଦିନ୍ନମେୱ ଗହେତବ୍ବଂ ।

୩୦. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଦ୍ଧାନମଗ୍ଗପ୍ପଟିପନ୍ନେନ ଭିକ୍ଖୁନା ପରିସ୍ସାୱନଂ ୟାଚିୟମାନେନ ନ ଦାତବ୍ବଂ, ୟୋ ନ ଦଦେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୯) ୱଚନତୋ ଅପରିସ୍ସାୱନକସ୍ସ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୫୯) ୟାଚମାନସ୍ସ ପରିସ୍ସାୱନଂ ଅଦାତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟୋ ପନ ଅତ୍ତନୋ ହତ୍ଥେ ପରିସ୍ସାୱନେ ୱିଜ୍ଜମାନେପି ୟାଚତି, ତସ୍ସ ନ ଅକାମା ଦାତବ୍ବଂ ।

‘‘ନ ଚ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅପରିସ୍ସାୱନକେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଅଦ୍ଧାନମଗ୍ଗୋ ପଟିପଜ୍ଜିତବ୍ବୋ, ୟୋ ପଟିପଜ୍ଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୯) ୱଚନତୋ ଅପରିସ୍ସାୱନକେନ ମଗ୍ଗୋ ନ ଗନ୍ତବ୍ବୋ । ସଚେପି ନ ହୋତି ପରିସ୍ସାୱନଂ ୱା ଧମ୍ମକରଣଂ ୱା, ସଙ୍ଘାଟିକଣ୍ଣୋ ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବୋ ‘‘ଇମିନା ପରିସ୍ସାୱେତ୍ୱା ପିୱିସ୍ସାମୀ’’ତି ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଦଣ୍ଡପରିସ୍ସାୱନ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୯) ୱଚନତୋ ଦଣ୍ଡପରିସ୍ସାୱନମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ଦଣ୍ଡପରିସ୍ସାୱନଂ ନାମ ୟତ୍ଥ ରଜକାନଂ ଖାରପରିସ୍ସାୱନଂ ୱିୟ ଚତୂସୁ ପାଦେସୁ ବଦ୍ଧନିସ୍ସେଣିକାୟ ସାଟକଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ମଜ୍ଝେ ଦଣ୍ଡକେ ଉଦକଂ ଆସିଞ୍ଚନ୍ତି, ତଂ ଉଭୋପି କୋଟ୍ଠାସେ ପୂରେତ୍ୱା ପରିସ୍ସାୱତି ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଓତ୍ଥରକ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୫୯) ୱଚନତୋ ଓତ୍ଥରକଂ ପରିସ୍ସାୱନମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ଓତ୍ଥରକଂ ନାମ ୟଂ ଉଦକେ ଓତ୍ଥରିତ୍ୱା ଘଟକେନ ଉଦକଂ ଗଣ୍ହନ୍ତି, ତଞ୍ହି ଚତୂସୁ ଦଣ୍ଡକେସୁ ୱତ୍ଥଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ଉଦକେ ଚତ୍ତାରୋ ଖାଣୁକେ ନିଖନିତ୍ୱା ତେସୁ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ସବ୍ବପରିୟନ୍ତେ ଉଦକତୋ ମୋଚେତ୍ୱା ମଜ୍ଝେ ଓତ୍ଥରିତ୍ୱା ଘଟେନ ଉଦକଂ ଗଣ୍ହନ୍ତି ।

୩୧. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ନଗ୍ଗେନ ନଗ୍ଗୋ ଅଭିୱାଦେତବ୍ବୋ, ୟୋ ଅଭିୱାଦେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତିଆଦିୱଚନତୋ (ଚୂଳୱ॰ ୨୬୧) ନ ନଗ୍ଗେନ ନଗ୍ଗୋ ଅଭିୱାଦେତବ୍ବୋ, ନ ନଗ୍ଗେନ ଅଭିୱାଦେତବ୍ବଂ, ନ ନଗ୍ଗେନ ନଗ୍ଗୋ ଅଭିୱାଦାପେତବ୍ବୋ, ନ ନଗ୍ଗେନ ଅଭିୱାଦାପେତବ୍ବଂ, ନ ନଗ୍ଗେନ ନଗ୍ଗସ୍ସ ପରିକମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ, ନ ନଗ୍ଗେନ ନଗ୍ଗସ୍ସ ଦାତବ୍ବଂ, ନ ନଗ୍ଗେନ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ, ନ ନଗ୍ଗେନ ଖାଦିତବ୍ବଂ, ନ ନଗ୍ଗେନ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ନ ନଗ୍ଗେନ ସାୟିତବ୍ବଂ, ନ ନଗ୍ଗେନ ପାତବ୍ବଂ ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ତିସ୍ସୋ ପଟିଚ୍ଛାଦିୟୋ ଜନ୍ତାଘରପଟିଚ୍ଛାଦିଂ ଉଦକପଟିଚ୍ଛାଦିଂ ୱତ୍ଥପଟିଚ୍ଛାଦି’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୬୧) ୱଚନତୋ ତିସ୍ସୋ ପଟିଚ୍ଛାଦିୟୋ ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ଏତ୍ଥ ଚ ଜନ୍ତାଘରପଟିଚ୍ଛାଦି ଉଦକପଟିଚ୍ଛାଦି ଚ ପରିକମ୍ମଂ କରୋନ୍ତସ୍ସେୱ ୱଟ୍ଟତି, ସେସେସୁ ଅଭିୱାଦନାଦୀସୁ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୱତ୍ଥପଟିଚ୍ଛାଦି ପନ ସବ୍ବକମ୍ମେସୁ ୱଟ୍ଟତି ।

୩୨. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପୁପ୍ଫାଭିକିଣ୍ଣେସୁ ସୟନେସୁ ସୟିତବ୍ବଂ, ୟୋ ସସେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୬୪) ୱଚନତୋ ପୁପ୍ଫେହି ସନ୍ଥତେସୁ ସୟନେସୁ ନ ସୟିତବ୍ବଂ, ଗନ୍ଧଗନ୍ଧଂ ପନ ଗହେତ୍ୱା କୱାଟେ ପଞ୍ଚଙ୍ଗୁଲିଂ ଦାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ପୁପ୍ଫଂ ଗହେତ୍ୱା ୱିହାରେ ଏକମନ୍ତଂ ନିକ୍ଖିପିତୁଂ ।

୩୩. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଆସିତ୍ତକୂପଧାନେ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ୟୋ ଭୁଞ୍ଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୬୪) ୱଚନତୋ ଆସିତ୍ତକୂପଧାନେ ଠପେତ୍ୱା ନ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଆସିତ୍ତକୂପଧାନନ୍ତି ତମ୍ବଲୋହେନ ୱା ରଜତେନ ୱା କତାୟ ପେଳାୟ ଏତଂ ଅଧିୱଚନଂ, ପଟିକ୍ଖିତ୍ତତ୍ତା ପନ ଦାରୁମୟାପି ନ ୱଟ୍ଟତି ।

୩୪. ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ମଳୋରିକ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୬୪) ୱଚନତୋ ମଳୋରିକାୟ ଠପେତ୍ୱା ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ମଳୋରିକାତି ଦଣ୍ଡାଧାରକୋ ୱୁଚ୍ଚତି । ୟଟ୍ଠିଆଧାରକପଣ୍ଣାଧାରକପଚ୍ଛିକପୀଠାଦୀନିପି ଏତ୍ଥେୱ ପୱିଟ୍ଠାନି । ଆଧାରକସଙ୍ଖେପଗମନତୋ ହି ପଟ୍ଠାୟ ଛିଦ୍ଦଂ ୱିଦ୍ଧମ୍ପି ଅୱିଦ୍ଧମ୍ପି ୱଟ୍ଟତିୟେୱ ।

୩୫. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଏକଭାଜନେ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ୟୋ ଭୁଞ୍ଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି(ଚୂଳୱ॰ ୨୬୪) ଆଦିୱଚନତୋ ନ ଏକଭାଜନେ ଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ନ ଏକଥାଲକେ ପାତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ଏକୋ ଭିକ୍ଖୁ ଭାଜନତୋ ଫଲଂ ୱା ପୂପଂ ୱା ଗହେତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି, ତସ୍ମିଂ ଅପଗତେ ଇତରସ୍ସ ସେସକଂ ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଇତରସ୍ସପି ତସ୍ମିଂ ଖୀଣେ ପୁନ ଗହେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଏକମଞ୍ଚେ ତୁୱଟ୍ଟିତବ୍ବଂ, ୟୋ ତୁୱଟ୍ଟେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି(ଚୂଳୱ॰ ୨୬୪) ଆଦିୱଚନତୋ ନ ଏକମଞ୍ଚେ ନିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, ନ ଏକତ୍ଥରଣେ ନିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ୱୱତ୍ଥାନଂ ପନ ଦସ୍ସେତ୍ୱା ମଜ୍ଝେ କାସାୱଂ ୱା କତ୍ତରୟଟ୍ଠିଂ ୱା ଅନ୍ତମସୋ କାୟବନ୍ଧନମ୍ପି ଠପେତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜନ୍ତାନଂ ଅନାପତ୍ତି । ଏକପାୱୁରଣେହି ଏକତ୍ଥରଣପାୱୁରଣେହି ଚ ନ ନିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଏକଂ ଅତ୍ଥରଣଞ୍ଚେୱ ପାୱୁରଣଞ୍ଚ ଏତେସନ୍ତି ଏକତ୍ଥରଣପାୱୁରଣା । ସଂହାରିମାନଂ ପାୱାରତ୍ଥରଣକଟସାରକାଦୀନଂ ଏକଂ ଅନ୍ତଂ ଅତ୍ଥରିତ୍ୱା ଏକଂ ପାରୁପିତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜନ୍ତାନମେତଂ ଅଧିୱଚନଂ ।

୩୬. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଚେଲପ୍ପଟିକା ଅକ୍କମିତବ୍ବା, ୟୋ ଅକ୍କମେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୬୮) ୱଚନତୋ ନ ଚେଲସନ୍ଥାରୋ ଅକ୍କମିତବ୍ବୋ, ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଗିହୀନଂ ମଙ୍ଗଲତ୍ଥାୟ ୟାଚିୟମାନେନ ଚେଲପ୍ପଟିକଂ ଅକ୍କମିତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୬୮) ୱଚନତୋ ପନ କାଚି ଇତ୍ଥୀ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୬୮) ଅପଗତଗବ୍ଭା ୱା ହୋତି ଗରୁଗବ୍ଭା ୱା, ଏୱରୂପେସୁ ଠାନେସୁ ମଙ୍ଗଲତ୍ଥାୟ ୟାଚିୟମାନେନ ଅକ୍କମିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଧୋତପାଦକଂ ଅକ୍କମିତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୬୮) ୱଚନତୋ ପାଦଧୋୱନଟ୍ଠାନେ ଧୋତେହି ପାଦେହି ଅକ୍କମନତ୍ଥାୟ ଅତ୍ଥତପଚ୍ଚତ୍ଥରଣଂ ଅକ୍କମିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୩୭. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, କତକଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ, ୟୋ ପରିଭୁଞ୍ଜେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୬୯) ୱଚନତୋ କତକଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । କତକଂ ନାମ ପଦୁମକଣ୍ଣିକାକାରଂ ପାଦଘଂସନତ୍ଥଂ କଣ୍ଟକେ ଉଟ୍ଠାପେତ୍ୱା କତଂ । ତଂ ୱଟ୍ଟଂ ୱା ହୋତୁ ଚତୁରସ୍ସାଦିଭେଦଂ ୱା, ବାହୁଲିକାନୁୟୋଗତ୍ତା ପଟିକ୍ଖିତ୍ତମେୱ, ନେୱ ପଟିଗ୍ଗହେତୁଂ, ନ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ତିସ୍ସୋ ପାଦଘଂସନିୟୋ ସକ୍ଖରଂ କଥଲଂ ସମୁଦ୍ଦଫେଣକ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୬୯) ୱଚନତୋ ସକ୍ଖରାଦୀହି ପାଦଘଂସନଂ ୱଟ୍ଟତି । ସକ୍ଖରାତି ପାସାଣୋ ୱୁଚ୍ଚତି, ପାସାଣଫେଣକୋପି ୱଟ୍ଟତିୟେୱ ।

୩୮. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଚାମରିବୀଜନୀ ଧାରେତବ୍ବା, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୬୯) ୱଚନତୋ ଚାମରିୱାଲେହି କତବୀଜନୀ ନ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ମକସବୀଜନିଂ । ଅନୁଜାନାମି ଭିକ୍ଖୱେ ତିସ୍ସୋ ବୀଜନିୟୋ ୱାକମୟଂ ଉସୀରମୟଂ ମୋରପିଞ୍ଛମୟଂ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ୱିଧୂପନଞ୍ଚ ତାଲୱଣ୍ଟଞ୍ଚା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୬୯) ୱଚନତୋ ମକସବୀଜନୀଆଦି ୱଟ୍ଟତି । ତତ୍ଥ ୱିଧୂପନନ୍ତି ବୀଜନୀ ୱୁଚ୍ଚତି । ତାଲୱଣ୍ଟଂ ପନ ତାଲପଣ୍ଣେହି ୱା କତଂ ହୋତୁ ୱେଳୁଦନ୍ତୱିଲୀୱେହି ୱା ମୋରପିଞ୍ଛେହି ୱା ଚମ୍ମୱିକତୀହି ୱା, ସବ୍ବଂ ୱଟ୍ଟତି । ମକସବୀଜନୀ ଦନ୍ତମୟୱିସାଣମୟଦଣ୍ଡକାପି ୱଟ୍ଟତି । ୱାକମୟବୀଜନିୟା କେତକପାରୋହକୁନ୍ତାଲପଣ୍ଣାଦିମୟାପି ସଙ୍ଗହିତା ।

୩୯. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଛତ୍ତଂ ଧାରେତବ୍ବଂ, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଗିଲାନସ୍ସ ଛତ୍ତ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୭୦) ୱଚନତୋ ଅଗିଲାନେନ ଛତ୍ତଂ ନ ଧାରେତବ୍ବଂ । ୟସ୍ସ ପନ କାୟଡାହୋ ୱା ପିତ୍ତକୋପୋ ୱା ହୋତି ଚକ୍ଖୁ ୱା ଦୁବ୍ବଲଂ, ଅଞ୍ଞୋ ୱା କୋଚି ଆବାଧୋ ୱିନା ଛତ୍ତେନ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି, ତସ୍ସ ଗାମେ ୱା ଅରଞ୍ଞେ ୱା ଛତ୍ତଂ ୱଟ୍ଟତି । ୱସ୍ସେ ପନ ଚୀୱରଗୁତ୍ତତ୍ଥମ୍ପି ୱାଳମିଗଚୋରଭୟେସୁ ଅତ୍ତଗୁତ୍ତତ୍ଥମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ଏକପଣ୍ଣଚ୍ଛତ୍ତଂ ପନ ସବ୍ବତ୍ଥେୱ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଗିଲାନେନପି ଆରାମେ ଆରାମୂପଚାରେ ଛତ୍ତଂ ଧାରେତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୭୦) ୱଚନତୋ ପନ ଅଗିଲାନସ୍ସପି ଆରାମଆରାମୂପଚାରେସୁ ଛତ୍ତଂ ଧାରେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୪୦. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଦୀଘା ନଖା ଧାରେତବ୍ବା, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ମଂସପ୍ପମାଣେନ ନଖଂ ଛିନ୍ଦିତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୭୪) ୱଚନତୋ ଦୀଘା ନଖା ଛିନ୍ଦିତବ୍ବା । ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ୱୀସତିମଟ୍ଠଂ କାରାପେତବ୍ବଂ, ୟୋ କାରାପେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ମଲମତ୍ତଂ ଅପକଡ୍ଢିତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୭୪) ୱଚନତୋ ୱୀସତିପି ନଖେ ଲିଖିତମଟ୍ଠେ କାରାପେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ନଖତୋ ମଲମତ୍ତଂ ପନ ଅପକଡ୍ଢିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସମ୍ବାଧେ ଲୋମଂ ସଂହରାପେତବ୍ବଂ, ୟୋ ସଂହରାପେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଆବାଧପଚ୍ଚୟା ସମ୍ବାଧେ ଲୋମଂ ସଂହରାପେତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୭୫) ୱଚନତୋ ଗଣ୍ଡୱଣାଦିଆବାଧଂ ୱିନା ସମ୍ବାଧେ ଲୋମଂ ସଂହରାପେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଦୀଘଂ ନାସିକାଲୋମଂ ଧାରେତବ୍ବଂ, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୭୫) ୱଚନତୋ ସଣ୍ଡାସେନ ନାସିକାଲୋମଂ ସଂହରାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସକ୍ଖରାଦୀହି ନାସିକାଲୋମଂ ଗାହାପନେପି ଆପତ୍ତି ନତ୍ଥି, ଅନୁରକ୍ଖଣତ୍ଥଂ ପନ ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସଣ୍ଡାସ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୭୫) ସଣ୍ଡାସୋ ଅନୁଞ୍ଞାତୋ । ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଲିତଂ ଗାହାପେତବ୍ବଂ, ୟୋ ଗାହାପେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୭୫) ୱଚନତୋ ପଲିତଂ ଗାହାପେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟଂ ପନ ଭମୁକାୟ ୱା ନଲାଟେ ୱା ଦାଠିକାୟ ୱା ଉଗ୍ଗନ୍ତ୍ୱା ବୀଭଚ୍ଛଂ ହୁତ୍ୱା ଠିତଂ, ତାଦିସଂ ଲୋମଂ ପଲିତଂ ୱା ଅପଲିତଂ ୱା ଗାହାପେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୪୧. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅକାୟବନ୍ଧନେନ ଗାମୋ ପୱିସିତବ୍ବୋ, ୟୋ ପୱିସେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୭୮) ୱଚନତୋ ଅକାୟବନ୍ଧନେନ ଗାମୋ ନ ପୱିସିତବ୍ବୋ, ଅବନ୍ଧିତ୍ୱା ନିକ୍ଖମନ୍ତେନ ୟତ୍ଥ ସରତି, ତତ୍ଥ ବନ୍ଧିତବ୍ବଂ । ‘‘ଆସନସାଲାୟ ବନ୍ଧିସ୍ସାମୀ’’ତି ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ସରିତ୍ୱା ୟାୱ ନ ବନ୍ଧତି, ନ ତାୱ ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତବ୍ବଂ ।

୪୨. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଗିହିନିୱତ୍ଥଂ ନିୱାସେତବ୍ବଂ, ୟୋ ନିୱାସେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି(ଚୂଳୱ॰ ୨୮୦) ଆଦିୱଚନତୋ ହତ୍ଥିସୋଣ୍ଡାଦିୱସେନ ଗିହିନିୱତ୍ଥଂ ନ ନିୱାସେତବ୍ବଂ, ସେତପଟପାରୁତାଦିୱସେନ ନ ଗିହିପାରୁତଂ ପାରୁପିତବ୍ବଂ, ମଲ୍ଲକମ୍ମକରାଦୟୋ ୱିୟ କଚ୍ଛଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା ନ ନିୱାସେତବ୍ବଂ । ଏୱଂ ନିୱାସେତୁଂ ଗିଲାନସ୍ସପି ମଗ୍ଗପ୍ପଟିପନ୍ନସ୍ସପି ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟମ୍ପି ମଗ୍ଗଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତା ଏକଂ ୱା ଦ୍ୱେ ୱା କୋଣେ ଉକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଅନ୍ତରୱାସକସ୍ସ ଉପରି ଲଗ୍ଗନ୍ତି, ଅନ୍ତୋ ୱା ଏକଂ କାସାୱଂ ତଥା ନିୱାସେତ୍ୱା ବହି ଅପରଂ ନିୱାସେନ୍ତି, ସବ୍ବଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ଗିଲାନୋ ପନ ଅନ୍ତୋକାସାୱସ୍ସ ଓୱଟ୍ଟିକଂ ଦସ୍ସେତ୍ୱା ଅପରଂ ଉପରି ନିୱାସେତୁଂ ଲଭତି, ଅଗିଲାନେନ ଦ୍ୱେ ନିୱାସେନ୍ତେନ ସଗୁଣଂ କତ୍ୱା ନିୱାସେତବ୍ବାନି ।

୪୩. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଉଭତୋକାଜଂ ହରିତବ୍ବଂ, ୟୋ ହରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୮୧) ୱଚନତୋ ଉଭତୋକାଜଂ ହରିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଏକତୋକାଜଂ ଅନ୍ତରାକାଜଂ ସୀସଭାରଂ ଖନ୍ଧଭାରଂ କଟିଭାରଂ ଓଲମ୍ବକ’’ନ୍ତି ୱଚନତୋ ଏକତୋକାଜାଦିଂ ହରିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୪୪. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଦୀଘଂ ଦନ୍ତକଟ୍ଠଂ ଖାଦିତବ୍ବଂ, ୟୋ ଖାଦେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୮୨) ୱଚନତୋ ନ ଦୀଘଂ ଦନ୍ତକଟ୍ଠଂ ଖାଦିତବ୍ବଂ । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଟ୍ଠଙ୍ଗୁଲପରମଂ ଦନ୍ତକଟ୍ଠଂ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଚତୁରଙ୍ଗୁଲପଚ୍ଛିମଂ ଦନ୍ତକଟ୍ଠ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୮୨) ୱଚନତୋ ମନୁସ୍ସାନଂ ପମାଣଙ୍ଗୁଲେନ ଅଟ୍ଠଙ୍ଗୁଲପରମଂ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲପଚ୍ଛିମଞ୍ଚ ଦନ୍ତକଟ୍ଠଂ ଖାଦିତବ୍ବଂ ।

୪୫. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ରୁକ୍ଖୋ ଅଭିରୁହିତବ୍ବୋ, ୟୋ ଅଭିରୁହେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସତି କରଣୀୟେ ପୋରିସଂ ରୁକ୍ଖଂ ଅଭିରୁହିତୁଂ ଆପଦାସୁ ୟାୱଦତ୍ଥ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୮୪) ୱଚନତୋ ନ ରୁକ୍ଖଂ ଅଭିରୁହିତବ୍ବଂ, ସୁକ୍ଖକଟ୍ଠଗହଣାଦିକିଚ୍ଚେ ପନ ସତି ପୁରିସପ୍ପମାଣଂ ଅଭିରୁହିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଆପଦାସୂତି ୱାଳମିଗାଦୟୋ ୱା ଦିସ୍ୱା ମଗ୍ଗମୂଳ୍ହୋ ୱା ଦିସା ଓଲୋକେତୁକାମୋ ହୁତ୍ୱା ଦୱଡାହଂ ୱା ଉଦକୋଘଂ ୱା ଆଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଦିସ୍ୱା ଅତିଉଚ୍ଚମ୍ପି ରୁକ୍ଖଂ ଆରୋହିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୪୬. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ବୁଦ୍ଧୱଚନଂ ଛନ୍ଦସୋ ଆରୋପେତବ୍ବଂ, ୟୋ ଆରୋପେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସକାୟ ନିରୁତ୍ତିୟା ବୁଦ୍ଧୱଚନଂ ପରିୟାପୁଣିତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୮୫) ୱଚନତୋ ୱେଦଂ ୱିୟ ବୁଦ୍ଧୱଚନଂ ସକ୍କଟଭାସାୟ ୱାଚନାମଗ୍ଗଂ ଆରୋଚେତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ସକାୟ ପନ ମାଗଧିକାୟ ନିରୁତ୍ତିୟା ପରିୟାପୁଣିତବ୍ବଂ ।

୪୭. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଲୋକାୟତଂ ପରିୟାପୁଣିତବ୍ବଂ, ୟୋ ପରିୟାପୁଣେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି(ଚଊଳୱ॰ ୨୮୬) ଆଦିୱଚନତୋ ଲୋକାୟତସଙ୍ଖାତଂ ‘‘ସବ୍ବଂ ଉଚ୍ଛିଟ୍ଠଂ, ସବ୍ବଂ ଅନୁଚ୍ଛିଟ୍ଠଂ, ସେତୋ କାକୋ, କାଳୋ ବକୋ ଇମିନା ଚ ଇମିନା ଚ କାରଣେନା’’ତି ଏୱମାଦିନିରତ୍ଥକକାରଣପଟିସଂୟୁତ୍ତଂ ତିତ୍ଥିୟସତ୍ଥଂ ନେୱ ପରିୟାପୁଣିତବ୍ବଂ, ନ ପରସ୍ସ ୱାଚେତବ୍ବଂ । ନ ଚ ତିରଚ୍ଛାନୱିଜ୍ଜା ପରିୟାପୁଣିତବ୍ବା, ନ ପରସ୍ସ ୱାଚେତବ୍ବା ।

୪୮. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଖିପିତେ ‘ଜୀୱା’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ, ୟୋ ୱଦେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଗିହୀନଂ ‘ଜୀୱଥ ଭନ୍ତେ’ତି ୱୁଚ୍ଚମାନେନ ‘ଚିରଂ ଜୀୱା’ତି ୱତ୍ତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୮୮) ୱଚନତୋ ଖିପିତେ ‘‘ଜୀୱା’’ତି ନ ୱତ୍ତବ୍ବଂ, ଗିହିନା ପନ ‘‘ଜୀୱଥା’’ତି ୱୁଚ୍ଚମାନେନ ‘‘ଚିରଂ ଜୀୱା’’ତି ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୪୯. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଲସୁଣଂ ଖାଦିତବ୍ବଂ, ୟୋ ଖାଦେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଆବାଧପଚ୍ଚୟା ଲସୁଣଂ ଖାଦିତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୮୯) ୱଚନତୋ ଆବାଧଂ ୱିନା ଲସୁଣଂ ଖାଦିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ସୂପସମ୍ପାକାଦୀସୁ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୭୯୭) ପକ୍ଖିତ୍ତଂ ପନ ୱଟ୍ଟତି । ତଞ୍ହି ପଚ୍ଚମାନେସୁ ମୁଗ୍ଗସୂପାଦୀସୁ ୱା ମଚ୍ଛମଂସୱିକତିୟା ୱା ତେଲେ ୱା ବଦରସାଳୱାଦୀସୁ ୱା ଅମ୍ବିଲସାକାଦୀସୁ ୱା ଉତ୍ତରିଭଙ୍ଗେସୁ ୱା ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ଅନ୍ତମସୋ ୟାଗୁଭତ୍ତେପି ପକ୍ଖିତ୍ତଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୫୦. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଧୋତେହି ପାଦେହି ସେନାସନଂ ଅକ୍କମିତବ୍ବଂ, ୟୋ ଅକ୍କମେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୨୪) ୱଚନତୋ ଅଧୋତେହି ପାଦେହି ମଞ୍ଚପୀଠାଦିସେନାସନଂ ପରିକମ୍ମକତା ୱା ଭୂମି ନ ଅକ୍କମିତବ୍ବା । ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଲ୍ଲେହି ପାଦେହି ସେନାସନଂ ଅକ୍କମିତବ୍ବଂ, ୟୋ ଅକ୍କମେୟ୍ୟ ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୨୪) ୱଚନତୋ ୟେହି (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୨୪) ଅକ୍କନ୍ତଟ୍ଠାନେ ଉଦକଂ ପଞ୍ଞାୟତି, ଏୱରୂପେହି ଅଲ୍ଲପାଦେହି ପରିଭଣ୍ଡକତା ଭୂମି ୱା ସେନାସନଂ ୱା ନ ଅକ୍କମିତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ଉଦକସିନେହମତ୍ତମେୱ ପଞ୍ଞାୟତି, ନ ଉଦକଂ, ୱଟ୍ଟତି । ପାଦପୁଞ୍ଛନିଂ ପନ ଅଲ୍ଲପାଦେହିପି ଅକ୍କମିତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସଉପାହନେନ ସେନାସନଂ ଅକ୍କମିତବ୍ବଂ, ୟୋ ଅକ୍କମେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୨୪) ୱଚନତୋ ଧୋତପାଦେହି ଅକ୍କମିତବ୍ବଟ୍ଠାନଂ ସଉପାହନେନ ଅକ୍କମିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପରିକମ୍ମକତାୟ ଭୂମିୟା ନିଟ୍ଠୁଭିତବ୍ବଂ, ୟୋ ନିଟ୍ଠୁଭେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୨୪) ୱଚନତୋ ପରିକମ୍ମକତାୟ ଭୂମିୟା ନ ନିଟ୍ଠୁଭିତବ୍ବଂ । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଖେଳମଲ୍ଲକ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୨୪) ଏୱଂ ଅନୁଞ୍ଞାତେ ଖେଳମଲ୍ଲକେ ନିଟ୍ଠୁଭିତବ୍ବଂ । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଚୋଳକେନ ପଲିୱେଠେତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୨୪) ୱଚନତୋ ସୁଧାଭୂମିୟା ୱା ପରିଭଣ୍ଡଭୂମିୟା ୱା ମଞ୍ଚପୀଠଂ ନିକ୍ଖିପନ୍ତେନ ସଚେ ତଟ୍ଟିକା ୱା କଟସାରକୋ ୱା ନତ୍ଥି, ଚୋଳକେନ ମଞ୍ଚପୀଠାନଂ ପାଦା ୱେଠେତବ୍ବା, ତସ୍ମିଂ ଅସତି ପଣ୍ଣମ୍ପି ଅତ୍ଥରିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, କିଞ୍ଚି ଅନତ୍ଥରିତ୍ୱା ଠପେନ୍ତସ୍ସ ପନ ଦୁକ୍କଟଂ । ୟଦି ପନ ତତ୍ଥ ନେୱାସିକା ଅନତ୍ଥତାୟ ଭୂମିୟାପି ଠପେନ୍ତି, ଅଧୋତପାଦେହିପି ୱଳଞ୍ଜେନ୍ତି, ତଥେୱ ୱଳଞ୍ଜେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପରିକମ୍ମକତା ଭିତ୍ତି ଅପସ୍ସେତବ୍ବା, ୟୋ ଅପସ୍ସେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୨୪) ୱଚନତୋ ପରିକମ୍ମକତା ଭିତ୍ତି ସେତଭିତ୍ତି ୱା ହୋତୁ ଚିତ୍ତକମ୍ମକତା ୱା, ନ ଅପସ୍ସେତବ୍ବା । ନ କେୱଲଞ୍ଚ ଭିତ୍ତିମେୱ, ଦ୍ୱାରମ୍ପି ୱାତପାନମ୍ପି ଅପସ୍ସେନଫଲକମ୍ପି ପାସାଣତ୍ଥମ୍ଭମ୍ପି ରୁକ୍ଖତ୍ଥମ୍ଭମ୍ପି ଚୀୱରେନ ୱା ୟେନ କେନଚି ଅପ୍ପଟିଚ୍ଛାଦେତ୍ୱା ଅପସ୍ସିତୁଂ ନ ଲଭତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଚ୍ଚତ୍ଥରିତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜିତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୨୫) ୱଚନତୋ ପନ ଧୋତପାଦେହି ଅକ୍କମିତବ୍ବଂ, ପରିଭଣ୍ଡକତଂ ଭୂମିଂ ୱା ଭୂମତ୍ଥରଣଂ ସେନାସନଂ ୱା ସଙ୍ଘିକମଞ୍ଚପୀଠଂ ୱା ଅତ୍ତନୋ ସନ୍ତକେନ ପଚ୍ଚତ୍ଥରଣେନ ପଚ୍ଚତ୍ଥରିତ୍ୱାୱ ନିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ । ସଚେ ନିଦ୍ଦାୟତୋପି ପଚ୍ଚତ୍ଥରଣେ ସଙ୍କୁଟିତେ କୋଚି ସରୀରାୱୟୱୋ ମଞ୍ଚଂ ୱା ପୀଠଂ ୱା ଫୁସତି, ଆପତ୍ତିୟେୱ, ଲୋମେସୁ ପନ ଫୁସନ୍ତେସୁ ଲୋମଗଣନାୟ ଆପତ୍ତିୟୋ । ପରିଭୋଗସୀସେନ ଅପସ୍ସୟନ୍ତସ୍ସପି ଏସେୱ ନୟୋ । ହତ୍ଥତଲପାଦତଲେହି ପନ ଫୁସିତୁଂ ଅକ୍କମିତୁଂ ୱା ୱଟ୍ଟତି, ମଞ୍ଚଂ ୱା ପୀଠଂ ୱା ହରନ୍ତସ୍ସ କାୟେ ପଟିହଞ୍ଞତି, ଅନାପତ୍ତି ।

୫୧. ‘‘ଦସୟିମେ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅୱନ୍ଦିୟା । ପୁରେଉପସମ୍ପନ୍ନେନ ପଚ୍ଛୁପସମ୍ପନ୍ନୋ ଅୱନ୍ଦିୟୋ, ଅନୁପସମ୍ପନ୍ନୋ ଅୱନ୍ଦିୟୋ, ନାନାସଂୱାସକୋ ୱୁଡ୍ଢତରୋ ଅଧମ୍ମୱାଦୀ ଅୱନ୍ଦିୟୋ, ମାତୁଗାମୋ ଅୱନ୍ଦିୟୋ, ପଣ୍ଡକୋ ଅୱନ୍ଦିୟୋ, ପାରିୱାସିକୋ ଅୱନ୍ଦିୟୋ, ମୂଲାୟପଟିକସ୍ସନାରହୋ ଅୱନ୍ଦିୟୋ, ମାନତ୍ତାରହୋ ଅୱନ୍ଦିୟୋ, ମାନତ୍ତଚାରିକୋ ଅୱନ୍ଦିୟୋ, ଅବ୍ଭାନାରହୋ ଅୱନ୍ଦିୟୋ’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୧୨) ୱଚନତୋ ଇମେ ଦସ ଅୱନ୍ଦିୟାତି ୱେଦିତବ୍ବା ।

‘‘ପଚ୍ଛୁପସମ୍ପନ୍ନେନ ପୁରେଉପସମ୍ପନ୍ନୋ ୱନ୍ଦିୟୋ, ନାନାସଂୱାସକୋ ୱୁଡ୍ଢତରୋ ଧମ୍ମୱାଦୀ ୱନ୍ଦିୟୋ, ତଥାଗତୋ ଅରହଂ ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧୋ ୱନ୍ଦିୟୋ’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୧୨) – ୱଚନତୋ ଇମେ ତୟୋ ୱନ୍ଦିତବ୍ବା ।

୫୨. ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ତୀଣି ତୂଲାନି ରୁକ୍ଖତୂଲଂ ଲତାତୂଲଂ ପୋଟକୀତୂଲ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୯୭) ୱଚନତୋ ଇମାନି ତୀଣି ତୂଲାନି କପ୍ପିୟାନି । ତତ୍ଥ (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୯୭) ରୁକ୍ଖତୂଲନ୍ତି ସିମ୍ବଲିରୁକ୍ଖାଦୀନଂ ୟେସଂ କେସଞ୍ଚି ରୁକ୍ଖାନଂ ତୂଲଂ । ଲତାତୂଲନ୍ତି ଖୀରୱଲ୍ଲିଆଦୀନଂ ୟାସଂ କାସଞ୍ଚି ୱଲ୍ଲୀନଂ ତୂଲଂ । ପୋଟକୀତୂଲନ୍ତି ପୋଟକୀତିଣାଦୀନଂ ୟେସଂ କେସଞ୍ଚି ତିଣଜାତିକାନଂ ଅନ୍ତମସୋ ଉଚ୍ଛୁନଳାଦୀନମ୍ପି ତୂଲଂ । ଏତେହି ତୀହି ସବ୍ବଭୂତଗାମା ସଙ୍ଗହିତା ହୋନ୍ତି । ରୁକ୍ଖୱଲ୍ଲିତିଣଜାତିୟୋ ହି ମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ଅଞ୍ଞୋ ଭୂତଗାମୋ ନାମ ନତ୍ଥି, ତସ୍ମା ୟସ୍ସ କସ୍ସଚି ଭୂତଗାମସ୍ସ ତୂଲଂ ବିମ୍ବୋହନେ ୱଟ୍ଟତି । ଭିସିଂ ପନ ପାପୁଣିତ୍ୱା ସବ୍ବମେତଂ ଅକପ୍ପିୟତୂଲନ୍ତି ୱୁଚ୍ଚତି । ନ କେୱଲଞ୍ଚ ବିମ୍ବୋହନେ ଏତଂ ତୂଲମେୱ, ହଂସମୋରାଦୀନଂ ସବ୍ବସକୁଣାନଂ ସୀହାଦୀନଂ ସବ୍ବଚତୁପ୍ପଦାନଞ୍ଚ ଲୋମମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି, ପିୟଙ୍ଗୁପୁପ୍ଫବକୁଲପୁପ୍ଫାଦୀନଂ ପନ ୟଂ କିଞ୍ଚି ପୁପ୍ଫଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ତମାଲପତ୍ତଂ ସୁଦ୍ଧମେୱ ନ ୱଟ୍ଟତି, ମିସ୍ସକଂ ପନ ୱଟ୍ଟତି, ଭିସୀନଂ ଅନୁଞ୍ଞାତଂ ପଞ୍ଚୱିଧଂ ଉଣ୍ଣାଦିତୂଲମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି ।

୫୩. ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚ ଭିସିୟୋ ଉଣ୍ଣଭିସିଂ ଚୋଳଭିସିଂ ୱାକଭିସିଂ ତିଣଭିସିଂ ପଣ୍ଣଭିସି’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୯୭) ୱଚନତୋ ପଞ୍ଚହି ଉଣ୍ଣାଦୀହି ପୂରିତା ପଞ୍ଚ ଭିସିୟୋ ଅନୁଞ୍ଞାତା । ତୂଲଗଣନାୟ ହି ଏତାସଂ ଗଣନା ୱୁତ୍ତା । ତତ୍ଥ ଉଣ୍ଣଗ୍ଗହଣେନ ନ କେୱଲଂ ଏଳକଲୋମମେୱ ଗହିତଂ, ଠପେତ୍ୱା ପନ ମନୁସ୍ସଲୋମଂ ୟଂ କିଞ୍ଚି କପ୍ପିୟାକପ୍ପିୟମଂସଜାତୀନଂ ପକ୍ଖିଚତୁପ୍ପଦାନଂ ଲୋମଂ ସବ୍ବଂ ଇଧ ଉଣ୍ଣଗ୍ଗହଣେନେୱ ଗହିତଂ । ତସ୍ମା ଛନ୍ନଂ ଚୀୱରାନଂ ଛନ୍ନଂ ଅନୁଲୋମଚୀୱରାନଞ୍ଚ ଅଞ୍ଞତରେନ ଭିସିଚ୍ଛୱିଂ କତ୍ୱା ତଂ ସବ୍ବଂ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଭିସିଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ଏଳକଲୋମାନି ପନ ଅପକ୍ଖିପିତ୍ୱା କମ୍ବଲମେୱ ଚତୁଗ୍ଗୁଣଂ ପଞ୍ଚଗୁଣଂ ୱା ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା କତାପି ଉଣ୍ଣଭିସିସଙ୍ଖ୍ୟମେୱ ଗଚ୍ଛତି ।

ଚୋଳଭିସିଆଦୀସୁ ୟଂ କିଞ୍ଚି ନୱଚୋଳଂ ୱା ପୁରାଣଚୋଳଂ ୱା ସଂହରିତ୍ୱା ଅନ୍ତୋ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ୱା କତା ଚୋଳଭିସି । ୟଂ କିଞ୍ଚି ୱାକଂ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା କତା ୱାକଭିସି। ୟଂ କିଞ୍ଚି ତିଣଂ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା କତା ତିଣଭିସି। ଅଞ୍ଞତ୍ର ସୁଦ୍ଧତମାଲପତ୍ତା ୟଂ କିଞ୍ଚି ପଣ୍ଣଂ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା କତା ପଣ୍ଣଭିସୀତି ୱେଦିତବ୍ବା । ତମାଲପତ୍ତଂ ପନ ଅଞ୍ଞେନ ମିସ୍ସମେୱ ୱଟ୍ଟତି । ସୁଦ୍ଧଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟଂ ପନେତଂ ଉଣ୍ଣାଦିପଞ୍ଚୱିଧଂ ତୂଲଂ ଭିସିୟଂ ୱଟ୍ଟତି, ତଂ ମସୂରକେପି ୱଟ୍ଟତୀତି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ଏତେନ ମସୂରକଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତୀତି ସିଦ୍ଧଂ ହୋତି । ଭିସିୟା ପମାଣନିୟମୋ ନତ୍ଥି, ମଞ୍ଚଭିସି ପୀଠଭିସି ଭୂମତ୍ଥରଣଭିସି ଚଙ୍କମନଭିସି ପାଦପୁଞ୍ଛନଭିସୀତି ଏତାସଂ ଅନୁରୂପତୋ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋ ରୁଚିୱସେନ ପମାଣଂ କାତବ୍ବଂ । ବିମ୍ବୋହନଂ ପନ ପମାଣୟୁତ୍ତମେୱ ୱଟ୍ଟତି ।

୫୪. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଡ୍ଢକାୟିକାନି ବିମ୍ବୋହନାନି ଧାରେତବ୍ବାନି, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୯୭) ୟେସୁ କଟିତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୟାୱ ସୀସଂ ଉପଦହନ୍ତି, ତାଦିସାନି ଉପଡ୍ଢକାୟପ୍ପମାଣାନି ବିମ୍ବୋହନାନି ପଟିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସୀସପ୍ପମାଣଂ ବିମ୍ବୋହନ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୯୭) ସୀସପ୍ପମାଣଂ ଅନୁଞ୍ଞାତଂ । ସୀସପ୍ପମାଣଂ ନାମ ୟସ୍ସ ୱିତ୍ଥାରତୋ ତୀସୁ କଣ୍ଣେସୁ ଦ୍ୱିନ୍ନଂ କଣ୍ଣାନଂ ଅନ୍ତରଂ ମିନିୟମାନଂ ୱିଦତ୍ଥି ଚେୱ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲଞ୍ଚ ହୋତି, ମଜ୍ଝଟ୍ଠାନଂ ମୁଟ୍ଠିରତନଂ ହୋତି । ‘‘ଦୀଘତୋ ପନ ଦିୟଡ୍ଢରତନଂ ୱା ଦ୍ୱିରତନଂ ୱା’’ତି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ଅୟଂ ସୀସପ୍ପମାଣସ୍ସ ଉକ୍କଟ୍ଠପରିଚ୍ଛେଦୋ, ଇତୋ ଉଦ୍ଧଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ହେଟ୍ଠା ୱଟ୍ଟତି। ଅଗିଲାନସ୍ସ ସୀସୂପଧାନଞ୍ଚ ପାଦୂପଧାନଞ୍ଚାତି ଦ୍ୱୟମେୱ ୱଟ୍ଟତି, ଗିଲାନସ୍ସ ବିମ୍ବୋହନାନି ସନ୍ଥରିତ୍ୱା ଉପରି ପଚ୍ଚତ୍ଥରଣଂ ଦତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜିତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ୟାନି ପନ ଭିସୀନଂ ଅନୁଞ୍ଞାତାନି ପଞ୍ଚ କପ୍ପିୟତୂଲାନି, ତେହି ବିମ୍ବୋହନଂ ମହନ୍ତମ୍ପି ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ଫୁସ୍ସଦେୱତ୍ଥେରୋ ଆହ । ୱିନୟଧରଉପତିସ୍ସତ୍ଥେରୋ ପନ ‘‘ବିମ୍ବୋହନଂ କରିସ୍ସାମୀତି କପ୍ପିୟତୂଲଂ ୱା ଅକପ୍ପିୟତୂଲଂ ୱା ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା କରୋନ୍ତସ୍ସ ପମାଣମେୱ ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ଆହ ।

୫୫. ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଆସନ୍ଦିକ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୯୭) ୱଚନତୋ ଚତୁରସ୍ସପୀଠସଙ୍ଖାତୋ ଆସନ୍ଦିକୋ ୱଟ୍ଟତି, ସୋ ଚ ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଉଚ୍ଚକମ୍ପି ଆସନ୍ଦିକ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୯୭) ୱଚନତୋ ଅଟ୍ଠଙ୍ଗୁଲତୋ ଉଚ୍ଚପାଦକୋପି ୱଟ୍ଟତି । ଏକତୋଭାଗେନ ଦୀଘପୀଠମେୱ ହି ଅଟ୍ଠଙ୍ଗୁଲତୋ ଉଚ୍ଚପାଦକଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ତସ୍ମା ଚତୁରସ୍ସପୀଠଂ ପମାଣାତିକ୍କନ୍ତମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସତ୍ତଙ୍ଗ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୯୭) ୱଚନତୋ ତୀସୁ ଦିସାସୁ ଅପସ୍ସୟଂ କତ୍ୱା କତମଞ୍ଚୋପି ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଉଚ୍ଚକମ୍ପି ସତ୍ତଙ୍ଗ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୯୭) ୱଚନତୋ ଅୟମ୍ପି ପମାଣାତିକ୍କନ୍ତୋ ଚ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଭଦ୍ଦପୀଠ’’ନ୍ତିଆଦିନା (ଚୂଳୱ॰ ୨୯୭) ପାଳିୟଂ ଅନୁଞ୍ଞାତଂ ୱେତ୍ତମୟପୀଠଂ ପିଲୋତିକାବଦ୍ଧପୀଠଂ ଦାରୁପଟ୍ଟିକାୟ ଉପରି ପାଦେ ଠପେତ୍ୱା ଭୋଜନଫଲକଂ ୱିୟ କତଂ ଏଳକପାଦପୀଠଂ ଆମଲକାକାରେନ ୟୋଜିତଂ ବହୁପାଦକଂ ଆମଣ୍ଡକୱଟ୍ଟିକପୀଠଂ ପଲାଲପୀଠଂ ଫଲକପୀଠଞ୍ଚ ପାଳିୟଂ ଅନାଗତଞ୍ଚ ଅଞ୍ଞମ୍ପି ୟଂ କିଞ୍ଚି ଦାରୁମୟପୀଠଂ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଉଚ୍ଚେ ମଞ୍ଚେ ସୟିତବ୍ବଂ, ୟୋ ସୟେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୯୭) ୱଚନତୋ ପମଣାତିକ୍କନ୍ତେ ମଞ୍ଚେ ସୟନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ, ତଂ ପନ କରୋନ୍ତସ୍ସ କାରାପେନ୍ତସ୍ସ ଚ ଛେଦନକଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ଅଞ୍ଞେନ କତଂ ପଟିଲଭିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତେନ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ସଚେ ନ ଛିନ୍ଦିତୁକାମୋ ହୋତି, ଭୂମିୟଂ ନିଖନିତ୍ୱା ପମାଣଂ ଉପରି ଦସ୍ସେତି, ଉତ୍ତାନକଂ ୱା କତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜତି, ଉକ୍ଖିପିତ୍ୱା ତୁଲାସଙ୍ଘାଟେ ଠପେତ୍ୱା ଅଟ୍ଟଂ କତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜତି, ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଉଚ୍ଚା ମଞ୍ଚପଟିପାଦକା ଧାରେତବ୍ବା, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଟ୍ଠଙ୍ଗୁଲପରମଂ ମଞ୍ଚପଟିପାଦକ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୯୭) ୱଚନତୋ ମନୁସ୍ସାନଂ ପମାଣଙ୍ଗୁଲେନ ଅଟ୍ଠଙ୍ଗୁଲପରମୋୱ ମଞ୍ଚପଟିପାଦକୋ ୱଟ୍ଟତି, ତତୋ ଉଦ୍ଧଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

୫୬. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଉଚ୍ଚାସୟନମହାସୟନାନି ଧାରେତବ୍ବାନି, ସେୟ୍ୟଥିଦଂ, ଆସନ୍ଦି ପଲ୍ଲଙ୍କୋ ଗୋନକୋ ଚିତ୍ତକୋ ପଟିକା ପଟଲିକା ତୂଲିକା ୱିକତିକା ଉଦ୍ଦଲୋମି ଏକନ୍ତଲୋମି କଟ୍ଟିସ୍ସଂ କୋସେୟ୍ୟଂ କୁତ୍ତକଂ ହତ୍ଥତ୍ଥରଂ ଅସ୍ସତ୍ଥରଂ ରଥତ୍ଥରଂ ଅଜିନପୱେଣୀ କଦଲିମିଗପୱରପଚ୍ଚତ୍ଥରଣଂ ସଉତ୍ତରଚ୍ଛଦଂ ଉଭତୋଲୋହିତକୂପଧାନଂ, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୫୪) ୱଚନତୋ ଉଚ୍ଚାସୟନମହାସୟନାନି ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି । ତତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୫୪) ଉଚ୍ଚାସୟନଂ ନାମ ପମାଣାତିକ୍କନ୍ତଂ ମଞ୍ଚଂ । ମହାସୟନଂ ନାମ ଅକପ୍ପିୟତ୍ଥରଣଂ । ଆସନ୍ଦିଆଦୀସୁ ଆସନ୍ଦୀତି ପମାଣାତିକ୍କନ୍ତାସନଂ । ପଲ୍ଲଙ୍କୋତି ପାଦେସୁ ୱାଳରୂପାନି ଠପେତ୍ୱା କତୋ । ଗୋନକୋତି ଦୀଘଲୋମକୋ ମହାକୋଜୱୋ । ଚତୁରଙ୍ଗୁଲାଧିକାନି କିର ତସ୍ସ ଲୋମାନି । ଚିତ୍ତକୋତି ରତନଚିତ୍ରଉଣ୍ଣାମୟତ୍ଥରକୋ । ପଟିକାତି ଉଣ୍ଣାମୟୋ ସେତତ୍ଥରକୋ । ପଟଲିକାତି ଘନପୁପ୍ଫକୋ ଉଣ୍ଣାମୟଲୋମତ୍ଥରକୋ, ୟୋ ‘‘ଆମଲକପଟୋ’’ତିପି ୱୁଚ୍ଚତି । ତୂଲିକାତି ପକତିତୂଲିକାୟେୱ । ୱିକତିକାତି ସୀହବ୍ୟଗ୍ଘାଦିରୂପୱିଚିତ୍ରୋ ଉଣ୍ଣାମୟତ୍ଥରକୋ । ଉଦ୍ଦଲୋମୀତି ଏକତୋ ଉଗ୍ଗତଲୋମଂ ଉଣ୍ଣାମୟତ୍ଥରଣଂ । ଏକନ୍ତଲୋମୀତି ଉଭତୋ ଉଗ୍ଗତଲୋମଂ ଉଣ୍ଣାମୟତ୍ଥରଣଂ । କଟ୍ଟିସ୍ସନ୍ତି ରତନପରିସିବ୍ବିତଂ କୋସେୟ୍ୟକଟ୍ଟିସ୍ସମୟଂ ପଚ୍ଚତ୍ଥରଣଂ । କୋସେୟ୍ୟନ୍ତି ରତନପରିସିବ୍ବିତଂ କୋସିୟସୁତ୍ତମୟଂ ପଚ୍ଚତ୍ଥରଣଂ, ସୁଦ୍ଧକୋସେୟ୍ୟଂ ପନ ୱଟ୍ଟତି ।

କୁତ୍ତକନ୍ତି ସୋଳସନ୍ନଂ ନାଟକିତ୍ଥୀନଂ ଠତ୍ୱା ନଚ୍ଚନୟୋଗ୍ଗଂ ଉଣ୍ଣାମୟତ୍ଥରଣଂ । ହତ୍ଥତ୍ଥରଅସ୍ସତ୍ଥରା ହତ୍ଥିଅସ୍ସପିଟ୍ଠୀସୁ ଅତ୍ଥରଣକଅତ୍ଥରଣା ଏୱ । ରଥତ୍ଥରେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଅଜିନପୱେଣୀତି ଅଜିନଚମ୍ମେହି ମଞ୍ଚପ୍ପମାଣେନ ସିବ୍ବିତ୍ୱା କତା ପୱେଣୀ । କଦଲିମିଗପୱରପଚ୍ଚତ୍ଥରଣନ୍ତି କଦଲିମିଗଚମ୍ମଂ ନାମ ଅତ୍ଥି, ତେନ କତଂ ପୱରପଚ୍ଚତ୍ଥରଣନ୍ତି ଅତ୍ଥୋ । ତଂ କିର ସେତୱତ୍ଥସ୍ସ ଉପରି କଦଲିମିଗଚମ୍ମଂ ପତ୍ଥରିତ୍ୱା ସିବ୍ବିତ୍ୱା କରୋନ୍ତି । ସଉତ୍ତରଚ୍ଛଦନ୍ତି ସହ ଉତ୍ତରଚ୍ଛଦେନ, ଉପରିବଦ୍ଧେନ ରତ୍ତୱିତାନେନ ସଦ୍ଧିନ୍ତି ଅତ୍ଥୋ । ସେତୱିତାନମ୍ପି ହେଟ୍ଠା ଅକପ୍ପିୟପଚ୍ଚତ୍ଥରଣେ ସତି ନ ୱଟ୍ଟତି, ଅସତି ପନ ୱଟ୍ଟତି । ଉଭତୋଲୋହିତକୂପଧାନନ୍ତି ସୀସୂପଧାନଞ୍ଚ ପାଦୂପଧାନଞ୍ଚାତି ମଞ୍ଚସ୍ସ ଉଭତୋଲୋହିତକୂପଧାନଂ, ଏତଂ ନ କପ୍ପତି । ୟଂ ପନ ଏକମେୱ ଉପଧାନଂ ଉଭୋସୁ ପସ୍ସେସୁ ରତ୍ତଂ ୱା ହୋତୁ ପଦୁମୱଣ୍ଣଂ ୱା ୱିଚିତ୍ରଂ ୱା, ସଚେ ପମାଣୟୁତ୍ତଂ, ୱଟ୍ଟତି, ମହାଉପଧାନଂ ପନ ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଂ । ଗୋନକାଦୀନି (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୨୦) ସଙ୍ଘିକୱିହାରେ ୱା ପୁଗ୍ଗଲିକୱିହାରେ ୱା ମଞ୍ଚପୀଠକେସୁ ଅତ୍ଥରିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ଧମ୍ମାସନେ ପନ ଗିହିୱିକତନୀହାରେନ ଲବ୍ଭନ୍ତି, ତତ୍ରାପି ନିପଜ୍ଜିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଠପେତ୍ୱା ତୀଣି ଆସନ୍ଦିଂ ପଲ୍ଲଙ୍କଂ ତୂଲିକଂ ଗିହିୱିକତଂ ଅଭିନିସୀଦିତୁଂ, ନ ତ୍ୱେୱ ଅଭିନିପଜ୍ଜିତୁ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୧୪) – ୱଚନତୋ ଆସନ୍ଦାଦିତ୍ତୟଂ ଠପେତ୍ୱା ଅୱସେସେସୁ ଗୋନକାଦୀସୁ ଗିହିୱିକତେସୁ ଧମ୍ମାସନେ ୱା ଭତ୍ତଗ୍ଗେ ୱା ଅନ୍ତରଘରେ ୱା ନିସୀଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ନିପଜ୍ଜିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ତୂଲୋନଦ୍ଧଂ ପନ ମଞ୍ଚପୀଠଂ ଭତ୍ତଗ୍ଗେ ଅନ୍ତରଘରେୟେୱ ନିସୀଦିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ତତ୍ଥାପି ନିପଜ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ତୂଲୋନଦ୍ଧଂ ପନ ମଞ୍ଚପୀଠଂ କାରାପେନ୍ତସ୍ସପି ଉଦ୍ଦାଲନକଂ ପାଚିତ୍ତିୟଂ ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଓନଦ୍ଧମଞ୍ଚଂ ଓନଦ୍ଧପୀଠ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୨୯୭) ୱଚନତୋ ପନ ଚମ୍ମାଦୀହି ଓନଦ୍ଧଂ ମଞ୍ଚପୀଠଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପାୱାରଂ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, କୋସେୟ୍ୟପାୱାରଂ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, କୋଜୱଂ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, କମ୍ବଲ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୩୩୭-୩୩୮) – ୱଚନତୋ ପାୱାରାଦୀନି ସଙ୍ଘିକାନି ୱା ହୋନ୍ତୁ ପୁଗ୍ଗଲିକାନି ୱା, ୟଥାସୁଖଂ ୱିହାରେ ୱା ଅନ୍ତରଘରେ ୱା ୟତ୍ଥ କତ୍ଥଚି ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟନ୍ତି । କୋଜୱଂ ପନେତ୍ଥ ପକତିକୋଜୱମେୱ ୱଟ୍ଟତି, ମହାପିଟ୍ଠିୟକୋଜୱଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସବ୍ବଂ ପାସାଦପରିଭୋଗ’’ନ୍ତି (ଚୂଳୱ॰ ୩୨୦) ୱଚନତୋ ସୁୱଣ୍ଣରଜତାଦିୱିଚିତ୍ରାନି (ଚୂଳୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୨୦) କୱାଟାନି ମଞ୍ଚପୀଠାନି ତାଲୱଣ୍ଟାନି ସୁୱଣ୍ଣରଜତୟୋନି ପାନୀୟଘଟପାନୀୟସରାୱାନି, ୟଂ କିଞ୍ଚି ଚିତ୍ତକମ୍ମକତଂ, ସବ୍ବଂ ସେନାସନପରିଭୋଗେ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ପାସାଦସ୍ସ ଦାସିଦାସଂ ଖେତ୍ତୱତ୍ଥୁଂ ଗୋମହିଂସଂ ଦେମା’’ତି ୱଦନ୍ତି, ପାଟେକ୍କଂ ଗହଣକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥି, ପାସାଦେ ପଟିଗ୍ଗହିତେ ପଟିଗ୍ଗହିତମେୱ ହୋତି ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଏକପଲାସିକଂ ଉପାହନଂ… ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଦିଗୁଣା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ତିଗୁଣା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ଗୁଣଙ୍ଗୁଣୂପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୪୫) – ୱଚନତୋ ଏକପଟଲାୟେୱ ଉପାହନା ୱଟ୍ଟତି, ଦ୍ୱିପଟଲା ପନ ତିପଟଲା ନ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ଗୁଣଙ୍ଗୁଣୂପାହନା (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୪୫) ନାମ ଚତୁପଟଲତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୱୁଚ୍ଚତି, ସା ପନ ମଜ୍ଝିମଦେସେୟେୱ ନ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସବ୍ବପଚ୍ଚନ୍ତିମେସୁ ଜନପଦେସୁ ଗୁଣଙ୍ଗୁଣୂପାହନ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୨୫୯) – ୱଚନତୋ ପଚ୍ଚନ୍ତିମେସୁ ଜନପଦେସୁ ଗୁଣଙ୍ଗୁଣୂପାହନା ନୱା ୱା ହୋତୁ ପରିଭୁତ୍ତା ୱା, ୱଟ୍ଟତି । ମଜ୍ଝିମଦେସେ ପନ ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଓମୁକ୍କଂ ଗୁଣଙ୍ଗୁଣୂପାହନଂ । ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ନୱା ଗୁଣଙ୍ଗୁଣୂପାହନା ଧାରେତବ୍ବା, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୪୭) ୱଚନତୋ ପଟିମୁଞ୍ଚିତ୍ୱା ଅପନୀତା ପରିଭୁତ୍ତାୟେୱ ଗୁଣଙ୍ଗୁଣୂପାହନା ୱଟ୍ଟତି, ଅପରିଭୁତ୍ତା ପଟିକ୍ଖିତ୍ତାୟେୱ । ଏକପଟଲା ପନ ପରିଭୁତ୍ତା ୱା ହୋତୁ ଅପରିଭୁତ୍ତା ୱା, ସବ୍ବତ୍ଥ ୱଟ୍ଟତି । ଏତ୍ଥ ଚ ମନୁସ୍ସଚମ୍ମଂ ଠପେତ୍ୱା ୟେନ କେନଚି ଚମ୍ମେନ କତା ଉପାହନା ୱଟ୍ଟତି । ଉପାହନକୋସକସତ୍ଥକକୋସକକୁଞ୍ଚିକକୋସକେସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସବ୍ବନୀଲିକା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ସବ୍ବପୀତିକା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ସବ୍ବଲୋହିତିକା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ସବ୍ବମଞ୍ଜିଟ୍ଠିକା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ସବ୍ବକଣ୍ହା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ସବ୍ବମହାରଙ୍ଗରତ୍ତା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା । ନ ସବ୍ବମହାନାମରତ୍ତା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୪୬) – ୱଚନତୋ ସବ୍ବନୀଲିକାଦି ଉପାହନା ନ ୱଟ୍ଟତି । ଏତ୍ଥ ଚ ନୀଲିକା ଉମାପୁପ୍ଫୱଣ୍ଣା ହୋତି । ପୀତିକା କଣିକାରପୁପ୍ଫୱଣ୍ଣା… ଲୋହିତିକା ଜୟସୁମନପୁପ୍ଫୱଣ୍ଣା… ମଞ୍ଜିଟ୍ଠିକା ମଞ୍ଜିଟ୍ଠୱଣ୍ଣା ଏୱ… କଣ୍ହା ଅଦ୍ଦାରିଟ୍ଠକୱଣ୍ଣା… ମହାରଙ୍ଗରତ୍ତା ସତପଦିପିଟ୍ଠିୱଣ୍ଣା… ମହାନାମରତ୍ତା ସମ୍ଭିନ୍ନୱଣ୍ଣା ହୋତି ପଣ୍ଡୁପଲାସୱଣ୍ଣା । କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ପନ ‘‘ପଦୁମପୁପ୍ଫୱଣ୍ଣା’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ଏତାସୁ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଲଭିତ୍ୱା ରଜନଂ ଚୋଳକେନ ପୁଞ୍ଛିତ୍ୱା ୱଣ୍ଣଂ ଭିନ୍ଦିତ୍ୱା ଧାରେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ଅପ୍ପମତ୍ତକେପି ଭିନ୍ନେ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ନୀଲକୱଦ୍ଧିକା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ପୀତକୱଦ୍ଧିକା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ଲୋହିତକୱଦ୍ଧିକା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ମଞ୍ଜିଟ୍ଠିକୱଦ୍ଧିକା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ କଣ୍ହୱଦ୍ଧିକା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ମହାରଙ୍ଗରତ୍ତୱଦ୍ଧିକା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ମହାନାମରତ୍ତୱଦ୍ଧିକା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୪୬) – ୱଚନତୋ ୟାସଂ ୱଦ୍ଧାୟେୱ ନୀଲାଦିୱଣ୍ଣା ହୋନ୍ତି, ତାପି ନ ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ୱଣ୍ଣଭେଦଂ ପନ କତ୍ୱା ଧାରେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଖଲ୍ଲକବଦ୍ଧା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ପୁଟବଦ୍ଧା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ପାଲିଗୁଣ୍ଠିମା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ତୂଲପୁଣ୍ଣିକା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ତିତ୍ତିରପତ୍ତିକା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ମେଣ୍ଡୱିସାଣୱଦ୍ଧିକା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ଅଜୱିସାଣୱଦ୍ଧିକା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ୱିଚ୍ଛିକାଳିକା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ମୋରପିଞ୍ଛପରିସିବ୍ବିତା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ଚିତ୍ରା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୪୬) – ୱଚନତୋ ଖଲ୍ଲକବଦ୍ଧାଦି ଉପାହନାପି ନ ୱଟ୍ଟତି । ତତ୍ଥ ଖଲ୍ଲକବଦ୍ଧାତି ପଣ୍ହିପିଧାନତ୍ଥଂ ତଲେ ଖଲ୍ଲକଂ ବନ୍ଧିତ୍ୱା କତା । ପୁଟବଦ୍ଧାତି ୟୋନକଉପାହନା ୱୁଚ୍ଚତି, ୟା ୟାୱ ଜଙ୍ଘତୋ ସବ୍ବପାଦଂ ପଟିଚ୍ଛାଦେତି । ପାଲିଗୁଣ୍ଠିମାତି ପଲିଗୁଣ୍ଠିତ୍ୱା କତା, ଉପରି ପାଦମତ୍ତମେୱ ପଟିଚ୍ଛାଦେତି, ନ ଜଙ୍ଘଂ । ତୂଲପୁଣ୍ଣିକାତି ତୂଲପିଚୁନା ପୂରେତ୍ୱା କତା । ତିତ୍ତିରପତ୍ତିକାତି ତିତ୍ତିରପତ୍ତସଦିସା ୱିଚିତ୍ରବଦ୍ଧା । ମେଣ୍ଡୱିସାଣୱଦ୍ଧିକାତି କଣ୍ଣିକଟ୍ଠାନେ ମେଣ୍ଡକସିଙ୍ଗସଣ୍ଠାନେ ୱଦ୍ଧେ ୟୋଜେତ୍ୱା କତା । ଅଜୱିସାଣୱଦ୍ଧିକାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ, ୱିଚ୍ଛିକାଳିକାପି ତତ୍ଥେୱ ୱିଚ୍ଛିକନଙ୍ଗୁଟ୍ଠସଣ୍ଠାନେ ୱଦ୍ଧେ ୟୋଜେତ୍ୱା କତା । ମୋରପିଞ୍ଛପରିସିବ୍ବିତାତି ତଲେସୁ ୱା ୱଦ୍ଧେସୁ ୱା ମୋରପିଞ୍ଛେହି ସୁତ୍ତକସଦିସେହି ପରିସିବ୍ବିତା । ଚିତ୍ରାତି ୱିଚିତ୍ରା । ଏତାସୁ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଲଭିତ୍ୱା ସଚେ ତାନି ଖଲ୍ଲକାଦୀନି ଅପନେତ୍ୱା ସକ୍କା ହୋନ୍ତି ୱଳଞ୍ଜିତୁଂ, ୱଳଞ୍ଜେତବ୍ବା । ତେସୁ ପନ ସତି ୱଳଞ୍ଜନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସୀହଚମ୍ମପରିକ୍ଖଟା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ବ୍ୟଗ୍ଘଚମ୍ମପରିକ୍ଖଟା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ଦୀପିଚମ୍ମପରିକ୍ଖଟା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ଅଜିନଚମ୍ମପରିକ୍ଖଟା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ଉଦ୍ଦଚମ୍ମପରିକ୍ଖଟା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ମଜ୍ଜାରଚମ୍ମପରିକ୍ଖଟା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ କାଳକଚମ୍ମପରିକ୍ଖଟା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ଲୁୱକଚମ୍ମପରିକ୍ଖଟା ଉପାହନା ଧାରେତବ୍ବା, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୪୬) – ୱଚନତୋ ସୀହଚମ୍ମାଦିପରିକ୍ଖଟାପି ଉପାହନା ନ ୱଟ୍ଟତି । ତତ୍ଥ ସୀହଚମ୍ମପରିକ୍ଖଟା ନାମ ପରିୟନ୍ତେସୁ ଚୀୱରେ ଅନୁୱାତଂ ୱିୟ ସୀହଚମ୍ମଂ ୟୋଜେତ୍ୱା କତା । ଏସ ନୟୋ ସବ୍ବତ୍ଥ । ଲୁୱକଚମ୍ମପରିକ୍ଖଟାତି ପକ୍ଖିବିଳାଲଚମ୍ମପରିକ୍ଖଟା । ଏତାସୁପି ୟା କାଚି ତଂ ଚମ୍ମଂ ଅପନେତ୍ୱା ଧାରେତବ୍ବା ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, କଟ୍ଠପାଦୁକା ଧାରେତବ୍ବା… ନ ତାଲପତ୍ତପାଦୁକା… ନ ୱେଳୁପତ୍ତପାଦୁକା, ନ ତିଣପାଦୁକା… ନ ମୁଞ୍ଜପାଦୁକା, ନ ପବ୍ବଜପାଦୁକା… ନ ହିନ୍ତାଲପାଦୁକା, ନ କମଲପାଦୁକା… ନ କମ୍ବଲପାଦୁକା… ନ ସୋୱଣ୍ଣପାଦୁକା… ନ ରୂପିୟମୟା ପାଦୁକା… ନ ମଣିମୟା… ନ ୱେଳୁରିୟମୟା… ନ ଫଲିକମୟା … ନ କଂସମୟା… ନ କାଚମୟା… ନ ତିପୁମୟା… ନ ସୀସମୟା… ନ ତମ୍ବଲୋହମୟା… ନ କାଚି ସଙ୍କମନୀୟା ପାଦୁକା ଧାରେତବ୍ବା, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୫୦-୨୫୧) – ୱଚନତୋ ୟେନ କେନଚି ତିଣେନ ୱା ଅଞ୍ଞେନ ୱା କତା ୟା କାଚି ସଙ୍କମନୀୟା ପାଦୁକା ନ ଧାରେତବ୍ବା । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ତିସ୍ସୋ ପାଦୁକା ଧୁୱଟ୍ଠାନିୟା ଅସଙ୍କମନୀୟାୟୋ, ୱଚ୍ଚପାଦୁକଂ ପସ୍ସାୱପାଦୁକଂ ଆଚମନପାଦୁକ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୨୫୧) – ୱଚନତୋ ପନ ଭୂମିୟଂ ସୁପ୍ପତିଟ୍ଠିତା ନିଚ୍ଚଲା ଅସଂହାରିୟା ୱଚ୍ଚପାଦୁକାଦୀ ତିସ୍ସୋ ପାଦୁକା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟନ୍ତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସଉପାହନେନ ଗାମୋ ପୱିସିତବ୍ବୋ, ୟୋ ପୱିସେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୫୯) ୱଚନତୋ ସଉପାହନେନ ଗାମୋ ନ ପୱିସିତବ୍ବୋ । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଗିଲାନେନ ଭିକ୍ଖୁନା ସଉପାହନେନ ଗାମଂ ପୱିସିତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୨୫୬) ୱଚନତୋ ପନ ୟସ୍ସ ପାଦା ୱା ଫାଲିତା ପାଦଖୀଲା ୱା ଆବାଧୋ ପାଦା ୱା ଦୁକ୍ଖା ହୋନ୍ତି, ୟୋ ନ ସକ୍କୋତି ଅନୁପାହନୋ ଗାମଂ ପୱିସିତୁଂ, ଏୱରୂପେନ ଗିଲାନେନ ସଉପାହନେନ ଗାମଂ ପୱିସିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଜ୍ଝାରାମେ ଉପାହନଂ ଧାରେତୁଂ ଉକ୍କଂ ପଦୀପଂ କତ୍ତରଦଣ୍ଡ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୨୪୯) ୱଚନତୋ ଅଜ୍ଝାରାମେ ଅଗିଲାନସ୍ସପି ଉପାହନଂ ଧାରେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଆଚରିୟେସୁ ଆଚରିୟମତ୍ତେସୁ ଉପଜ୍ଝାୟେସୁ ଉପଜ୍ଝାୟମତ୍ତେସୁ ଅନୁପାହନେସୁ ଚଙ୍କମମାନେସୁ ସଉପାହନେନ ଚଙ୍କମିତବ୍ବଂ, ୟୋ ଚଙ୍କମେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୪୮) – ୱଚନତୋ ଆଚରିୟାଦୀସୁ ଅନୁପାହନେସୁ ଚଙ୍କମନ୍ତେସୁ ସଉପାହନେନ ନ ଚଙ୍କମିତବ୍ବଂ । ଏତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୪୮) ଚ ପବ୍ବଜ୍ଜାଚରିୟୋ ଉପସମ୍ପଦାଚରିୟୋ ନିସ୍ସୟାଚରିୟୋ ଉଦ୍ଦେସାଚରିୟୋତି ଇମେ ଚତ୍ତାରୋପି ଇଧ ଆଚରିୟା ଏୱ । ଅୱସ୍ସିକସ୍ସ ଛବ୍ବସ୍ସୋ ଆଚରିୟମତ୍ତୋ । ସୋ ହି ଚତୁୱସ୍ସକାଲେ ତଂ ନିସ୍ସାୟ ୱଚ୍ଛତି । ଏୱଂ ଏକୱସ୍ସସ୍ସ ସତ୍ତୱସ୍ସୋ, ଦୁୱସ୍ସସ୍ସ ଅଟ୍ଠୱସ୍ସୋ, ତିୱସ୍ସସ୍ସ ନୱୱସ୍ସୋ, ଚତୁୱସ୍ସସ୍ସ ଦସୱସ୍ସୋତି ଇମେପି ଆଚରିୟମତ୍ତା ଏୱ । ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ସନ୍ଦିଟ୍ଠସମ୍ଭତ୍ତା ପନ ସହାୟଭିକ୍ଖୂ, ୟେ ୱା ପନ କେଚି ଦସୱସ୍ସେହି ମହନ୍ତତରା, ତେ ସବ୍ବେପି ଉପଜ୍ଝାୟମତ୍ତା ନାମ । ଏତ୍ତକେସୁ ଭିକ୍ଖୂସୁ ଅନୁପାହନେସୁ ଚଙ୍କମନ୍ତେସୁ ସଉପାହନସ୍ସ ଚଙ୍କମତୋ ଆପତ୍ତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ମହାଚମ୍ମାନି ଧାରେତବ୍ବାନି ସୀହଚମ୍ମଂ ବ୍ୟଗ୍ଘଚମ୍ମଂ ଦୀପିଚମ୍ମଂ, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ’’ । ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଗୋଚମ୍ମଂ ଧାରେତବ୍ବଂ, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ’’ । ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, କିଞ୍ଚି ଚମ୍ମଂ ଧାରେତବ୍ବଂ, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତିଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୫୫) – ୱଚନତୋ ମଜ୍ଝିମଦେସେ ସୀହଚମ୍ମାଦି ୟଂ କିଞ୍ଚି ଚମ୍ମଂ ଗହେତ୍ୱା ପରିହରିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି । ସୀହଚମ୍ମାଦୀନଞ୍ଚ ପରିହରଣେୟେୱ ପଟିକ୍ଖେପୋ କତୋ । ଭୂମତ୍ଥରଣୱସେନ ପନ ଅଞ୍ଞତ୍ଥ ଅନୀହରନ୍ତେନ ୟଂ କିଞ୍ଚି ଚମ୍ମଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସବ୍ବପଚ୍ଚନ୍ତିମେସୁ ଜନପଦେସୁ ଚମ୍ମାନି ଅତ୍ଥରଣାନି ଏଳକଚମ୍ମଂ ଅଜଚମ୍ମଂ ମିଗଚମ୍ମ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୨୫୯) ୱଚନକୋ ପନ ପଚ୍ଚନ୍ତିମେସୁ ଜନପଦେସୁ ୟଂ କିଞ୍ଚି (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୫୯) ଏଳକଚମ୍ମଞ୍ଚ ଅଜଚମ୍ମଞ୍ଚ ଅତ୍ଥରିତ୍ୱା ନିପଜ୍ଜିତୁଂ ୱା ନିସୀଦିତୁଂ ୱା ୱଟ୍ଟତି । ମିଗଚମ୍ମେ ଏଣିମିଗୋ ୱାତମିଗୋ ପସଦମିଗୋ କୁରୁଙ୍ଗମିଗୋ ମିଗମାତୁକୋ ରୋହିତମିଗୋତି ଏତେସଂୟେୱ ଚମ୍ମାନି ୱଟ୍ଟନ୍ତି, ଅଞ୍ଞେସଂ ପନ –

ମକ୍କଟୋ କାଳସୀହୋ ଚ, ସରଭୋ କଦଲୀମିଗୋ ।

ୟେ ଚ ୱାଳମିଗା କେଚି, ତେସଂ ଚମ୍ମଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ॥

ତତ୍ଥ ୱାଳମିଗାତି ସୀହବ୍ୟଗ୍ଘଅଚ୍ଛତରଚ୍ଛା । ନ କେୱଲଞ୍ଚ ଏତେୟେୱ, ୟେସଂ ୱା ପନ ଚମ୍ମଂ ୱଟ୍ଟତୀତି ୱୁତ୍ତଂ, ତେ ଠପେତ୍ୱା ଅୱସେସା ଅନ୍ତମସୋ ଗୋମହିଂସସସବିଳାରାଦୟୋପି ସବ୍ବେ ଇମସ୍ମିଂ ଅତ୍ଥେ ‘‘ୱାଳମିଗା’’ତ୍ୱେୱ ୱେଦିତବ୍ବା । ଏତେସଞ୍ହି ସବ୍ବେସଂ ପନ ଚମ୍ମଂ ନ ୱଟ୍ଟତି ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ୟାନେନ ୟାୟିତବ୍ବଂ, ୟୋ ୟାୟେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଗିଲାନସ୍ସ ୟାନ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୨୫୩) ୱଚନତୋ ଅଗିଲାନେନ ଭିକ୍ଖୁନା ୟାନେନ ନ ଗନ୍ତବ୍ବଂ । କତରଂ ପନ ୟାନଂ କପ୍ପତି, କତରଂ ନ କପ୍ପତୀତି ? ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପୁରିସୟୁତ୍ତଂ ହତ୍ଥୱଟ୍ଟକଂ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ସିୱିକଂ ପାଟଙ୍କି’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୨୫୩) ୱଚନତୋ ପୁରିସୟୁତ୍ତଂ ହତ୍ଥୱଟ୍ଟକଂ ସିୱିକା ପାଟଙ୍କୀ ଚ ୱଟ୍ଟତି । ଏତ୍ଥ ଚ ପୁରିସୟୁତ୍ତଂ ଇତ୍ଥିସାରଥି ୱା ହୋତୁ ପୁରିସସାରଥି ୱା, ୱଟ୍ଟତି, ଧେନୁୟୁତ୍ତଂ ପନ ନ ୱଟ୍ଟତି । ହତ୍ଥୱଟ୍ଟକଂ ପନ ଇତ୍ଥିୟୋ ୱା ୱଟ୍ଟେନ୍ତୁ ପୁରିସା ୱା, ୱଟ୍ଟତିୟେୱ ।

୫୭. ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅହତାନଂ ଦୁସ୍ସାନଂ ଅହତକପ୍ପାନଂ ଦିଗୁଣଂ ସଙ୍ଘାଟିଂ ଏକଚ୍ଚିୟଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ ଏକଚ୍ଚିୟଂ ଅନ୍ତରୱାସକଂ, ଉତୁଦ୍ଧଟାନଂ ଦୁସ୍ସାନଂ ଚତୁଗ୍ଗୁଣଂ ସଙ୍ଘାଟିଂ ଦିଗୁଣଂ ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ ଦିଗୁଣଂ ଅନ୍ତରୱାସକଂ, ପଂସୁକୂଲେ ୟାୱଦତ୍ଥଂ, ପାପଣିକେ ଉସ୍ସାହୋ କରଣୀୟୋ’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୪୮) ୱଚନତୋ ଅଧୋତାନଂ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୪୮) ଏକୱାରଂ ଧୋତାନଞ୍ଚ ୱତ୍ଥାନଂ ଦୁପଟ୍ଟା ସଙ୍ଘାଟି କାତବ୍ବା, ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗୋ ଅନ୍ତରୱାସକୋ ଚ ଏକପଟ୍ଟୋ କାତବ୍ବୋ । ଉତୁଦ୍ଧଟାନଂ ପନ ହତୱତ୍ଥାନଂ ପିଲୋତିକାନଂ ସଙ୍ଘାଟି ଚତୁଗ୍ଗୁଣା କାତବ୍ବା, ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗୋ ଅନ୍ତରୱାସକୋ ଚ ଦୁପଟ୍ଟୋ କାତବ୍ବୋ, ପଂସୁକୂଲେ ପନ ୟଥାରୁଚି କାତବ୍ବଂ । ଅନ୍ତରାପଣତୋ ପତିତପିଲୋତିକଚୀୱରେପି ଉସ୍ସାହୋ କରଣୀୟୋ, ପରିୟେସନା କାତବ୍ବା, ପରିଚ୍ଛେଦୋ ପନ ନତ୍ଥି, ପଟ୍ଟସତମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି । ସବ୍ବମିଦଂ ସାଦିୟନ୍ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ୱୁତ୍ତଂ । ତୀସୁ ପନ ଚୀୱରେସୁ ଦ୍ୱେ ୱା ଏକଂ ୱା ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା କାତବ୍ବଂ । ସଚେ ନପ୍ପହୋତି, ଆଗନ୍ତୁକପତ୍ତଂ ଦାତବ୍ବଂ । ଆଗନ୍ତୁକପତ୍ତଞ୍ହି ଅପ୍ପହୋନକେ ଅନୁଞ୍ଞାତଂ । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ –

‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଦ୍ୱେ ଛିନ୍ନକାନି ଏକଂ ଅଚ୍ଛିନ୍ନକନ୍ତି । ଦ୍ୱେ ଛିନ୍ନକାନି ଏକଂ ଅଚ୍ଛିନ୍ନକଂ ନପ୍ପହୋତି । ଭଗୱତୋ ଏତମତ୍ଥଂ ଆରୋଚେସୁଂ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଦ୍ୱେ ଅଚ୍ଛିନ୍ନକାନି ଏକଂ ଛିନ୍ନକନ୍ତି । ଦ୍ୱେ ଅଚ୍ଛିନ୍ନକାନି ଏକଂ ଛିନ୍ନକଂ ନପ୍ପହୋତି । ଭଗୱତୋ ଏତମତ୍ଥଂ ଆରୋଚେସୁଂ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅନ୍ୱାଧିକମ୍ପି ଆରୋପେତୁଂ । ନ ଚ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସବ୍ବଂ ଅଚ୍ଛିନ୍ନକଂ ଧାରେତବ୍ବଂ, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୬୦) ।

ତସ୍ମା ସଚେ ପହୋତି ଆଗନ୍ତୁକପତ୍ତଂ, ନ ୱଟ୍ଟତି, ଛିନ୍ଦିତବ୍ବମେୱ ।

‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପୋତ୍ଥକୋ ନିୱାସେତବ୍ବୋ, ୟୋ ନିୱାସେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସବ୍ବନୀଲକାନି ଚୀୱରାନି ଧାରେତବ୍ବାନି… ନ ସବ୍ବପୀତକାନି… ନ ସବ୍ବଲୋହିତକାନି… ନ ସବ୍ବମଞ୍ଜିଟ୍ଠକାନି… ନ ସବ୍ବକଣ୍ହାନି… ନ ସବ୍ବମହାରଙ୍ଗରତ୍ତାନି… ନ ସବ୍ବମହାନାମରତ୍ତାନି… ନ ଅଚ୍ଛିନ୍ନଦସାନି… ନ ଦୀଘଦସାନି… ନ ପୁପ୍ଫଦସାନି… ନ ଫଲଦସାନି ଚୀୱରାନି ଧାରେତବ୍ବାନି… ନ କଞ୍ଚୁକଂ… ନ ତିରୀଟକଂ… ନ ୱେଠନଂ ଧାରେତବ୍ବଂ, ୟୋ ଧାରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୭୧-୩୭୨) – ୱଚନତୋ ପୋତ୍ଥକାଦୀନି ନ ଧାରେତବ୍ବାନି । ତତ୍ଥ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୭୧-୩୭୨) ପୋତ୍ଥକୋତି ମକଚିମୟୋ ୱୁଚ୍ଚତି, ଅକ୍କଦୁସ୍ସକଦଲିଦୁସ୍ସଏରକଦୁସ୍ସାନିପି ପୋତ୍ଥକଗତିକାନେୱ । ସବ୍ବନୀଲକାଦୀନି ରଜନଂ ଧୋୱିତ୍ୱା ପୁନ ରଜିତ୍ୱା ଧାରେତବ୍ବାନି । ନ ସକ୍କା ଚେ ହୋନ୍ତି ଧୋୱିତୁଂ, ପଚ୍ଚତ୍ଥରଣାନି ୱା କାତବ୍ବାନି । ତିପଟ୍ଟଚୀୱରସ୍ସ ୱା ମଜ୍ଝେ ଦାତବ୍ବାନି । ତେସଂ ୱଣ୍ଣନାନତ୍ତଂ ଉପାହନାସୁ ୱୁତ୍ତନୟମେୱ । ଅଚ୍ଛିନ୍ନଦସଦୀଘଦସାନି ଦସା ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା ଧାରେତବ୍ବାନି । କଞ୍ଚୁକଂ ଲଭିତ୍ୱା ଫାଲେତ୍ୱା ରଜିତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ୱେଠନେପି ଏସେୱ ନୟୋ । ତିରୀଟକଂ ପନ ରୁକ୍ଖଚ୍ଛଲ୍ଲିମୟଂ, ତଂ ପାଦପୁଞ୍ଛନିଂ କାତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ।

୫୮. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ କାତବ୍ବଂ, ୟୋ କରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅଧମ୍ମକମ୍ମେ କୟିରମାନେ ପଟିକ୍କୋସିତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୧୫୪) ୱଚନତୋ ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ ନ କାତବ୍ବଂ, କୟିରମାନଞ୍ଚ ନିୱାରେତବ୍ବଂ । ନିୱାରେନ୍ତେହି ଚ ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଚତୂହି ପଞ୍ଚହି ପଟିକ୍କୋସିତୁଂ, ଦ୍ୱୀହି ତୀହି ଦିଟ୍ଠିଂ ଆୱିକାତୁଂ, ଏକେନ ଅଧିଟ୍ଠାତୁଂ ‘ନ ମେତଂ ଖମତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୫୪) ୱଚନତୋ ୟତ୍ଥ ନିୱାରେନ୍ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ଉପଦ୍ଦୱଂ କରୋନ୍ତି, ତତ୍ଥ ଏକକେନ ନ ନିୱାରେତବ୍ବଂ । ସଚେ ଚତ୍ତାରୋ ପଞ୍ଚ ୱା ହୋନ୍ତି, ନିୱାରେତବ୍ବଂ । ସଚେ ପନ ଦ୍ୱେ ୱା ତୟୋ ୱା ହୋନ୍ତି, ‘‘ଅଧମ୍ମକମ୍ମଂ ଇଦଂ, ନ ମେତଂ ଖମତୀ’’ତି ଏୱଂ ଅଞ୍ଞସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ଅତ୍ତନୋ ଦିଟ୍ଠି ଆୱିକାତବ୍ବା । ସଚେ ଏକୋୱ ହୋତି, ‘‘ନ ମେତଂ ଖମତୀ’’ତି ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବଂ । ସବ୍ବଞ୍ଚେତଂ ତେସଂ ଅନୁପଦ୍ଦୱତ୍ଥାୟ ୱୁତ୍ତଂ ।

୫୯. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଅନୋକାସକତୋ ଭିକ୍ଖୁ ଆପତ୍ତିୟା ଚୋଦେତବ୍ବୋ, ୟୋ ଚୋଦେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୫୩) ୱଚନତୋ ଚୋଦେନ୍ତେନ ‘‘କରୋତୁ ମେ ଆୟସ୍ମା ଓକାସଂ, ଅହଂ ତଂ ୱତ୍ତୁକାମୋ’’ତି ଏୱଂ ଓକାସଂ କାରାପେତ୍ୱା ଚୋଦେତବ୍ବୋ । ଅଧିପ୍ପାୟଭେଦୋ ପନେତ୍ଥ ୱେଦିତବ୍ବୋ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨.୩୮୯) । ଅୟଞ୍ହି ଅଧିପ୍ପାୟୋ ନାମ ଚାୱନାଧିପ୍ପାୟୋ ଅକ୍କୋସାଧିପ୍ପାୟୋ କମ୍ମାଧିପ୍ପାୟୋ ୱୁଟ୍ଠାନାଧିପ୍ପାୟୋ ଉପୋସଥପୱାରଣଟ୍ଠପନାଧିପ୍ପାୟୋ ଅନୁୱିଜ୍ଜନାଧିପ୍ପାୟୋ ଧମ୍ମକଥାଧିପ୍ପାୟୋତି ଅନେକୱିଧୋ । ତତ୍ଥ ପୁରିମେସୁ ଚତୂସୁ ଅଧିପ୍ପାୟେସୁ ଓକାସଂ ଅକାରାପେନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ, ଓକାସଂ କାରାପେତ୍ୱାପି ସମ୍ମୁଖା ଅମୂଲକେନ ପାରାଜିକେନ ଚୋଦେନ୍ତସ୍ସ ସଙ୍ଘାଦିସେସୋ, ଅମୂଲକେନ ସଙ୍ଘାଦିସେସେନ ଚୋଦେନ୍ତସ୍ସ ପାଚିତ୍ତିୟଂ, ଅମୂଲିକାୟ ଆଚାରୱିପତ୍ତିୟା ଚୋଦେନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ, ଅକ୍କୋସାଧିପ୍ପାୟେନ ୱଦନ୍ତସ୍ସ ପାଚିତ୍ତିୟଂ । ଅସମ୍ମୁଖା ପନ ସତ୍ତହିପି ଆପତ୍ତିକ୍ଖନ୍ଧେହି ୱଦନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟଂ, ଅସମ୍ମୁଖା ଏୱ ସତ୍ତୱିଧମ୍ପି କମ୍ମଂ କରୋନ୍ତସ୍ସ ଦୁକ୍କଟମେୱ । କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ପନ ‘‘ୱୁଟ୍ଠାନାଧିପ୍ପାୟେନ ‘ତ୍ୱଂ ଇମଂ ନାମ ଆପତ୍ତିଂ ଆପନ୍ନୋ, ତଂ ପଟିକରୋହୀ’ତି ୱଦନ୍ତସ୍ସ ଓକାସକିଚ୍ଚଂ ନତ୍ଥୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ଉପୋସଥପୱାରଣଂ ଠପେନ୍ତସ୍ସପି ଓକାସକମ୍ମଂ ନତ୍ଥି, ଠପନଖେତ୍ତଂ ପନ ଜାନିତବ୍ବଂ ‘‘ସୁଣାତୁ ମେ, ଭନ୍ତେ, ସଙ୍ଘୋ, ଅଜ୍ଜୁପୋସଥୋ ପନ୍ନରସୋ, ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ, ସଙ୍ଘୋ ଉପୋସଥଂ କରେ’’ତି ।

ଏତସ୍ମିଞ୍ହି ରେ-କାରେ ଅନତିକ୍କନ୍ତେୟେୱ ଠପେତୁଂ ଲବ୍ଭତି, ତତୋ ପରଂ ପନ ୟ୍ୟ-କାରେ ପତ୍ତେ ନ ଲବ୍ଭତି । ଏସ ନୟୋ ପୱାରଣାୟ ।

ଅନୁୱିଜ୍ଜକସ୍ସପି ଓସଟେ ୱତ୍ଥୁସ୍ମିଂ ‘‘ଅତ୍ଥେତଂ ତୱା’’ତି ଅନୁୱିଜ୍ଜନାଧିପ୍ପାୟେନ ୱଦନ୍ତସ୍ସ ଓକାସକମ୍ମଂ ନତ୍ଥି । ଧମ୍ମକଥିକସ୍ସପି ଧମ୍ମାସନେ ନିସୀଦିତ୍ୱା ‘‘ୟୋ ଇଦଞ୍ଚିଦଞ୍ଚ କରୋତି, ଅୟଂ ଭିକ୍ଖୁ ଅସ୍ସମଣୋ’’ତିଆଦିନା ନୟେନ ଅନୋଦିସ୍ସ ଧମ୍ମଂ କଥେନ୍ତସ୍ସ ଓକାସକମ୍ମଂ ନତ୍ଥି । ସଚେ ପନ ଓଦିସ୍ସ ନିୟମେତ୍ୱା ‘‘ଅସୁକୋ ଚ ଅସୁକୋ ଚ ଅସ୍ସମଣୋ ଅନୁପାସକୋ’’ତି କଥେତି, ଧମ୍ମାସନତୋ ଓରୋହିତ୍ୱା ଆପତ୍ତିଂ ଦେସେତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସୁଦ୍ଧାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅନାପତ୍ତିକାନଂ ଅୱତ୍ଥୁସ୍ମିଂ ଅକାରଣେ ଓକାସୋ କାରାପେତବ୍ବୋ, ୟୋ କାରାପେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୫୩) ୱଚନତୋ ସୁଦ୍ଧାନଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ ଅକାରଣେ ୱତ୍ଥୁସ୍ମିଂ ଓକାସୋ ନ କାରେତବ୍ବୋ । ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପୁଗ୍ଗଲଂ ତୁଲୟିତ୍ୱା ଓକାସଂ କାତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୧୫୩) ୱଚନତୋ ‘‘ଭୂତମେୱ ନୁ ଖୋ ଆପତ୍ତିଂ ୱଦତି, ଅଭୂତ’’ନ୍ତି ଏୱଂ ଉପପରିକ୍ଖିତ୍ୱା ଓକାସୋ କାତବ୍ବୋ ।

୬୦. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସଦ୍ଧାଦେୟ୍ୟଂ ୱିନିପାତେତବ୍ବଂ, ୟୋ ୱିନିପାତେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୬୧) ୱଚନତୋ ସଦ୍ଧାଦେୟ୍ୟଂ ନ ୱିନିପାତେତବ୍ବଂ । ଠପେତ୍ୱା ମାତାପିତରୋ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୬୧) ସେସଞାତୀନଂ ଦେନ୍ତୋପି ୱିନିପାତେତିୟେୱ, ମାତାପିତରୋ ପନ ରଜ୍ଜେ ଠିତାପି ପତ୍ଥୟନ୍ତି, ଦାତବ୍ବଂ ।

୬୧. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସନ୍ତରୁତ୍ତରେନ ଗାମୋ ପୱିସିତବ୍ବୋ, ୟୋ ପୱିସେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୬୨) ୱଚନତୋ ସନ୍ତରୁତ୍ତରେନ ଗାମୋ ନ ପୱିସିତବ୍ବୋ ।

୬୨. ‘‘ପଞ୍ଚିମେ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଚ୍ଚୟା ସଙ୍ଘାଟିୟା ନିକ୍ଖେପାୟ । ଗିଲାନୋ ୱା ହୋତି, ୱସ୍ସିକସଙ୍କେତଂ ୱା ହୋତି, ନଦୀପାରଗତଂ ୱା ହୋତି, ଅଗ୍ଗଳଗୁତ୍ତିୱିହାରୋ ୱା ହୋତି, ଅତ୍ଥତକଥିନଂ ୱା ହୋତି । ଇମେ ଖୋ, ଭିକ୍ଖୱେ, ପଞ୍ଚ ପଚ୍ଚୟା ସଙ୍ଘାଟିୟା ନିକ୍ଖେପାୟା’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୬୨) – ୱଚନତୋ ପନ ଗହେତ୍ୱା ଗନ୍ତୁଂ ଅସମତ୍ଥୋ ଗିଲାନୋ ୱା ହୋତି, ୱସ୍ସିକସଙ୍କେତାଦୀସୁ ୱା ଅଞ୍ଞତରଂ କାରଣଂ, ଏୱରୂପେସୁ ପଚ୍ଚୟେସୁ ସଙ୍ଘାଟିଂ ଅଗ୍ଗଳଗୁତ୍ତିୱିହାରେ ଠପେତ୍ୱା ସନ୍ତରୁତ୍ତରେନ ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସବ୍ବେସ୍ୱେୱ ହି ଏତେସୁ ଗିଲାନୱସ୍ସିକସଙ୍କେତନଦୀପାରଗମନଅତ୍ଥତକଥିନଭାୱେସୁ ଅଗ୍ଗଳଗୁତ୍ତିୟେୱ ପମାଣଂ, ଗୁତ୍ତେ ଏୱ ୱିହାରେ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ବହି ଗନ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ନାଗୁତ୍ତେ । ଆରଞ୍ଞକସ୍ସ ପନ ୱିହାରୋ ନ ସୁଗୁତ୍ତୋ ହୋତି, ତେନ ଭଣ୍ଡୁକ୍ଖଲିକାୟ ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ପାସାଣସୁସିରରୁକ୍ଖସୁସିରାଦୀସୁ ସୁପଟିଚ୍ଛନ୍ନେସୁ ଠପେତ୍ୱା ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ଉତ୍ତରାସଙ୍ଗଅନ୍ତରୱାସକାନଂ ନିକ୍ଖେପେପି ଇମେୟେୱ ପଞ୍ଚ ପଚ୍ଚୟା ୱେଦିତବ୍ବା ।

୬୩. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ସମ୍ବାଧସ୍ସ ସାମନ୍ତା ଦ୍ୱଙ୍ଗୁଲା ସତ୍ଥକମ୍ମଂ ୱା ୱତ୍ଥିକମ୍ମଂ ୱା କାରାପେତବ୍ବଂ, ୟୋ କାରାପେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଥୁଲ୍ଲଚ୍ଚୟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୭୯) ୱଚନତୋ ୟଥାପରିଚ୍ଛିନ୍ନେ ଓକାସେ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୭୯) ୟେନ କେନଚି ସତ୍ଥେନ ୱା ସୂଚିୟା ୱା କଣ୍ଟକେନ ୱା ସତ୍ତିକାୟ ୱା ପାସାଣସକ୍ଖଲିକାୟ ୱା ନଖେନ ୱା ଛିନ୍ଦନଂ ୱା ଫାଲନଂ ୱା ୱିଜ୍ଝନଂ ୱା ଲେଖନଂ ୱା ନ କାତବ୍ବଂ, ସବ୍ବଞ୍ହେତଂ ସତ୍ଥକମ୍ମମେୱ ହୋତି । ୟେନ କେନଚି ପନ ଚମ୍ମେନ ୱା ୱତ୍ଥେନ ୱା ୱତ୍ଥିପୀଳନମ୍ପି ନ କାତବ୍ବଂ, ସବ୍ବଞ୍ହେତଂ ୱତ୍ଥିକମ୍ମମେୱ ହୋତି । ଏତ୍ଥ ଚ ‘‘ସମ୍ବାଧସ୍ସ ସାମନ୍ତା ଦ୍ୱଙ୍ଗୁଲା’’ତି ଇଦଂ ସତ୍ଥକମ୍ମଂୟେୱ ସନ୍ଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ, ୱତ୍ଥିକମ୍ମଂ ପନ ସମ୍ବାଧେୟେୱ ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଂ । ତତ୍ଥ ପନ ଖାରଂ ୱା ଦାତୁଂ ୟେନ କେନଚି ରଜ୍ଜୁକେନ ୱା ବନ୍ଧିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ୟଦି ତେନ ଛିଜ୍ଜତି, ସୁଚ୍ଛିନ୍ନଂ । ଅଣ୍ଡୱୁଡ୍ଢିରୋଗେପି ସତ୍ଥକମ୍ମଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ତସ୍ମା ‘‘ଅଣ୍ଡଂ ଫାଲେତ୍ୱା ବୀଜାନି ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ଅରୋଗଂ କରିସ୍ସାମୀ’’ତି ନ କାତବ୍ବଂ, ଅଗ୍ଗିତାପନଭେସଜ୍ଜଲେପନେସୁ ପନ ପଟିକ୍ଖେପୋ ନତ୍ଥି । ୱଚ୍ଚମଗ୍ଗେ ଭେସଜ୍ଜମକ୍ଖିତା ଆଦାନୱଟ୍ଟି ୱା ୱେଳୁନାଳିକା ୱା ୱଟ୍ଟତି, ୟାୟ ଖାରକମ୍ମଂ ୱା କରୋନ୍ତି, ତେଲଂ ୱା ପୱେସେନ୍ତି ।

୬୪. ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ନହାପିତପୁବ୍ବେନ ଖୁରଭଣ୍ଡଂ ପରିହରିତବ୍ବଂ, ୟୋ ପରିହରେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୦୩) ୱଚନତୋ ନହାପିତପୁବ୍ବେନ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୩୦୩) ଖୁରଭଣ୍ଡଂ ଗହେତ୍ୱା ପରିହରିତୁଂ ନ ୱଟ୍ଟତି, ଅଞ୍ଞସ୍ସ ସନ୍ତକେନ ପନ କେସେ ଛେଦେତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । ସଚେ ୱେତନଂ ଗହେତ୍ୱା ଛିନ୍ଦତି, ନ ୱଟ୍ଟତି । ୟୋ ଅନହାପିତପୁବ୍ବୋ, ତସ୍ସେୱ ପରିହରିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି, ତଂ ୱା ଅଞ୍ଞଂ ୱା ଗହେତ୍ୱା କେସେ ଛେଦେତୁମ୍ପି ୱଟ୍ଟତି ।

୬୫. ‘‘ସଙ୍ଘିକାନି, ଭିକ୍ଖୱେ, ବୀଜାନି ପୁଗ୍ଗଲିକାୟ ଭୂମିୟା ରୋପିତାନି ଭାଗଂ ଦତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବାନି । ପୁଗ୍ଗଲିକାନି ବୀଜାନି ସଙ୍ଘିକାୟ ଭୂମିୟା ରୋପିତାନି ଭାଗଂ ଦତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବାନୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୦୪) – ୱଚନତୋ ପୁଗ୍ଗଲିକାୟ ଭୂମିୟା ସଙ୍ଘିକେସୁ ବୀଜେସୁ ରୋପିତେସୁ ସଙ୍ଘିକାୟ ଭୂମିୟା ୱା ପୁଗ୍ଗଲିକେସୁ ବୀଜେସୁ ରୋପିତେସୁ ଦସମଭାଗଂ ଦତ୍ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜିତବ୍ବଂ । ଇଦଂ କିର ଜମ୍ବୁଦୀପେ ପୋରାଣକଚାରିତ୍ତଂ, ତସ୍ମା ଦସ କୋଟ୍ଠାସେ କତ୍ୱା ଏକୋ କୋଟ୍ଠାସୋ ଭୂମିସାମିକାନଂ ଦାତବ୍ବୋ ।

୬୬. ‘‘ସନ୍ତି, ଭିକ୍ଖୱେ, ମଗ୍ଗା କନ୍ତାରା ଅପ୍ପୋଦକା ଅପ୍ପଭକ୍ଖା, ନ ସୁକରା ଅପାଥେୟ୍ୟେନ ଗନ୍ତୁଂ । ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ପାଥେୟ୍ୟଂ ପରିୟେସିତୁଂ । ତଣ୍ଡୁଲୋ ତଣ୍ଡୁଲତ୍ଥିକେନ, ମୁଗ୍ଗୋ ମୁଗ୍ଗତ୍ଥିକେନ, ମାସୋ ମାସତ୍ଥିକେନ, ଲୋଣଂ ଲୋଣତ୍ଥିକେନ, ଗୁଳୋ ଗୁଳତ୍ଥିକେନ, ତେଲଂ ତେଲତ୍ଥିକେନ, ସପ୍ପି ସପ୍ପିତ୍ଥିକେନା’’ତି (ମହାୱ॰ ୨୯୯) – ୱଚନତୋ ତାଦିସଂ କନ୍ତାରଂ ନିତ୍ଥରନ୍ତେନ ପାଥେୟ୍ୟଂ ପରିୟେସିତୁଂ ୱଟ୍ଟତି । କଥଂ ପନ ପରିୟେସିତବ୍ବନ୍ତି ? ସଚେ (ମହାୱ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୨୯୬) କେଚିସୟମେୱ ଞତ୍ୱା ଦେନ୍ତି, ଇଚ୍ଚେତଂ କୁସଲଂ । ନୋ ଚେ ଦେନ୍ତି, ଞାତିପୱାରିତଟ୍ଠାନତୋ ୱା ଭିକ୍ଖାଚାରୱତ୍ତେନ ୱା ପରିୟେସିତବ୍ବଂ । ତଥା ଅଲଭନ୍ତେନ ଅଞ୍ଞାତିକଅପ୍ପୱାରିତଟ୍ଠାନତୋ ୟାଚିତ୍ୱାପି ଗହେତବ୍ବଂ । ଏକଦିୱସେନ ଗମନୀୟେ ମଗ୍ଗେ ଏକଭତ୍ତତ୍ଥାୟ ପରିୟେସିତବ୍ବଂ । ଦୀଘେ ଅଦ୍ଧାନେ ୟତ୍ତକେନ କନ୍ତାରଂ ନିତ୍ଥରତି, ତତ୍ତକଂ ପରିୟେସିତବ୍ବଂ ।

୬୭. ‘‘ୟଂ, ଭିକ୍ଖୱେ, ମୟା ‘ଇଦଂ ନ କପ୍ପତୀ’ତି ଅପ୍ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ତଞ୍ଚେ ଅକପ୍ପିୟଂ ଅନୁଲୋମେତି, କପ୍ପିୟଂ ପଟିବାହତି, ତଂ ୱୋ ନ କପ୍ପତି । ୟଂ, ଭିକ୍ଖୱେ, ମୟା ‘ଇଦଂ ନ କପ୍ପତୀ’ତି ଅପ୍ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ତଞ୍ଚେ କପ୍ପିୟଂ ଅନୁଲୋମେତି, ଅକପ୍ପିୟଂ ପଟିବାହତି, ତଂ ୱୋ କପ୍ପତି । ୟଂ, ଭିକ୍ଖୱେ, ମୟା ‘ଇଦଂ କପ୍ପତୀ’ତି ଅନନୁଞ୍ଞାତଂ, ତଞ୍ଚେ ଅକପ୍ପିୟଂ ଅନୁଲୋମେତି, କପ୍ପିୟଂ ପଟିବାହତି, ତଂ ୱୋ ନ କପ୍ପତି । ୟଂ, ଭିକ୍ଖୱେ, ମୟା ‘ଇଦଂ କପ୍ପତୀ’ତି ଅନନୁଞ୍ଞାତଂ, ତଞ୍ଚେ କପ୍ପିୟଂ ଅନୁଲୋମେତି, ଅକପ୍ପିୟଂ ପଟିବାହତି, ତଂ ୱୋ କପ୍ପତୀ’’ତି (ମହାୱ॰ ୩୦୫) – ଇମେ ଚତ୍ତାରୋ ମହାପଦେସେ ଭଗୱା ଭିକ୍ଖୂନଂ ନୟଗ୍ଗହଣତ୍ଥାୟ ଆହ । ତତ୍ଥ ଧମ୍ମସଙ୍ଗାହକତ୍ଥେରା ସୁତ୍ତଂ ଗହେତ୍ୱା ପରିମଦ୍ଦନ୍ତା ଇଦଂ ଅଦ୍ଦସଂସୁ । ‘‘ଠପେତ୍ୱା ଧଞ୍ଞଫଲରସ’’ନ୍ତି ସତ୍ତ ଧଞ୍ଞରସାନି ‘‘ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ନ କପ୍ପତୀ’’ତି ପଟିକ୍ଖିତ୍ତାନି। ତାଲନାଳିକେରପନସଲବୁଜଅଲାବୁକୁମ୍ଭଣ୍ଡପୁସ୍ସଫଲତିପୁସଫଲଏଳାଲୁକାନି ନୱ ମହାଫଲାନି ସବ୍ବଞ୍ଚ ଅପରଣ୍ଣଂ ଧଞ୍ଞଗତିକମେୱ । ତଂ କିଞ୍ଚାପି ନ ପଟିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ଅଥ ଖୋ ଅକପ୍ପିୟଂ ଅନୁଲୋମେତି, ତସ୍ମା ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ ନ କପ୍ପତି । ଅଟ୍ଠ ପାନାନି ଅନୁଞ୍ଞାତାନି, ଅୱସେସାନି ୱେତ୍ତତିନ୍ତିଣିକମାତୁଲୁଙ୍ଗକପିଟ୍ଠକୋସମ୍ବକରମନ୍ଦାଦିଖୁଦ୍ଦକଫଲପାନାନି ଅଟ୍ଠପାନଗତିକାନେୱ । ତାନି କିଞ୍ଚାପି ନ ଅନୁଞ୍ଞାତାନି, ଅଥ ଖୋ କପ୍ପିୟଂ ଅନୁଲୋମେନ୍ତି, ତସ୍ମା କପ୍ପନ୍ତି । ଠପେତ୍ୱା ହି ସାନୁଲୋମଂ ଧଞ୍ଞଫଲରସଂ ଅଞ୍ଞଂ ଫଲପାନଂ ନାମ ଅକପ୍ପିୟଂ ନତ୍ଥି, ସବ୍ବଂ ୟାମକାଲିକଂୟେୱାତି କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ ।

ଭଗୱତା – ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ଛ ଚୀୱରାନି ଖୋମଂ କପ୍ପାସିକଂ କୋସେୟ୍ୟଂ କମ୍ବଲଂ ସାଣଂ ଭଙ୍ଗ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୩୩୯) ଛ ଚୀୱରାନି ଅନୁଞ୍ଞାତାନି, ଧମ୍ମସଙ୍ଗାହକତ୍ଥେରେହି ତେସଂ ଅନୁଲୋମାନି ଦୁକୂଲଂ ପତ୍ତୁଣ୍ଣଂ ଚୀନପଟ୍ଟଂ ସୋମାରପଟ୍ଟଂ ଇଦ୍ଧିମୟଂ ଦେୱଦତ୍ତିୟନ୍ତି ଅପରାନି ଛ ଅନୁଞ୍ଞାତାନି । ତତ୍ଥ ପତ୍ତୁଣ୍ଣନ୍ତି ପତ୍ତୁଣ୍ଣଦେସେ ପାଣକେହି ସଞ୍ଜାତୱତ୍ଥଂ । ଦ୍ୱେ ପଟାନି ଦେସନାମେନେୱ ୱୁତ୍ତାନି । ତୀଣି କୋସେୟ୍ୟସ୍ସ ଅନୁଲୋମାନି, ଦୁକୂଲଂ ସାଣସ୍ସ, ଇତରାନି ଦ୍ୱେ କପ୍ପାସିକସ୍ସ ୱା ସବ୍ବେସଂ ୱା ।

ଭଗୱତା ଏକାଦସ ପତ୍ତେ ପଟିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ଦ୍ୱେ ପତ୍ତା ଅନୁଞ୍ଞାତା ଲୋହପତ୍ତୋ ଚ ମତ୍ତିକାପତ୍ତୋ ଚ । ଲୋହଥାଲକଂ ମତ୍ତିକାଥାଲକଂ ତମ୍ବଲୋହଥାଲକନ୍ତି ତେସଂୟେୱ ଅନୁଲୋମାନି । ଭଗୱତା ତୟୋ ତୁମ୍ବା ଅନୁଞ୍ଞାତା ଲୋହତୁମ୍ବୋ କଟ୍ଠତୁମ୍ବୋ ଫଲତୁମ୍ବୋତି । କୁଣ୍ଡିକା କଞ୍ଚନକୋ ଉଦକତୁମ୍ବୋତି ତେସଂୟେୱ ଅନୁଲୋମାନି । କୁରୁନ୍ଦିୟଂ ପନ ‘‘ପାନୀୟସଙ୍ଖପାନୀୟସରାୱକାନଂ ଏତେ ଅନୁଲୋମା’’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ପଟ୍ଟିକା ସୂକରନ୍ତନ୍ତି ଦ୍ୱେ କାୟବନ୍ଧନାନି ଅନୁଞ୍ଞାତାନି । ଦୁସ୍ସପଟ୍ଟେନ ରଜ୍ଜୁକେନ ଚ କତକାୟବନ୍ଧନାନି ତେସଂୟେୱ ଅନୁଲୋମାନି । ସେତଚ୍ଛତ୍ତଂ କିଲଞ୍ଜଚ୍ଛତ୍ତଂ ପଣ୍ଣଚ୍ଛତ୍ତନ୍ତି ତୀଣି ଛତ୍ତାନି ଅନୁଞ୍ଞାତାନି । ଏକପଣ୍ଣଚ୍ଛତ୍ତଂ ତେସଂୟେୱ ଅନୁଲୋମନ୍ତି ଇମିନା ନୟେନ ପାଳିଞ୍ଚ ଅଟ୍ଠକଥଞ୍ଚ ଅନୁପେକ୍ଖିତ୍ୱା ଅଞ୍ଞାନିପି କପ୍ପିୟାକପ୍ପିୟାନଂ ଅନୁଲୋମାନି ୱିନୟଧରେନ ୱେଦିତବ୍ବାନି ।

୬୮. ୱିନୟଧରୋ (ପାଚି॰ ଅଟ୍ଠ॰ ୪୩୮) ଚ ପୁଗ୍ଗଲୋ ୱିନୟପରିୟତ୍ତିମୂଲକେ ପଞ୍ଚାନିସଂସେ ଛାନିସଂସେ ସତ୍ତାନିସଂସେ ଅଟ୍ଠାନିସଂସେ ନୱାନିସଂସେ ଦସାନିସଂସେ ଏକାଦସାନିସଂସେ ଲଭତି । କତମେ ପଞ୍ଚାନିସଂସେ ଲଭତି ? ଅତ୍ତନୋ ସୀଲକ୍ଖନ୍ଧଗୁତ୍ତିଆଦିକେ । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ –

‘‘ପଞ୍ଚିମେ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଆନିସଂସା ୱିନୟଧରେ ପୁଗ୍ଗଲେ । ଅତ୍ତନୋ ସୀଲକ୍ଖନ୍ଧୋ ସୁଗୁତ୍ତୋ ହୋତି ସୁରକ୍ଖିତୋ, କୁକ୍କୁଚ୍ଚପକତାନଂ ପଟିସରଣଂ ହୋତି, ୱିସାରଦୋ ସଙ୍ଘମଜ୍ଝେ ୱୋହରତି, ପଚ୍ଚତ୍ଥିକେ ସହଧମ୍ମେନ ସୁନିଗ୍ଗହିତଂ ନିଗ୍ଗଣ୍ହାତି, ସଦ୍ଧମ୍ମଟ୍ଠିତିୟା ପଟିପନ୍ନୋ ହୋତୀ’’ତି (ପରି॰ ୩୨୫) ।

କଥମସ୍ସ ଅତ୍ତନୋ ସୀଲକ୍ଖନ୍ଧୋ ସୁଗୁତ୍ତୋ ହୋତି ସୁରକ୍ଖିତୋ? ଇଧେକଚ୍ଚୋ ଭିକ୍ଖୁ ଆପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜନ୍ତୋ ଛହାକାରେହି ଆପଜ୍ଜତି ଅଲଜ୍ଜିତା, ଅଞ୍ଞାଣତା, କୁକ୍କୁଚ୍ଚପକତତା, ଅକପ୍ପିୟେ କପ୍ପିୟସଞ୍ଞିତା, କପ୍ପିୟେ ଅକପ୍ପିୟସଞ୍ଞିତା, ସତିସମ୍ମୋସା । କଥଂ ଅଲଜ୍ଜିତାୟ ଆପଜ୍ଜତି ? ଅକପ୍ପିୟଭାୱଂ ଜାନନ୍ତୋୟେୱ ମଦ୍ଦିତ୍ୱା ୱୀତିକ୍କମଂ କରୋତି । ୱୁତ୍ତମ୍ପି ଚେତଂ –

‘‘ସଞ୍ଚିଚ୍ଚ ଆପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜତି, ଆପତ୍ତିଂ ପରିଗୂହତି ।

ଅଗତିଗମନଞ୍ଚ ଗଚ୍ଛତି, ଏଦିସୋ ୱୁଚ୍ଚତି ଅଲଜ୍ଜିପୁଗ୍ଗଲୋ’’ତି ॥ (ପରି॰ ୩୫୯) ।

କଥଂ ଅଞ୍ଞାଣତାୟ ଆପଜ୍ଜତି ? ଅଞ୍ଞାଣପୁଗ୍ଗଲୋ ହି ମନ୍ଦୋ ମୋମୂହୋ କତ୍ତବ୍ବାକତ୍ତବ୍ବଂ ଅଜାନନ୍ତୋ ଅକତ୍ତବ୍ବଂ କରୋତି, କତ୍ତବ୍ବଂ ୱିରାଧେତି । ଏୱଂ ଅଞ୍ଞାଣତାୟ ଆପଜ୍ଜତି । କଥଂ କୁକ୍କୁଚ୍ଚପକତତାୟ ଆପଜ୍ଜତି ? କପ୍ପିୟାକପ୍ପିୟଂ ନିସ୍ସାୟ କୁକ୍କୁଚ୍ଚେ ଉପ୍ପନ୍ନେ ୱିନୟଧରଂ ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା କପ୍ପିୟଂ ଚେ, କତ୍ତବ୍ବଂ ସିୟା, ଅକପ୍ପିୟଂ ଚେ, ନ କତ୍ତବ୍ବଂ, ଅୟଂ ପନ ‘‘ୱଟ୍ଟତୀ’’ତି ମଦ୍ଦିତ୍ୱା ୱୀତିକ୍କମତିୟେୱ । ଏୱଂ କୁକ୍କୁଚ୍ଚପକତତାୟ ଆପଜ୍ଜତି ।

କଥଂ ଅକପ୍ପିୟେ କପ୍ପିୟସଞ୍ଞିତାୟ ଆପଜ୍ଜତି ? ଅଚ୍ଛମଂସଂ ‘‘ସୂକରମଂସ’’ନ୍ତି ଖାଦତି, ଦୀପିମଂସଂ ‘‘ମିଗମଂସ’’ନ୍ତି ଖାଦତି, ଅକପ୍ପିୟଭୋଜନଂ ‘‘କପ୍ପିୟଭୋଜନ’’ନ୍ତି ଭୁଞ୍ଜତି, ୱିକାଲେ କାଲସଞ୍ଞାୟ ଭୁଞ୍ଜତି, ଅକପ୍ପିୟପାନକଂ ‘‘କପ୍ପିୟପାନକ’’ନ୍ତି ପିୱତି । ଏୱଂ ଅକପ୍ପିୟେ କପ୍ପିୟସଞ୍ଞିତାୟ ଆପଜ୍ଜତି । କଥଂ କପ୍ପିୟେ ଅକପ୍ପିୟସଞ୍ଞିତାୟ ଆପଜ୍ଜତି ? ସୂକରମଂସଂ ‘‘ଅଚ୍ଛମଂସ’’ନ୍ତି ଖାଦତି, ମିଗମଂସଂ ‘‘ଦୀପିମଂସ’’ନ୍ତି ଖାଦତି, କପ୍ପିୟଭୋଜନଂ ‘‘ଅକପ୍ପିୟଭୋଜନ’’ନ୍ତି ଭୁଞ୍ଜତି, କାଲେ ୱିକାଲସଞ୍ଞାୟ ଭୁଞ୍ଜତି, କପ୍ପିୟପାନକଂ ‘‘ଅକପ୍ପିୟପାନକ’’ନ୍ତି ପିୱତି । ଏୱଂ କପ୍ପିୟେ ଅକପ୍ପିୟସଞ୍ଞିତାୟ ଆପଜ୍ଜତି । କଥଂ ସତିସମ୍ମୋସା ଆପଜ୍ଜତି ? ସହସେୟ୍ୟଚୀୱରୱିପ୍ପୱାସଭେସଜ୍ଜଚୀୱରକାଲାତିକ୍କମନପଚ୍ଚୟା ଆପତ୍ତିଂ ସତିସମ୍ମୋସା ଆପଜ୍ଜତି । ଏୱମିଧେକଚ୍ଚୋ ଭିକ୍ଖୁ ଇମେହି ଛହି ଆକାରେହି ଆପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜତି ।

ୱିନୟଧରୋ ପନ ଇମେହି ଛହାକାରେହି ଆପତ୍ତିଂ ନ ଆପଜ୍ଜତି । କଥଂ ଲଜ୍ଜିତାୟ ନାପଜ୍ଜତି ? ସୋ ହି ‘‘ପସ୍ସଥ ଭୋ, ଅୟଂ କପ୍ପିୟାକପ୍ପିୟଂ ଜାନନ୍ତୋୟେୱ ପଣ୍ଣତ୍ତିୱୀତିକ୍କମଂ କରୋତୀ’’ତି ଇମଂ ପରୂପୱାଦଂ ରକ୍ଖନ୍ତୋପି ନାପଜ୍ଜତି । ଏୱଂ ଲଜ୍ଜିତାୟ ନାପଜ୍ଜତି, ସହସା ଆପନ୍ନମ୍ପି ଦେସନାଗାମିନିଂ ଦେସେତ୍ୱା ୱୁଟ୍ଠାନଗାମିନିୟା ୱୁଟ୍ଠହିତ୍ୱା ସୁଦ୍ଧନ୍ତେ ପତିଟ୍ଠାତି । ତତୋ –

‘‘ସଞ୍ଚିଚ୍ଚ ଆପତ୍ତିଂ ନାପଜ୍ଜତି, ଆପତ୍ତିଂ ନ ପରିଗୂହତି ।

ଅଗତିଗମନଞ୍ଚ ନ ଗଚ୍ଛତି, ଏଦିସୋ ୱୁଚ୍ଚତି ଲଜ୍ଜିପୁଗ୍ଗଲୋ’’ତି ॥ (ପରି॰ ୩୫୯) –

ଇମସ୍ମିଂ ଲଜ୍ଜିଭାୱେ ପତିଟ୍ଠିତୋୱ ହୋତି ।

କଥଂ ଞାଣତାୟ ନାପଜ୍ଜତି ? ସୋ ହି କପ୍ପିୟାକପ୍ପିୟଂ ଜାନାତି, ତସ୍ମା କପ୍ପିୟଂୟେୱ କରୋତି, ଅକପ୍ପିୟଂ ନ କରୋତି । ଏୱଂ ଞାଣତାୟ ନାପଜ୍ଜତି । କଥଂ ଅକୁକ୍କୁଚ୍ଚପକତତାୟ ନାପଜ୍ଜତି ? କପ୍ପିୟାକପ୍ପିୟଂ ନିସ୍ସାୟ କୁକ୍କୁଚ୍ଚେ ଉପ୍ପନ୍ନେ ୱତ୍ଥୁଂ ଓଲୋକେତ୍ୱା ମାତିକଂ ପଦଭାଜନଂ ଅନ୍ତରାପତ୍ତିଂ ଅନାପତ୍ତିଂ ଓଲୋକେତ୍ୱା କପ୍ପିୟଂ ଚେ ହୋତି, କରୋତି, ଅକପ୍ପିୟଂ ଚେ, ନ କରୋତି । ଏୱଂ ଅକୁକ୍କୁଚ୍ଚପକତତାୟ ନାପଜ୍ଜତି । କଥଂ ଅକପ୍ପିୟେ କପ୍ପିୟସଞ୍ଞିତାଦୀହି ନାପଜ୍ଜତି ? ସୋ ହି କପ୍ପିୟାକପ୍ପିୟଂ ଜାନାତି, ତସ୍ମା ଅକପ୍ପିୟେ କପ୍ପିୟସଞ୍ଞୀ ନ ହୋତି, କପ୍ପିୟେ ଅକପ୍ପିୟସଞ୍ଞୀ ନ ହୋତି, ସୁପ୍ପତିଟ୍ଠିତା ଚସ୍ସ ସତି ହୋତି, ଅଧିଟ୍ଠାତବ୍ବଂ ଅଧିଟ୍ଠେତି, ୱିକପ୍ପେତବ୍ବଂ ୱିକପ୍ପେତି । ଇତି ଇମେହି ଛହି ଆକାରେହି ଆପତ୍ତିଂ ନାପଜ୍ଜତି । ଅନାପଜ୍ଜନ୍ତୋ ଅଖଣ୍ଡସୀଲୋ ହୋତି, ପରିସୁଦ୍ଧସୀଲୋ ହୋତି । ଏୱମସ୍ସ ଅତ୍ତନୋ ସୀଲକ୍ଖନ୍ଧୋ ସୁଗୁତ୍ତୋ ହୋତି ସୁରକ୍ଖିତୋ ।

କଥଂ କୁକ୍କୁଚ୍ଚପକତାନଂ ପଟିସରଣଂ ହୋତି? ତିରୋରଟ୍ଠେସୁ ତିରୋଜନପଦେସୁ ଚ ଉପ୍ପନ୍ନକୁକ୍କୁଚ୍ଚା ଭିକ୍ଖୂ ‘‘ଅସୁକସ୍ମିଂ କିର ୱିହାରେ ୱିନୟଧରୋ ୱସତୀ’’ତି ଦୂରତୋୱ ତସ୍ସ ସନ୍ତିକଂ ଆଗନ୍ତ୍ୱା କୁକ୍କୁଚ୍ଚଂ ପୁଚ୍ଛନ୍ତି । ସୋ ତେହି କତସ୍ସ କମ୍ମସ୍ସ ୱତ୍ଥୁଂ ଓଲୋକେତ୍ୱା ଆପତ୍ତାନାପତ୍ତିଗରୁକଲହୁକାଦିଭେଦଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତ୍ୱା ଦେସନାଗାମିନିଂ ଦେସାପେତ୍ୱା, ୱୁଟ୍ଠାନଗାମିନିୟା ୱୁଟ୍ଠାପେତ୍ୱା ସୁଦ୍ଧନ୍ତେ ପତିଟ୍ଠାପେତି । ଏୱଂ କୁକ୍କୁଚ୍ଚପକତାନଂ ପଟିସରଣଂ ହୋତି ।

ୱିସାରଦୋସଙ୍ଘମଜ୍ଝେ ୱୋହରତୀତି ଅୱିନୟଧରସ୍ସ ହି ସଙ୍ଘମଜ୍ଝେ କଥେନ୍ତସ୍ସ ଭୟଂ ସାରଜ୍ଜଂ ଓକ୍କମତି, ୱିନୟଧରସ୍ସ ତଂ ନ ହୋତି । କସ୍ମା ? ‘‘ଏୱଂ କଥେନ୍ତସ୍ସ ଦୋସୋ ହୋତି, ଏୱଂ ନ ଦୋସୋ’’ତି ଞତ୍ୱା କଥନତୋ ।

ପଚ୍ଚତ୍ଥିକେ ସହଧମ୍ମେନ ସୁନିଗ୍ଗହିତଂ ନିଗ୍ଗଣ୍ହାତୀତି ଏତ୍ଥ ଦ୍ୱିଧା ପଚ୍ଚତ୍ଥିକା ନାମ ଅତ୍ତପଚ୍ଚତ୍ଥିକା ଚ ସାସନପଚ୍ଚତ୍ଥିକା ଚ । ତତ୍ଥ ମେତ୍ତିୟଭୂମଜକା ଚ ଭିକ୍ଖୂ ୱଡ୍ଢୋ ଚ ଲିଚ୍ଛୱୀ ଅମୂଲକେନ ଅନ୍ତିମୱତ୍ଥୁନା ଚୋଦେସୁଂ, ଇମେ ଅତ୍ତପଚ୍ଚତ୍ଥିକା ନାମ । ୟେ ପନ ଅଞ୍ଞେପି ଦୁସ୍ସୀଲା ପାପଧମ୍ମା, ସବ୍ବେତେ ଅତ୍ତପଚ୍ଚତ୍ଥିକା । ୱିପରୀତଦସ୍ସନା ପନ ଅରିଟ୍ଠଭିକ୍ଖୁକଣ୍ଟକସାମଣେରୱେସାଲିକୱଜ୍ଜିପୁତ୍ତକା ପରୂପହାରଅଞ୍ଞାଣକଙ୍ଖାୱିତରଣାଦିୱାଦା ମହାସଙ୍ଘିକାଦୟୋ ଚ ଅବୁଦ୍ଧସାସନଂ ‘‘ବୁଦ୍ଧସାସନ’’ନ୍ତି ୱତ୍ୱା କତପଗ୍ଗହା ସାସନପଚ୍ଚତ୍ଥିକା ନାମ । ତେ ସବ୍ବେପି ସହଧମ୍ମେନ ସହକାରଣେନ ୱଚନେନ ୟଥା ତଂ ଅସଦ୍ଧମ୍ମଂ ପତିଟ୍ଠାପେତୁଂ ନ ସକ୍କୋନ୍ତି, ଏୱଂ ସୁନିଗ୍ଗହିତଂ କତ୍ୱା ନିଗ୍ଗଣ୍ହାତି ।

ସଦ୍ଧମ୍ମଟ୍ଠିତିୟା ପଟିପନ୍ନୋ ହୋତୀତି ଏତ୍ଥ ପନ ତିୱିଧୋ ସଦ୍ଧମ୍ମୋ ପରିୟତ୍ତିପଟିପତ୍ତିଅଧିଗମୱସେନ । ତତ୍ଥ ତେପିଟକଂ ବୁଦ୍ଧୱଚନଂ ପରିୟତ୍ତିସଦ୍ଧମ୍ମୋ ନାମ । ତେରସ ଧୁତଗୁଣା ଚୁଦ୍ଦସ ଖନ୍ଧକୱତ୍ତାନି ଦ୍ୱେଅସୀତି ମହାୱତ୍ତାନୀତି ଅୟଂ ପଟିପତ୍ତିସଦ୍ଧମ୍ମୋ ନାମ । ଚତ୍ତାରୋ ମଗ୍ଗା ଚ ଚତ୍ତାରି ଫଲାନି ଚ, ଅୟଂ ଅଧିଗମସଦ୍ଧମ୍ମୋ ନାମ ।

ତତ୍ଥ କେଚି ଥେରା ‘‘ୟୋ ୱୋ, ଆନନ୍ଦ, ମୟା ଧମ୍ମୋ ଚ ୱିନୟୋ ଚ ଦେସିତୋ ପଞ୍ଞତ୍ତୋ, ସୋ ୱୋ ମମଚ୍ଚୟେନ ସତ୍ଥା’’ତି ଇମିନା ସୁତ୍ତେନ (ଦୀ॰ ନି॰ ୨.୨୧୬) ‘‘ସାସନସ୍ସ ପରିୟତ୍ତି ମୂଲ’’ନ୍ତି ୱଦନ୍ତି । କେଚି ଥେରା ‘‘ଇମେ ଚ ସୁଭଦ୍ଦ ଭିକ୍ଖୂ ସମ୍ମା ୱିହରେୟ୍ୟୁଂ, ଅସୁଞ୍ଞୋ ଲୋକୋ ଅରହନ୍ତେହି ଅସ୍ସା’’ତି ଇମିନା ସୁତ୍ତେନ (ଦୀ॰ ନି॰ ୨.୨୧୪) ‘‘ସାସନସ୍ସ ପଟିପତ୍ତି ମୂଲ’’ନ୍ତି ୱତ୍ୱା ‘‘ୟାୱ ପଞ୍ଚ ଭିକ୍ଖୂ ସମ୍ମାପଟିପନ୍ନା ସଂୱିଜ୍ଜନ୍ତି, ତାୱ ସାସନଂ ଠିତଂ ହୋତୀ’’ତି ଆହଂସୁ । ଇତରେ ପନ ଥେରା ‘‘ପରିୟତ୍ତିୟା ଅନ୍ତରହିତାୟ ସୁପ୍ପଟିପନ୍ନସ୍ସପି ଧମ୍ମାଭିସମୟୋ ନତ୍ଥୀ’’ତି ୱତ୍ୱା ଆହଂସୁ ‘‘ସଚେପି ପଞ୍ଚ ଭିକ୍ଖୂ ଚତ୍ତାରି ପାରାଜିକାନି ରକ୍ଖକା ହୋନ୍ତି, ତେ ସଦ୍ଧେ କୁଲପୁତ୍ତେ ପବ୍ବାଜେତ୍ୱା ପଚ୍ଚନ୍ତିମେ ଜନପଦେ ଉପସମ୍ପାଦେତ୍ୱା ଦସୱଗ୍ଗଂ ଗଣଂ ପୂରେତ୍ୱା ମଜ୍ଝିମଜନପଦେ ଉପସମ୍ପଦଂ କରିସ୍ସନ୍ତି, ଏତେନୁପାୟେନ ୱୀସତିୱଗ୍ଗଂ ସଙ୍ଘଂ ପୂରେତ୍ୱା ଅତ୍ତନୋପି ଅବ୍ଭାନକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ସାସନଂ ୱୁଦ୍ଧିଂ ୱିରୂଳ୍ହିଂ ଗମୟିସ୍ସନ୍ତି । ଏୱମୟଂ ୱିନୟଧରୋ ତିୱିଧସ୍ସପି ସଦ୍ଧମ୍ମସ୍ସ ଚିରଟ୍ଠିତିୟା ପଟିପନ୍ନୋ ହୋତୀ’’ତି । ଏୱମୟଂ ୱିନୟଧରୋ ଇମେ ତାୱ ପଞ୍ଚାନିସଂସେ ପଟିଲଭତୀତି ୱେଦିତବ୍ବୋ ।

କତମେ ଛାନିସଂସେ ଲଭତୀତି ? ତସ୍ସାଧେୟ୍ୟୋ ଉପୋସଥୋ ପୱାରଣା ସଙ୍ଘକମ୍ମଂ ପବ୍ବଜ୍ଜା ଉପସମ୍ପଦା, ନିସ୍ସୟଂ ଦେତି, ସାମଣେରଂ ଉପଟ୍ଠାପେତି । ୟେପି ଇମେ ଚାତୁଦ୍ଦସିକୋ, ପନ୍ନରସିକୋ, ସାମଗ୍ଗିଉପୋସଥୋ, ସଙ୍ଘେ ଉପୋସଥୋ, ଗଣେ ଉପୋସଥୋ, ପୁଗ୍ଗଲେ ଉପୋସଥୋ, ସୁତ୍ତୁଦ୍ଦେସୋ, ପାରିସୁଦ୍ଧି, ଅଧିଟ୍ଠାନଉପୋସଥୋତି ନୱ ଉପୋସଥା, ସବ୍ବେ ତେ ୱିନୟଧରାୟତ୍ତା, ୟାପି ଚ ଇମା ଚାତୁଦ୍ଦସିକା, ପନ୍ନରସିକା, ସାମଗ୍ଗିପୱାରଣା, ସଙ୍ଘେ ପୱାରଣା, ଗଣେ ପୱାରଣା, ପୁଗ୍ଗଲେ ପୱାରଣା, ତେୱାଚିକା ପୱାରଣା, ଦ୍ୱେୱାଚିକା ପୱାରଣା, ସମାନୱସ୍ସିକା ପୱାରଣାତି ନୱ ପୱାରଣା, ତାପି ୱିନୟଧରାୟତ୍ତା ଏୱ, ତସ୍ସ ସନ୍ତକା, ସୋ ତାସଂ ସାମୀ ।

ୟାନିପି ଇମାନି ଅପଲୋକନକମ୍ମଂ ଞତ୍ତିକମ୍ମଂ ଞତ୍ତିଦୁତିୟକମ୍ମଂ ଞତ୍ତିଚତୁତ୍ଥକମ୍ମନ୍ତି ଚତ୍ତାରି ସଙ୍ଘକମ୍ମାନି, ୟା ଚାୟଂ ଉପଜ୍ଝାୟେନ ହୁତ୍ୱା କୁଲପୁତ୍ତାନଂ ପବ୍ବଜ୍ଜା ଚ ଉପସମ୍ପଦା ଚ କାତବ୍ବା, ଅୟମ୍ପି ୱିନୟଧରାୟତ୍ତାୱ । ନ ହି ଅଞ୍ଞୋ ଦ୍ୱିପିଟକଧରୋପି ଏୱଂ କାତୁଂ ଲଭତି, ସୋ ଏୱ ନିସ୍ସୟଂ ଦେତି, ସାମଣେରଂ ଉପଟ୍ଠାପେତି, ଅଞ୍ଞୋ ନେୱ ନିସ୍ସୟଂ ଦାତୁଂ ଲଭତି, ନ ସାମଣେରଂ ଉପଟ୍ଠାପେତୁଂ । ତେନେୱ ‘‘ନ, ଭିକ୍ଖୱେ, ଏକେନ ଦ୍ୱେ ସାମଣେରା ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବା, ୟୋ ଉପଟ୍ଠାପେୟ୍ୟ, ଆପତ୍ତି ଦୁକ୍କଟସ୍ସା’’ତି (ମହାୱ॰ ୧୦୧) ପଟିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ପୁନ ଅନୁଜାନନ୍ତେନପି ‘‘ଅନୁଜାନାମି, ଭିକ୍ଖୱେ, ବ୍ୟତ୍ତେନ ଭିକ୍ଖୁନା ଏକେନ ଦ୍ୱେ ସାମଣେରେ ଉପଟ୍ଠାପେତୁଂ, ୟାୱତକେ ୱା ପନ ଉସ୍ସହତି ଓୱଦିତୁଂ ଅନୁସାସିତୁଂ, ତାୱତକେ ଉପଟ୍ଠାପେତୁ’’ନ୍ତି (ମହାୱ॰ ୧୦୫) ବ୍ୟତ୍ତସ୍ସେୱ ସାମଣେରୁପଟ୍ଠାପନଂ ଅନୁଞ୍ଞାତଂ । ସାମଣେରୁପଟ୍ଠାପନଂ ପଚ୍ଚାସୀସନ୍ତୋ ପନ ୱିନୟଧରସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ଉପଜ୍ଝଂ ଗାହାପେତ୍ୱା ୱତ୍ତପଟିପତ୍ତିଂ ସାଦିତୁଂ ଲଭତି । ଏତ୍ଥ ଚ ନିସ୍ସୟଦାନଞ୍ଚେୱ ସାମଣେରୁପଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ଏକମଙ୍ଗଂ । ଇତି ଇମେସୁ ଛସୁ ଆନିସଂସେସୁ ଏକେନ ସଦ୍ଧିଂ ପୁରିମାନି ପଞ୍ଚ ଛ ହୋନ୍ତି । ଦ୍ୱୀହି ସଦ୍ଧିଂ ସତ୍ତ, ତୀହି ସଦ୍ଧିଂ ଅଟ୍ଠ, ଚତୂହି ସଦ୍ଧିଂ ନୱ, ପଞ୍ଚହି ସଦ୍ଧିଂ ଦସ, ସବ୍ବେହିପେତେହି ସଦ୍ଧିଂ ଏକାଦସାତି ଏୱଂ ୱିନୟଧରୋ ପୁଗ୍ଗଲୋ ପଞ୍ଚ ଛ ସତ୍ତ ଅଟ୍ଠ ନୱ ଦସ ଏକାଦସ ଚ ଆନିସଂସେ ଲଭତୀତି ୱେଦିତବ୍ବୋ ।

ମହାନିସଂସମିଚ୍ଚେୱଂ, କୋସଲ୍ଲଂ ୱିନୟେ ସଦା ।

ପତ୍ଥେନ୍ତେନେତ୍ଥ କାତବ୍ବୋ, ଅଭିୟୋଗୋ ପୁନପ୍ପୁନନ୍ତି ॥

ଇତି ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହେ

ପକିଣ୍ଣକୱିନିଚ୍ଛୟକଥା ସମତ୍ତା ।

ନିଟ୍ଠିତୋ ଚାୟଂ ପାଳିମୁତ୍ତକୱିନୟୱିନିଚ୍ଛୟସଙ୍ଗହୋ ।

ନିଗମନକଥା

ଅଜ୍ଝେସିତୋ ନରିନ୍ଦେନ, ସୋହଂ ପରକ୍କମବାହୁନା।

ସଦ୍ଧମ୍ମଟ୍ଠିତିକାମେନ, ସାସନୁଜ୍ଜୋତକାରିନା ॥

ତେନେୱ କାରିତେ ରମ୍ମେ, ପାସାଦସତମଣ୍ଡିତେ ।

ନାନାଦୁମଗଣାକିଣ୍ଣେ, ଭାୱନାଭିରତାଲୟେ ॥

ସୀତଲୂଦକସମ୍ପନ୍ନେ, ୱସଂ ଜେତୱନେ ଇମଂ ।

ୱିନୟସଙ୍ଗହଂ ସାରଂ, ଅକାସି ୟୋଗିନଂ ହିତଂ ॥

ୟଂ ସିଦ୍ଧଂ ଇମିନା ପୁଞ୍ଞଂ, ୟଞ୍ଚଞ୍ଞଂ ପସୁତଂ ମୟା ।

ଏତେନ ପୁଞ୍ଞକମ୍ମେନ, ଦୁତିୟେ ଅତ୍ତସମ୍ଭୱେ ॥

ତାୱତିଂସେ ପମୋଦେନ୍ତୋ, ସୀଲାଚାରଗୁଣେ ରତୋ ।

ଅଲଗ୍ଗୋ ପଞ୍ଚକାମେସୁ, ପତ୍ୱାନ ପଠମଂ ଫଲଂ ॥

ଅନ୍ତିମେ ଅତ୍ତଭାୱମ୍ହି, ମେତ୍ତେୟ୍ୟଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗୱଂ ।

ଲୋକଗ୍ଗପୁଗ୍ଗଲଂ ନାଥଂ, ସବ୍ବସତ୍ତହିତେ ରତଂ ॥

ଦିସ୍ୱାନ ତସ୍ସ ଧୀରସ୍ସ, ସୁତ୍ୱା ସଦ୍ଧମ୍ମଦେସନଂ ।

ଅଧିଗନ୍ତ୍ୱା ଫଲଂ ଅଗ୍ଗଂ, ସୋଭେୟ୍ୟଂ ଜିନସାସନନ୍ତି ॥

ୱିନୟସଙ୍ଗହ-ଅଟ୍ଠକଥା ନିଟ୍ଠିତା ।