ଗନ୍ଥାରମ୍ଭକଥା

ଉପବିବରଣୀ

॥ ନମୋ ତସ୍ସ ଭଗୱତୋ ଅରହତୋ ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ॥

ଅଭିଧମ୍ମାୱତାରୋ

ଗନ୍ଥାରମ୍ଭକଥା

୧.

ଅନନ୍ତକରୁଣାପଞ୍ଞଂ , ତଥାଗତମନୁତ୍ତରଂ ।

ୱନ୍ଦିତ୍ୱା ସିରସା ବୁଦ୍ଧଂ, ଧମ୍ମଂ ସାଧୁଗଣମ୍ପି ଚ ॥

୨.

ପଣ୍ଡୁକମ୍ବଲନାମାୟ, ସିଲାୟାତୁଲୱିକ୍କମୋ ।

ନିସିନ୍ନୋ ଦେୱରାଜସ୍ସ, ୱିମଲେ ସୀତଲେ ତଲେ ॥

୩.

ୟଂ ଦେୱଦେୱୋ ଦେୱାନଂ, ଦେୱଦେୱେହି ପୂଜିତୋ ।

ଦେସେସି ଦେୱଲୋକସ୍ମିଂ, ଧମ୍ମଂ ଦେୱପୁରକ୍ଖତୋ ॥

୪.

ତତ୍ଥାହଂ ପାଟୱତ୍ଥାୟ, ଭିକ୍ଖୂନଂ ପିଟକୁତ୍ତମେ ।

ଅଭିଧମ୍ମାୱତାରନ୍ତୁ, ମଧୁରଂ ମତିୱଡ୍ଢନଂ ॥

୫.

ତାଳଂ ମୋହକୱାଟସ୍ସ, ୱିଘାଟନମନୁତ୍ତରଂ ।

ଭିକ୍ଖୂନଂ ପୱିସନ୍ତାନଂ, ଅଭିଧମ୍ମମହାପୁରଂ ॥

୬.

ସୁଦୁତ୍ତରଂ ତରନ୍ତାନଂ, ଅଭିଧମ୍ମମହୋଦଧିଂ ।

ସୁଦୁତ୍ତରଂ ତରନ୍ତାନଂ, ତରଂୱ ମକରାକରଂ ॥

୭.

ଆଭିଧମ୍ମିକଭିକ୍ଖୂନଂ, ହତ୍ଥସାରମନୁତ୍ତରଂ ।

ପୱକ୍ଖାମି ସମାସେନ, ତଂ ସୁଣାଥ ସମାହିତା ॥

୧. ପଠମୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ

ଚିତ୍ତନିଦ୍ଦେସୋ

୮.

ଚିତ୍ତଂ ଚେତସିକଂ ରୂପଂ, ନିବ୍ବାନନ୍ତି ନିରୁତ୍ତରୋ ।

ଚତୁଧା ଦେସୟୀ ଧମ୍ମେ, ଚତୁସଚ୍ଚପ୍ପକାସନୋ ॥

ତତ୍ଥ ଚିତ୍ତନ୍ତି ୱିସୟୱିଜାନନଂ ଚିତ୍ତଂ, ତସ୍ସ ପନ କୋ ୱଚନତ୍ଥୋ ? ୱୁଚ୍ଚତେ – ସବ୍ବସଙ୍ଗାହକୱସେନ ପନ ଚିନ୍ତେତୀତି ଚିତ୍ତଂ, ଅତ୍ତସନ୍ତାନଂ ୱା ଚିନୋତୀତିପି ଚିତ୍ତଂ ।

୯.

ୱିଚିତ୍ତକରଣା ଚିତ୍ତଂ, ଅତ୍ତନୋ ଚିତ୍ତତାୟ ୱା ।

ପଞ୍ଞତ୍ତିୟମ୍ପି ୱିଞ୍ଞାଣେ, ୱିଚିତ୍ତେ ଚିତ୍ତକମ୍ମକେ ।

ଚିତ୍ତସମ୍ମୁତି ଦଟ୍ଠବ୍ବା, ୱିଞ୍ଞାଣେ ଇଧ ୱିଞ୍ଞୁନା ॥

ତଂ ପନ ସାରମ୍ମଣତୋ ଏକୱିଧଂ, ସୱିପାକାୱିପାକତୋ ଦୁୱିଧଂ । ତତ୍ଥ ସୱିପାକଂ ନାମ କୁସଲାକୁସଲଂ, ଅୱିପାକଂ ଅବ୍ୟାକତଂ । କୁସଲାକୁସଲାବ୍ୟାକତଜାତିଭେଦତୋ ତିୱିଧଂ ।

ତତ୍ଥ କୁସଲନ୍ତି ପନେତସ୍ସ କୋ ୱଚନତ୍ଥୋ ?

୧୦.

କୁଚ୍ଛିତାନଂ ସଲନତୋ, କୁସାନଂ ଲୱନେନ ୱା ।

କୁସେନ ଲାତବ୍ବତ୍ତା ୱା, କୁସଲନ୍ତି ପୱୁଚ୍ଚତି ॥

୧୧.

ଛେକେ କୁସଲସଦ୍ଦୋୟଂ, ଆରୋଗ୍ୟେ ଅନୱଜ୍ଜକେ ।

ଦିଟ୍ଠୋ ଇଟ୍ଠୱିପାକେପି, ଅନୱଜ୍ଜାଦିକେ ଇଧ ॥

ତସ୍ମା ଅନୱଜ୍ଜଇଟ୍ଠୱିପାକଲକ୍ଖଣଂ କୁସଲଂ, ଅକୁସଲୱିଦ୍ଧଂସନରସଂ, ୱୋଦାନପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନଂ । ୱଜ୍ଜପଟିପକ୍ଖତ୍ତା ଅନୱଜ୍ଜଲକ୍ଖଣଂ ୱା କୁସଲଂ, ୱୋଦାନଭାୱରସଂ, ଇଟ୍ଠୱିପାକପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନଂ, ୟୋନିସୋମନସିକାରପଦଟ୍ଠାନଂ । ସାୱଜ୍ଜାନିଟ୍ଠୱିପାକଲକ୍ଖଣମକୁସଲଂ । ତଦୁଭୟୱିପରୀତଲକ୍ଖଣମବ୍ୟାକତଂ, ଅୱିପାକାରହଂ ୱା ।

ତତ୍ଥ କୁସଲଚିତ୍ତଂ ଏକୱୀସତିୱିଧଂ ହୋତି, ତଦିଦଂ ଭୂମିତୋ ଚତୁବ୍ବିଧଂ ହୋତି – କାମାୱଚରଂ, ରୂପାୱଚରଂ, ଅରୂପାୱଚରଂ, ଲୋକୁତ୍ତରଞ୍ଚେତି ।

ତତ୍ଥ କାମାୱଚରକୁସଲଚିତ୍ତଂ ଭୂମିତୋ ଏକୱିଧଂ, ସୱତ୍ଥୁକାୱତ୍ଥୁକଭେଦତୋ ଦୁୱିଧଂ, ହୀନମଜ୍ଝିମପଣୀତଭେଦତୋ ତିୱିଧଂ, ସୋମନସ୍ସୁପେକ୍ଖାଞାଣପ୍ପୟୋଗଭେଦତୋ ଅଟ୍ଠୱିଧଂ ହୋତି । ସେୟ୍ୟଥିଦଂ – ସୋମନସ୍ସସହଗତଂ ଞାଣସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଅସଙ୍ଖାରିକମେକଂ, ସସଙ୍ଖାରିକମେକଂ, ସୋମନସ୍ସସହଗତଂ ଞାଣୱିପ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଅସଙ୍ଖାରିକମେକଂ, ସସଙ୍ଖାରିକମେକଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଞାଣସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଅସଙ୍ଖାରିକମେକଂ, ସସଙ୍ଖାରିକମେକଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଞାଣୱିପ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଅସଙ୍ଖାରିକମେକଂ, ସସଙ୍ଖାରିକମେକନ୍ତି ଇଦଂ ଅଟ୍ଠୱିଧମ୍ପି କାମାୱଚରକୁସଲଚିତ୍ତଂ ନାମ ।

୧୨.

ଉଦ୍ଦାନତୋ ଦୁୱେ କାମା, କ୍ଲେସୱତ୍ଥୁୱସା ପନ ।

କିଲେସୋ ଛନ୍ଦରାଗୋୱ, ୱତ୍ଥୁ ତେଭୂମୱଟ୍ଟକଂ ॥

୧୩.

କିଲେସକାମୋ କାମେତି, ୱତ୍ଥୁ କାମୀୟତୀତି ଚ ।

ସିଜ୍ଝତି ଦୁୱିଧୋପେସ, କାମୋ ୱୋ କାରକଦ୍ୱୟେ ॥

୧୪.

ୟସ୍ମିଂ ପନ ପଦେସେ ସୋ, କାମୋୟଂ ଦୁୱିଧୋପି ଚ ।

ସମ୍ପତ୍ତୀନଂ ୱସେନାୱ-ଚରତୀତି ଚ ସୋ ପନ ॥

୧୫.

ପଦେସୋ ଚତୁପାୟାନଂ, ଛନ୍ନଂ ଦେୱାନମେୱ ଚ ।

ମନୁସ୍ସାନଂ ୱସେନେୱ, ଏକାଦସୱିଧୋ ପନ ॥

୧୬.

କାମୋୱଚରତୀତେତ୍ଥ, କାମାୱଚରସଞ୍ଞିତୋ ।

ଅସ୍ସାଭିଲକ୍ଖିତତ୍ତା ହି, ସସତ୍ଥାୱଚରୋ ୱିୟ ॥

୧୭.

ସ୍ୱାୟଂ ରୂପଭୱୋ ରୂପଂ, ଏୱଂ କାମୋତି ସଞ୍ଞିତୋ ।

ଉତ୍ତରସ୍ସ ପଦସ୍ସେୱ, ଲୋପଂ କତ୍ୱା ଉଦୀରିତୋ ॥

୧୮.

ତସ୍ମିଂ କାମେ ଇଦଂ ଚିତ୍ତଂ, ସଦାୱଚରତୀତି ଚ ।

କାମାୱଚରମିଚ୍ଚେୱଂ, କଥିତଂ କାମଘାତିନା ॥

୧୯.

ପଟିସନ୍ଧିଂ ଭୱେ କାମେ, ଅୱଚାରୟତୀତି ୱା ।

କାମାୱଚରମିଚ୍ଚେୱଂ, ପରିୟାପନ୍ନନ୍ତି ତତ୍ର ୱା ॥

୨୦.

ଇଦଂ ଅଟ୍ଠୱିଧଂ ଚିତ୍ତଂ, କାମାୱଚରସଞ୍ଞିତଂ ।

ଦସପୁଞ୍ଞକ୍ରିୟୱତ୍ଥୁ-ୱସେନେୱ ପୱତ୍ତତି ॥

୨୧.

ଦାନଂ ସୀଲଂ ଭାୱନା ପତ୍ତିଦାନଂ,

ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚଂ ଦେସନା ଚାନୁମୋଦୋ ।

ଦିଟ୍ଠିଜ୍ଜୁତ୍ତଂ ସଂସୁତିଚ୍ଚାପଚାୟୋ,

ଞେୟ୍ୟୋ ଏୱଂ ପୁଞ୍ଞୱତ୍ଥୁପ୍ପଭେଦୋ ॥

୨୨.

ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସଙ୍ଗହଂ ଦାନେ, ପତ୍ତିଦାନାନୁମୋଦନା ।

ତଥା ସୀଲମୟେ ପୁଞ୍ଞେ, ୱେୟ୍ୟାୱଚ୍ଚାପଚାୟନା ॥

୨୩.

ଦେସନା ସୱନଂ ଦିଟ୍ଠି-ଉଜୁକା ଭାୱନାମୟେ ।

ପୁନ ତୀଣେୱ ସମ୍ଭୋନ୍ତି, ଦସ ପୁଞ୍ଞକ୍ରିୟାପି ଚ ॥

୨୪.

ସବ୍ବାନୁସ୍ସତିପୁଞ୍ଞଞ୍ଚ, ପସଂସା ସରଣତ୍ତୟଂ ।

ୟନ୍ତି ଦିଟ୍ଠିଜୁକମ୍ମସ୍ମିଂ, ସଙ୍ଗହଂ ନତ୍ଥି ସଂସୟୋ ॥

୨୫.

ପୁରିମା ମୁଞ୍ଚନା ଚେୱ, ପରା ତିସ୍ସୋପି ଚେତନା ।

ହୋତି ଦାନମୟଂ ପୁଞ୍ଞଂ, ଏୱଂ ସେସେସୁ ଦୀପୟେ ॥

ଇଦାନି ଅସ୍ସ ପନଟ୍ଠୱିଧସ୍ସାପି କାମାୱଚରକୁସଲଚିତ୍ତସ୍ସ ଅୟମୁପ୍ପତ୍ତିକ୍କମୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ୟଦା ହି ୟୋ ଦେୟ୍ୟଧମ୍ମପ୍ପଟିଗ୍ଗାହକାଦିସମ୍ପତ୍ତିଂ, ଅଞ୍ଞଂ ୱା ସୋମନସ୍ସହେତୁଂ ଆଗମ୍ମ ହଟ୍ଠପହଟ୍ଠୋ ‘‘ଅତ୍ଥି ଦିନ୍ନ’’ନ୍ତି ଆଦିନୟପ୍ପୱତ୍ତଂ ସମ୍ମାଦିଟ୍ଠିଂ ପୁରକ୍ଖତ୍ୱା ପରେହି ଅନୁସ୍ସାହିତୋ ଦାନାଦୀନି ପୁଞ୍ଞାନି କରୋତି, ତଦାସ୍ସ ସୋମନସ୍ସସହଗତଂ ଞାଣସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଅସଙ୍ଖାରିକଂ ପଠମଂ ମହାକୁସଲଚିତ୍ତଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି । ୟଦା ପନ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ହଟ୍ଠପହଟ୍ଠୋ ସମ୍ମାଦିଟ୍ଠିଂ ପୁରକ୍ଖତ୍ୱା ପରେହି ଉସ୍ସାହିତୋ କରୋତି, ତଦାସ୍ସ ତମେୱ ଚିତ୍ତଂ ସସଙ୍ଖାରିକଂ ହୋତି । ଇମସ୍ମିଂ ପନତ୍ଥେ ସଙ୍ଖାରୋତି ଅତ୍ତନୋ ୱା ପରସ୍ସ ୱା ପୱତ୍ତସ୍ସ ପୁବ୍ବପ୍ପୟୋଗସ୍ସାଧିୱଚନଂ । ୟଦା ପନ ଞାତିଜନସ୍ସ ପଟିପତ୍ତିଦସ୍ସନେନ ଜାତପରିଚୟା ବାଲକା ଭିକ୍ଖୂ ଦିସ୍ୱା ସୋମନସ୍ସଜାତା ସହସା ୟଂ କିଞ୍ଚି ହତ୍ଥଗତଂ ଦଦନ୍ତି ୱା ୱନ୍ଦନ୍ତି ୱା, ତଦା ତେସଂ ତତିୟଚିତ୍ତମୁପ୍ପଜ୍ଜତି । ୟଦା ପନ ତେ ‘‘ଦେଥ ୱନ୍ଦଥ, ଅୟ୍ୟେ’’ତି ୱଦନ୍ତି, ଏୱଂ ଞାତିଜନେନ ଉସ୍ସାହିତା ହୁତ୍ୱା ହତ୍ଥଗତଂ ଦଦନ୍ତି ୱା ୱନ୍ଦନ୍ତି ୱା, ତଦା ତେସଂ ଚତୁତ୍ଥଚିତ୍ତମୁପ୍ପଜ୍ଜତି । ୟଦା ପନ ଦେୟ୍ୟଧମ୍ମପ୍ପଟିଗ୍ଗାହକାଦୀନଂ ଅସମ୍ପତ୍ତିଂ ୱା ଅଞ୍ଞେସଂ ୱା ସୋମନସ୍ସହେତୂନଂ ଅଭାୱଂ ଆଗମ୍ମ ଚତୂସୁପି ୱିକପ୍ପେସୁ ସୋମନସ୍ସରହିତା ହୋନ୍ତି, ତଦା ସେସାନି ଚତ୍ତାରି ଉପେକ୍ଖାସହଗତାନି ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି । ଏୱଂ ସୋମନସ୍ସୁପେକ୍ଖାଞାଣପ୍ପୟୋଗଭେଦତୋ ଅଟ୍ଠୱିଧଂ କାମାୱଚରକୁସଲଚିତ୍ତଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

୨୬.

ଦସପୁଞ୍ଞକ୍ରିୟାଦୀନଂ, ୱସେନ ଚ ବହୂନିପି ।

ଏତାନି ପନ ଚିତ୍ତାନି, ଭୱନ୍ତୀତି ପକାସୟେ ॥

୨୭.

ସତ୍ତରସ ସହସ୍ସାନି, ଦ୍ୱେ ସତାନି ଅସୀତି ଚ ।

କାମାୱଚରପୁଞ୍ଞାନି, ଭୱନ୍ତୀତି ୱିନିଦ୍ଦିସେ ॥

ତଂ ପନ ୟଥାନୁରୂପଂ କାମାୱଚରସୁଗତିୟଂ ଭୱଭୋଗସମ୍ପତ୍ତିଂ ଅଭିନିପ୍ଫାଦେତି ।

ଇତରେସୁ ପନ ରୂପାୱଚରକୁସଲଚିତ୍ତଂ ସୱତ୍ଥୁକତୋ ଏକୱିଧଂ, ଦ୍ୱୀସୁ ଭୱେସୁ ଉପ୍ପଜ୍ଜନତୋ ଦୁୱିଧଂ, ହୀନମଜ୍ଝିମପଣୀତଭେଦତୋ ତିୱିଧଂ, ପଟିପଦାଦିଭେଦତୋ ଚତୁବ୍ବିଧଂ, ଝାନଙ୍ଗୟୋଗଭେଦତୋ ପଞ୍ଚୱିଧଂ । ସେୟ୍ୟଥିଦଂ – କାମଚ୍ଛନ୍ଦବ୍ୟାପାଦଥିନମିଦ୍ଧଉଦ୍ଧଚ୍ଚକୁକ୍କୁଚ୍ଚୱିଚିକିଚ୍ଛାୱିପ୍ପହୀନଂ ୱିତକ୍କୱିଚାରପୀତିସୁଖଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତାସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ପଠମଂ, ୱିତକ୍କୱିପ୍ପହୀନଂ ୱିଚାରପୀତିସୁଖଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତାସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଦୁତିୟଂ, ୱିତକ୍କୱିଚାରୱିପ୍ପହୀନଂ ପୀତିସୁଖଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତାସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ତତିୟଂ, ୱିତକ୍କୱିଚାରପୀତିୱିପ୍ପହୀନଂ ସୁଖଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତାସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଚତୁତ୍ଥଂ, ୱିତକ୍କୱିଚାରପୀତିସୁଖୱିପ୍ପହୀନଂ ଉପେକ୍ଖାଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତାସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ପଞ୍ଚମନ୍ତି ଇଦଂ ପଞ୍ଚୱିଧଂ ରୂପାୱଚରକୁସଲଚିତ୍ତଂ ନାମ ।

ତଂ ପନ ୟଥାସମ୍ଭୱଂ ପଥୱୀକସିଣାଦୀସୁ ଆରମ୍ମଣେସୁ ପୱତ୍ତିୱସେନ ଅନେକୱିଧଂ ହୋତି । ସବ୍ବଂ ପନେତଂ ରୂପାୱଚରଭାୱନାପୁଞ୍ଞୱସପ୍ପୱତ୍ତଂ ୟଥାନୁରୂପଂ ରୂପାୱଚରୂପପତ୍ତିନିପ୍ଫାଦକଂ ହୋତି । ଏୱଂ ତାୱ ରୂପାୱଚରକୁସଲଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

ସେସେସୁ ପନ ଦ୍ୱୀସୁ ଅରୂପାୱଚରକୁସଲଚିତ୍ତଂ ତାୱ ଉପେକ୍ଖାୱେଦନାୟୋଗଭେଦତୋ ଏକୱିଧଂ, ସୱତ୍ଥୁକାୱତ୍ଥୁକଭେଦତୋ ଦୁୱିଧଂ, ହୀନମଜ୍ଝିମପଣୀତଭେଦତୋ ତିୱିଧଂ, ଆରମ୍ମଣଭେଦତୋ ଚତୁବ୍ବିଧଂ । କସିଣୁଗ୍ଘାଟିମାକାସଂ, ତତ୍ଥ ପୱତ୍ତୱିଞ୍ଞାଣଂ, ତସ୍ସ ଅପଗମୋ, ଆକିଞ୍ଚଞ୍ଞାୟତନନ୍ତି ଇଦମସ୍ସ ଚତୁବ୍ବିଧମାରମ୍ମଣଂ । ୟଥାପଟିପାଟିୟା ଏତସ୍ସାରମ୍ମଣସ୍ସ ଭେଦତୋ ଚତୁବ୍ବିଧଂ ହୋତି । ସେୟ୍ୟଥିଦଂ – ସବ୍ବସୋ ରୂପସଞ୍ଞାନଂ ସମତିକ୍କମା ପଟିଘସଞ୍ଞାନଂ ଅତ୍ଥଙ୍ଗମା ନାନତ୍ତସଞ୍ଞାନଂ ଅମନସିକାରା ଆକାସାନଞ୍ଚାୟତନସଞ୍ଞାସହଗତଂ, ୱିଞ୍ଞାଣଞ୍ଚାୟତନସଞ୍ଞାସହଗତଂ, ଆକିଞ୍ଚଞ୍ଞାୟତନସଞ୍ଞାସହଗତଂ, ନେୱସଞ୍ଞାନାସଞ୍ଞାୟତନସଞ୍ଞାସହଗତନ୍ତି ଇଦଂ ଚତୁବ୍ବିଧଂ ଅରୂପାୱଚରକୁସଲଚିତ୍ତଂ ନାମ । ସବ୍ବଂ ପନେତଂ ଅରୂପାୱଚରଭାୱନାପୁଞ୍ଞୱସପ୍ପୱତ୍ତଂ ୟଥାନୁରୂପଂ ଅରୂପୂପପତ୍ତିନିପ୍ଫାଦକଂ ହୋତି । ଏୱଂ ଅରୂପାୱଚରକୁସଲଚିତ୍ତଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

ଇତରଂ ପନ ଲୋକୁତ୍ତରକୁସଲଚିତ୍ତଂ ନିବ୍ବାନାରମ୍ମଣତୋ ଏକୱିଧଂ, ନିୟତାନିୟତୱତ୍ଥୁକଭେଦତୋ ଦୁୱିଧଂ, ତୀହି ୱିମୋକ୍ଖମୁଖେହି ପତ୍ତବ୍ବତୋ ତିୱିଧଂ, ଚତୁମଗ୍ଗୟୋଗଭେଦତୋ ଚତୁବ୍ବିଧଂ। ସେୟ୍ୟଥିଦଂ – ସକ୍କାୟଦିଟ୍ଠିୱିଚିକିଚ୍ଛାସୀଲବ୍ବତପରାମାସସଞ୍ଞୋଜନପ୍ପହାନକରଂ ସୋତାପତ୍ତିମଗ୍ଗଚିତ୍ତଂ, ରାଗଦୋସମୋହାନଂ ତନୁତ୍ତକରଂ ସକଦାଗାମିମଗ୍ଗଚିତ୍ତଂ, କାମରାଗବ୍ୟାପାଦାନଂ ନିରୱସେସପ୍ପହାନକରଂ ଅନାଗାମିମଗ୍ଗଚିତ୍ତଂ, ରୂପରାଗଅରୂପରାଗମାନଉଦ୍ଧଚ୍ଚଅୱିଜ୍ଜାପହାନକରଂ ଅରହତ୍ତମଗ୍ଗଚିତ୍ତନ୍ତି ଇଦଂ ଚତୁବ୍ବିଧଂ ଲୋକୁତ୍ତରକୁସଲଚିତ୍ତଂ ନାମ । ଏକେକଂ ପନେତ୍ଥ ଝାନଙ୍ଗୟୋଗଭେଦତୋ ପଞ୍ଚୱିଧଂ ହୋତି, ତସ୍ମା ୱୀସତିୱିଧଂ ହୋତି । ସବ୍ବଂ ପନେତଂ ଲୋକୁତ୍ତରଭାୱନାପୁଞ୍ଞୱସପ୍ପୱତ୍ତଂ ମଗ୍ଗାନୁରୂପଫଲପ୍ପୱତ୍ତିୟା ଚତ୍ତାରୋ ଅରିୟପୁଗ୍ଗଲେ ଅଭିନିପ୍ଫାଦେତି । ଏୱଂ ଲୋକୁତ୍ତରକୁସଲଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

୨୮.

କାମେ ଅଟ୍ଠେୱ ରୂପେ ଚ, ପଞ୍ଚ ଚତ୍ତାରିରୂପିସୁ ।

ଚତ୍ତାରାନୁତ୍ତରାନେୱଂ, କୁସଲାନେକୱୀସତି ॥

୨୯.

କୁସଲାକୁସଲାପଗତେନ ସତା,

କୁସଲେ କୁସଲେନ ଚ ୟଂ କୁସଲଂ ।

ଚତୁଭୂମିଗତଂ ମୁନିନା ୱସିନା,

ଲପିତଂ ଲପିତଂ ସକଲମ୍ପି ମୟା ॥

ଅକୁସଲଂ ପନ ଭୂମିତୋ ଏକୱିଧଂ କାମାୱଚରମେୱ, ନିୟତାନିୟତୱତ୍ଥୁୱସେନ ଚ ଏକହେତୁକଦୁହେତୁକୱସେନ ଚ ପଟିସନ୍ଧିଜନକାଜନକୱସେନ ଚ ଦୁୱିଧଂ, ତୀହି ୱେଦନାହି ୟୋଗତୋ ଚ ଲୋଭମୂଲଂ ଦୋସମୂଲଂ ମୋହମୂଲନ୍ତି ମୂଲତୋ ଚ ତିୱିଧଂ ହୋତି । ତତ୍ଥ ଲୋଭମୂଲଂ ପନ ସୋମନସ୍ସୁପେକ୍ଖାଦିଟ୍ଠିପ୍ପୟୋଗଭେଦତୋ ଅଟ୍ଠୱିଧଂ ହୋତି । ସେୟ୍ୟଥିଦଂ – ସୋମନସ୍ସସହଗତଂ ଦିଟ୍ଠିଗତସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଅସଙ୍ଖାରିକମେକଂ, ସସଙ୍ଖାରିକମେକଂ, ସୋମନସ୍ସସହଗତଂ ଦିଟ୍ଠିଗତୱିପ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଅସଙ୍ଖାରିକମେକଂ, ସସଙ୍ଖାରିକମେକଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଦିଟ୍ଠିଗତସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଅସଙ୍ଖାରିକମେକଂ, ସସଙ୍ଖାରିକମେକଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଦିଟ୍ଠିଗତୱିପ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଅସଙ୍ଖାରିକମେକଂ, ସସଙ୍ଖାରିକମେକନ୍ତି ।

ୟଦା ହି ‘‘ନତ୍ଥି କାମେସୁ ଆଦୀନୱୋ’’ତିଆଦିନା ନୟେନ ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠିଂ ପୁରକ୍ଖତ୍ୱା କେୱଲଂ ହଟ୍ଠତୁଟ୍ଠୋ କାମେ ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜତି, ଦିଟ୍ଠମଙ୍ଗଲାଦୀନି ୱା ସାରତୋ ପଚ୍ଚେତି ସଭାୱତିକ୍ଖେନେୱ ଅନୁସ୍ସାହିତେନ ଚିତ୍ତେନ, ତଦାସ୍ସ ପଠମଂ ଅକୁସଲଚିତ୍ତଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି । ୟଦା ପନ ମନ୍ଦେନ ସମୁସ୍ସାହିତେନ, ତଦା ଦୁତିୟଂ । ୟଦା ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠିଂ ଅପୁରକ୍ଖତ୍ୱା କେୱଲଂ ହଟ୍ଠତୁଟ୍ଠୋ ମେଥୁନଂ ଧମ୍ମଂ ୱା ପରିଭୁଞ୍ଜତି, ପରସମ୍ପତ୍ତିଂ ୱା ଅଭିଜ୍ଝାୟତି, ପରସ୍ସ ଭଣ୍ଡଂ ୱା ହରତି ସଭାୱତିକ୍ଖେନେୱ ଅନୁସ୍ସାହିତେନ ଚିତ୍ତେନ, ତଦା ତତିୟଂ । ୟଦା ମନ୍ଦେନ ସମୁସ୍ସାହିତେନ, ତଦା ଚତୁତ୍ଥଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି । ୟଦା ପନ କାମାନଂ ୱା ଅସମ୍ପତ୍ତିଂ ଆଗମ୍ମ ଅଞ୍ଞେସଂ ୱା ସୋମନସ୍ସହେତୂନଂ ଅଭାୱେନ ଚତୂସୁପି ୱିକପ୍ପେସୁ ସୋମନସ୍ସରହିତା ହୋନ୍ତି, ତଦା ସେସାନି ଚତ୍ତାରି ଉପେକ୍ଖାସହଗତାନି ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତୀତି । ଏୱଂ ସୋମନସ୍ସୁପେକ୍ଖାଦିଟ୍ଠିପ୍ପୟୋଗଭେଦତୋ ଅଟ୍ଠୱିଧଂ ଲୋଭମୂଲଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

ଦୋସମୂଲଂ ପନ ଏକନ୍ତସୱତ୍ଥୁକତୋ ଏକୱିଧଂ, ଅସଙ୍ଖାରସସଙ୍ଖାରଭେଦତୋ ଦୁୱିଧଂ ଦୋମନସ୍ସସହଗତଂ ପଟିଘସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଅସଙ୍ଖାରଂ, ସସଙ୍ଖାରନ୍ତି । ଅସ୍ସ ପନ ପାଣାତିପାତାଦୀସୁ ତିକ୍ଖମନ୍ଦପ୍ପୱତ୍ତିକାଲେ ଉପ୍ପତ୍ତି ୱେଦିତବ୍ବା ।

ମୋହମୂଲମ୍ପି ୱିଚିକିଚ୍ଛୁଦ୍ଧଚ୍ଚୟୋଗତୋ ଦୁୱିଧଂ ହୋତି ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ୱିଚିକିଚ୍ଛାସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଉଦ୍ଧଚ୍ଚସମ୍ପୟୁତ୍ତନ୍ତି । ତସ୍ସ ଅସନ୍ନିଟ୍ଠାନୱିକ୍ଖେପକାଲେସୁ ପୱତ୍ତି ୱେଦିତବ୍ବାତି ।

ଏୱଂ ତାୱ ଦ୍ୱାଦସୱିଧଂ ଅକୁସଲଚିତ୍ତଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ, ସବ୍ବଂ ପନେତଂ ୟଥାନୁରୂପଂ ଅପାୟେସୁ ଉପପତ୍ତିୟା, ସୁଗତିୟମ୍ପି ଦୁକ୍ଖୱିସେସସ୍ସ ଅଭିନିପ୍ଫାଦକଂ ହୋତି ।

୩୦.

ଲୋଭମୂଲୱସେନଟ୍ଠ, ଦୋସମୂଲୱସା ଦୁୱେ ।

ମୋହମୂଲୱସେନ ଦ୍ୱେ, ଏୱଂ ଦ୍ୱାଦସଧା ସିୟୁଂ ॥

୩୧.

ପାପାପାପେସ୍ୱପାପେନ, ୟଂ ୱୁତ୍ତଂ ପାପମାନସଂ ।

ପାପାପାପପ୍ପହୀନେନ, ତଂ ମୟା ସମୁଦାହଟଂ ॥

ଇତରଂ ପନ ଅବ୍ୟାକତମୱିପାକାରହତୋ ଏକୱିଧଂ ହୋତି, ଜାତିଭେଦତୋ ଦୁୱିଧଂ ୱିପାକଚିତ୍ତଂ କିରିୟଚିତ୍ତନ୍ତି । ତତ୍ଥ ୱିପାକଚିତ୍ତଂ ଭୂମିଭେଦତୋ ଚତୁବ୍ବିଧଂ କାମାୱଚରଂ ରୂପାୱଚରଂ ଅରୂପାୱଚରଂ ଲୋକୁତ୍ତରନ୍ତି । ତତ୍ଥ କାମାୱଚରଂ ଦୁୱିଧଂ କୁସଲୱିପାକଂ ଅକୁସଲୱିପାକନ୍ତି । କୁସଲୱିପାକଂ ଦୁୱିଧଂ ସହେତୁକମହେତୁକଞ୍ଚେତି ।

ତତ୍ଥ ସହେତୁକୱିପାକଚିତ୍ତଂ ସକକୁସଲଂ ୱିୟ ସୋମନସ୍ସୁପେକ୍ଖାଞାଣପ୍ପୟୋଗଭେଦତୋ ଅଟ୍ଠୱିଧଂ । ସେୟ୍ୟଥିଦଂ – ସୋମନସ୍ସସହଗତଂ ଞାଣସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଅସଙ୍ଖାରଂ, ସସଙ୍ଖାରଂ, ସୋମନସ୍ସସହଗତଂ ଞାଣୱିପ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଅସଙ୍ଖାରଂ, ସସଙ୍ଖାରଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଞାଣସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଅସଙ୍ଖାରଂ, ସସଙ୍ଖାରଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଞାଣୱିପ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଅସଙ୍ଖାରଂ, ସସଙ୍ଖାରନ୍ତି ଇଦଂ ଅଟ୍ଠୱିଧଂ ସହେତୁକୱିପାକଂ ନାମ ।

ୟଥା ପନସ୍ସ କୁସଲଂ ଦାନାଦିୱସେନ ଛସୁ ଆରମ୍ମଣେସୁ ପୱତ୍ତତି, ନ ଇଦଂ ତଥା । ଇଦଂ ହି ପଟିସନ୍ଧିଭୱଙ୍ଗଚୁତିତଦାରମ୍ମଣୱସେନ ପରିତ୍ତଧମ୍ମପରିୟାପନ୍ନେସୁୟେୱ ଛସୁ ଆରମ୍ମଣେସୁ ପୱତ୍ତତି । ସମ୍ପୟୁତ୍ତଧମ୍ମାନଞ୍ଚ ୱିସେସେ ଅସତିପି ଆଦାସତଲାଦୀସୁ ମୁଖନିମିତ୍ତଂ ୱିୟ ନିରୁସ୍ସାହଂ ୱିପାକଂ, ମୁଖଂ ୱିୟ ସଉସ୍ସାହଂ କୁସଲନ୍ତି ୱେଦିତବ୍ବଂ । ଇମେସଂ ପନ ୱିପଚ୍ଚନଟ୍ଠାନଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ଇମାନି ହି ପଟିସନ୍ଧିଭୱଙ୍ଗଚୁତିତଦାରମ୍ମଣାନି ହୁତ୍ୱା ୱିପଚ୍ଚନ୍ତି ।

୩୨.

କାମାୱଚରଦେୱାନଂ, ମନୁସ୍ସାନଂ ଇମେ ପନ ।

ଦୁହେତୁକତିହେତୂନଂ, ଭୱନ୍ତି ପଟିସନ୍ଧିୟୋ ॥

୩୩.

ତତୋ ପୱତ୍ତିୟଂ ହୁତ୍ୱା, ଭୱଙ୍ଗଂ ୟାୱତାୟୁକଂ ।

ବଲୱାରମ୍ମଣେ ହୁତ୍ୱା, ତଦାରମ୍ମଣମେୱ ଚ ॥

୩୪.

ତତୋ ମରଣକାଲସ୍ମିଂ, ଚୁତି ହୁତ୍ୱା ପୱତ୍ତରେ ।

ଏୱଂ ଚତୂସୁ ଠାନେସୁ, ୱିପଚ୍ଚନ୍ତୀତି ନିଦ୍ଦିସେ ॥

୩୫.

ସଭୂମିକୁସଲେହେୱ, ମହାପାକା ସମା ୱିନା ।

କମ୍ମଦ୍ୱାରଞ୍ଚ କମ୍ମଞ୍ଚ, ପୁଞ୍ଞାନଂ କ୍ରିୟୱତ୍ଥୁକଂ ॥

୩୬.

ଅୱିଞ୍ଞତ୍ତିଜନତ୍ତା ହି, ଅୱିପାକସଭାୱତୋ ।

ଅପ୍ପୱତ୍ତନତୋ ଚେୱ, ପାକା ପୁଞ୍ଞେହି ନୋ ସମା ॥

୩୭.

ପରିତ୍ତାରମ୍ମଣତ୍ତା ହି, ତେସମେକନ୍ତତୋ ପନ ।

କରୁଣାମୁଦିତା ତେସୁ, ନ ଜାୟନ୍ତି କଦାଚିପି ॥

୩୮.

ତଥା ୱିରତିୟୋ ତିସ୍ସୋ, ନ ପନେତେସୁ ଜାୟରେ ।

ପଞ୍ଚ ସିକ୍ଖାପଦା ୱୁତ୍ତା, କୁସଲାତି ହି ସତ୍ଥୁନା ॥

୩୯.

ତଥାଧିପତିନୋପେତ୍ଥ, ନ ସନ୍ତୀତି ୱିନିଦ୍ଦିସେ ।

ଛନ୍ଦାଦୀନି ଧୁରଂ କତ୍ୱା, ଅନୁପ୍ପଜ୍ଜନତୋ ପନ ॥

୪୦.

ଅସଙ୍ଖାରସସଙ୍ଖାର-ୱିଧାନଂ ପନ ପୁଞ୍ଞତୋ ।

ଞେୟ୍ୟଂ ପଚ୍ଚୟତୋ ଚେୱ, ୱିପାକେସୁ ଚ ୱିଞ୍ଞୁନା ॥

୪୧.

ହୀନାଦୀନଂ ୱିପାକତ୍ତା, ପୁଞ୍ଞାନଂ ପୁଞ୍ଞୱାଦିନା ।

ହୀନାଦୟୋ ଭୱନ୍ତୀତି, ୱିପାକା ପରିଦୀପିତା ॥

୪୨.

ଇଦଂ ଅଟ୍ଠୱିଧଂ ଚିତ୍ତଂ, ଏକନ୍ତେନ ସୱତ୍ଥୁକଂ ।

ଜାୟତେ କାମଲୋକସ୍ମିଂ, ନ ପନଞ୍ଞତ୍ଥ ଜାୟତେ ॥

ଏୱଂ ତାୱ ସହେତୁକୱିପାକଚିତ୍ତଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

ଅହେତୁକୱିପାକଚିତ୍ତଂ ପନ ଅଲୋଭାଦିହେତୁୱିରହିତଂ ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ସୋତୱିଞ୍ଞାଣଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଘାନୱିଞ୍ଞାଣଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଜିୱ୍ହାୱିଞ୍ଞାଣଂ, ସୁଖସହଗତଂ କାୟୱିଞ୍ଞାଣଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଅହେତୁକମନୋଧାତୁସମ୍ପଟିଚ୍ଛନଂ, ସୋମନସ୍ସସହଗତଂ ଅହେତୁକମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁସନ୍ତୀରଣଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଅହେତୁକମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁସନ୍ତୀରଣନ୍ତି ଇଦଂ ପନ ଅଟ୍ଠୱିଧଂ ଅହେତୁକୱିପାକଚିତ୍ତଂ ନାମ ।

ଇଦଂ ପନ ଅଟ୍ଠୱିଧଂ ନିୟତୱତ୍ଥୁକତୋ ଏକୱିଧଂ, ନିୟତାନିୟତାରମ୍ମଣତୋ ଦୁୱିଧଂ । ତତ୍ଥ ୱିଞ୍ଞାଣପଞ୍ଚକଂ ନିୟତାରମ୍ମଣଂ, ସେସତ୍ତୟଂ ଅନିୟତାରମ୍ମଣଂ । ସୁଖସୋମନସ୍ସୁପେକ୍ଖାୱେଦନାୟୋଗତୋ ତିୱିଧଂ । ତତ୍ଥ ସୁଖସହଗତଂ କାୟୱିଞ୍ଞାଣଂ, ଦ୍ୱିଟ୍ଠାନିକଂ ସନ୍ତୀରଣଂ ସୋମନସ୍ସୁପେକ୍ଖାୟୁତ୍ତଂ, ସେସମୁପେକ୍ଖାୟୁତ୍ତନ୍ତି ।

ଦିଟ୍ଠାରମ୍ମଣସୁତାରମ୍ମଣମୁତାରମ୍ମଣଦିଟ୍ଠସୁତମୁତାରମ୍ମଣଦିଟ୍ଠ-ସୁତମୁତୱିଞ୍ଞାତାରମ୍ମଣୱସେନ ପଞ୍ଚୱିଧଂ । ତତ୍ଥ ଦିଟ୍ଠାରମ୍ମଣଂ ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣଂ, ସୁତାରମ୍ମଣଂ ସୋତୱିଞ୍ଞାଣଂ, ମୁତାରମ୍ମଣଂ ଘାନଜିୱ୍ହାକାୟୱିଞ୍ଞାଣତ୍ତୟଂ, ଦିଟ୍ଠସୁତମୁତାରମ୍ମଣଂ ମନୋଧାତୁସମ୍ପଟିଚ୍ଛନଂ, ଦିଟ୍ଠସୁତମୁତୱିଞ୍ଞାତାରମ୍ମଣଂ ସେସମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁଦ୍ୱୟନ୍ତି ।

ୱତ୍ଥୁତୋ ଛବ୍ବିଧଂ । କଥଂ ? ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣସ୍ସ ଚକ୍ଖୁମେୱ ୱତ୍ଥୁ, ତଥା ସୋତଘାନଜିୱ୍ହାକାୟୱିଞ୍ଞାଣାନଂ ସୋତଘାନଜିୱ୍ହାକାୟୱତ୍ଥୁ, ଅୱସେସତ୍ତୟସ୍ସ ହଦୟୱତ୍ଥୁମେୱାତି ।

ଆରମ୍ମଣତୋ ସତ୍ତୱିଧଂ ହୋତି । କଥଂ ? ରୂପାରମ୍ମଣମେୱ ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣଂ, ତଥା ସଦ୍ଦଗନ୍ଧରସଫୋଟ୍ଠବ୍ବାରମ୍ମଣାନି ପଟିପାଟିୟା ସୋତଘାନଜିୱ୍ହାକାୟୱିଞ୍ଞାଣାନି, ରୂପାଦିପଞ୍ଚାରମ୍ମଣା ମନୋଧାତୁ, ସେସମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁଦ୍ୱୟଂ ଛଳାରମ୍ମଣନ୍ତି ।

ତଂ ସବ୍ବଂ ପନ ଅହେତୁକୱିପାକଚିତ୍ତଂ କିଚ୍ଚତୋ ଅଟ୍ଠୱିଧଂ ହୋତି । କଥଂ ? ଦସ୍ସନକିଚ୍ଚଂ ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣଂ, ସୱନଘାୟନସାୟନଫୁସନସମ୍ପଟିଚ୍ଛନସନ୍ତୀରଣତଦାରମ୍ମଣକିଚ୍ଚାନି ଅୱସେସାନି ।

ତତ୍ଥ ଚକ୍ଖୁତୋ ପୱତ୍ତଂ ୱିଞ୍ଞାଣଂ, ଚକ୍ଖୁମ୍ହି ସନ୍ନିସ୍ସିତଂ ୱିଞ୍ଞାଣନ୍ତି ୱା ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣଂ, ତଥା ସୋତୱିଞ୍ଞାଣାଦୀନି । ତତ୍ଥ ଚକ୍ଖୁସନ୍ନିସ୍ସିତରୂପୱିଜାନନଲକ୍ଖଣଂ ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣଂ, ରୂପମତ୍ତାରମ୍ମଣରସଂ, ରୂପାଭିମୁଖଭାୱପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନଂ, ରୂପାରମ୍ମଣାୟ କିରିୟାମନୋଧାତୁୟା ଅପଗମପଦଟ୍ଠାନଂ । ତଥା ସୋତଘାନଜିୱ୍ହାକାୟୱିଞ୍ଞାଣାନି ସୋତାଦିସନ୍ନିସ୍ସିତସଦ୍ଦାଦିୱିଜାନନଲକ୍ଖଣାନି, ସଦ୍ଦାଦିମତ୍ତାରମ୍ମଣରସାନି, ସଦ୍ଦାଦୀସୁ ଅଭିମୁଖଭାୱପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନାନି, ସଦ୍ଦାଦିଆରମ୍ମଣାନଂ କିରିୟାମନୋଧାତୂନଂ ଅପଗମପଦଟ୍ଠାନାନି । ମନୋଧାତୁସମ୍ପଟିଚ୍ଛନଂ ପନ ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣାଦୀନଂ ଅନନ୍ତରା ରୂପାଦିୱିଜାନନଲକ୍ଖଣଂ, ରୂପାଦିସମ୍ପଟିଚ୍ଛନରସଂ, ତଥାଭାୱପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନଂ, ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣାଦୀନଂ ଅପଗମପଦଟ୍ଠାନଂ ।

ସେସା ପନ ଦ୍ୱେ ଅହେତୁକମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁୟୋ ଛଳାରମ୍ମଣୱିଜାନନଲକ୍ଖଣା, ସନ୍ତୀରଣାଦିରସା, ତଥାଭାୱପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, ହଦୟୱତ୍ଥୁପଦଟ୍ଠାନାତି ୱେଦିତବ୍ବା । ତତ୍ଥ ପଠମା ଏକନ୍ତମିଟ୍ଠାରମ୍ମଣେ ପୱତ୍ତିସବ୍ଭାୱତୋ ସୋମନସ୍ସୟୁତ୍ତାୱ ହୁତ୍ୱା ପଞ୍ଚଦ୍ୱାରେ ସନ୍ତୀରଣକିଚ୍ଚଂ ସାଧୟମାନା ପଞ୍ଚସୁ ଦ୍ୱାରେସୁ ଠତ୍ୱା ୱିପଚ୍ଚତି, ଛସୁ ପନ ଦ୍ୱାରେସୁ ବଲୱାରମ୍ମଣେ ତଦାରମ୍ମଣଂ ହୁତ୍ୱା ୱିପଚ୍ଚତି । ଦୁତିୟା ପନ ଇଟ୍ଠମଜ୍ଝତ୍ତାରମ୍ମଣେ ପୱତ୍ତିସବ୍ଭାୱତୋ ଉପେକ୍ଖାସହଗତା ହୁତ୍ୱା ସନ୍ତୀରଣତଦାରମ୍ମଣପଟିସନ୍ଧିଭୱଙ୍ଗଚୁତିୱସେନ ପୱତ୍ତନତୋ ପଞ୍ଚସୁ ଠାନେସୁ ୱିପଚ୍ଚତି । କଥଂ ? ମନୁସ୍ସଲୋକେ ତାୱ ଜଚ୍ଚନ୍ଧଜଚ୍ଚବଧିରଜଚ୍ଚଜଳଜଚ୍ଚୁମ୍ମତ୍ତକପଣ୍ଡକଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନନପୁଂସକାଦୀନଂ ପଟିସନ୍ଧିଗ୍ଗହଣକାଲେ ପଟିସନ୍ଧି ହୁତ୍ୱା ୱିପଚ୍ଚତି । ପଟିସନ୍ଧିୟା ୱୀତିୱତ୍ତାୟ ପୱତ୍ତିୟଂ ୟାୱତାୟୁକଂ ଭୱଙ୍ଗଂ ହୁତ୍ୱା ୱିପଚ୍ଚତି । ଇଟ୍ଠମଜ୍ଝତ୍ତେ ପଞ୍ଚାରମ୍ମଣୱୀଥିୟା ସନ୍ତୀରଣଂ ହୁତ୍ୱା, ବଲୱାରମ୍ମଣେ ଛଦ୍ୱାରେ ତଦାରମ୍ମଣଂ ହୁତ୍ୱା, ମରଣକାଲେ ଚୁତି ହୁତ୍ୱାତି ଇମେସୁ ପନ ପଞ୍ଚସୁ ଠାନେସୁ ୱିପଚ୍ଚତୀତି । ଏୱଂ ତାୱ ଅହେତୁକୱିପାକଚିତ୍ତାନି ୱେଦିତବ୍ବାନି ।

୪୩.

କାମାୱଚରପୁଞ୍ଞସ୍ସ, ୱିପାକା ହୋନ୍ତି ସୋଳସ ।

ତଂ ତିହେତୁକପୁଞ୍ଞସ୍ସ, ୱସେନ ପରିଦୀପୟେ ॥

ଇଦାନି ରୂପାୱଚରୱିପାକଚିତ୍ତାନି ୱୁଚ୍ଚନ୍ତି । ତାନି ନିୟତୱତ୍ଥୁକତୋ ଏକୱିଧାନି, ଝାନଙ୍ଗୟୋଗଭେଦତୋ ପଞ୍ଚୱିଧାନି । କଥଂ ? ୱିତକ୍କୱିଚାରପୀତିସୁଖଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତାସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ପଠମଂ, ୱିଚାରପୀତିସୁଖଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତାସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଦୁତିୟଂ, ପୀତିସୁଖଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତାସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ତତିୟଂ, ସୁଖଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତାସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଚତୁତ୍ଥଂ, ଉପେକ୍ଖାଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତାସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ପଞ୍ଚମନ୍ତି ଇମାନି ପଞ୍ଚପି ରୂପାୱଚରୱିପାକଚିତ୍ତାନି ଉପପତ୍ତିୟଂ ପଟିସନ୍ଧିଭୱଙ୍ଗଚୁତିୱସେନ ପୱତ୍ତନ୍ତି ।

ଇଦାନି ଅରୂପାୱଚରୱିପାକଚିତ୍ତାନି ୱୁଚ୍ଚନ୍ତି । ତାନି ସକକୁସଲାନି ୱିୟ ଆରମ୍ମଣଭେଦତୋ ଚତୁବ୍ବିଧାନି ହୋନ୍ତି । କଥଂ ? ଆକାସାନଞ୍ଚାୟତନସଞ୍ଞାସହଗତଂ, ୱିଞ୍ଞାଣଞ୍ଚାୟତନସଞ୍ଞାସହଗତଂ, ଆକିଞ୍ଚଞ୍ଞାୟତନସଞ୍ଞାସହଗତଂ, ନେୱସଞ୍ଞାନାସଞ୍ଞାୟତନସଞ୍ଞାସହଗତନ୍ତି ଇମାନି ଚତ୍ତାରି ଅରୂପାୱଚରୱିପାକଚିତ୍ତାନି ।

୪୪.

କୁସଲାନୁଗତଂ କତ୍ୱା, ଭାଜିତଂ କିଂ ମହଗ୍ଗତଂ ।

କାମାୱଚରପୁଞ୍ଞଂୱ, ନାସମାନଫଲଂ ୟତୋ ॥

୪୫.

ଅତ୍ତନୋ କୁସଲେହେୱ, ସମାନଂ ସବ୍ବଥା ଇଦଂ ।

ଗଜାଦୀନଂ ୟଥା ଛାୟା, ଗଜାଦିସଦିସା ତଥା ॥

୪୬.

କାମାୱଚରପୁଞ୍ଞଂୱ, ନାପରାପରିୟୱେଦନଂ ।

ଝାନା ଅପରିହୀନସ୍ସ, ସତ୍ତସ୍ସ ଭୱଗାମିନୋ ॥

୪୭.

କୁସଲାନନ୍ତରଂୟେୱ, ଫଲଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜତୀତି ଚ ।

ଞାପନତ୍ଥଂ ପନେତସ୍ସ, କୁସଲାନୁଗତଂ କତଂ ॥

୪୮.

ପଟିପ୍ପଦାକ୍କମୋ ଚେୱ, ହୀନାଦୀନଞ୍ଚ ଭେଦତୋ ।

ଝାନାଗମନତୋ ଚେତ୍ଥ, ୱେଦିତବ୍ବୋ ୱିଭାୱିନା ॥

୪୯.

ଅଭାୱୋଧିପତୀନଞ୍ଚ, ଅୟମେୱ ୱିସେସକୋ ।

ସେସଂ ସବ୍ବଂ ଚ ସେସେନ, କୁସଲେନ ସମଂ ମତଂ ॥ –

ଏୱଂ ରୂପାୱଚରାରୂପାୱଚରୱିପାକା ୱେଦିତବ୍ବା ।

ଇଦାନି ଲୋକୁତ୍ତରୱିପାକଚିତ୍ତାନି ହୋନ୍ତି । ତାନି ଚତୁମଗ୍ଗୟୁତ୍ତଚିତ୍ତଫଲତ୍ତା ଚତୁବ୍ବିଧାନି ହୋନ୍ତି । କଥଂ ? ସୋତାପତ୍ତିମଗ୍ଗଫଲଚିତ୍ତଂ, ସକଦାଗାମିମଗ୍ଗଫଲଚିତ୍ତଂ, ଅନାଗାମିମଗ୍ଗଫଲଚିତ୍ତଂ, ଅରହତ୍ତମଗ୍ଗଫଲଚିତ୍ତନ୍ତି । ଏୱଂ ପନେତ୍ଥ ଏକେକଂ ଝାନଙ୍ଗୟୋଗଭେଦତୋ ପଞ୍ଚୱିଧଂ, ପୁନ ମଗ୍ଗୱୀଥିଫଲସମାପତ୍ତିୱସେନ ପୱତ୍ତିତୋ ଦୁୱିଧଂ । ଏୱଂ ଲୋକୁତ୍ତରକୁସଲୱିପାକଚିତ୍ତାନି ୱେଦିତବ୍ବାନି ।

୫୦.

ସୁଞ୍ଞତଂ ଅନିମିତ୍ତନ୍ତି, ତଥାପଣିହିତନ୍ତିପି ।

ଏତାନି ତୀଣି ନାମାନି, ମଗ୍ଗସ୍ସାନନ୍ତରେ ଫଲେ ॥

୫୧.

ଲବ୍ଭନ୍ତି ପରଭାଗସ୍ମିଂ, ୱଳଞ୍ଜନଫଲେସୁ ନ ।

ୱିପସ୍ସନାୱସେନେୱ, ତାନି ନାମାନି ଲବ୍ଭରେ ॥

୫୨.

ହୋନ୍ତି ସାଧିପତୀନେୱ, ଲୋକୁତ୍ତରଫଲାନି ତୁ ।

ୱିପାକେଧିପତୀ ନତ୍ଥି, ଠପେତ୍ୱା ତୁ ଅନାସୱେ ॥

୫୩.

ଅତ୍ତନୋ ମଗ୍ଗଭାୱେନ, ମଗ୍ଗୋ ‘‘ମଗ୍ଗୋ’’ତି ୱୁଚ୍ଚତି ।

ଫଲଂ ମଗ୍ଗମୁପାଦାୟ, ମଗ୍ଗୋ ନାମାତି ୱୁଚ୍ଚତି ॥ –

ଏୱଂ ଲୋକୁତ୍ତରୱିପାକା ୱେଦିତବ୍ବା ।

ଇଦାନି ସତ୍ତାକୁସଲୱିପାକାନି ୱୁଚ୍ଚନ୍ତି । ଅକୁସଲୱିପାକଂ ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ସୋତୱିଞ୍ଞାଣଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଘାନୱିଞ୍ଞାଣଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଜିୱ୍ହାୱିଞ୍ଞାଣଂ, ଦୁକ୍ଖସହଗତଂ କାୟୱିଞ୍ଞାଣଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଅହେତୁକମନୋଧାତୁସମ୍ପଟିଚ୍ଛନଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଅହେତୁକମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁସନ୍ତୀରଣନ୍ତି ଇମାନି ସତ୍ତ ଅକୁସଲୱିପାକଚିତ୍ତାନି ।

ଏତ୍ଥ ପନ ଉପେକ୍ଖାସହଗତାହେତୁକମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁ ଏକାଦସୱିଧେନାପି ଅକୁସଲଚିତ୍ତେନ କମ୍ମେ ଆୟୂହିତେ କମ୍ମକମ୍ମନିମିତ୍ତଗତିନିମିତ୍ତେସୁ ଅଞ୍ଞତରଂ ଆରମ୍ମଣଂ କତ୍ୱା ଚତୂସୁ ଅପାୟେସୁ ପଟିସନ୍ଧି ହୁତ୍ୱା ୱିପଚ୍ଚତି, ପଟିସନ୍ଧିୟା ୱୀତିୱତ୍ତାୟ ଦୁତିୟଚିତ୍ତୱାରଂ ତତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୟାୱତାୟୁକଂ ଭୱଙ୍ଗଂ ହୁତ୍ୱା, ଅନିଟ୍ଠମଜ୍ଝତ୍ତାରମ୍ମଣାୟ ପଞ୍ଚୱିଞ୍ଞାଣୱୀଥିୟା ସନ୍ତୀରଣଂ ହୁତ୍ୱା, ବଲୱାରମ୍ମଣେ ଛସୁ ଦ୍ୱାରେସୁ ତଦାରମ୍ମଣଂ ହୁତ୍ୱା, ମରଣକାଲେ ଚୁତି ହୁତ୍ୱା ୱିପଚ୍ଚତି । ଏୱଂ ପଞ୍ଚସୁ ଠାନେସୁ ୱିପଚ୍ଚତି । କେୱଲଂ ହି ତାନି କୁସଲୱିପାକାହେତୁକଚିତ୍ତାନି କୁସଲକମ୍ମପଚ୍ଚୟାନି, ଇମାନି ଅକୁସଲକମ୍ମପଚ୍ଚୟାନି । ଅୟମିମେସଂ, ତେସଞ୍ଚ ୱିସେସୋ ।

୫୪.

ଅନିଟ୍ଠାନିଟ୍ଠମଜ୍ଝତ୍ତଗୋଚରେ ୱତ୍ତରେ ଇମେ ।

ସୁଖାଦିତ୍ତୟୟୁତ୍ତା ତେ, ଦୁକ୍ଖୁପେକ୍ଖାୟୁତା ଇମେ ॥

ଏୱଂ କାମାୱଚରକୁସଲୱିପାକସହେତୁକମଟ୍ଠୱିଧଂ, ଅହେତୁକମଟ୍ଠୱିଧଂ, ଝାନଙ୍ଗୟୋଗଭେଦତୋ ରୂପାୱଚରୱିପାକଂ ପଞ୍ଚୱିଧଂ, ଆରମ୍ମଣଭେଦତୋ ଅରୂପାୱଚରୱିପାକଂ ଚତୁବ୍ବିଧଂ, ମଗ୍ଗସମ୍ପୟୁତ୍ତଚିତ୍ତଫଲଭେଦତୋ ଲୋକୁତ୍ତରୱିପାକଂ ଚତୁବ୍ବିଧଂ, ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣାଦିଭେଦତୋ ଅକୁସଲୱିପାକଂ ସତ୍ତୱିଧନ୍ତି ଛତ୍ତିଂସୱିଧଂ ୱିପାକଚିତ୍ତଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

୫୫.

ଏୱଂ ଛତ୍ତିଂସଧା ପାକଂ, ପାକସାସନପୂଜିତୋ ।

ସୱିପାକାୱିପାକେସୁ, କୁସଲୋ ସୁଗତୋବ୍ରୱି ॥

କିରିୟାବ୍ୟାକତଚିତ୍ତଂ ପନ ଅୱିପାକତୋ ଏକୱିଧଂ, ପରିତ୍ତମହଗ୍ଗତତୋ ଦୁୱିଧଂ, କାମାୱଚରରୂପାୱଚରଅରୂପାୱଚରଭୂମିଭେଦତୋ ତିୱିଧଂ । ତତ୍ଥ କାମାୱଚରଂ ଦୁୱିଧଂ ସହେତୁକମହେତୁକନ୍ତି । ତତ୍ଥ ସହେତୁକଂ ଏକୱିଧଂ ଅରହତୋ ଏୱ ଉପ୍ପଜ୍ଜନତୋ । ସୋମନସ୍ସୁପେକ୍ଖାଞାଣପ୍ପୟୋଗଭେଦତୋ କାମାୱଚରକୁସଲଂ ୱିୟ ଅଟ୍ଠୱିଧଂ ହୋତି । ସେୟ୍ୟଥିଦଂ – ସୋମନସ୍ସସହଗତଂ ଞାଣସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଅସଙ୍ଖାରିକଂ, ସସଙ୍ଖାରିକଂ, ସୋମନସ୍ସସହଗତଂ ଞାଣୱିପ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଅସଙ୍ଖାରିକଂ, ସସଙ୍ଖାରିକଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଞାଣସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଅସଙ୍ଖାରିକଂ, ସସଙ୍ଖାରିକଂ, ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ଞାଣୱିପ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଅସଙ୍ଖାରିକଂ, ସସଙ୍ଖାରିକନ୍ତି ଇମାନି ଅଟ୍ଠ ସହେତୁକକିରିୟଚିତ୍ତାନି । ଏତାନି ପନ ୟଥାନୁରୂପଂ ଦାନାଦିୱସେନ ଖୀଣାସୱାନଂୟେୱ ପୱତ୍ତନ୍ତି । ଏୱଂ ସହେତୁକକିରିୟଚିତ୍ତାନି ୱେଦିତବ୍ବାନି ।

ଅହେତୁକକିରିୟଚିତ୍ତଂ ପନ ତିୱିଧଂ କିରିୟାହେତୁକମନୋଧାତୁଉପେକ୍ଖାସହଗତାୱଜ୍ଜନଚିତ୍ତଂ, କିରିୟାହେତୁକମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁସୋମନସ୍ସସହଗତଂ ହସିତୁପ୍ପାଦଚିତ୍ତଂ, କିରିୟାହେତୁକମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ୱୋଟ୍ଠବ୍ବନଚିତ୍ତନ୍ତି।

ତତ୍ଥ କିରିୟାହେତୁକମନୋଧାତୁ ଉପେକ୍ଖାସହଗତା ହଦୟୱତ୍ଥୁଂ ନିସ୍ସାୟ ଚକ୍ଖୁଦ୍ୱାରେ ଇଟ୍ଠଇଟ୍ଠମଜ୍ଝତ୍ତଅନିଟ୍ଠଅନିଟ୍ଠମଜ୍ଝତ୍ତେସୁ ରୂପାରମ୍ମଣେସୁ ୟେନ କେନଚି ପସାଦେ ଘଟ୍ଟିତେ ତଂ ତଂ ଆରମ୍ମଣଂ ଗହେତ୍ୱା ଆୱଜ୍ଜନୱସେନ ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣସ୍ସ ପୁରେଚାରୀ ହୁତ୍ୱା ଭୱଙ୍ଗଂ ଆୱଟ୍ଟୟମାନା ଉପ୍ପଜ୍ଜତି । ସୋତଦ୍ୱାରାଦୀସୁପି ଏସେୱ ନୟୋ । ଇତରା ପନ ଦ୍ୱେ ଅହେତୁକମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁୟୋ ସାଧାରଣାସାଧାରଣାତି ଦୁୱିଧା ହୋନ୍ତି । ତତ୍ଥ ଅସାଧାରଣା ପନ କିରିୟାହେତୁକମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁ ସୋମନସ୍ସସହଗତା ଖୀଣାସୱସ୍ସେୱ ଛସୁ ଦ୍ୱାରେସୁ ଛସୁ ଅନୁଳାରେସୁ ଆରମ୍ମଣେସୁ ହସିତୁପ୍ପାଦକିଚ୍ଚା ନିୟତୱତ୍ଥୁକା ଉପ୍ପଜ୍ଜତି । ସାଧାରଣା ପନ ଅହେତୁକମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁ ଉପେକ୍ଖାସହଗତା ଛଳାରମ୍ମଣୱିଜାନନଲକ୍ଖଣା, ତଥାଭାୱପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, ସା ତୀସୁ ଭୱେସୁ ସବ୍ବେସଂ ସଚିତ୍ତକସତ୍ତାନଂ ସାଧାରଣା, ନ କସ୍ସଚି ପନ ସଚିତ୍ତକସ୍ସ ନ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ନାମ । ଉପ୍ପଜ୍ଜମାନା ପନାୟଂ ପଞ୍ଚଦ୍ୱାରମନୋଦ୍ୱାରେସୁ ୱୋଟ୍ଠବ୍ବନାୱଜ୍ଜନକିଚ୍ଚା ଉପ୍ପଜ୍ଜତି । ଛ ଅସାଧାରଣଞାଣାନିପି ଏତାୟ ଗହିତାରମ୍ମଣମେୱ ଗଣ୍ହନ୍ତି । ସବ୍ବାରମ୍ମଣଗହଣସମତ୍ଥତାୟ ସବ୍ବଞ୍ଞୁତଞ୍ଞାଣଗତିକାତି ୱେଦିତବ୍ବା । ଇମାନି ତୀଣି ଅହେତୁକକିରିୟଚିତ୍ତାନି ।

ଇଧ ଠତ୍ୱା ହସନଚିତ୍ତାନି ପରିଗ୍ଗଣ୍ହିତବ୍ବାନି । ତେରସ ହସନଚିତ୍ତାନି । କୁସଲତୋ ଚତୂହି ସୋମନସ୍ସସହଗତେହି, ଅକୁସଲତୋ ଚତୂହୀତି ଇମେହି ଅଟ୍ଠହି ଚିତ୍ତେହି ପୁଥୁଜ୍ଜନା ହସନ୍ତି, ସେଖା ପନ କୁସଲତୋ ଚତୂହି, ଅକୁସଲତୋ ଦ୍ୱୀହି ଦିଟ୍ଠିଗତୱିପ୍ପୟୁତ୍ତସୋମନସ୍ସସହଗତେହୀତି ଛହି ହସନ୍ତି, ଖୀଣାସୱା କିରିୟତୋ ପଞ୍ଚହି ସୋମନସ୍ସସହଗତେହି ହସନ୍ତୀତି ।

୫୬.

ସୋମନସ୍ସୟୁତାନଟ୍ଠ, କୁସଲାକୁସଲାନି ଚ ।

କ୍ରିୟତୋ ପନ ପଞ୍ଚେୱଂ, ହାସଚିତ୍ତାନି ତେରସ ॥

୫୭.

ପୁଥୁଜ୍ଜନା ହସନ୍ତେତ୍ଥ, ଚିତ୍ତେହି ପନ ଅଟ୍ଠହି ।

ଛହି ସେଖା ଅସେଖା ଚ, ହସନ୍ତି ପନ ପଞ୍ଚହି ॥

ଇଦାନି ରୂପାୱଚରକିରିୟଚିତ୍ତାନି ହୋନ୍ତି । ୱିତକ୍କୱିଚାରପୀତିସୁଖଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତାସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ପଠମଂ, ୱିଚାରପୀତିସୁଖଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତାସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଦୁତିୟଂ, ପୀତିସୁଖଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତାସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ତତିୟଂ, ସୁଖଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତାସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଚତୁତ୍ଥଂ, ଉପେକ୍ଖାଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତାସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ପଞ୍ଚମନ୍ତି ଇମାନି ପଞ୍ଚ ରୂପାୱଚରକିରିୟଚିତ୍ତାନି ।

ଇଦାନି ଅରୂପାୱଚରକିରିୟଚିତ୍ତାନି ୱୁଚ୍ଚନ୍ତି । ଆକାସାନଞ୍ଚାୟତନସଞ୍ଞାସହଗତଂ, ୱିଞ୍ଞାଣଞ୍ଚାୟତନସଞ୍ଞାସହଗତଂ, ଆକିଞ୍ଚଞ୍ଞାୟତନସଞ୍ଞାସହଗତଂ, ନେୱସଞ୍ଞାନାସଞ୍ଞାୟତନସଞ୍ଞାସହଗତନ୍ତି ଇମାନି ଚତ୍ତାରି ଅରୂପାୱଚରକିରିୟଚିତ୍ତାନି । ଇମାନି ପନ ରୂପାରୂପକିରିୟଚିତ୍ତାନି ସକସକଭୂମିକୁସଲସଦିସାନି । କେୱଲଂ ପନେତାନି କିରିୟଚିତ୍ତାନି ଖୀଣାସୱାନଂୟେୱ ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି, କୁସଲାନି ପନ ସେଖପୁଥୁଜ୍ଜନାନଂ । ଇମାନି ଚ ଖୀଣାସୱାନଂ ଭାୱନାକାରୱସପ୍ପୱତ୍ତାନି, ତାନି ପନ ସେଖପୁଥୁଜ୍ଜନାନଂ ଭାୱନାପୁଞ୍ଞୱସପ୍ପୱତ୍ତାନୀତି ଅୟମେୱ ଇମେସଂ, ତେସଞ୍ଚ ୱିସେସୋ ।

୫୮.

ୟା ପୁଥୁଜ୍ଜନକାଲସ୍ମିଂ, ଅଭିନିବ୍ବତ୍ତିତା ପନ ।

ରୂପାରୂପସମାପତ୍ତି, ସା ଖୀଣାସୱଭିକ୍ଖୁନୋ ॥

୫୯.

ୟାୱ ଖୀଣାସୱୋ ଭିକ୍ଖୁ, ନ ସମାପଜ୍ଜତେୱ ନଂ ।

ତାୱ ତା କୁସଲା ଏୱ, ସମାପନ୍ନା ସଚେ କ୍ରିୟା ॥

ଏୱଂ ସୋମନସ୍ସାଦିଭେଦତୋ କାମାୱଚରସହେତୁକକିରିୟଚିତ୍ତମଟ୍ଠୱିଧଂ, ମନୋଧାତୁମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁଦ୍ୱୟଭେଦତୋ ଅହେତୁକଂ ତିୱିଧଂ, ଝାନଙ୍ଗୟୋଗଭେଦତୋ ରୂପାୱଚରଂ ପଞ୍ଚୱିଧଂ, ଆରମ୍ମଣଭେଦତୋ ଅରୂପାୱଚରଂ ଚତୁବ୍ବିଧଂ, ଏୱଂ ଭୂମିୱସେନ ୱୀସତିୱିଧଂ କିରିୟଚିତ୍ତଂ ୱେଦିତବ୍ବନ୍ତି ।

୬୦.

ଏକାଦସୱିଧଂ କାମେ, ରୂପେ ପଞ୍ଚ ଅରୂପିସୁ ।

ଚତ୍ତାରୀତି ଚ ସବ୍ବାନି, କ୍ରିୟାଚିତ୍ତାନି ୱୀସତି ॥

୬୧.

ଲୋକୁତ୍ତରକ୍ରିୟଚିତ୍ତଂ, ପନ କସ୍ମା ନ ୱିଜ୍ଜତି ।

ଏକଚିତ୍ତକ୍ଖଣତ୍ତା ହି, ମଗ୍ଗସ୍ସାତି ନ ୱିଜ୍ଜତି ॥

୬୨.

କ୍ରିୟାକ୍ରିୟାପତ୍ତିୱିଭାଗଦେସକୋ,

କ୍ରିୟାକ୍ରିୟଂ ଚିତ୍ତମୱୋଚ ୟଂ ଜିନୋ ।

ହିତାହିତାନଂ ସକ୍ରିୟାକ୍ରିୟାରତୋ,

କ୍ରିୟାକ୍ରିୟଂ ତନ୍ତୁ ମୟା ସମୀରିତଂ ॥

ଏତ୍ତାୱତା ଏକୱୀସତିୱିଧଂ କୁସଲଂ, ଦ୍ୱାଦସୱିଧଂ ଅକୁସଲଂ ଛତ୍ତିଂସୱିଧଂ ୱିପାକଂ, ୱୀସତିୱିଧଂ କିରିୟଚିତ୍ତନ୍ତି ଆଦିମ୍ହି ନିକ୍ଖିତ୍ତଂ ଚିତ୍ତଂ ଏକୂନନୱୁତିପ୍ପଭେଦେନ ୱିଧିନା ପକାସିତଂ ହୋତୀତି ।

୬୩.

ଏକୱୀସତି ପୁଞ୍ଞାନି, ଦ୍ୱାଦସାକୁସଲାନି ଚ ।

ଛତ୍ତିଂସେୱ ୱିପାକାନି, କ୍ରିୟଚିତ୍ତାନି ୱୀସତି ॥

୬୪.

ଏକୂନନୱୁତି ସବ୍ବେ, ଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦା ମହେସିନା ।

ଅଟ୍ଠ ଲୋକୁତ୍ତରେ କତ୍ୱା, ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠା ହି ସମାସତୋ ॥

୬୫.

ପିଟକେ ଅଭିଧମ୍ମସ୍ମିଂ, ୟେ ଭିକ୍ଖୂ ପାଟୱତ୍ଥିନୋ ।

ତେହାୟଂ ଉଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ, ଚିନ୍ତେତବ୍ବୋ ପୁନପ୍ପୁନଂ ॥

୬୬.

ଅଭିଧମ୍ମାୱତାରେନ, ଅଭିଧମ୍ମମହୋଦଧିଂ ।

ୟେ ତରନ୍ତି ଇମଂ ଲୋକଂ, ପରଞ୍ଚେୱ ତରନ୍ତି ତେତି ॥

ଇତି ଅଭିଧମ୍ମାୱତାରେ ଚିତ୍ତନିଦ୍ଦେସୋ ନାମ

ପଠମୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ ।

୨. ଦୁତିୟୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ

ଚେତସିକନିଦ୍ଦେସୋ

୬୭.

ଚିତ୍ତାନନ୍ତରମୁଦ୍ଦିଟ୍ଠା, ୟେ ଚ ଚେତସିକା ମୟା ।

ତେସଂ ଦାନି କରିସ୍ସାମି, ୱିଭାଜନମିତୋ ପରଂ ॥

ତତ୍ଥ ଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତା, ଚିତ୍ତେ ଭୱା ୱା ଚେତସିକା । ତେପି ଚିତ୍ତଂ ୱିୟ ସାରମ୍ମଣତୋ ଏକୱିଧା, ସୱିପାକାୱିପାକତୋ ଦୁୱିଧା, କୁସଲାକୁସଲାବ୍ୟାକତଭେଦତୋ ତିୱିଧା, କାମାୱଚରାଦିଭେଦତୋ ଚତୁବ୍ବିଧା ।

ତତ୍ଥ କାମାୱଚରଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତା କାମାୱଚରା। ତେସୁ କାମାୱଚରପଠମମହାକୁସଲଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତା ତାୱ ନିୟତା ସରୂପେନ ଆଗତା ଏକୂନତିଂସ ଧମ୍ମା ହୋନ୍ତି । ସେୟ୍ୟଥିଦଂ – ଫସ୍ସୋ ୱେଦନା ସଞ୍ଞା ଚେତନା ୱିତକ୍କୋ ୱିଚାରୋ ପୀତି ଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତା ସଦ୍ଧା ସତି ୱୀରିୟଂ ପଞ୍ଞା ଜୀୱିତିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଅଲୋଭୋ ଅଦୋସୋ ହିରୀ ଓତ୍ତପ୍ପଂ କାୟପ୍ପସ୍ସଦ୍ଧି ଚିତ୍ତପ୍ପସ୍ସଦ୍ଧି କାୟଲହୁତା ଚିତ୍ତଲହୁତା କାୟମୁଦୁତା ଚିତ୍ତମୁଦୁତା କାୟକମ୍ମଞ୍ଞତା ଚିତ୍ତକମ୍ମଞ୍ଞତା କାୟପାଗୁଞ୍ଞତା ଚିତ୍ତପାଗୁଞ୍ଞତା କାୟୁଜୁକତା ଚିତ୍ତୁଜୁକତାତି । ପୁନ ଛନ୍ଦୋ, ଅଧିମୋକ୍ଖୋ, ତତ୍ରମଜ୍ଝତ୍ତତା, ମନସିକାରୋ ଚାତି ଚତ୍ତାରୋ ନିୟତୟେୱାପନକା ହୋନ୍ତି । ଇମେହି ଚତୂହି ତେତ୍ତିଂସ ହୋନ୍ତି। ପୁନ କରୁଣା ମୁଦିତା କାୟଦୁଚ୍ଚରିତୱିରତି ୱଚୀଦୁଚ୍ଚରିତୱିରତି ମିଚ୍ଛାଜୀୱୱିରତି ଚେତି ଇମେ ପଞ୍ଚ ଅନିୟତା । ଇମେ ପନ କଦାଚି ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି ।

ଇମେସୁ ପନ କରୁଣାମୁଦିତାୱସେନ ଭାୱନାକାଲେ କରୁଣାପୁବ୍ବଭାଗୋ ୱା ମୁଦିତାପୁବ୍ବଭାଗୋ ୱା ଏତା ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି, ନ ପନେକତୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି । ୟଦା ପନ ଇମିନା ଚିତ୍ତେନ ମିଚ୍ଛାକମ୍ମନ୍ତାଦୀହି ୱିରମତି, ତଦା ସମ୍ମାକମ୍ମନ୍ତାଦୀନି ପରିପୂରେନ୍ତି, ଏକା ୱିରତି ଉପ୍ପଜ୍ଜତି, କରୁଣାମୁଦିତାହି ସହ, ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞେନ ଚ ନ ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି । ତସ୍ମା ଏତେସୁ ଏକେନ ସହ ଚତୁତ୍ତିଂସେୱ ଧମ୍ମା ହୋନ୍ତି ।

୬୮.

ଆଦିନା ପୁଞ୍ଞଚିତ୍ତେନ, ତେତ୍ତିଂସ ନିୟତା ମତା ।

କରୁଣାମୁଦିତେକେନ, ଚତୁତ୍ତିଂସ ଭୱନ୍ତି ତେ ॥

୬୯.

କସ୍ମା ପନେତ୍ଥ ମେତ୍ତା ଚ, ଉପେକ୍ଖା ଚ ନ ଉଦ୍ଧଟା ।

ୟେୱାପନକଧମ୍ମେସୁ, ଧମ୍ମରାଜେନ ସତ୍ଥୁନା ॥

୭୦.

ଅବ୍ୟାପାଦେନ ମେତ୍ତାପି, ତତ୍ରମଜ୍ଝତ୍ତତାୟ ଚ ।

ଉପେକ୍ଖା ଗହିତା ୟସ୍ମା, ତସ୍ମା ନ ଗହିତା ଉଭୋ ॥

୭୧.

କସ୍ମା ୟେୱାପନା ଧମ୍ମା, ବୁଦ୍ଧେନାଦିଚ୍ଚବନ୍ଧୁନା ।

ସରୂପେନେୱ ସବ୍ବେତେ, ପାଳିୟଂ ନ ଚ ଉଦ୍ଧଟା ॥

୭୨.

ୟସ୍ମା ଅନିୟତା କେଚି, ୟସ୍ମା ରାସିଂ ଭଜନ୍ତି ନ ।

ୟସ୍ମା ଚ ଦୁବ୍ବଲା କେଚି, ତସ୍ମା ୱୁତ୍ତା ନ ପାଳିୟଂ ॥

୭୩.

ଛନ୍ଦାଧିମୋକ୍ଖମୁଦିତା ମନସି ଚ କାରୋ,

ମଜ୍ଝତ୍ତତା ଚ କରୁଣା ୱିରତିତ୍ତୟଂ ଚ ।

ପୁଞ୍ଞେସୁ ତେନ ନିୟତାନିୟତା ଚ ସବ୍ବେ,

ୟେୱାପନା ମୁନିୱରେନ ନ ଚେୱ ୱୁତ୍ତା ॥

୭୪.

କସ୍ମା ପନେତ୍ଥ ଫସ୍ସୋୱ, ପଠମଂ ସମୁଦୀରିତୋ ।

ପଠମାଭିନିପାତତ୍ତା, ଚିତ୍ତସ୍ସାରମ୍ମଣେ କିର ॥

୭୫.

ଫୁସିତ୍ୱା ପନ ଫସ୍ସେନ, ୱେଦନାୟ ଚ ୱେଦୟେ ।

ସଞ୍ଜାନାତି ଚ ସଞ୍ଞାୟ, ଚେତନାୟ ଚ ଚେତୟେ ॥

୭୬.

ବଲୱପଚ୍ଚୟତ୍ତା ଚ, ସହଜାତାନମେୱ ହି ।

ଫସ୍ସୋୱ ପଠମଂ ୱୁତ୍ତୋ, ତସ୍ମା ଇଧ ମହେସିନା ॥

୭୭.

ଅକାରଣମିଦଂ ସବ୍ବଂ, ଚିତ୍ତାନଂ ତୁ ସହେୱ ଚ ।

ଏକୁପ୍ପାଦାଦିଭାୱେନ, ଚିତ୍ତଜାନଂ ପୱତ୍ତିତୋ ॥

୭୮.

ଅୟଂ ତୁ ପଠମୁପ୍ପନ୍ନୋ, ଅୟଂ ପଚ୍ଛାତି ନତ୍ଥିଦଂ ।

ବଲୱପଚ୍ଚୟତ୍ତେପି, କାରଣଞ୍ଚ ନ ଦିସ୍ସତି ॥

୭୯.

ଦେସନାକ୍କମତୋ ଚେୱ, ପଠମଂ ସମୁଦୀରିତୋ ।

ଇଚ୍ଚେୱଂ ପନ ୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟଂ, ୱିଞ୍ଞୁନା ନ ୱିସେସତୋ ॥

୮୦.

ନ ଚ ପରିୟେସିତବ୍ବୋୟଂ, ତସ୍ମା ପୁବ୍ବାପରକ୍କମୋ ।

ୱଚନତ୍ଥଲକ୍ଖଣାଦୀହି, ଧମ୍ମା ଏୱ ୱିଜାନତା ॥

ୟସ୍ମା ପନ ଇମେ ଧମ୍ମା ୱଚନତ୍ଥଲକ୍ଖଣାଦୀହି ୱୁଚ୍ଚମାନା ପାକଟା ହୋନ୍ତି ସୁୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟାୱ, ତସ୍ମା ତେସଂ ୱଚନତ୍ଥଲକ୍ଖଣାଦୀନି ପୱକ୍ଖାମି । ସେୟ୍ୟଥିଦଂ – ଫୁସତୀତି ଫସ୍ସୋ। ସ୍ୱାୟଂ ଫୁସନଲକ୍ଖଣୋ, ସଙ୍ଘଟ୍ଟନରସୋ, ସନ୍ନିପାତପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନୋ, ଫଲଟ୍ଠେନ ୱେଦନାପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନୋ ୱା, ଆପାଥଗତୱିସୟପଦଟ୍ଠାନୋ । ଅୟଂ ହି ଅରୂପଧମ୍ମୋପି ସମାନୋ ଆରମ୍ମଣେସୁ ଫୁସନାକାରେନେୱ ପୱତ୍ତତି, ସୋ ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ମେଣ୍ଡାନଂ ସନ୍ନିପାତୋ ୱିୟ ଦଟ୍ଠବ୍ବୋ ।

ସୁନ୍ଦରଂ ମନୋତି ସୁମନୋ, ସୁମନସ୍ସ ଭାୱୋ ସୋମନସ୍ସଂ, ସୋମନସ୍ସମେୱ ୱେଦନା ସୋମନସ୍ସୱେଦନା। ସା ୱେଦୟିତଲକ୍ଖଣା, ଇଟ୍ଠାକାରାନୁଭୱନରସା ରାଜା ୱିୟ ସୁଭୋଜନରସଂ, ଚେତସିକଅସ୍ସାଦପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, ପସ୍ସଦ୍ଧିପଦଟ୍ଠାନା ।

ନୀଲାଦିଭେଦଂ ଆରମ୍ମଣଂ ସଞ୍ଜାନାତୀତି ସଞ୍ଞା। ସା ସଞ୍ଜାନନଲକ୍ଖଣା, ପଚ୍ଚାଭିଞ୍ଞାଣକରଣରସା ୱଡ୍ଢକିସ୍ସ ଅଭିଞ୍ଞାଣକରଣମିୱ, ୟଥାଗହିତନିମିତ୍ତୱସେନ ଅଭିନିୱେସକରଣପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, ୟଥୋପଟ୍ଠିତୱିସୟପଦଟ୍ଠାନା ।

ଚେତୟତୀତି ଚେତନା। ସଦ୍ଧିଂ ଅତ୍ତନା ସମ୍ପୟୁତ୍ତଧମ୍ମେ ଆରମ୍ମଣେ ଅଭିସନ୍ଦହତୀତି ଅତ୍ଥୋ । ସା ଚେତୟିତଲକ୍ଖଣା, ଆୟୂହନରସା, ସଂୱିଦହନପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା ସକକିଚ୍ଚପରକିଚ୍ଚସାଧକା ଜେଟ୍ଠସିସ୍ସମହାୱଡ୍ଢକିଆଦୟୋ ୱିୟ ।

ୱିତକ୍କେତୀତି ୱିତକ୍କୋ। ୱିତକ୍କନଂ ୱା ୱିତକ୍କୋ। ସ୍ୱାୟଂ ଆରମ୍ମଣେ ଚିତ୍ତସ୍ସ ଅଭିନିରୋପନଲକ୍ଖଣୋ, ଆହନନପରିୟାହନନରସୋ, ଆରମ୍ମଣେ ଚିତ୍ତସ୍ସ ଆନୟନପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନୋ ।

ଆରମ୍ମଣେ ତେନ ଚିତ୍ତଂ ୱିଚରତୀତି ୱିଚାରୋ। ୱିଚରଣଂ ୱା ୱିଚାରୋ। ଅନୁସଞ୍ଚରଣନ୍ତି ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ସ୍ୱାୟଂ ଆରମ୍ମଣାନୁମଜ୍ଜନଲକ୍ଖଣୋ, ତତ୍ଥ ସହଜାତାନୁୟୋଜନରସୋ, ଚିତ୍ତସ୍ସ ଅନୁପବନ୍ଧପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନୋ ।

ପିନୟତୀତି ପୀତି। ସା ସମ୍ପିୟାୟନଲକ୍ଖଣା, କାୟଚିତ୍ତପୀଣନରସା, ଫରଣରସା ୱା, ଓଦଗ୍ୟପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା ।

ଚିତ୍ତସ୍ସ ଏକଗ୍ଗଭାୱୋ ଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତା। ସମାଧିସ୍ସେତଂ ନାମଂ । ସୋ ଅୱିସାରଲକ୍ଖଣୋ, ଅୱିକ୍ଖେପଲକ୍ଖଣୋ ୱା, ସହଜାତାନଂ ସମ୍ପିଣ୍ଡନରସୋ ନ୍ହାନିୟଚୁଣ୍ଣାନଂ ଉଦକଂ ୱିୟ, ଉପସମପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନୋ, ୱିସେସତୋ ସୁଖପଦଟ୍ଠାନୋ ।

ସଦ୍ଦହନ୍ତି ଏତାୟ, ସୟଂ ୱା ସଦ୍ଦହତି, ସଦ୍ଦହନମତ୍ତମେୱ ୱା ଏସାତି ସଦ୍ଧା। ସା ପନେସା ସଦ୍ଦହନଲକ୍ଖଣା, ପସାଦନରସା ଉଦକପ୍ପସାଦକମଣି ୱିୟ, ଅକାଲୁସିୟପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, ସଦ୍ଧେୟ୍ୟୱତ୍ଥୁପଦଟ୍ଠାନା ।

ସରନ୍ତି ଏତାୟ, ସୟଂ ୱା ସରତି, ସରଣମତ୍ତମେୱ ୱା ଏସାତି ସତି। ସା ଅପିଲାପନଲକ୍ଖଣା, ଅସମ୍ମୋସରସା, ଆରକ୍ଖପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, ଥିରସଞ୍ଞାପଦଟ୍ଠାନା ।

ୱୀରଭାୱୋ ୱୀରିୟଂ। ୱୀରାନଂ ୱା କମ୍ମଂ ୱୀରିୟଂ। ତଂ ପନେତଂ ଉସ୍ସାହନଲକ୍ଖଣଂ, ସହଜାତାନଂ ଉପତ୍ଥମ୍ଭନରସଂ, ଅସଂସୀଦନଭାୱପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନଂ, ସଂୱେଗପଦଟ୍ଠାନଂ ।

ପଜାନାତୀତି ପଞ୍ଞା। ସା ପନେସା ୱିଜାନନଲକ୍ଖଣା, ୱିସୟୋଭାସନରସା ପଦୀପୋ ୱିୟ, ଅସମ୍ମୋହପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା ଅରଞ୍ଞଗତସୁଦେସକୋ ୱିୟ ।

ଜୀୱନ୍ତି ତେନ ତଂସମ୍ପୟୁତ୍ତଧମ୍ମାତି ଜୀୱିତଂ। ତଂ ପନ ଅତ୍ତନା ଅୱିନିବ୍ଭୁତ୍ତାନଂ ଧମ୍ମାନଂ ଅନୁପାଲନଲକ୍ଖଣଂ, ତେସଂ ପୱତ୍ତନରସଂ, ତେସଂୟେୱ ଠପନପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନଂ, ୟାପୟିତବ୍ବଧମ୍ମପଦଟ୍ଠାନଂ । ସନ୍ତେପି ଚ ତେସଂ ଅନୁପାଲନଲକ୍ଖଣାଦିମ୍ହି ୱିଧାନେ ଅତ୍ଥିକ୍ଖଣେୟେୱ ତଂ ତେ ଧମ୍ମେ ଅନୁପାଲେତି ଉଦକଂ ୱିୟ ଉପ୍ପଲାଦୀନି, ୟଥାସକଂ ପଚ୍ଚୟୁପ୍ପନ୍ନେପି ଚ ଧମ୍ମେ ଅନୁପାଲେତି ଧାତି ୱିୟ କୁମାରଂ, ସୟଂପୱତ୍ତିତଧମ୍ମସମ୍ବନ୍ଧେନେୱ ପୱତ୍ତତି ନିୟାମକୋ ୱିୟ, ନ ଭଙ୍ଗତୋ ଉଦ୍ଧଂ ପୱତ୍ତୟତି ଅତ୍ତନୋ ଚ ପୱତ୍ତୟିତବ୍ବାନଞ୍ଚ ଅଭାୱା, ନ ଭଙ୍ଗକ୍ଖଣେ ଠପେତି ସୟଂ ଭିଜ୍ଜମାନତ୍ତା ଖୀୟମାନୋ ୱିୟ ୱତ୍ତିସ୍ନେହୋୱ ପଦୀପସିଖନ୍ତି ।

ନ ଲୁବ୍ଭନ୍ତି ତେନ, ସୟଂ ୱା ନ ଲୁବ୍ଭତି, ଅଲୁବ୍ଭନମତ୍ତମେୱ ୱା ତନ୍ତି ଅଲୋଭୋ। ସୋ ଆରମ୍ମଣେ ଚିତ୍ତସ୍ସ ଅଲଗ୍ଗଭାୱଲକ୍ଖଣୋ କମଲଦଲେ ଜଲବିନ୍ଦୁ ୱିୟ, ଅପରିଗ୍ଗହରସୋ ମୁତ୍ତଭିକ୍ଖୁ ୱିୟ, ଅନଲ୍ଲୀନଭାୱପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନୋ ଅସୁଚିମ୍ହି ପତିତପୁରିସୋ ୱିୟ ।

ନ ଦୁସ୍ସନ୍ତି ତେନ, ସୟଂ ୱା ନ ଦୁସ୍ସତି, ଅଦୁସ୍ସନମତ୍ତମେୱ ୱା ତନ୍ତି ଅଦୋସୋ। ସୋ ଅଚଣ୍ଡିକ୍କଲକ୍ଖଣୋ, ଅୱିରୋଧଲକ୍ଖଣୋ ୱା ଅନୁକୂଲମିତ୍ତୋ ୱିୟ, ଆଘାତୱିନୟନରସୋ, ପରିଳାହୱିନୟନରସୋ ୱା ଚନ୍ଦନଂ ୱିୟ, ସୋମ୍ମଭାୱପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନୋ ପୁଣ୍ଣଚନ୍ଦୋ ୱିୟ ।

କାୟଦୁଚ୍ଚରିତାଦୀହି ହିରୀୟତୀତି ହିରୀ। ଲଜ୍ଜାୟେତଂ ଅଧିୱଚନଂ । ତେହିୟେୱ ଓତ୍ତପ୍ପତୀତି ଓତ୍ତପ୍ପଂ। ପାପତୋ ଉବ୍ବେଗସ୍ସେତଂ ଅଧିୱଚନଂ । ତତ୍ଥ ପାପତୋ ଜିଗୁଚ୍ଛନଲକ୍ଖଣା ହିରୀ, ଓତ୍ତାସଲକ୍ଖଣଂ ଓତ୍ତପ୍ପଂ । ଉଭୋପି ପାପାନଂ ଅକରଣରସା, ପାପତୋ ସଙ୍କୋଚନପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, ଅତ୍ତଗାରୱପରଗାରୱପଦଟ୍ଠାନା । ଇମେ ଧମ୍ମା ଲୋକପାଲାତି ଦଟ୍ଠବ୍ବା ।

କାୟପସ୍ସମ୍ଭନଂ କାୟପସ୍ସଦ୍ଧି। ଚିତ୍ତପସ୍ସମ୍ଭନଂ ଚିତ୍ତପସ୍ସଦ୍ଧି । କାୟୋତି ଚେତ୍ଥ ୱେଦନାଦୟୋ ତୟୋ ଖନ୍ଧା । ଉଭୋପି ପନେତା ଏକତୋ ହୁତ୍ୱା କାୟଚିତ୍ତଦରଥୱୂପସମଲକ୍ଖଣା, କାୟଚିତ୍ତଦରଥନିମ୍ମଦନରସା, କାୟଚିତ୍ତାନଂ ଅପରିପ୍ଫନ୍ଦନସୀତିଭାୱପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, କାୟଚିତ୍ତପଦଟ୍ଠାନା, କାୟଚିତ୍ତାନଂ ଅୱୂପସମତାଉଦ୍ଧଚ୍ଚାଦିକିଲେସପ୍ପଟିପକ୍ଖଭୂତାତି ୱେଦିତବ୍ବା ।

କାୟଲହୁଭାୱୋ କାୟଲହୁତା। ଚିତ୍ତଲହୁଭାୱୋ ଚିତ୍ତଲହୁତା। କାୟଚିତ୍ତାନଂ ଗରୁଭାୱୱୂପସମଲକ୍ଖଣା, କାୟଚିତ୍ତଗରୁଭାୱନିମ୍ମଦନରସା, କାୟଚିତ୍ତାନଂ ଅଦନ୍ଧତାପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, କାୟଚିତ୍ତପଦଟ୍ଠାନା, କାୟଚିତ୍ତାନଂ ଗରୁଭାୱକରଥିନମିଦ୍ଧାଦିକିଲେସପ୍ପଟିପକ୍ଖଭୂତାତି ୱେଦିତବ୍ବା ।

କାୟମୁଦୁଭାୱୋ କାୟମୁଦୁତା। ଚିତ୍ତମୁଦୁଭାୱୋ ଚିତ୍ତମୁଦୁତା। କାୟଚିତ୍ତାନଂ ଥଦ୍ଧଭାୱୱୂପସମଲକ୍ଖଣା, କାୟଚିତ୍ତାନଂ ଥଦ୍ଧଭାୱନିମ୍ମଦନରସା, ଅପ୍ପଟିଘାତପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, କାୟଚିତ୍ତପଦଟ୍ଠାନା, କାୟଚିତ୍ତାନଂ ଥଦ୍ଧଭାୱକରଦିଟ୍ଠିମାନାଦିକିଲେସପ୍ପଟିପକ୍ଖଭୂତାତି ୱେଦିତବ୍ବା ।

କାୟକମ୍ମଞ୍ଞଭାୱୋ କାୟକମ୍ମଞ୍ଞତା। ଚିତ୍ତକମ୍ମଞ୍ଞଭାୱୋ ଚିତ୍ତକମ୍ମଞ୍ଞତା। କାୟଚିତ୍ତାନଂ ଅକମ୍ମଞ୍ଞଭାୱୱୂପସମଲକ୍ଖଣା, କାୟଚିତ୍ତାନଂ ଅକମ୍ମଞ୍ଞଭାୱନିମ୍ମଦନରସା, କାୟଚିତ୍ତାନଂ ଆରମ୍ମଣକରଣସମ୍ପତ୍ତିପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, କାୟଚିତ୍ତପଦଟ୍ଠାନଂ, କାୟଚିତ୍ତାନଂ ଅକମ୍ମଞ୍ଞଭାୱକରଅୱସେସନୀୱରଣାଦିକିଲେସପ୍ପଟିପକ୍ଖଭୂତାତି ୱେଦିତବ୍ବା ।

କାୟପାଗୁଞ୍ଞଭାୱୋ କାୟପାଗୁଞ୍ଞତା। ଚିତ୍ତପାଗୁଞ୍ଞଭାୱୋ ଚିତ୍ତପାଗୁଞ୍ଞତା। କାୟଚିତ୍ତାନଂ ଅଗେଲଞ୍ଞଭାୱଲକ୍ଖଣା, କାୟଚିତ୍ତାନଂ ଗେଲଞ୍ଞନିମ୍ମଦନରସା, ନିରାଦୀନୱପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, କାୟଚିତ୍ତପଦଟ୍ଠାନା, କାୟଚିତ୍ତାନଂ ଗେଲଞ୍ଞଭାୱକରଅସ୍ସଦ୍ଧାଦିକିଲେସପ୍ପଟିପକ୍ଖଭୂତାତି ଦଟ୍ଠବ୍ବା ।

କାୟସ୍ସ ଉଜୁକଭାୱୋ କାୟୁଜୁକତା। ଚିତ୍ତସ୍ସ ଉଜୁକଭାୱୋ ଚିତ୍ତୁଜୁକତା। କାୟଚିତ୍ତାନଂ ଅକୁଟିଲଭାୱଲକ୍ଖଣା, କାୟଚିତ୍ତାନଂ ଅଜ୍ଜୱଲକ୍ଖଣା ୱା, କାୟଚିତ୍ତାନଂ କୁଟିଲଭାୱନିମ୍ମଦନରସା, ଅଜିମ୍ହତାପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, କାୟଚିତ୍ତପଦଟ୍ଠାନା, କାୟଚିତ୍ତାନଂ କୁଟିଲଭାୱକରମାୟାସାଠେୟ୍ୟାଦିକିଲେସପ୍ପଟିପକ୍ଖଭୂତାତି ଦଟ୍ଠବ୍ବା ।

ଛନ୍ଦୋତି କତ୍ତୁକମ୍ୟତାୟେତଂ ଅଧିୱଚନଂ । ତସ୍ମା ସୋ କତ୍ତୁକମ୍ୟତାଲକ୍ଖଣୋ ଛନ୍ଦୋ, ଆରମ୍ମଣପରିୟେସନରସୋ, ଆରମ୍ମଣେନ ଅତ୍ଥିକତାପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନୋ, ତଦେୱସ୍ସ ପଦଟ୍ଠାନୋ ।

ଅଧିମୁଚ୍ଚନଂ ଅଧିମୋକ୍ଖୋ। ସୋ ସନ୍ନିଟ୍ଠାନଲକ୍ଖଣୋ, ଅସଂସପ୍ପନରସୋ, ନିଚ୍ଛୟପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନୋ, ସନ୍ନିଟ୍ଠେୟ୍ୟଧମ୍ମପଦଟ୍ଠାନୋ, ଆରମ୍ମଣେ ନିଚ୍ଚଲଭାୱେନ ଇନ୍ଦଖୀଲୋ ୱିୟ ଦଟ୍ଠବ୍ବୋ ।

ତେସୁ ତେସୁ ଧମ୍ମେସୁ ମଜ୍ଝତ୍ତଭାୱୋ ତତ୍ରମଜ୍ଝତ୍ତତା। ସା ଚିତ୍ତଚେତସିକାନଂ ସମୱାହିତଲକ୍ଖଣା, ଊନାଧିକତାନିୱାରଣରସା, ପକ୍ଖପାତୁପଚ୍ଛେଦନରସା ୱା, ମଜ୍ଝତ୍ତଭାୱପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା ।

କିରିୟା କାରୋ, ମନସ୍ମିଂ କାରୋ ମନସିକାରୋ। ପୁରିମମନତୋ ୱିସଦିସଂ ମନଂ କରୋତୀତି ଚ ମନସିକାରୋ।

ସ୍ୱାୟଂ ଆରମ୍ମଣପଟିପାଦକୋ, ୱୀଥିପଟିପାଦକୋ, ଜୱନପଟିପାଦକୋତି ତିପ୍ପକାରୋ । ତତ୍ଥ ଆରମ୍ମଣପଟିପାଦକୋ ମନସ୍ମିଂ କାରୋ ମନସିକାରୋ । ସୋ ସାରଣଲକ୍ଖଣୋ, ସମ୍ପୟୁତ୍ତାନଂ ଆରମ୍ମଣେ ସଂୟୋଜନରସୋ, ଆରମ୍ମଣାଭିମୁଖଭାୱପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନୋ, ଆରମ୍ମଣପଦଟ୍ଠାନୋ, ସଙ୍ଖାରକ୍ଖନ୍ଧପରିୟାପନ୍ନୋ ଆରମ୍ମଣପଟିପାଦକତ୍ତେନ ସମ୍ପୟୁତ୍ତାନଂ ସାରଥୀ ୱିୟ ଦଟ୍ଠବ୍ବୋ । ୱୀଥିପଟିପାଦକୋତି ପଞ୍ଚଦ୍ୱାରାୱଜ୍ଜନସ୍ସେତଂ ଅଧିୱଚନଂ, ଜୱନପଟିପାଦକୋତି ମନୋଦ୍ୱାରାୱଜ୍ଜନସ୍ସେତଂ ଅଧିୱଚନଂ, ନ ତେ ଇଧ ଅଧିପ୍ପେତା ।

କରୁଣାତି ପରଦୁକ୍ଖେ ସତି ସାଧୂନଂ ହଦୟକମ୍ପନଂ କରୋତୀତି କରୁଣା, କିନାତି ୱିନାସେତି ୱା ପରଦୁକ୍ଖନ୍ତି କରୁଣା। ସା ପରଦୁକ୍ଖାପନୟନାକାରପ୍ପୱତ୍ତିଲକ୍ଖଣା, ପରଦୁକ୍ଖାସହନରସା, ଅୱିହିଂସାପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, ଦୁକ୍ଖାଭିଭୂତାନଂ ଅନାଥଭାୱଦସ୍ସନପଦଟ୍ଠାନା ।

ମୋଦନ୍ତି ତାୟ, ସୟଂ ୱା ମୋଦତୀତି ମୁଦିତା। ସା ପମୋଦନଲକ୍ଖଣା, ଅନିସ୍ସାୟନରସା, ଅରତିୱିଘାତପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, ସତ୍ତାନଂ ସମ୍ପତ୍ତିଦସ୍ସନପଦଟ୍ଠାନା । କେଚି ପନ ମେତ୍ତୁପେକ୍ଖାୟୋପି ଅନିୟତେ ଇଚ୍ଛନ୍ତି, ତଂ ନ ଗହେତବ୍ବଂ । ଅତ୍ଥତୋ ହି ଅଦୋସୋ ଏୱ ମେତ୍ତା, ତତ୍ରମଜ୍ଝତ୍ତୁପେକ୍ଖାୟେୱ ଉପେକ୍ଖାତି ।

କାୟଦୁଚ୍ଚରିତତୋ ୱିରତି କାୟଦୁଚ୍ଚରିତୱିରତି। ଏସେୱ ନୟୋ ସେସେସୁପି ଦ୍ୱୀସୁ । ଲକ୍ଖଣାଦିତୋ ପନ ଏତା ତିସ୍ସୋପି ୱିରତିୟୋ କାୟଦୁଚ୍ଚରିତାଦିୱତ୍ଥୂନଂ ଅୱୀତିକ୍କମଲକ୍ଖଣା, କାୟଦୁଚ୍ଚରିତାଦିୱତ୍ଥୁତୋ ସଙ୍କୋଚନରସା, ଅକିରିୟପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, ସଦ୍ଧାହିରିଓତ୍ତପ୍ପଅପ୍ପିଚ୍ଛତାଦିଗୁଣପଦଟ୍ଠାନା । କେଚି ପନ ଇମାସୁ ଏକେକଂ ନିୟତଂ ୱିରତିଂ ଇଚ୍ଛନ୍ତି । ଏୱଂ କାମାୱଚରପଠମମହାକୁସଲଚିତ୍ତେନ ଇମେ ତେତ୍ତିଂସ ୱା ଚତୁତ୍ତିଂସ ୱା ଧମ୍ମା ସମ୍ପୟୋଗଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀତି ୱେଦିତବ୍ବା ।

ୟଥା ଚ ପଠମେନ, ଏୱଂ ଦୁତିୟଚିତ୍ତେନାପି । ସସଙ୍ଖାରଭାୱମତ୍ତମେୱ ହି ଏତ୍ଥ ୱିସେସୋ । ପୁନ ତତିୟେନ ଞାଣୱିପ୍ପୟୋଗତୋ ଠପେତ୍ୱା ଅମୋହଂ ଅୱସେସା ଦ୍ୱତ୍ତିଂସ ୱା ତେତ୍ତିଂସ ୱା ୱେଦିତବ୍ବା । ତଥା ଚତୁତ୍ଥେନାପି ସସଙ୍ଖାରଭାୱମତ୍ତମେୱ ୱିସେସୋ, ପଠମେ ୱୁତ୍ତେସୁ ପନ ଠପେତ୍ୱା ପୀତିଂ ଅୱସେସା ପଞ୍ଚମେନ ସମ୍ପୟୋଗଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି । ସୋମନସ୍ସଟ୍ଠାନେ ଚେତ୍ଥ ଉପେକ୍ଖାୱେଦନା ପୱିଟ୍ଠା । ସା ପନ ଇଟ୍ଠାନିଟ୍ଠୱିପରୀତାନୁଭୱନଲକ୍ଖଣା, ପକ୍ଖପାତୁପଚ୍ଛେଦନରସା । ୟଥା ଚ ପଞ୍ଚମେନ, ଏୱଂ ଛଟ୍ଠେନାପି । ସସଙ୍ଖାରମତ୍ତମେୱ ହୋତି ୱିସେସୋ । ସତ୍ତମେନ ପନ ଠପେତ୍ୱା ପଞ୍ଞଂ ଅୱସେସା ଏକତିଂସ ୱା ଦ୍ୱତ୍ତିଂସ ୱା ଧମ୍ମା ହୋନ୍ତି, ତଥା ଅଟ୍ଠମେନାପି । ସସଙ୍ଖାରମତ୍ତମେୱ ୱିସେସୋ । ଏୱଂ ତାୱ କାମାୱଚରକୁସଲଚେତସିକା ୱେଦିତବ୍ବା ।

୮୧.

ଉପେକ୍ଖାୟୁତ୍ତଚିତ୍ତେସୁ, ନ ଦୁକ୍ଖସୁଖପୀତିୟୋ ।

ଜାୟନ୍ତେୱ ୱିସୁଂ ପଞ୍ଚ, କରୁଣାମୁଦିତାଦୟୋ ॥

ଅୱସେସେସୁ ପନ ରୂପାୱଚରଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତା ରୂପାୱଚରା, ତତ୍ଥ ପଠମଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତା ତାୱ କାମାୱଚରପଠମଚିତ୍ତେ ୱୁତ୍ତେସୁ ଠପେତ୍ୱା ୱିରତିତ୍ତୟଂ ଅୱସେସା ୱେଦିତବ୍ବା । ୱିରତିୟୋ ପନ କାମାୱଚରକୁସଲଲୋକୁତ୍ତରେସ୍ୱେୱ ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି, ନ ଅଞ୍ଞେସୁ । ଦୁତିୟେନ ୱିତକ୍କୱଜ୍ଜା ଦ୍ୱତ୍ତିଂସ ୱା ତେତ୍ତିଂସ ୱା । ତତିୟେନ ୱିଚାରୱଜ୍ଜା ଏକତିଂସ ୱା ଦ୍ୱତ୍ତିଂସ ୱା । ଚତୁତ୍ଥେନ ତତୋ ପୀତିୱଜ୍ଜା ତିଂସ ୱା ଏକତିଂସ ୱା । ପଞ୍ଚମେନ ତତୋ କରୁଣାମୁଦିତାୱଜ୍ଜା ତିଂସ ହୋନ୍ତି, ସୋମନସ୍ସଟ୍ଠାନେ ଉପେକ୍ଖା ପୱିଟ୍ଠା । ଏୱଂ ରୂପାୱଚରକୁସଲଚେତସିକା ୱେଦିତବ୍ବା ।

ଅରୂପାୱଚରଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତା ଅରୂପାୱଚରା, ତେ ପନ ରୂପାୱଚରପଞ୍ଚମେ ୱୁତ୍ତନୟେନ ୱେଦିତବ୍ବା । ଅରୂପାୱଚରଭାୱୋୱେତ୍ଥ ୱିସେସୋ ।

ଲୋକୁତ୍ତରଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତା ଲୋକୁତ୍ତରା, ତେ ପନ ପଠମଜ୍ଝାନିକେ ମଗ୍ଗଚିତ୍ତେ ପଠମରୂପାୱଚରଚିତ୍ତେ ୱୁତ୍ତନୟେନ ଦୁତିୟଜ୍ଝାନିକାଦିଭେଦେପି ମଗ୍ଗଚିତ୍ତେ ଦୁତିୟରୂପାୱଚରଚିତ୍ତାଦୀସୁ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ ୱେଦିତବ୍ବା । କରୁଣାମୁଦିତାନମଭାୱୋ ଚ ନିୟତୱିରତିଭାୱୋ ଚ ଲୋକୁତ୍ତରଭାୱୋ ଚେତ୍ଥ ୱିସେସୋ । ଏୱଂ ତାୱ କୁସଲଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତଚେତସିକା ୱେଦିତବ୍ବା ।

ଅକୁସଲା ପନ ଚେତସିକା ଭୂମିତୋ ଏକୱିଧା କାମାୱଚରାୟେୱ, ତେସୁ ଲୋଭମୂଲପଠମାକୁସଲଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତା ତାୱ ନିୟତା ସରୂପେନାଗତା ପନ୍ନରସ, ୟେୱାପନକା ନିୟତା ଚତ୍ତାରୋତି ଏକୂନୱୀସତି ହୋନ୍ତି । ଅନିୟତା ଛ ୟେୱାପନକାତି ସବ୍ବେ ପଞ୍ଚୱୀସତି ହୋନ୍ତି । ସେୟ୍ୟଥିଦଂ – ଫସ୍ସୋ ସୋମନସ୍ସୱେଦନା ସଞ୍ଞା ଚେତନା ୱିତକ୍କୋ ୱିଚାରୋ ପୀତି ଚିତ୍ତସ୍ସେକଗ୍ଗତା ୱୀରିୟଂ ଜୀୱିତଂ ଅହିରିକଂ ଅନୋତ୍ତପ୍ପଂ ଲୋଭୋ ମୋହୋ ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠୀତି ଇମେ ସରୂପେନାଗତା ପନ୍ନରସ, ଛନ୍ଦୋ ଅଧିମୋକ୍ଖୋ ଉଦ୍ଧଚ୍ଚଂ ମନସିକାରୋତି ଇମେ ଚତ୍ତାରୋ ନିୟତୟେୱାପନକା, ଇମେ ପନ ପଟିପାଟିୟା ଦସସୁ ଚିତ୍ତେସୁ ନିୟତା ହୋନ୍ତି, ମାନୋ ଇସ୍ସା ମଚ୍ଛରିୟଂ କୁକ୍କୁଚ୍ଚଂ ଥିନମିଦ୍ଧନ୍ତି ଇମେ ଛୟେୱ ଅନିୟତୟେୱାପନକା ।

୮୨.

ଏୱଂ ୟେୱାପନା ସବ୍ବେ, ନିୟତାନିୟତା ଦସ ।

ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠା ପାପଚିତ୍ତେସୁ, ହତପାପେନ ତାଦିନା ॥

ତତ୍ଥ ଫସ୍ସୋତି ଅକୁସଲଚିତ୍ତସହଜାତୋ ଫସ୍ସୋ । ଏସ ନୟୋ ସେସେସୁପି । ନ ହିରୀୟତୀତି ଅହିରିକୋ, ଅହିରିକସ୍ସ ଭାୱୋ ଅହିରିକଂ। କାୟଦୁଚ୍ଚରିତାଦୀହି ଓତ୍ତପ୍ପତୀତି ଓତ୍ତପ୍ପଂ, ନ ଓତ୍ତପ୍ପଂ ଅନୋତ୍ତପ୍ପଂ। ତତ୍ଥ କାୟଦୁଚ୍ଚରିତାଦୀହି ଅଜିଗୁଚ୍ଛନଲକ୍ଖଣଂ, ଅଲଜ୍ଜାଲକ୍ଖଣଂ ୱା ଅହିରିକଂ, ଅନୋତ୍ତପ୍ପଂ ତେହେୱ ଅସାରଜ୍ଜନଲକ୍ଖଣଂ, ଅନୁତ୍ତାସଲକ୍ଖଣଂ ୱା ।

ଲୁବ୍ଭନ୍ତି ତେନ, ସୟଂ ୱା ଲୁବ୍ଭତି, ଲୁବ୍ଭନମତ୍ତମେୱ ୱା ତନ୍ତି ଲୋଭୋ। ସୋ ଆରମ୍ମଣଗହଣଲକ୍ଖଣୋ ମକ୍କଟାଲେପୋ ୱିୟ, ଅଭିସଙ୍ଗରସୋ ତତ୍ତକପାଲେ ପକ୍ଖିତ୍ତମଂସପେସି ୱିୟ, ଅପରିଚ୍ଚାଗପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନୋ ତେଲଞ୍ଜନରାଗୋ ୱିୟ, ସଂୟୋଜନିୟେସୁ ଧମ୍ମେସୁ ଅସ୍ସାଦଦସ୍ସନପଦଟ୍ଠାନୋ ।

ମୁୟ୍ହନ୍ତି ତେନ, ସୟଂ ୱା ମୁୟ୍ହତି, ମୁୟ୍ହନମତ୍ତମେୱ ୱା ତନ୍ତି ମୋହୋ। ସୋ ଚିତ୍ତସ୍ସ ଅନ୍ଧଭାୱଲକ୍ଖଣୋ, ଅଞ୍ଞାଣଲକ୍ଖଣୋ ୱା, ଅସମ୍ପଟିୱେଧରସୋ, ଆରମ୍ମଣସଭାୱଚ୍ଛାଦନରସୋ ୱା, ଅନ୍ଧକାରପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନୋ, ଅୟୋନିସୋମନସିକାରପଦଟ୍ଠାନୋ ।

ମିଚ୍ଛା ପସ୍ସନ୍ତି ତାୟ, ସୟଂ ୱା ମିଚ୍ଛା ପସ୍ସତି, ମିଚ୍ଛାଦସ୍ସନମତ୍ତମେୱ ୱା ଏସାତି ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠି। ସା ଅୟୋନିସୋଅଭିନିୱେସଲକ୍ଖଣା, ପରାମାସରସା, ମିଚ୍ଛାଭିନିୱେସପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, ଅରିୟାନଂ ଅଦସ୍ସନକାମତାଦିପଦଟ୍ଠାନା ।

ଉଦ୍ଧତଭାୱୋ ଉଦ୍ଧଚ୍ଚଂ। ତଂ ଅୱୂପସମଲକ୍ଖଣଂ ୱାତାଭିଘାତଚଲଜଲଂ ୱିୟ, ଅନୱଟ୍ଠାନରସଂ ୱାତାଭିଘାତଚଲଧଜପଟାକା ୱିୟ, ଭନ୍ତତ୍ତପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନଂ ପାସାଣାଭିଘାତସମୁଦ୍ଧତଭସ୍ମଂ ୱିୟ, ଅୟୋନିସୋମନସିକାରପଦଟ୍ଠାନଂ ।

ମଞ୍ଞତୀତି ମାନୋ। ସୋ ଉଣ୍ଣତିଲକ୍ଖଣୋ, ସମ୍ପଗ୍ଗହଣରସୋ, କେତୁକମ୍ୟତାପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନୋ, ଦିଟ୍ଠିୱିପ୍ପୟୁତ୍ତଲୋଭପଦଟ୍ଠାନୋ ।

ଇସ୍ସତୀତି ଇସ୍ସା। ସା ପରସମ୍ପତ୍ତୀନଂ ଉସୂୟନଲକ୍ଖଣା, ତତ୍ଥେୱ ଅନଭିରତିରସା, ତତୋ ୱିମୁଖଭାୱପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, ପରସମ୍ପତ୍ତିପଦଟ୍ଠାନା ।

ମଚ୍ଛରଭାୱୋ ମଚ୍ଛରିୟଂ। ତଂ ଅତ୍ତନୋ ସମ୍ପତ୍ତୀନଂ ନିଗୁହଣଲକ୍ଖଣଂ, ତାସଂୟେୱ ପରେହି ସାଧାରଣଭାୱଅକ୍ଖମନରସଂ, ସଙ୍କୋଚନପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନଂ, ଅତ୍ତସମ୍ପତ୍ତିପଦଟ୍ଠାନଂ ।

କୁଚ୍ଛିତଂ କତଂ କୁକତଂ, ତସ୍ସ ଭାୱୋ କୁକ୍କୁଚ୍ଚଂ। ତଂ ପଚ୍ଛାନୁତାପଲକ୍ଖଣଂ, କତାକତାନୁସୋଚନରସଂ, ୱିପ୍ପଟିସାରପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନଂ, କତାକତପଦଟ୍ଠାନଂ ।

ଥିନତା ଥିନଂ। ମିଦ୍ଧତା ମିଦ୍ଧଂ। ଅନୁସ୍ସାହନସଂସୀଦନତା, ଅସତ୍ତିୱିଘାତୋ ଚାତି ଅତ୍ଥୋ । ଥିନଞ୍ଚ ମିଦ୍ଧଞ୍ଚ ଥିନମିଦ୍ଧଂ । ତତ୍ଥ ଥିନଂ ଅନୁସ୍ସାହନଲକ୍ଖଣଂ, ୱୀରିୟୱିନୋଦନରସଂ, ସଂସୀଦନଭାୱପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନଂ । ମିଦ୍ଧଂ ଅକମ୍ମଞ୍ଞତାଲକ୍ଖଣଂ, ଓନହନରସଂ, ଲୀନତାପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନଂ, ଉଭୟମ୍ପି ଅୟୋନିସୋମନସିକାରପଦଟ୍ଠାନଂ । ସେସା କୁସଲେ ୱୁତ୍ତନୟେନ ୱେଦିତବ୍ବା ।

ଏତ୍ଥ ପନ ୱିତକ୍କୱୀରିୟସମାଧୀନଂ ମିଚ୍ଛାସଙ୍କପ୍ପମିଚ୍ଛାୱାୟାମମିଚ୍ଛାସମାଧୟୋ ୱିସେସକା । ଇତି ଇମେ ଏକୂନୱୀସତି ଚେତସିକା ପଠମାକୁସଲଚିତ୍ତେନ ସମ୍ପୟୋଗଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀତି ୱେଦିତବ୍ବା । ୟଥା ଚ ପଠମେନ, ଏୱଂ ଦୁତିୟେନାପି । ସସଙ୍ଖାରଭାୱୋ ଚେତ୍ଥ ଥିନମିଦ୍ଧସ୍ସ ନିୟତଭାୱୋ ଚ ୱିସେସୋ । ତତିୟେନ ପଠମେ ୱୁତ୍ତେସୁ ଠପେତ୍ୱା ଦିଟ୍ଠିଂ ସେସା ଅଟ୍ଠାରସ ୱେଦିତବ୍ବା । ମାନୋ ପନେତ୍ଥ ଅନିୟତୋ ହୋତି, ଦିଟ୍ଠିୟା ସହ ନ ଉପ୍ପଜ୍ଜତୀତି । ଚତୁତ୍ଥେନ ଦୁତିୟେ ୱୁତ୍ତେସୁ ଠପେତ୍ୱା ଦିଟ୍ଠିଂ ଅୱସେସା ୱେଦିତବ୍ବା । ଏତ୍ଥାପି ଚ ମାନୋ ଅନିୟତୋ ହୋତି । ପଞ୍ଚମେନ ପଠମେ ୱୁତ୍ତେସୁ ଠପେତ୍ୱା ପୀତିଂ ଅୱସେସା ସମ୍ପୟୋଗଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀତି । ସୋମନସ୍ସଟ୍ଠାନେ ପନେତ୍ଥ ଉପେକ୍ଖା ପୱିଟ୍ଠା । ଛଟ୍ଠେନାପି ପଞ୍ଚମେ ୱୁତ୍ତସଦିସା ଏୱ । ସସଙ୍ଖାରତା, ଥିନମିଦ୍ଧସ୍ସ ନିୟତଭାୱୋ ଚ ୱିସେସୋ । ସତ୍ତମେନ ପଞ୍ଚମେ ୱୁତ୍ତେସୁ ଠପେତ୍ୱା ଦିଟ୍ଠିଂ ଅୱସେସା ୱେଦିତବ୍ବା । ମାନୋ ପନେତ୍ଥ ଅନିୟତୋ । ଅଟ୍ଠମେନ ଛଟ୍ଠେ ୱୁତ୍ତେସୁ ଠପେତ୍ୱା ଦିଟ୍ଠିଂ ଅୱସେସା ୱେଦିତବ୍ବା । ଏତ୍ଥାପି ମାନୋ ଅନିୟତୋ ହୋତି । ଏୱଂ ଲୋଭମୂଲଚେତସିକା ୱେଦିତବ୍ବା ।

ଦୋମନସ୍ସସହଗତେସୁ ପଟିଘସମ୍ପୟୁତ୍ତେସୁ ଦୋସମୂଲେସୁ ଦ୍ୱୀସୁ ପଠମେନ ଅସଙ୍ଖାରିକେନ ସମ୍ପୟୁତ୍ତା ନିୟତା ସରୂପେନାଗତା ତେରସ । ସେୟ୍ୟଥିଦଂ – ଫସ୍ସୋ ଦୋମନସ୍ସୱେଦନା ସଞ୍ଞା ଚେତନା ଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତା ୱିତକ୍କୋ ୱିଚାରୋ ୱୀରିୟଂ ଜୀୱିତଂ ଅହିରିକଂ ଅନୋତ୍ତପ୍ପଂ ଦୋସୋ ମୋହୋ ଚେତି ଇମେ ତେରସ ଧମ୍ମା ଛନ୍ଦାଦୀହି ଚତୂହି ନିୟତୟେୱାପନକେହି ସତ୍ତରସ ହୋନ୍ତି ଇସ୍ସାମଚ୍ଛରିୟକୁକ୍କୁଚ୍ଚେସୁ ଅନିୟତେସୁ ତୀସୁ ଏକେନ ସହ ଅଟ୍ଠାରସ ହୋନ୍ତି, ଏତେପି ତୟୋ ନ ଏକତୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି ।

ତତ୍ଥ ଦୁଟ୍ଠୁ ମନୋତି ଦୁମନୋ, ଦୁମନସ୍ସ ଭାୱୋ ଦୋମନସ୍ସଂ, ଦୋମନସ୍ସୱେଦନାୟେତଂ ଅଧିୱଚନଂ । ତେନ ସହଗତଂ ଦୋମନସ୍ସସହଗତଂ । ତଂ ଅନିଟ୍ଠାରମ୍ମଣାନୁଭୱନଲକ୍ଖଣଂ, ଅନିଟ୍ଠାକାରସମ୍ଭୋଗରସଂ, ଚେତସିକାବାଧପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନଂ, ଏକନ୍ତେନେୱ ହଦୟୱତ୍ଥୁପଦଟ୍ଠାନଂ ।

ଦୁସ୍ସନ୍ତି ତେନ, ସୟଂ ୱା ଦୁସ୍ସତି, ଦୁସ୍ସନମତ୍ତମେୱ ୱା ତନ୍ତି ଦୋସୋ। ସୋ ଚଣ୍ଡିକ୍କଲକ୍ଖଣୋ ପହତାସୀୱିସୋ ୱିୟ, ୱିସପ୍ପନରସୋ ୱିସନିପାତୋ ୱିୟ, ଅତ୍ତନୋ ନିସ୍ସୟଦହନରସୋ ୱା ଦାୱଗ୍ଗି ୱିୟ, ଦୁସ୍ସନପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନୋ ଲଦ୍ଧୋକାସୋ ୱିୟ ସପତ୍ତୋ, ଆଘାତୱତ୍ଥୁପଦଟ୍ଠାନୋ । ଅୱସେସା ହେଟ୍ଠା ୱୁତ୍ତପ୍ପକାରାୱ । ଇତି ଇମେ ସତ୍ତରସ ୱା ଅଟ୍ଠାରସ ୱା ନୱମେନ ସମ୍ପୟୋଗଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀତି ୱେଦିତବ୍ବା । ୟଥା ଚ ନୱମେନ, ଏୱଂ ଦସମେନାପି । ସସଙ୍ଖାରତା, ପନେତ୍ଥ ଥିନମିଦ୍ଧସମ୍ଭୱୋ ଚ ୱିସେସୋ ।

ଦ୍ୱୀସୁ ପନ ମୋହମୂଲେସୁ ୱିଚିକିଚ୍ଛାସମ୍ପୟୁତ୍ତେନ ଏକାଦସମେନ ସମ୍ପୟୁତ୍ତା ତାୱ ଫସ୍ସୋ ଉପେକ୍ଖାୱେଦନା ସଞ୍ଞା ଚେତନା ୱିତକ୍କୋ ୱିଚାରୋ ୱୀରିୟଂ ଜୀୱିତଂ ଚିତ୍ତଟ୍ଠିତି ଅହିରିକଂ ଅନୋତ୍ତପ୍ପଂ ମୋହୋ ୱିଚିକିଚ୍ଛାତି ସରୂପେନାଗତା ତେରସ, ଉଦ୍ଧଚ୍ଚଂ ମନସିକାରୋତି ଦ୍ୱେ ୟେୱାପନକା ନିୟତା । ତେହି ସଦ୍ଧିଂ ପନ୍ନରସ ହୋନ୍ତି ।

ତତ୍ଥ ପୱତ୍ତଟ୍ଠିତିମତ୍ତା ଏକଗ୍ଗତା । ୱିଗତା ଚିକିଚ୍ଛାତି ୱିଚିକିଚ୍ଛା। ସଭାୱଂ ୱିଚିନନ୍ତୋ ଏତାୟ କିଚ୍ଛତି କିଲମତୀତି ୱିଚିକିଚ୍ଛା। ସା ସଂସୟଲକ୍ଖଣା, କମ୍ପନରସା, ଅନିଚ୍ଛୟପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠାନା, ଅୟୋନିସୋମନସିକାରପଦଟ୍ଠାନା । ସେସା ୱୁତ୍ତନୟା ଏୱ ।

ଦ୍ୱାଦସମେନ ଉଦ୍ଧଚ୍ଚସମ୍ପୟୁତ୍ତେନ ସମ୍ପୟୁତ୍ତା ସରୂପେନାଗତା ୱିଚିକିଚ୍ଛାସହଗତେ ୱୁତ୍ତେସୁ ୱିଚିକିଚ୍ଛାହୀନା ଉଦ୍ଧଚ୍ଚଂ ସରୂପେନ ଆଗତଂ, ତସ୍ମା ତେରସେୱ ହୋନ୍ତି । ୱିଚିକିଚ୍ଛାୟ ଅଭାୱେନ ପନେତ୍ଥ ଅଧିମୋକ୍ଖୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି, ତେନ ସଦ୍ଧିଂ ଚୁଦ୍ଦସ ହୋନ୍ତି । ଅଧିମୋକ୍ଖସମ୍ଭୱତୋ ସମାଧି ବଲୱା ହୋତି, ଅଧିମୋକ୍ଖମନସିକାରା ଦ୍ୱେ ୟେୱାପନକା, ତେହି ସହ ପନ୍ନରସେୱ ହୋନ୍ତି । ଏୱଂ ତାୱ ଅକୁସଲଚେତସିକା ୱେଦିତବ୍ବା ।

ଇଦାନି ଅବ୍ୟାକତା ୱୁଚ୍ଚନ୍ତି, ଅବ୍ୟାକତା ପନ ଦୁୱିଧା ୱିପାକକିରିୟଭେଦତୋ । ତତ୍ଥ ୱିପାକା କୁସଲା ୱିୟ ଭୂମିୱସେନ ଚତୁବ୍ବିଧା କାମାୱଚରଂ ରୂପାୱଚରଂ ଅରୂପାୱଚରଂ ଲୋକୁତ୍ତରଞ୍ଚେତି । ତତ୍ଥ କାମାୱଚରୱିପାକା ସହେତୁକାହେତୁକୱସେନ ଦୁୱିଧା । ତତ୍ଥ ସହେତୁକୱିପାକସମ୍ପୟୁତ୍ତା ସହେତୁକା। ତେ ସହେତୁକକାମାୱଚରକୁସଲସମ୍ପୟୁତ୍ତସଦିସା । ୟା ପନ କରୁଣାମୁଦିତା ଅନିୟତା, ତା ସତ୍ତାରମ୍ମଣତ୍ତା ୱିପାକେସୁ ନୁପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି । କାମାୱଚରୱିପାକାନଂ ଏକନ୍ତପରିତ୍ତାରମ୍ମଣତ୍ତା ୱିରତିୟୋ ପନେତ୍ଥ ଏକନ୍ତକୁସଲତ୍ତା ନ ଲବ୍ଭନ୍ତି । ୱିଭଙ୍ଗେ ‘‘ପଞ୍ଚ ସିକ୍ଖାପଦା କୁସଲାୟେୱା’’ତି ହି ୱୁତ୍ତଂ । ଏୱଂ କାମାୱଚରସହେତୁକୱିପାକଚେତସିକା ୱେଦିତବ୍ବା ।

୮୩.

ତେତ୍ତିଂସାଦିଦ୍ୱୟେ ଧମ୍ମା, ଦ୍ୱତ୍ତିଂସେୱ ତତୋ ପରେ ।

ବାତ୍ତିଂସ ପଞ୍ଚମେ ଛଟ୍ଠେ, ଏକତିଂସ ତତୋ ପରେ ॥

ଅହେତୁକଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତା ପନ ଅହେତୁକା। ତେସୁ ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣସମ୍ପୟୁତ୍ତା ତାୱ ଫସ୍ସୋ ଉପେକ୍ଖାୱେଦନା ସଞ୍ଞା ଚେତନା ଜୀୱିତଂ ଚିତ୍ତଟ୍ଠିତୀତି ସରୂପେନାଗତା ଛ, ମନସିକାରେନ ଚ ସତ୍ତ ହୋନ୍ତି । ସୋତଘାନଜିୱ୍ହାକାୟୱିଞ୍ଞାଣସମ୍ପୟୁତ୍ତାପି ସତ୍ତ ସତ୍ତେୱ ଚେତସିକା । ତତ୍ଥ କାୟୱିଞ୍ଞାଣସମ୍ପୟୁତ୍ତେସୁ ପନ ଉପେକ୍ଖାଠାନେ ସୁଖୱେଦନା ପୱିଟ୍ଠା । ସା କାୟିକସାତଲକ୍ଖଣା, ପୀଣନରସା, ସେସା ୱୁତ୍ତନୟା ଏୱ ।

୮୪.

ଇଟ୍ଠାରମ୍ମଣୟୋଗସ୍ମିଂ, ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣକାଦିସୁ ।

ସତି କସ୍ମା ଉପେକ୍ଖାୱ, ୱୁତ୍ତା ଚତୂସୁ ସତ୍ଥୁନା ॥

୮୫.

ଉପାଦାୟ ଚ ରୂପେନ, ଉପାଦାରୂପକେ ପନ ।

ସଙ୍ଘଟ୍ଟନାନିଘଂସସ୍ସ, ଦୁବ୍ବଲତ୍ତାତି ଦୀପୟେ ॥

୮୬.

ପସାଦଂ ପନତିକ୍କମ୍ମ, କୂଟଂୱ ପିଚୁପିଣ୍ଡକଂ ।

ଭୂତରୂପେନ ଭୂତାନଂ, ଘଟ୍ଟନାୟ ସୁଖାଦିକଂ ॥

ତସ୍ମା କାୟୱିଞ୍ଞାଣଂ ସୁଖାଦିସମ୍ପୟୁତ୍ତନ୍ତି ୱେଦିତବ୍ବଂ । ମନୋଧାତୁନା ସମ୍ପୟୁତ୍ତା ସରୂପେନାଗତା ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣେନ ସଦ୍ଧିଂ ୱୁତ୍ତା ଛ, ୱିତକ୍କୱିଚାରେହି ସହ ଅଟ୍ଠ, ଅଧିମୋକ୍ଖମନସିକାରେହି ଦ୍ୱୀହି ୟେୱାପନକେହି ଦସ ଧମ୍ମା ହୋନ୍ତି । ତଥା ମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁଉପେକ୍ଖାସହଗତେନ । ସୋମନସ୍ସସହଗତେନ ପୀତିଅଧିକା ୱେଦନାପରିୱତ୍ତନଞ୍ଚ ନାନତ୍ତଂ । ତସ୍ମାୱେତ୍ଥ ଏକାଦସ ଧମ୍ମା ହୋନ୍ତି । ଏୱଂ ଅହେତୁକାପି କାମାୱଚରୱିପାକଚେତସିକା ୱେଦିତବ୍ବା ।

ରୂପାୱଚରୱିପାକଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତା ପନ ରୂପାୱଚରା। ଅରୂପାୱଚରୱିପାକଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତା ଅରୂପାୱଚରା। ତେ ସବ୍ବେପି ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ତନୋ କୁସଲଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତଚେତସିକେହି ସଦିସାୟେୱାତି ।

ଲୋକୁତ୍ତରୱିପାକଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତା ଲୋକୁତ୍ତରା। ତେ ସବ୍ବେ ତେସଂୟେୱ ଲୋକୁତ୍ତରୱିପାକଚିତ୍ତାନଂ ସଦିସା କୁସଲଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତେହି ଚେତସିକେହି ସଦିସା । ଏୱଂ ରୂପାୱଚରାରୂପାୱଚରଲୋକୁତ୍ତରୱିପାକଚେତସିକା ୱେଦିତବ୍ବା ।

ଅକୁସଲୱିପାକଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତା ପନ ଅକୁସଲୱିପାକଚେତସିକା ନାମ । ତେ ପନ କୁସଲୱିପାକାହେତୁକଚିତ୍ତେସୁ ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣାଦୀସୁ ୱୁତ୍ତଚେତସିକସଦିସା । ଏତ୍ଥ ପନ କାୟୱିଞ୍ଞାଣେ ଦୁକ୍ଖୱେଦନା ପୱିଟ୍ଠା । ସା କାୟିକାବାଧଲକ୍ଖଣା । ସେସା ୱୁତ୍ତନୟାୟେୱାତି । ଏୱଂ ଛତ୍ତିଂସ ୱିପାକଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତଚେତସିକା ୱେଦିତବ୍ବା ।

କିରିୟାବ୍ୟାକତା ଚ ଚେତସିକା ଭୂମିତୋ ତିୱିଧା ହୋନ୍ତି କାମାୱଚରା ରୂପାୱଚରା ଅରୂପାୱଚରାତି । ତତ୍ଥ କାମାୱଚରା ସହେତୁକାହେତୁକତୋ ଦୁୱିଧା ହୋନ୍ତି । ତେସୁ ସହେତୁକକିରିୟଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତା ସହେତୁକା, ତେ ପନ ଅଟ୍ଠହି କାମାୱଚରକୁସଲଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତେହି ସମାନା ଠପେତ୍ୱା ୱିରତିତ୍ତୟଂ ଅନିୟତୟେୱାପନକେସୁ କରୁଣାମୁଦିତାୟେୱ ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି । ଅହେତୁକକିରିୟଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତା ଅହେତୁକା, ତେ କୁସଲୱିପାକାହେତୁକମନୋଧାତୁମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତେହି ସମାନା । ମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁଦ୍ୱୟେ ପନ ୱୀରିୟିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଅଧିକଂ । ୱୀରିୟିନ୍ଦ୍ରିୟସମ୍ଭୱତୋ ପନେତ୍ଥ ବଲପ୍ପତ୍ତୋ ସମାଧି ହୋତି । ହସିତୁପ୍ପାଦଚିତ୍ତେନ ସମ୍ପୟୁତ୍ତା ଦ୍ୱାଦସ ଧମ୍ମା ହୋନ୍ତି ପୀତିୟା ସହ । ଅୟମେତ୍ଥ ୱିସେସୋ ।

ରୂପାୱଚରକିରିୟଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତା ପନ ରୂପାୱଚରା। ଅରୂପାୱଚରକିରିୟଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତା ଅରୂପାୱଚରା। ତେ ସବ୍ବେପି ସକସକଭୂମିକୁସଲଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତେହି ସମାନାତି । ଏୱଂ ୱୀସତି କିରିୟଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତା ଚ ଚେତସିକା ୱେଦିତବ୍ବା ।

ଏତ୍ତାୱତା କୁସଲାକୁସଲୱିପାକକିରିୟଭେଦଭିନ୍ନେନ ଏକୂନନୱୁତିୟା ଚିତ୍ତେନ ସମ୍ପୟୁତ୍ତା ଚେତସିକା ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠା ହୋନ୍ତି ।

୮୭.

କୁସଲାକୁସଲେହି ୱିପାକକ୍ରିୟା-

ହଦୟେହି ୟୁତା ପନ ଚେତସିକା ।

ସକଲାପି ଚ ସାଧୁ ମୟା କଥିତା,

ସୁଗତେନ ମହାମୁନିନା କଥିତା ॥

୮୮.

ଅୱଗଚ୍ଛତି ୟୋ ଇମଂ ଅନୁନଂ,

ପରମଂ ତସ୍ସ ସମନ୍ତତୋ ମତି ।

ଅଭିଧମ୍ମନୟେ ଦୂରାସଦେ,

ଅତିଗମ୍ଭୀରଠାନେ ୱିଜମ୍ଭତେ ॥

ଇତି ଅଭିଧମ୍ମାୱତାରେ ଚେତସିକନିଦ୍ଦେସୋ ନାମ

ଦୁତିୟୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ ।

୩. ତତିୟୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ

ଚେତସିକୱିଭାଗନିଦ୍ଦେସୋ

୮୯.

ସବ୍ବେ ଚେତସିକା ୱୁତ୍ତା, ବୁଦ୍ଧେନାଦିଚ୍ଚବନ୍ଧୁନା ।

ନାମସାମଞ୍ଞତୋୟେୱ, ଦ୍ୱେପଞ୍ଞାସ ଭୱନ୍ତି ତେ ॥

ସେୟ୍ୟଥିଦଂ – ଫସ୍ସୋ ୱେଦନା ସଞ୍ଞା ଚେତନା ୱିତକ୍କୋ ୱିଚାରୋ ପୀତି ଚିତ୍ତେକଗ୍ଗତା ୱୀରିୟଂ ଜୀୱିତଂ ଛନ୍ଦୋ ଅଧିମୋକ୍ଖୋ ମନସିକାରୋ ତତ୍ରମଜ୍ଝତ୍ତତା ସଦ୍ଧା ସତି ହିରୀ ଓତ୍ତପ୍ପଂ ଅଲୋଭୋ ଅଦୋସୋ ଅମୋହୋ କାୟପ୍ପସ୍ସଦ୍ଧିଆଦୀନି ଛ ୟୁଗାନି, ତିସ୍ସୋ ୱିରତିୟୋ, କରୁଣା ମୁଦିତା ଲୋଭୋ ଦୋସୋ ମୋହୋ ଉଦ୍ଧଚ୍ଚଂ ମାନୋ ଦିଟ୍ଠି ଇସ୍ସା ମଚ୍ଛରିୟଂ କୁକ୍କୁଚ୍ଚଂ ଥିନଂ ମିଦ୍ଧଂ ୱିଚିକିଚ୍ଛା ଅହିରିକଂ ଅନୋତ୍ତପ୍ପଞ୍ଚାତି ।

୯୦.

ଚତୁପଞ୍ଞାସଧା କାମେ, ରୂପେ ପଞ୍ଚଦସେରିତା ।

ତେ ହୋନ୍ତି ଦ୍ୱାଦସାରୂପେ, ଚତ୍ତାଲୀସମନାସୱା ॥

୯୧.

ଏକୱୀସସତଂ ସବ୍ବେ, ଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦା ସମାସତୋ ।

ଏତେସୁ ତେସମୁପ୍ପତ୍ତିଂ, ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱା ପନେକକଂ ॥

୯୨.

ଫସ୍ସାଦୀନଂ ତୁ ଧମ୍ମାନଂ, ପୱକ୍ଖାମି ଇତୋ ପରଂ ।

ପାଟୱତ୍ଥାୟ ଭିକ୍ଖୂନଂ, ଚିତ୍ତଚେତସିକେସ୍ୱହଂ ॥

୯୩.

ଏକଗ୍ଗତା ମନକ୍କାରୋ, ଜୀୱିତଂ ଫସ୍ସପଞ୍ଚକଂ ।

ଅଟ୍ଠେତେ ଅୱିନିବ୍ଭୋଗା, ଏକୁପ୍ପାଦା ସହକ୍ଖୟା ॥

୯୪.

ଫସ୍ସୋ ଚ ୱେଦନା ସଞ୍ଞା, ଚେତନା ଜୀୱିତିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ।

ଏକଗ୍ଗତା ମନକ୍କାରୋ, ସବ୍ବସାଧାରଣା ଇମେ ॥

୯୫.

ୱିତକ୍କୋ ପଞ୍ଚପଞ୍ଞାସ-ଚିତ୍ତେସୁ ସମୁଦୀରିତୋ ।

ଚାରୋ ଛସଟ୍ଠିଚିତ୍ତେସୁ, ଜାୟତେ ନତ୍ଥି ସଂସୟୋ ॥

୯୬.

ଏକପଞ୍ଞାସଚିତ୍ତେସୁ, ପୀତି ତେସଟ୍ଠିୟା ସୁଖଂ ।

ଉପେକ୍ଖା ପଞ୍ଚପଞ୍ଞାସ-ଚିତ୍ତେ ଦୁକ୍ଖଂ ତୁ ତୀସୁ ହି ॥

୯୭.

ହୋତି ଦ୍ୱାସଟ୍ଠିଚିତ୍ତେସୁ, ସୋମନସ୍ସିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ପନ ।

ଦୁକ୍ଖିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ପନେକସ୍ମିଂ, ତଥେକମ୍ହି ସୁଖିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ॥

୯୮.

ପଞ୍ଚୁତ୍ତରସତେ ଚିତ୍ତେ, ୱୀରିୟଂ ଆହ ନାୟକୋ ।

ଚତୁତ୍ତରସତେ ଚିତ୍ତେ, ସମାଧିନ୍ଦ୍ରିୟମବ୍ରୱି ॥

୯୯.

ସବ୍ବାହେତୁକଚିତ୍ତାନି, ଠପେତ୍ୱା ଚେକହେତୁକେ ।

ଏକୁତ୍ତରସତେ ଚିତ୍ତେ, ଛନ୍ଦସ୍ସୁପ୍ପତ୍ତିମୁଦ୍ଦିସେ ॥

୧୦୦.

ଠପେତ୍ୱା ଦସ ୱିଞ୍ଞାଣେ, ୱିଚିକିଚ୍ଛାୟୁତମ୍ପି ଚ ।

ଦସୁତ୍ତରସତେ ଚିତ୍ତେ, ଅଧିମୋକ୍ଖୋ ଉଦୀରିତୋ ॥

୧୦୧.

ସଦ୍ଧା ସତି ହିରୋତ୍ତପ୍ପଂ, ଅଲୋଭାଦୋସମଜ୍ଝତା ।

ଛଳେୱ ୟୁଗଳା ଚାତି, ଧମ୍ମା ଏକୂନୱୀସତି ॥

୧୦୨.

ଏକନୱୁତିୟା ଚିତ୍ତେ, ଜାୟନ୍ତି ନିୟତା ଇମେ ।

ଅହେତୁକେସୁ ଚିତ୍ତେସୁ, ଅପୁଞ୍ଞେସୁ ନ ଜାୟରେ ॥

୧୦୩.

ଏକୂନାସୀତିୟା ଚିତ୍ତେ, ପଞ୍ଞା ଜାୟତି ସବ୍ବଦା ।

ଅଟ୍ଠୱୀସତିୟା ଚିତ୍ତେ, କରୁଣାମୁଦିତା ସିୟୁଂ ॥

୧୦୪.

କାମାୱଚରପୁଞ୍ଞେସୁ, ସବ୍ବଲୋକୁତ୍ତରେସୁ ଚ ।

ଚତ୍ତାଲୀସୱିଧେ ଚିତ୍ତେ, ସାଟ୍ଠକେ ୱିରତିତ୍ତୟଂ ॥

୧୦୫.

ସଦ୍ଧା ସତି ହିରୋତ୍ତପ୍ପଂ, ଅଲୋଭାଦିତ୍ତୟମ୍ପି ଚ ।

ୟୁଗଳାନି ଛ ମଜ୍ଝତ୍ତଂ, କରୁଣାମୁଦିତାପି ଚ ॥

୧୦୬.

ତଥା ୱିରତିୟୋ ତିସ୍ସୋ, ସବ୍ବେ ତେ ପଞ୍ଚୱୀସତି ।

କୁସଲାବ୍ୟାକତା ଚାପି, କୁସଲେନ ପକାସିତା ॥

୧୦୭.

ଅହିରୀକମନୋତ୍ତପ୍ପଂ, ମୋହୋ ଉଦ୍ଧଚ୍ଚମେୱ ଚ ।

ଦ୍ୱାଦସାପୁଞ୍ଞଚିତ୍ତେସୁ, ନିୟତାୟେୱ ଜାୟରେ ॥

୧୦୮.

ଲୋଭୋ ଦୋସୋ ଚ ମୋହୋ ଚ, ମାନୋ ଦିଟ୍ଠି ଚ ସଂସୟୋ ।

ମିଦ୍ଧମୁଦ୍ଧଚ୍ଚକୁକ୍କୁଚ୍ଚଂ, ଥିନଂ ମଚ୍ଛରିୟମ୍ପି ଚ ॥

୧୦୯.

ଅହିରୀକମନୋତ୍ତପ୍ପଂ, ଇସ୍ସା ଚ ଦୋମନସ୍ସକଂ ।

ଏତେ ଅକୁସଲା ୱୁତ୍ତା, ଏକନ୍ତେନ ମହେସିନା ॥

୧୧୦.

ଲୋଭୋ ଅଟ୍ଠସୁ ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠୋ, ୱୁତ୍ତା ଚତୂସୁ ଦିଟ୍ଠିତୁ ।

ମାନୋ ଦିଟ୍ଠିୱିୟୁତ୍ତେସୁ, ଦୋସୋଦ୍ୱୀସ୍ୱେୱ ଜାୟତେ ॥

୧୧୧.

ଇସ୍ସାମଚ୍ଛେରକୁକ୍କୁଚ୍ଚା, ଦ୍ୱୀସୁ ଜାୟନ୍ତି ନୋ ସହ ।

ୱିଚିକିଚ୍ଛା ପନେକସ୍ମିଂ, ଥିନମିଦ୍ଧଂ ତୁ ପଞ୍ଚସୁ ॥

୧୧୨.

ଫସ୍ସୋ ଚ ୱେଦନା ସଞ୍ଞା, ଚେତନା ଜୀୱିତଂ ମନୋ ।

ୱିତକ୍କୋ ଚ ୱିଚାରୋ ଚ, ପୀତି ୱୀରିୟସମାଧି ଚ ॥

୧୧୩.

ଛନ୍ଦୋ ଚେୱାଧିମୋକ୍ଖୋ ଚ, ମନସିକାରୋ ଚ ଚୁଦ୍ଦସ ।

କୁସଲାକୁସଲା ଚେୱ, ହୋନ୍ତି ଅବ୍ୟାକତାପି ଚ ॥

୧୧୪.

ଏକୂନତିଂସଚିତ୍ତେସୁ, ଝାନଂ ପଞ୍ଚଙ୍ଗିକଂ ମତଂ ।

ଚତୁଝାନଙ୍ଗୟୁତ୍ତାନି, ସତ୍ତତିଂସାତି ନିଦ୍ଦିସେ ॥

୧୧୫.

ଏକାଦସୱିଧଂ ଚିତ୍ତଂ, ତିୱଙ୍ଗିକମୁଦୀରିତଂ ।

ଚତୁତିଂସୱିଧଂ ଚିତ୍ତଂ, ଦୁୱଙ୍ଗିକମୁଦୀରିତଂ ॥

୧୧୬.

ସଭାୱେନାୱିତକ୍କେସୁ, ଝାନଙ୍ଗାନି ନ ଉଦ୍ଧରେ ।

ସବ୍ବାହେତୁକଚିତ୍ତେସୁ, ମଗ୍ଗଙ୍ଗାନି ନ ଉଦ୍ଧରେ ॥

୧୧୭.

ତୀଣି ସୋଳସଚିତ୍ତେସୁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାନି ୱଦେ ବୁଧୋ ।

ଏକସ୍ମିଂ ପନ ଚତ୍ତାରି, ପଞ୍ଚ ତେରସସୁଦ୍ଧରେ ॥

୧୧୮.

ସତ୍ତ ଦ୍ୱାଦସଚିତ୍ତେସୁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାନି ଜିନୋବ୍ରୱି ।

ଏକେନୂନେସୁ ଅଟ୍ଠେୱ, ଚତ୍ତାଲୀସମନେସୁ ଚ ॥

୧୧୯.

ଚତ୍ତାଲୀସାୟ ଚିତ୍ତେସୁ, ନୱକଂ ନାୟକୋବ୍ରୱି ।

ଏୱଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟୟୋଗୋପି, ୱେଦିତବ୍ବୋ ୱିଭାୱିନା ॥

୧୨୦.

ଅମଗ୍ଗଙ୍ଗାନି ନାମେତ୍ଥ, ଅଟ୍ଠାରସ ଅହେତୁକା ।

ଝାନଙ୍ଗାନି ନ ୱିଜ୍ଜନ୍ତି, ୱିଞ୍ଞାଣେସୁ ଦ୍ୱିପଞ୍ଚସୁ ॥

୧୨୧.

ଏକଂ ଚିତ୍ତଂ ଦୁମଗ୍ଗଙ୍ଗଂ, ତିମଗ୍ଗଙ୍ଗାନି ସତ୍ତସୁ ।

ଚତ୍ତାଲୀସାୟ ଚିତ୍ତେସୁ, ମଗ୍ଗୋ ସୋ ଚତୁରଙ୍ଗିକୋ ॥

୧୨୨.

ପଞ୍ଚଦ୍ଦସସୁ ଚିତ୍ତେସୁ, ମଗ୍ଗୋ ପଞ୍ଚଙ୍ଗିକୋ ମତୋ ।

ୱୁତ୍ତୋ ଦ୍ୱତ୍ତିଂସଚିତ୍ତେସୁ, ମଗ୍ଗୋ ସତ୍ତଙ୍ଗିକୋପି ଚ ॥

୧୨୩.

ମଗ୍ଗୋ ଅଟ୍ଠସୁ ଚିତ୍ତେସୁ, ମତୋ ଅଟ୍ଠଙ୍ଗିକୋତି ହି ।

ଏୱଂ ତୁ ସବ୍ବଚିତ୍ତେସୁ, ମଗ୍ଗଙ୍ଗାନି ସମୁଦ୍ଧରେ ॥

୧୨୪.

ବଲାନି ଦ୍ୱେ ଦ୍ୱିଚିତ୍ତେସୁ, ଏକସ୍ମିଂ ତୀଣି ଦୀପୟେ ।

ଏକାଦସସୁ ଚତ୍ତାରି, ଛ ଦ୍ୱାଦସସୁ ନିଦ୍ଦିସେ ॥

୧୨୫.

ଏକୂନାସୀତିୟା ସତ୍ତ, ସୋଳସେୱାବଲାନି ତୁ ।

ଚିତ୍ତମେୱଂ ତୁ ୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟଂ, ସବଲଂ ଅବଲମ୍ପି ଚ ॥

୧୨୬.

ଝାନଙ୍ଗମଗ୍ଗଙ୍ଗବଲିନ୍ଦ୍ରିୟାନି,

ଚିତ୍ତେସୁ ଜାୟନ୍ତି ହି ୟେସୁ ୟାନି ।

ମୟା ସମାସେନ ସମୁଦ୍ଧରିତ୍ୱା,

ୱୁତ୍ତାନି ସବ୍ବାନିପି ତାନି ତେସୁ ॥

ଇତି ଅଭିଧମ୍ମାୱତାରେ ଚେତସିକୱିଭାଗନିଦ୍ଦେସୋ ନାମ

ତତିୟୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ ।

୪. ଚତୁତ୍ଥୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ

ଏକୱିଧାଦିନିଦ୍ଦେସୋ

୧୨୭.

ଇତୋ ପରଂ ପୱକ୍ଖାମି, ନୟମେକୱିଧାଦିକଂ।

ଆଭିଧମ୍ମିକଭିକ୍ଖୂନଂ, ବୁଦ୍ଧିୟା ପନ ୱୁଦ୍ଧିୟା ॥

୧୨୮.

ସବ୍ବମେକୱିଧଂ ଚିତ୍ତଂ, ୱିଜାନନସଭାୱତୋ ।

ଦୁୱିଧଞ୍ଚ ଭୱେ ଚିତ୍ତଂ, ଅହେତୁକସହେତୁତୋ ॥

୧୨୯.

ପୁଞ୍ଞାପୁଞ୍ଞୱିପାକା ହି, କାମେ ଦସ ଚ ପଞ୍ଚ ଚ ।

କ୍ରିୟା ତିସ୍ସୋତି ସବ୍ବେପି, ଅଟ୍ଠାରସ ଅହେତୁକା ॥

୧୩୦.

ଏକସତ୍ତତି ସେସାନି, ଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦା ମହେସିନା ।

ସହେତୁକାତି ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠା, ତାଦିନା ହେତୁୱାଦିନା ॥

୧୩୧.

ସୱତ୍ଥୁକାୱତ୍ଥୁକତୋ, ତଥୋଭୟୱସେନ ଚ ।

ସବ୍ବଂ ୱୁତ୍ତପକାରଂ ତୁ, ତିୱିଧଂ ହୋତି ମାନସଂ ॥

୧୩୨.

ସବ୍ବୋ କାମୱିପାକୋ ଚ, ରୂପେ ପଞ୍ଚଦସାପି ଚ ।

ଆଦିମଗ୍ଗୋ ସିତୁପ୍ପାଦୋ, ମନୋଧାତୁ କ୍ରିୟାପି ଚ ॥

୧୩୩.

ଦୋମନସ୍ସଦ୍ୱୟଞ୍ଚାପି, ତେଚତ୍ତାଲୀସ ମାନସା ।

ନୁପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି ୱିନା ୱତ୍ଥୁଂ, ଏକନ୍ତେନ ସୱତ୍ଥୁକା ॥

୧୩୪.

ଅରୂପାୱଚରପାକା ଚ, ଏକନ୍ତେନ ଅୱତ୍ଥୁକା ।

ଦ୍ୱାଚତ୍ତାଲୀସ ସେସାନି, ଚିତ୍ତାନୁଭୟଥା ସିୟୁଂ ॥

୧୩୫.

ଏକେକାରମ୍ମଣଂ ଚିତ୍ତଂ, ପଞ୍ଚାରମ୍ମଣମେୱ ଚ ।

ଛଳାରମ୍ମଣକଞ୍ଚେତି, ଏୱମ୍ପି ତିୱିଧଂ ସିୟା ॥

୧୩୬.

ୱିଞ୍ଞାଣାନି ଚ ଦ୍ୱେପଞ୍ଚ, ଅଟ୍ଠ ଲୋକୁତ୍ତରାନି ଚ ।

ସବ୍ବଂ ମହଗ୍ଗତଞ୍ଚେୱ, ଠପେତ୍ୱାଭିଞ୍ଞମାନସଂ ॥

୧୩୭.

ତେଚତ୍ତାଲୀସ ୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟା, ଏକେକାରମ୍ମଣା ପନ ।

ମନୋଧାତୁତ୍ତୟଂ ତତ୍ଥ, ପଞ୍ଚାରମ୍ମଣମୀରିତଂ ॥

୧୩୮.

ତେଚତ୍ତାଲୀସ ସେସାନି, ଛଳାରମ୍ମଣିକା ମତା ।

ତଥା ଚ ତିୱିଧଂ ଚିତ୍ତଂ, କୁସଲାକୁସଲାଦିତୋ ॥

୧୩୯.

ଅହେତୁଂ ଏକହେତୁଞ୍ଚ, ଦ୍ୱିହେତୁଞ୍ଚ ତିହେତୁକଂ ।

ଏୱଂ ଚତୁବ୍ବିଧଂ ଚିତ୍ତଂ, ୱିଞ୍ଞାତବ୍ବଂ ୱିଭାୱିନା ॥

୧୪୦.

ହେଟ୍ଠା ମୟାପି ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠା, ଅଟ୍ଠାରସ ଅହେତୁକା ।

ୱିଚିକିଚ୍ଛୁଦ୍ଧଚ୍ଚସଂୟୁତ୍ତଂ, ଏକହେତୁମୁଦୀରିତଂ ॥

୧୪୧.

କାମେ ଦ୍ୱାଦସଧା ପୁଞ୍ଞ-ୱିପାକକ୍ରିୟତୋ ପନ ।

ଦସଧାକୁସଲା ଚାତି, ବାୱୀସତି ଦୁହେତୁକା ॥

୧୪୨.

କାମେ ଦ୍ୱାଦସଧା ପୁଞ୍ଞ-ୱିପାକକ୍ରିୟତୋ ପନ ।

ସବ୍ବଂ ମହଗ୍ଗତଞ୍ଚେୱ, ଅପ୍ପମାଣଂ ତିହେତୁକଂ ॥

୧୪୩.

ରୂପୀରିୟାପଥୱିଞ୍ଞତ୍ତି-ଜନକାଜନକାଦିତୋ ।

ଏୱଞ୍ଚାପି ହି ତଂ ଚିତ୍ତଂ, ହୋତି ସବ୍ବଂ ଚତୁବ୍ବିଧଂ॥

୧୪୪.

ଦ୍ୱାଦସାକୁସଲା ତତ୍ଥ, କୁସଲା କାମଧାତୁୟା ।

ତଥା ଦସ କ୍ରିୟା କାମେ, ଅଭିଞ୍ଞାମାନସଂ ଦ୍ୱୟଂ ॥

୧୪୫.

ସମୁଟ୍ଠାପେନ୍ତି ରୂପାନି, କପ୍ପେନ୍ତି ଇରିୟାପଥଂ ।

ଜନୟନ୍ତି ଚ ୱିଞ୍ଞତ୍ତିଂ, ଇମେ ଦ୍ୱତ୍ତିଂସ ମାନସା ॥

୧୪୬.

କୁସଲା ଚ କ୍ରିୟା ଚେୱ, ତେ ମହଗ୍ଗତମାନସା ।

ଅଟ୍ଠାନାସୱଚିତ୍ତାନି, ଛବ୍ବୀସତି ଚ ମାନସା ॥

୧୪୭.

ସମୁଟ୍ଠାପେନ୍ତି ରୂପାନି, କପ୍ପେନ୍ତି ଇରିୟାପଥଂ ।

ଚୋପନଂ ନ ଚ ପାପେନ୍ତି, ଦ୍ୱିକିଚ୍ଚା ନିୟତା ଇମେ ॥

୧୪୮.

ଠପେତ୍ୱା ଦସ ୱିଞ୍ଞାଣେ, ୱିପାକା ଦ୍ୱୀସୁ ଭୂମିସୁ ।

କ୍ରିୟା ଚେୱ ମନୋଧାତୁ, ଇମାନେକୂନୱୀସତି ॥

୧୪୯.

ସମୁଟ୍ଠାପେନ୍ତି ରୂପାନି, ନ କରୋନ୍ତିତରଦ୍ୱୟଂ ।

ପୁନ ଦ୍ୱେପଞ୍ଚୱିଞ୍ଞାଣା, ୱିପାକା ଚ ଅରୂପିସୁ ॥

୧୫୦.

ସବ୍ବେସଂ ସନ୍ଧିଚିତ୍ତଞ୍ଚ, ଚୁତିଚିତ୍ତଞ୍ଚାରହତୋ ।

ନ କରୋନ୍ତି ତିକିଚ୍ଚାନି, ଇମେ ସୋଳସ ମାନସା ॥

୧୫୧.

ଏକଦ୍ୱିତିଚତୁଟ୍ଠାନ-ପଞ୍ଚଟ୍ଠାନପଭେଦତୋ ।

ପଞ୍ଚଧା ଚିତ୍ତମକ୍ଖାସି, ପଞ୍ଚନିମ୍ମଲଲୋଚନୋ ॥

୧୫୨.

କୁସଲାକୁସଲା ସବ୍ବେ, ଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦା ମହାକ୍ରିୟା ।

ମହଗ୍ଗତା କ୍ରିୟା ଚେୱ, ଚତ୍ତାରୋ ଫଲମାନସା ॥

୧୫୩.

ସବ୍ବେୱ ପଞ୍ଚପଞ୍ଞାସ, ନିପ୍ପପଞ୍ଚେନ ସତ୍ଥୁନା ।

ଜୱନଟ୍ଠାନତୋୟେୱ, ଏକଟ୍ଠାନେ ନିୟାମିତା ॥

୧୫୪.

ପୁନ ଦ୍ୱେପଞ୍ଚୱିଞ୍ଞାଣା, ଦସ୍ସନେ ସୱନେ ତଥା ।

ଘାୟନେ ସାୟନେ ଠାନେ, ଫୁସନେ ପଟିପାଟିୟା ॥

୧୫୫.

ମନୋଧାତୁତ୍ତିକଂ ଠାନେ, ଆୱଜ୍ଜନେ ପଟିଚ୍ଛନେ ।

ଅଟ୍ଠସଟ୍ଠି ଭୱନ୍ତେତେ, ଏକଟ୍ଠାନିକତଂ ଗତା ॥

୧୫୬.

ପୁନ ଦ୍ୱିଟ୍ଠାନିକଂ ନାମ, ଚିତ୍ତଦ୍ୱୟମୁଦୀରିତଂ ।

ସୋମନସ୍ସୟୁତଂ ପଞ୍ଚ-ଦ୍ୱାରେ ସନ୍ତୀରଣଂ ସିୟା ॥

୧୫୭.

ତଦାରମ୍ମଣଂ ଛଦ୍ୱାରେ, ବଲୱାରମ୍ମଣେ ସତି ।

ତଥା ୱୋଟ୍ଠବ୍ବନଂ ହୋତି, ପଞ୍ଚଦ୍ୱାରେସୁ ୱୋଟ୍ଠବୋ ॥

୧୫୮.

ମନୋଦ୍ୱାରେସୁ ସବ୍ବେସଂ, ହୋତି ଆୱଜ୍ଜନଂ ପନ ।

ଇଦଂ ଦ୍ୱିଟ୍ଠାନିକଂ ନାମ, ହୋତି ଚିତ୍ତଦ୍ୱୟଂ ପନ ॥

୧୫୯.

ପଟିସନ୍ଧିଭୱଙ୍ଗସ୍ସ, ଚୁତିୟା ଠାନତୋ ପନ ।

ମହଗ୍ଗତୱିପାକା ତେ, ନୱ ତିଟ୍ଠାନିକା ମତା ॥

୧୬୦.

ଅଟ୍ଠ କାମା ମହାପାକା, ପଟିସନ୍ଧିଭୱଙ୍ଗତୋ ।

ତଦାରମ୍ମଣତୋ ଚେୱ, ଚୁତିଟ୍ଠାନୱସେନ ଚ ॥

୧୬୧.

ଚତୁଟ୍ଠାନିକଚିତ୍ତାନି, ଅଟ୍ଠ ହୋନ୍ତୀତି ନିଦ୍ଦିସେ ।

କୁସଲାକୁସଲପାକଂ ତୁ-ପେକ୍ଖାସହଗତଦ୍ୱୟଂ ॥

୧୬୨.

ସନ୍ତୀରଣଂ ଭୱେ ପଞ୍ଚ-ଦ୍ୱାରେ ଛଦ୍ୱାରିକେସୁ ଚ ।

ତଦାରମ୍ମଣତଂ ୟାତି, ବଲୱାରମ୍ମଣେ ସତି ॥

୧୬୩.

ପଟିସନ୍ଧିଭୱଙ୍ଗାନଂ, ଚୁତିଟ୍ଠାନୱସେନ ଚ ।

ପଞ୍ଚଟ୍ଠାନିକଚିତ୍ତନ୍ତି, ଇଦଂ ଦ୍ୱୟମୁଦୀରିତଂ ॥

୧୬୪.

ପଞ୍ଚକିଚ୍ଚଂ ଦ୍ୱୟଂ ଚିତ୍ତଂ, ଚତୁକିଚ୍ଚଂ ପନଟ୍ଠକଂ ।

ତିକିଚ୍ଚଂ ନୱକଂ ଦ୍ୱେ ତୁ, ଦ୍ୱିକିଚ୍ଚା ସେସମେକକଂ ॥

୧୬୫.

ଭୱଙ୍ଗାୱଜ୍ଜନଞ୍ଚେୱ, ଦସ୍ସନଂ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛନଂ ।

ସନ୍ତୀରଣଂ ୱୋଟ୍ଠବ୍ବନଂ, ଜୱନଂ ଭୱତି ସତ୍ତମଂ ॥

୧୬୬.

ଛବ୍ବିଧଂ ହୋତି ତଂ ଛନ୍ନଂ, ୱିଞ୍ଞାଣାନଂ ପଭେଦତୋ ।

ସତ୍ତଧା ସତ୍ତୱିଞ୍ଞାଣ-ଧାତୂନଂ ତୁ ପଭେଦତୋ ॥

୧୬୭.

ଏକେକାରମ୍ମଣଂ ଛକ୍କଂ, ପଞ୍ଚାରମ୍ମଣଭେଦତୋ ।

ଛଳାରମ୍ମଣତୋ ଚେୱ, ହୋତି ଅଟ୍ଠୱିଧଂ ମନୋ ॥

୧୬୮.

ତତ୍ଥ ଦ୍ୱେପଞ୍ଚୱିଞ୍ଞାଣା, ହୋନ୍ତି ଏକେକଗୋଚରା ।

ରୂପାରମ୍ମଣିକା ଦ୍ୱେ ତୁ, ଦ୍ୱେ ଦ୍ୱେ ସଦ୍ଦାଦିଗୋଚରା ॥

୧୬୯.

ସବ୍ବଂ ମହଗ୍ଗତଂ ଚିତ୍ତଂ, ପଞ୍ଚାଭିଞ୍ଞାୱିୱଜ୍ଜିତଂ ।

ସବ୍ବଂ ଲୋକୁତ୍ତରଞ୍ଚେତି, ଏକେକାରମ୍ମଣଂ ଭୱେ ॥

୧୭୦.

ଏକେକାରମ୍ମଣଂ ଛକ୍କ-ମିଦଂ ଞେୟ୍ୟଂ ୱିଭାୱିନା ।

ପଞ୍ଚାରମ୍ମଣିକଂ ନାମ, ମନୋଧାତୁତ୍ତୟଂ ଭୱେ ॥

୧୭୧.

କାମାୱଚରଚିତ୍ତାନି, ଚତ୍ତାଲୀସଂ ତଥେକକଂ ।

ଅଭିଞ୍ଞାନି ଚ ସବ୍ବାନି, ଛଳାରମ୍ମଣିକାନିତି ॥

୧୭୨.

ଚିତ୍ତଂ ନୱୱିଧଂ ହୋତି, ସତ୍ତୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁସୁ ।

ପଚ୍ଛିମଞ୍ଚ ତିଧା କତ୍ୱା, କୁସଲାକୁସଲାଦିତୋ ॥

୧୭୩.

ପୁଞ୍ଞାପୁଞ୍ଞୱସେନେୱ, ୱିପାକକ୍ରିୟଭେଦତୋ ।

ଛସତ୍ତତିୱିଧୋ ଭେଦୋ, ମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁୟା ॥

୧୭୪.

ମନୋଧାତୁଂ ଦ୍ୱିଧା କତ୍ୱା, ୱିପାକକ୍ରିୟଭେଦତୋ ।

ନୱଧା ପୁବ୍ବୱୁତ୍ତେହି, ଦସଧା ହୋତି ମାନସଂ ॥

୧୭୫.

ଧାତୁଦ୍ୱୟଂ ତିଧା କତ୍ୱା, ପଚ୍ଛିମଂ ପୁନ ପଣ୍ଡିତୋ ।

ଏକାଦସୱିଧଂ ଚିତ୍ତଂ, ହୋତୀତି ପରିଦୀପୟେ ॥

୧୭୬.

ମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁମ୍ପି, କୁସଲାକୁସଲାଦିତୋ ।

ଚତୁଧା ୱିଭଜିତ୍ୱାନ, ୱଦେ ଦ୍ୱାଦସଧା ଠିତଂ ॥

୧୭୭.

ଭୱେ ଚୁଦ୍ଦସଧା ଚିତ୍ତଂ, ଚୁଦ୍ଦସଟ୍ଠାନଭେଦତୋ ।

ପଟିସନ୍ଧିଭୱଙ୍ଗସ୍ସ, ଚୁତିୟାୱଜ୍ଜନସ୍ସ ଚ ॥

୧୭୮.

ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ଦସ୍ସନାଦୀନଂ, ସମ୍ପଟିଚ୍ଛନଚେତସୋ ।

ସନ୍ତୀରଣସ୍ସ ୱୋଟ୍ଠବ୍ବ-ଜୱନାନଂ ୱସେନ ଚ ॥

୧୭୯.

ତଦାରମ୍ମଣଚିତ୍ତସ୍ସ, ତଥେୱ ଠାନଭେଦତୋ ।

ଏୱଂ ଚୁଦ୍ଦସଧା ଚିତ୍ତଂ, ହୋତୀତି ପରିଦୀପୟେ ॥

୧୮୦.

ଭୂମିପୁଗ୍ଗଲନାନାତ୍ତ-ୱସେନ ଚ ପୱତ୍ତିତୋ ।

ବହୁଧା ପନିଦଂ ଚିତ୍ତଂ, ହୋତୀତି ଚ ୱିଭାୱୟେ ॥

୧୮୧.

ଏକୱିଧାଦିନୟେ ପନିମସ୍ମିଂ,

ୟୋ କୁସଲୋ ମତିମା ଇଧ ଭିକ୍ଖୁ ।

ତସ୍ସଭିଧମ୍ମଗତା ପନ ଅତ୍ଥା,

ହତ୍ଥଗତାମଲକା ୱିୟ ହୋନ୍ତି ॥

ଇତି ଅଭିଧମ୍ମାୱତାରେ ଏକୱିଧାଦିନିଦ୍ଦେସୋ ନାମ

ଚତୁତ୍ଥୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ ।

୫. ପଞ୍ଚମୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ

ଭୂମିପୁଗ୍ଗଲଚିତ୍ତୁପ୍ପତ୍ତିନିଦ୍ଦେସୋ

୧୮୨.

ଇତୋ ପରଂ ପୱକ୍ଖାମି, ବୁଦ୍ଧିୱୁଦ୍ଧିକରଂ ନୟଂ ।

ଚିତ୍ତାନଂ ଭୂମୀସୁପ୍ପତ୍ତିଂ, ପୁଗ୍ଗଲାନଂ ୱସେନ ଚ ॥

୧୮୩.

ଦେୱାଚେୱ ମନୁସ୍ସା ଚ, ତିସ୍ସୋ ୱାପାୟଭୂମିୟୋ ।

ଗତିୟୋ ପଞ୍ଚ ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠା, ସତ୍ଥୁନା ତୁ ତୟୋ ଭୱା ॥

୧୮୪.

ଭୂମିୟୋ ତତ୍ଥ ତିଂସେୱ, ତାସୁ ତିଂସେୱ ପୁଗ୍ଗଲା ।

ଭୂମୀସ୍ୱେତାସୁ ଉପ୍ପନ୍ନା, ସବ୍ବେ ଚ ପନ ପୁଗ୍ଗଲା ॥

୧୮୫.

ପଟିସନ୍ଧିକଚିତ୍ତାନଂ, ୱସେନେକୂନୱୀସତି ।

ପଟିସନ୍ଧି ଚ ନାମେସା, ଦୁୱିଧା ସମୁଦୀରିତା ॥

୧୮୬.

ଅଚିତ୍ତକା ସଚିତ୍ତା ଚ, ଅସଞ୍ଞୀନମଚିତ୍ତକା।

ସେସା ସଚିତ୍ତକା ଞେୟ୍ୟା, ସା ପନେକୂନୱୀସତି ॥

୧୮୭.

ପଟିସନ୍ଧିୱସେନେୱ, ହୋନ୍ତି ୱୀସତି ପୁଗ୍ଗଲା ।

ଇଧ ଚିତ୍ତାଧିକାରତ୍ତା, ଅଚିତ୍ତା ନ ଚ ଉଦ୍ଧଟା ॥

୧୮୮.

ଅହେତୁଦ୍ୱିତିହେତୂତି, ପୁଗ୍ଗଲା ତିୱିଧା ସିୟୁଂ ।

ଅରିୟା ପନ ଅଟ୍ଠାତି, ସବ୍ବେ ଏକାଦସେରିତା ॥

୧୮୯.

ଏତେସଂ ପନ ସବ୍ବେସଂ, ପୁଗ୍ଗଲାନଂ ପଭେଦତୋ ।

ଚିତ୍ତାନଂ ଭୂମୀସୁପ୍ପତ୍ତିଂ, ଭଣତୋ ମେ ନିବୋଧଥ ॥

୧୯୦.

ତିଂସଭୂମୀସୁ ଚିତ୍ତାନି, କତି ଜାୟନ୍ତି ମେ ୱଦ ।

ଚୁଦ୍ଦସେୱ ତୁ ଚିତ୍ତାନି, ହୋନ୍ତି ସବ୍ବାସୁ ଭୂମିସୁ ॥

୧୯୧.

ସଦା ୱୀସତି ଚିତ୍ତାନି, କାମେୟେୱ ଭୱେ ସିୟୁଂ ।

ପଞ୍ଚ ରୂପଭୱେୟେୱ, ଚତ୍ତାରେୱ ଅରୂପିସୁ ॥

୧୯୨.

କାମରୂପଭୱେସ୍ୱେୱ, ଅଟ୍ଠାରସ ଭୱନ୍ତି ହି ।

ଦ୍ୱେଚତ୍ତାଲୀସ ଚିତ୍ତାନି, ହୋନ୍ତି ତୀସୁ ଭୱେସୁପି ॥

୧୯୩.

ଠପେତ୍ୱା ପନ ସବ୍ବାସଂ, ଚତସ୍ସୋପାୟଭୂମିୟୋ ।

ତେରସେୱ ଚ ଚିତ୍ତାନି, ହୋନ୍ତି ଛବ୍ବୀସଭୂମିସୁ ॥

୧୯୪.

ଅପରାନି ଚତସ୍ସୋପି, ଠପେତ୍ୱାରୁପ୍ପଭୂମିୟୋ ।

ଚିତ୍ତାନି ପନ ଜାୟନ୍ତି, ଛ ଚ ଛବ୍ବୀସଭୂମିସୁ ॥

୧୯୫.

ସୁଦ୍ଧାୱାସିକଦେୱାନଂ, ଠପେତ୍ୱା ପଞ୍ଚ ଭୂମିୟୋ ।

ପଞ୍ଚ ଚିତ୍ତାନି ଜାୟନ୍ତେ, ପଞ୍ଚୱୀସତିଭୂମିସୁ ॥

୧୯୬.

ଅପରାନି ଦୁୱେ ହୋନ୍ତି, ପଞ୍ଚୱୀସତିଭୂମିସୁ ।

ଠପେତ୍ୱା ନେୱସଞ୍ଞଞ୍ଚ, ଚତସ୍ସୋପାୟଭୂମିୟୋ ॥

୧୯୭.

ଦ୍ୱେପି ଚିତ୍ତାନି ଜାୟନ୍ତି, ଚତୁୱୀସତିଭୂମିସୁ ।

ଆକିଞ୍ଚଞ୍ଞଂ ନେୱସଞ୍ଞଞ୍ଚ, ଠପେତ୍ୱାପାୟଭୂମିୟୋ ॥

୧୯୮.

ଅପାୟଭୂମିୟୋ ହିତ୍ୱା, ତିସ୍ସୋ ଆରୁପ୍ପଭୂମିୟୋ ।

ଦ୍ୱେୟେୱ ପନ ଚିତ୍ତାନି, ହୋନ୍ତି ତେୱୀସଭୂମିସୁ ॥

୧୯୯.

ଅରୂପେ ଚ ଅପାୟେ ଚ, ଠପେତ୍ୱା ଅଟ୍ଠ ଭୂମିୟୋ ।

ଏକାଦସୱିଧଂ ଚିତ୍ତଂ, ହୋନ୍ତି ଦ୍ୱାୱୀସଭୂମିସୁ ॥

୨୦୦.

ସୁଦ୍ଧାୱାସେ ଅପାୟେ ଚ, ଠପେତ୍ୱା ନୱ ଭୂମିୟୋ ।

ଏକୱୀସାସୁ ନିଚ୍ଚମ୍ପି, ଚତ୍ତାରୋୱ ଭୱନ୍ତି ହି ॥

୨୦୧.

ଏକଂ ସତ୍ତରସସ୍ୱେୱ, ଚିତ୍ତଂ ଜାୟତି ଭୂମିସୁ ।

ସୁଦ୍ଧାୱାସେ ଠପେତ୍ୱା ତୁ, ଅପାୟାରୁପ୍ପଭୂମିୟୋ ॥

୨୦୨.

ଦ୍ୱାଦସେୱ ତୁ ଜାୟନ୍ତେ, ଏକାଦସସୁ ଭୂମିସୁ ।

ଠପେତ୍ୱା ପନ ସବ୍ବାପି, ଭୂମିୟୋ ହି ମହଗ୍ଗତା ॥

୨୦୩.

କାମାୱଚରଦେୱାନଂ, ମନୁସ୍ସାନଂ ୱସେନ ତୁ ।

ଅଟ୍ଠ ଚିତ୍ତାନି ଜାୟନ୍ତେ, ସଦା ସତ୍ତସୁ ଭୂମିସୁ ॥

୨୦୪.

ପଞ୍ଚମଜ୍ଝାନପାକେକୋ, ଜାୟତେ ଛସୁ ଭୂମିସୁ ।

ଚତ୍ତାରି ପନ ଚିତ୍ତାନି, ତୀସୁ ତୀସ୍ୱେୱ ଭୂମିସୁ ॥

୨୦୫.

ଚତ୍ତାରି ପନ ଚିତ୍ତାନି, ହୋନ୍ତି ଏକେକଭୂମିସୁ ।

ଅରୂପାୱଚରପାକାନଂ, ୱସେନ ପରିଦୀପୟେ ॥

୨୦୬.

କୁସଲାକୁସଲା କାମେ,

ତେସଂ ପାକା ଅହେତୁକା ।

ଆୱଜ୍ଜନଦ୍ୱୟଞ୍ଚାତି,

ସତ୍ତତିଂସେୱ ମାନସା ॥

୨୦୭.

ନରକାଦୀସ୍ୱପାୟେସୁ, ଚତୂସୁପି ଚ ଜାୟରେ ।

ଦ୍ୱେପଞ୍ଞାସାୱସେସାନି, ନୁପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି କଦାଚିପି ॥

୨୦୮.

କାମେ ଦେୱମନୁସ୍ସାନଂ, ନୱ ପାକା ମହଗ୍ଗତା ।

ନେୱ ଜାୟନ୍ତି ଜାୟନ୍ତି, ଅସୀତି ହଦୟା ସଦା ॥

୨୦୯.

କାମେ ଅଟ୍ଠ ମହାପାକା, ଦୋମନସ୍ସଦ୍ୱୟମ୍ପି ଚ ।

ତଥା ଘାନାଦିୱିଞ୍ଞାଣ-ତ୍ତୟଂ ପାକା ଅପୁଞ୍ଞଜା ॥

୨୧୦.

ନତ୍ଥି ଆରୁପ୍ପପାକା ଚ, ରୂପାୱଚରଭୂମିୟଂ ।

ଇମେହି ସହ ଚିତ୍ତେହି, ତୟୋ ମଗ୍ଗା ଫଲଦ୍ୱୟଂ ॥

୨୧୧.

ଚତ୍ତାରୋ ଦିଟ୍ଠିସଂୟୁତ୍ତା, ୱିଚିକିଚ୍ଛାୟୁତମ୍ପି ଚ ।

ଚତ୍ତାରୋ ହେଟ୍ଠିମା ପାକା, ସୁଦ୍ଧାୱାସେ ନ ଲବ୍ଭରେ ॥

୨୧୨.

ସେସାନି ଏକପଞ୍ଞାସ, ଚିତ୍ତାନି ପନ ଲବ୍ଭରେ ।

ରୂପାୱଚରିକା ସବ୍ବେ, ୱିପାକା କାମଧାତୁୟା ॥

୨୧୩.

ଦୋମନସ୍ସାଦିମଗ୍ଗୋ ଚ, କ୍ରିୟା ଚ ଦ୍ୱେ ଅହେତୁକା ।

ତେଚତ୍ତାଲୀସ ଚିତ୍ତାନି, ନତ୍ଥି ଆରୁପ୍ପଭୂମିୟଂ ॥

୨୧୪.

ଏୱଂ ଭୂମିୱସେନେୱ, ଚିତ୍ତୁପ୍ପତ୍ତିଂ ୱିଭାୱୟେ ।

ତଥା ଏକାଦସନ୍ନମ୍ପି, ପୁଗ୍ଗଲାନଂ ୱସେନ ଚ ॥

୨୧୫.

କୁସଲାକୁସଲା କାମେ,

ତେସଂ ପାକା ଅହେତୁକା ।

ଆୱଜ୍ଜନଦ୍ୱୟଞ୍ଚାତି,

ସତ୍ତତିଂସେୱ ମାନସା ॥

୨୧୬.

ଅହେତୁକସ୍ସ ସତ୍ତସ୍ସ, ଜାୟନ୍ତେ ପଞ୍ଚଭୂମିସୁ ।

ଦ୍ୱେପଞ୍ଞାସାୱସେସାନି, ନ ଜାୟନ୍ତି କଦାଚିପି ॥

୨୧୭.

ଅହେତୁକସ୍ସ ୱୁତ୍ତେହି, କାମପାକା ଦୁହେତୁକା ।

ଦୁହେତୁକସ୍ସ ଜାୟନ୍ତେ, ଚତ୍ତାଲୀସଂ ତଥେକକଂ॥

୨୧୮.

ସବ୍ବେ ମହଗ୍ଗତା ଚେୱ, ସବ୍ବେପି ଚ ଅନାସୱା ।

ତିହେତୁକା ୱିପାକା ଚ, କାମେ ନୱ କ୍ରିୟାପି ଚ ॥

୨୧୯.

ଦୁହେତୁନୋ ନ ଜାୟନ୍ତି, ଚତ୍ତାଲୀସଂ ତଥାଟ୍ଠ ଚ ।

କାମାୱଚରସତ୍ତସ୍ସ, ତିହେତୁପଟିସନ୍ଧିନୋ ॥

୨୨୦.

ପୁଥୁଜ୍ଜନସ୍ସ ଜାୟନ୍ତେ, ଚତୁପଞ୍ଞାସ ମାନସା ।

ଦ୍ୱିହେତୁକସ୍ସ ୱୁତ୍ତାନି, ଚତ୍ତାଲୀସଂ ତଥେକକଂ॥

୨୨୧.

ଚତ୍ତାରୋ ଞାଣସଂୟୁତ୍ତା, ୱିପାକା କାମଧାତୁୟା ।

ରୂପାରୂପେସୁ ପୁଞ୍ଞାନି, ଚତୁପଞ୍ଞାସ ମାନସା ॥

୨୨୨.

ପୁଥୁଜ୍ଜନସ୍ସ ଜାୟନ୍ତେ, ପଞ୍ଚତିଂସ ନ ଜାୟରେ ।

ଛଦେୱେସୁ ମନୁସ୍ସେସୁ, ସୋତାପନ୍ନସ୍ସ ଦେହିନୋ ॥

୨୨୩.

ପଞ୍ଞାସେୱସ୍ସ ଚିତ୍ତାନି, ଜାୟନ୍ତୀତି ୱିନିଦ୍ଦିସେ ।

ନୱତିଂସେୱ ଚିତ୍ତାନି, ନୁପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତୀତି ଦୀପୟେ ॥

୨୨୪.

ସୋତାପନ୍ନସ୍ସ ୱୁତ୍ତାନି, ଠପେତ୍ୱା ପଠମଂ ଫଲଂ ।

ଅତ୍ତନୋୱ ଫଲେନସ୍ସ, ସକଦାଗାମିନୋ ସିୟୁଂ ॥

୨୨୫.

ସୋତାପନ୍ନସ୍ସ ୱୁତ୍ତାନି, ଠପେତ୍ୱା ପଟିଘଦ୍ୱୟଂ ।

ଦୁତିୟଂ ଚ ଫଲଂ ହିତ୍ୱା, ୟାନି ଚିତ୍ତାନି ତାନିତି ।

ଅନାଗାମିସ୍ସ ସତ୍ତସ୍ସ, ଜାୟନ୍ତୀତି ୱିନିଦ୍ଦିସେ ॥

୨୨୬.

କତି ଚିତ୍ତାନି ଜାୟନ୍ତେ, କାମେ ଅରହତୋ ପନ ।

ଚତ୍ତାରୀସଞ୍ଚ ଚତ୍ତାରି, କାମେ ଅରହତୋ ସିୟୁଂ ॥

୨୨୭.

ମଗ୍ଗଟ୍ଠାନଂ ଚତୁନ୍ନମ୍ପି, ପୁଗ୍ଗଲାନଂ ସକଂ ସକଂ ।

ମଗ୍ଗଚିତ୍ତଂ ସିୟା ତେସଂ, ଏକଚିତ୍ତକ୍ଖଣା ହି ତେ ॥

୨୨୮.

ପୁଥୁଜ୍ଜନସ୍ସ ତୀସ୍ୱେୱ, ପଠମଜ୍ଝାନଭୂମିସୁ ।

ପଞ୍ଚତିଂସେୱ ଚିତ୍ତାନି, ଜାୟନ୍ତେତି ୱିନିଦ୍ଦିସେ ॥

୨୨୯.

ଘାନାଦୀସୁ ଚ ୱିଞ୍ଞାଣ-ତ୍ତୟଂ ସତ୍ତ ଅପୁଞ୍ଞଜା ।

ମହାପାକା ତଥା ପାକା, ଉପରିଜ୍ଝାନଭୂମିକା ॥

୨୩୦.

ୱିପାକାପି ଚ ଆରୁପ୍ପା, ଦୋମନସ୍ସଦ୍ୱୟମ୍ପି ଚ ।

ଅଟ୍ଠାରସ କ୍ରିୟା ଚେୱ, ଅଟ୍ଠ ଲୋକୁତ୍ତରାନି ଚ ॥

୨୩୧.

ପଠମଜ୍ଝାନନିବ୍ବତ୍ତ-ପୁଥୁଜ୍ଜନସରୀରିନୋ ।

ଏତାନି ଚତୁପଞ୍ଞାସ, ଚିତ୍ତାନି ନ ଚ ଲବ୍ଭରେ ॥

୨୩୨.

ସୋତାପନ୍ନସ୍ସ ଚିତ୍ତାନି, ତତ୍ଥେକତିଂସ ଜାୟରେ ।

ପୁଥୁଜ୍ଜନସ୍ସ ୱୁତ୍ତେସୁ, ହିତ୍ୱା ଚାପୁଞ୍ଞପଞ୍ଚକଂ ॥

୨୩୩.

ସକଦାଗାମିନୋ ତତ୍ଥ, ଠପେତ୍ୱା ପଠମଂ ଫଲଂ ।

ଏକତିଂସେୱ ଜାୟନ୍ତେ, ପକ୍ଖିପିତ୍ୱା ସକଂ ଫଲଂ ॥

୨୩୪.

ଅନାଗାମିସ୍ସ ତତ୍ଥେୱ, ଠପେତ୍ୱା ଦୁତିୟଂ ଫଲଂ ।

ଏକତିଂସେୱ ଜାୟନ୍ତେ, ଫଲଚିତ୍ତେନ ଅତ୍ତନୋ ॥

୨୩୫.

ୱିଞ୍ଞାଣଂ ଚକ୍ଖୁସୋତାନଂ, ପୁଞ୍ଞଜଂ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛନଂ ।

ସନ୍ତୀରଣଦ୍ୱୟଞ୍ଚେୱ, କ୍ରିୟଚିତ୍ତାନି ୱୀସତି ॥

୨୩୬.

ଅରହତ୍ତଫଲଂ ପାକୋ, ପଠମଜ୍ଝାନସମ୍ଭୱୋ ।

ସତ୍ତୱୀସତି ଚିତ୍ତାନି, ଅରହନ୍ତସ୍ସ ଜାୟରେ ॥

୨୩୭.

ପୁଥୁଜ୍ଜନସ୍ସ ତୀସ୍ୱେୱ, ଦୁତିୟଜ୍ଝାନଭୂମିସୁ ।

ଛତ୍ତିଂସ ଦୁତିୟଜ୍ଝାନ-ତତିୟଜ୍ଝାନପାକତୋ ॥

୨୩୮.

ପୁଥୁଜ୍ଜନସ୍ସ ୱୁତ୍ତେସୁ, ହିତ୍ୱା ୱାପୁଞ୍ଞପଞ୍ଚକଂ ।

ସୋତାପନ୍ନସ୍ସ ବାତ୍ତିଂସ, ଫଲେନ ସହ ଅତ୍ତନୋ ॥

୨୩୯.

ସୋତାପନ୍ନସ୍ସ ୱୁତ୍ତେସୁ, ଠପେତ୍ୱା ପଠମଂ ଫଲଂ ।

ବାତ୍ତିଂସ ଫଲଚିତ୍ତେନ, ସକଦାଗାମିସ୍ସ ଅତ୍ତନୋ ॥

୨୪୦.

ସକଦାଗାମୀସୁ ୱୁତ୍ତେସୁ, ଠପେତ୍ୱା ଦୁତିୟଂ ଫଲଂ ।

ଅନାଗାମିଫଲେନସ୍ସ, ବାତ୍ତିଂସେୱ ଭୱନ୍ତି ହି ॥

୨୪୧.

ଅରହନ୍ତସ୍ସ ତୀସ୍ୱେୱ, ଅଟ୍ଠୱୀସତି ଅତ୍ତନୋ ।

ଫଲେନ ଦୁତିୟଜ୍ଝାନ-ତତିୟଜ୍ଝାନପାକତୋ ॥

୨୪୨.

ପରିତ୍ତକସୁଭାଦୀନଂ, ଦେୱାନଂ ତୀସୁ ଭୂମିସୁ ।

ପଞ୍ଚତିଂସେୱ ଜାୟନ୍ତେ, ଚତୁତ୍ଥଜ୍ଝାନପାକତୋ ॥

୨୪୩.

ସୋତାପନ୍ନସ୍ସ ତତ୍ଥେକ-ତିଂସ ଚିତ୍ତାନି ଜାୟରେ ।

ସକଦାଗାମିନୋ ଏୱଂ, ତଥାନାଗାମିନୋପି ଚ ॥

୨୪୪.

ଖୀଣାସୱସ୍ସ ତତ୍ଥେୱ, ସତ୍ତୱୀସତି ମାନସା ।

ତଥା ୱେହପ୍ଫଲେ ଚାପି, ସବ୍ବେସଂ ହୋନ୍ତି ମାନସା ॥

୨୪୫.

ଏକତିଂସେୱ ଚିତ୍ତାନି, ସୁଦ୍ଧାୱାସିକଭୂମିସୁ ।

ଅନାଗାମିକସତ୍ତସ୍ସ, ହୋନ୍ତୀତି ପରିଦୀପୟେ ॥

୨୪୬.

ଅରହତୋ ପନ ତତ୍ଥେୱ, ମାନସା ସତ୍ତୱୀସତି।

ଏୱଂ ରୂପୀସୁ ଚିତ୍ତାନି, ୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟାନି ୱିଭାୱିନା ॥

୨୪୭.

ଚତୁୱୀସତି ଚିତ୍ତାନି, ପଠମାରୁପ୍ପଭୂମିୟଂ ।

ପୁଥୁଜ୍ଜନସ୍ସ ସତ୍ତସ୍ସ, ଜାୟନ୍ତୀତି ୱିନିଦ୍ଦିସେ ॥

୨୪୮.

ସୋତାପନ୍ନସ୍ସ ତତ୍ଥେୱ, ଠପେତ୍ୱାପୁଞ୍ଞପଞ୍ଚକଂ ।

ସମୱୀସତି ଚିତ୍ତାନି, ଫଲେନ ସହ ଅତ୍ତନୋ ॥

୨୪୯.

ସକଦାଗାମିନୋ ତତ୍ଥ, ତଥାନାଗାମିନୋପି ଚ ।

ଜାୟନ୍ତି ୱୀସ ଚିତ୍ତାନି, ପୁବ୍ବପୁବ୍ବଫଲଂ ୱିନା ॥

୨୫୦.

ଖୀଣାସୱସ୍ସ ତତ୍ଥେୱ, ଦସପଞ୍ଚ ଚ ମାନସା ।

ପୁଥୁଜ୍ଜନସ୍ସ ସତ୍ତସ୍ସ, ଦୁତିୟାରୁପ୍ପଭୂମିୟଂ ॥

୨୫୧.

ହୋନ୍ତି ତେୱୀସ ଚିତ୍ତାନି, ଇତି ୱତ୍ୱା ୱିଭାୱୟେ ।

ତିଣ୍ଣନ୍ନମ୍ପେତ୍ଥ ସେଖାନଂ, ଚିତ୍ତାନେକୂନୱୀସତି॥

୨୫୨.

ଚୁଦ୍ଦସେୱ ତୁ ଚିତ୍ତାନି, ଦୁତିୟାରୁପ୍ପଭୂମିୟଂ ।

କ୍ରିୟାଦ୍ୱାଦସ ପାକେକୋ, ଫଲଂ ଖୀଣାସୱସ୍ସ ତୁ ॥

୨୫୩.

ପୁଥୁଜ୍ଜନସ୍ସ ସତ୍ତସ୍ସ, ତତିୟାରୁପ୍ପଭୂମିୟଂ ।

ବାୱୀସତି ଚ ଚିତ୍ତାନି, ଭୱନ୍ତୀତି ପକାସୟେ ॥

୨୫୪.

ଅଟ୍ଠାରସେୱ ଚିତ୍ତାନି, ସୋତାପନ୍ନସ୍ସ ଜାୟରେ ।

ସକଦାଗାମିନୋ ତାନି, ଠପେତ୍ୱା ପଠମଂ ଫଲଂ ॥

୨୫୫.

ସକଦାଗାମିୱୁତ୍ତେସୁ, ଠପେତ୍ୱା ଦୁତିୟଂ ଫଲଂ ।

ଅଟ୍ଠାରସେୱ ଚିତ୍ତାନି, ଅନାଗାମିସ୍ସ ଜାୟରେ ॥

୨୫୬.

ତେରସେୱ ଚ ଚିତ୍ତାନି, ତତିୟାରୁପ୍ପଭୂମିୟଂ ।

ଖୀଣାସୱସ୍ସ ସତ୍ତସ୍ସ, ଭୱନ୍ତୀତି ୱିନିଦ୍ଦିସେ ॥

୨୫୭.

ଏକୱୀସତି ଚିତ୍ତାନି, ଚତୁତ୍ଥାରୁପ୍ପଭୂମିୟଂ ।

ପୁଥୁଜ୍ଜନସ୍ସ ସତ୍ତସ୍ସ, ଜାୟନ୍ତୀତି ୱିନିଦ୍ଦିସେ ॥

୨୫୮.

ସୋତାପନ୍ନସ୍ସ ସତ୍ତସ୍ସ, ସତ୍ତରସ ପକାସୟେ ।

ସକଦାଗାମିନୋ ତାନି, ଠପେତ୍ୱା ପଠମଂ ଫଲଂ ॥

୨୫୯.

ସକଦାଗାମିୱୁତ୍ତେସୁ, ଠପେତ୍ୱା ଦୁତିୟଂ ଫଲଂ ।

ହୋନ୍ତି ସତ୍ତରସେୱସ୍ସ, ଅନାଗାମିସ୍ସ ମାନସା ॥

୨୬୦.

ଦ୍ୱାଦସେୱ ତୁ ଚିତ୍ତାନି, ଚତୁତ୍ଥାରୁପ୍ପଭୂମିୟଂ ।

ଜାୟନ୍ତି ଅରହନ୍ତସ୍ସ, ଇତି ୱତ୍ୱା ୱିଭାୱୟେ ॥

୨୬୧.

ହେଟ୍ଠିମାନଂ ଅରୂପୀନଂ, ବ୍ରହ୍ମାନଂ ଉପରୂପରି ।

ଅରୂପକୁସଲା ଚେୱ, ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି କ୍ରିୟାପି ଚ ॥

୨୬୨.

ଉଦ୍ଧମୁଦ୍ଧମରୂପୀନଂ, ହେଟ୍ଠିମା ହେଟ୍ଠିମା ପନ ।

ଆରୁପ୍ପାନେୱ ଜାୟନ୍ତେ, ଦିଟ୍ଠାଦୀନୱତୋ କିର ॥

୨୬୩.

ଠପେତ୍ୱା ପଠମଂ ମଗ୍ଗଂ, କୁସଲାନୁତ୍ତରା ତୟୋ ।

କାମାୱଚରପୁଞ୍ଞାନି, ଅପୁଞ୍ଞାନି ତଥା ଦସ ॥

୨୬୪.

ଚତ୍ତାରାରୁପ୍ପପୁଞ୍ଞାନି, ସବ୍ବେ ପାକା ଅନୁତ୍ତରା ।

ପଠମାରୁପ୍ପପାକୋ ଚ, ନୱ କାମକ୍ରିୟାପି ଚ ॥

୨୬୫.

ଆରୁପ୍ପାପି କ୍ରିୟା ସବ୍ବା, ତେଚତ୍ତାଲୀସ ମାନସା ।

ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି ପନେତାନି, ପଠମାରୁପ୍ପଭୂମିୟଂ ॥

୨୬୬.

ସବ୍ବୋ କାମୱିପାକୋ ଚ, ସବ୍ବୋ ରୂପୋମହଗ୍ଗତୋ ।

ଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦୋ ମନୋଧାତୁ, ଦୋମନସ୍ସଦ୍ୱୟମ୍ପି ଚ ॥

୨୬୭.

ଆଦିମଗ୍ଗୋ ତୟୋ ପାକା, ଆରୁପ୍ପା ଚ ତଥୂପରି ।

ଛଚତ୍ତାଲୀସ ନତ୍ଥେତ୍ଥ, ପଠମାରୁପ୍ପଭୂମିୟଂ ॥

୨୬୮.

ୱୁତ୍ତେସୁ ପନ ଚିତ୍ତେସୁ, ପଠମାରୁପ୍ପଭୂମିୟଂ ।

ଠପେତ୍ୱା ପଠମାରୁପ୍ପ-ତ୍ତୟଂ ପାକୋ ଚ ଅତ୍ତନୋ ॥

୨୬୯.

ତାଲୀସେତାନି ଜାୟନ୍ତେ, ଦୁତିୟାରୁପ୍ପଭୂମିୟଂ ।

ଏୱଂ ସେସଦ୍ୱୟେ ଞେୟ୍ୟା, ହିତ୍ୱା ହେଟ୍ଠିମହେଟ୍ଠିମଂ ॥

୨୭୦.

ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ତନୋ ପାକା, ଚତ୍ତାରୋ ଚ ଅନାସୱା ।

ୱିପାକା ହୋନ୍ତି ସବ୍ବେୱ, ଚତୂସ୍ୱାରୁପ୍ପଭୂମିସୁ ॥

୨୭୧.

ୱୋଟ୍ଠବ୍ବନେନ ଚିତ୍ତେନ, କାମେ ଅଟ୍ଠ ମହାକ୍ରିୟା ।

ଚତସ୍ସୋପି ଚ ଆରୁପ୍ପା, ତେରସେୱ କ୍ରିୟା ସିୟୁଂ ॥

୨୭୨.

ଖୀଣାସୱସ୍ସ ଜାୟନ୍ତେ, ପଠମାରୁପ୍ପଭୂମିୟଂ ।

ଦ୍ୱାଦସେୱ କ୍ରିୟା ହୋନ୍ତି, ଦୁତିୟାରୁପ୍ପଭୂମିୟଂ ॥

୨୭୩.

ଏକାଦସ କ୍ରିୟା ହୋନ୍ତି, ତତିୟାରୁପ୍ପଭୂମିୟଂ ।

ଦସେୱ ଚ କ୍ରିୟା ଞେୟ୍ୟା, ଚତୁତ୍ଥାରୁପ୍ପଭୂମିୟଂ ॥

୨୭୪.

ଅରହତୋ ପନ ଚିତ୍ତାନି, ହୋନ୍ତି ଏକୂନୱୀସତି ।

ଅରହତ୍ତଂ କ୍ରିୟା ସବ୍ବା, ଠପେତ୍ୱାୱଜ୍ଜନଦ୍ୱୟଂ ॥

୨୭୫.

ଚତୁନ୍ନଞ୍ଚ ଫଲଟ୍ଠାନଂ, ତିହେତୁକପୁଥୁଜ୍ଜନେ ।

ତେରସେୱ ଚ ଚିତ୍ତାନି, ଭୱନ୍ତୀତି ପକାସୟେ ॥

୨୭୬.

ଚତ୍ତାରୋ ଞାଣସଂୟୁତ୍ତା, ମହାପାକା ତଥା ନୱ ।

ରୂପାରୂପୱିପାକା ଚ, ତେରସେୱ ଭୱନ୍ତିମେ ॥

୨୭୭.

ଚତୁନ୍ନଞ୍ଚ ଫଲଟ୍ଠାନଂ, ଦୁହେତୁକପୁଥୁଜ୍ଜନେ ।

ଞାଣହୀନାନି ଚତ୍ତାରି, ୱିପାକା ଏୱ ଜାୟରେ ॥

୨୭୮.

ପୁଥୁଜ୍ଜନାନଂ ତିଣ୍ଣମ୍ପି, ଚତୁନ୍ନଂ ଅରିୟଦେହିନଂ ।

ସତ୍ତରସେୱ ଚିତ୍ତାନି, ସତ୍ତନ୍ନମ୍ପି ଭୱନ୍ତି ହି ॥

୨୭୯.

ୱିଞ୍ଞାଣାନି ଦୁୱେ ପଞ୍ଚ, ମନୋଧାତୁତ୍ତୟମ୍ପି ଚ ।

ସନ୍ତୀରଣାନି ୱୋଟ୍ଠବ୍ବଂ, ହୋନ୍ତି ସତ୍ତରସେୱିମେ ॥

୨୮୦.

ହେଟ୍ଠା ତିଣ୍ଣଂ ଫଲଟ୍ଠାନଂ, ତିହେତୁକପୁଥୁଜ୍ଜନେ ।

ନୱେୱ କୁସଲା ହୋନ୍ତି, ଚତୁନ୍ନମ୍ପି ମହଗ୍ଗତା ॥

୨୮୧.

ତିଣ୍ଣଂ ପୁଥୁଜ୍ଜନାନଞ୍ଚ, ତିଣ୍ଣମରିୟାନମାଦିତୋ ।

ତେରସେୱ ତୁ ଚିତ୍ତାନି, ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତୀତି ନିଦ୍ଦିସେ ॥

୨୮୨.

ଅଟ୍ଠେୱ କାମପୁଞ୍ଞାନି, ଦିଟ୍ଠିହୀନା ଅପୁଞ୍ଞତୋ ।

ଚତ୍ତାରୋପି ଚ ଉଦ୍ଧଚ୍ଚ-ସଂୟୁତ୍ତଞ୍ଚାତି ତେରସ ॥

୨୮୩.

ହେଟ୍ଠା ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ଫଲଟ୍ଠାନଂ, ତଥା ସବ୍ବପୁଥୁଜ୍ଜନେ ।

ଦୋମନସ୍ସୟୁତ୍ତଂ ଚିତ୍ତଂ, ଦ୍ୱୟମେୱ ତୁ ଜାୟତେ ॥

୨୮୪.

ତିଣ୍ଣଂ ପୁଥୁଜ୍ଜନାନଂ ତୁ, ପଞ୍ଚେୱ ପନ ଜାୟରେ ।

ଚତ୍ତାରି ଦିଟ୍ଠିୟୁତ୍ତାନି, ୱିଚିକିଚ୍ଛାୟୁତମ୍ପି ଚ ॥

୨୮୫.

ମଗ୍ଗଟ୍ଠାନଂ ଚତୁନ୍ନମ୍ପି, ମଗ୍ଗଚିତ୍ତଂ ସକଂ ସକଂ ।

ଏକମେୱ ଭୱେ ତେସଂ, ଇତି ୱତ୍ୱା ୱିଭାୱୟେ ॥

୨୮୬.

ମୟା ଭୱେସୁ ଚିତ୍ତାନଂ, ପୁଗ୍ଗଲାନଂ ୱସେନ ଚ ।

ଭିକ୍ଖୂନଂ ପାଟୱତ୍ଥାୟ, ଚିତ୍ତୁପ୍ପତ୍ତି ପକାସିତା ॥

୨୮୭.

ଏୱଂ ସବ୍ବମିଦଂ ଚିତ୍ତଂ, ଭୂମିପୁଗ୍ଗଲଭେଦତୋ ।

ବହୁଧାପି ଚ ହୋତୀତି, ୱିଞ୍ଞାତବ୍ବଂ ୱିଭାୱିନା ॥

୨୮୮.

ସକ୍କା ୱୁତ୍ତାନୁସାରେନ, ଭେଦୋ ଞାତୁଂ ୱିଭାୱିନା ।

ଗନ୍ଥୱିତ୍ଥାରଭୀତେନ, ସଂଖିତ୍ତଂ ପନିଦଂ ମୟା ॥

୨୮୯.

ପୁବ୍ବାପରଂ ୱିଲୋକେତ୍ୱା, ଚିନ୍ତେତ୍ୱା ଚ ପୁନପ୍ପୁନଂ ।

ଅତ୍ଥଂ ଉପପରିକ୍ଖିତ୍ୱା, ଗହେତବ୍ବଂ ୱିଭାୱିନା ॥

୨୯୦.

ଇମଞ୍ଚାଭିଧମ୍ମାୱତାରଂ ସୁସାରଂ,

ୱରଂ ସତ୍ତମୋହନ୍ଧକାରପ୍ପଦୀପଂ ।

ସଦା ସାଧୁ ଚିନ୍ତେତି ୱାଚେତି ୟୋ ତଂ,

ନରଂ ରାଗଦୋସା ଚିରଂ ନୋପୟନ୍ତି ॥

ଇତି ଅଭିଧମ୍ମାୱତାରେ ଭୂମିପୁଗ୍ଗଲୱସେନ ଚିତ୍ତୁପ୍ପତ୍ତିନିଦ୍ଦେସୋ ନାମ

ପଞ୍ଚମୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ ।

୬. ଛଟ୍ଠୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ

ଆରମ୍ମଣୱିଭାଗନିଦ୍ଦେସୋ

୨୯୧.

ଏତେସଂ ପନ ଚିତ୍ତାନଂ, ଆରମ୍ମଣମିତୋ ପରଂ ।

ଦସ୍ସୟିସ୍ସାମହଂ ତେନ, ୱିନା ନତ୍ଥି ହି ସମ୍ଭୱୋ ॥

୨୯୨.

ରୂପଂ ସଦ୍ଦଂ ଗନ୍ଧଂ ରସଂ, ଫୋଟ୍ଠବ୍ବଂ ଧମ୍ମମେୱ ଚ ।

ଛଧା ଆରମ୍ମଣଂ ଆହୁ, ଛଳାରମ୍ମଣକୋୱିଦା ॥

୨୯୩.

ତତ୍ଥ ଭୂତେ ଉପାଦାୟ, ୱଣ୍ଣୋ ଚତୁସମୁଟ୍ଠିତୋ ।

ସନିଦସ୍ସନପଟିଘୋ, ରୂପାରମ୍ମଣସଞ୍ଞିତୋ ॥

୨୯୪.

ଦୁୱିଧୋ ହି ସମୁଦ୍ଦିଟ୍ଠୋ, ସଦ୍ଦୋ ଚିତ୍ତୋତୁସମ୍ଭୱୋ ।

ସୱିଞ୍ଞାଣକସଦ୍ଦୋୱ, ହୋତି ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠିତୋ ॥

୨୯୫.

ଅୱିଞ୍ଞାଣକସଦ୍ଦୋ ୟୋ,

ସୋ ହୋତୂତୁସମୁଟ୍ଠିତୋ ।

ଦୁୱିଧୋପି ଅୟଂ ସଦ୍ଦୋ,

ସଦ୍ଦାରମ୍ମଣତଂ ଗତୋ ॥

୨୯୬.

ଧରୀୟତୀତି ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ, ଗନ୍ଧୋ ସୂଚନତୋପି ୱା ।

ଅୟଂ ଚତୁସମୁଟ୍ଠାନୋ, ଗନ୍ଧାରମ୍ମଣସମ୍ମତୋ ॥

୨୯୭.

ରସମାନା ରସନ୍ତୀତି, ରସୋତି ପରିକିତ୍ତିତୋ ।

ସୋୱ ଚତୁସମୁଟ୍ଠାନୋ, ରସାରମ୍ମଣନାମକୋ ॥

୨୯୮.

ଫୁସୀୟତୀତି ଫୋଟ୍ଠବ୍ବଂ, ପଥୱୀତେଜୱାୟୱୋ ।

ଫୋଟ୍ଠବ୍ବଂ ଚତୁସମ୍ଭୂତଂ, ଫୋଟ୍ଠବ୍ବାରମ୍ମଣଂ ମତଂ ॥

୨୯୯.

ସବ୍ବଂ ନାମଞ୍ଚ ରୂପଞ୍ଚ, ହିତ୍ୱା ରୂପାଦିପଞ୍ଚକଂ ।

ଲକ୍ଖଣାନି ଚ ପଞ୍ଞତ୍ତି-ଧମ୍ମାରମ୍ମଣସଞ୍ଞିତଂ ॥

୩୦୦.

ଛାରମ୍ମଣାନି ଲବ୍ଭନ୍ତି, କାମାୱଚରଭୂମିୟଂ ।

ତୀଣି ରୂପେ ପନାରୂପେ, ଧମ୍ମାରମ୍ମଣମେକକଂ ॥

୩୦୧.

ଖଣୱତ୍ଥୁପରିତ୍ତତ୍ତା, ଆପାଥଂ ନ ୱଜନ୍ତି ୟେ ।

ତେ ଧମ୍ମାରମ୍ମଣା ହୋନ୍ତି, ୟେସଂ ରୂପାଦୟୋ କିର ॥

୩୦୨.

ତେ ପଟିକ୍ଖିପିତବ୍ବାୱ, ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞସ୍ସ ଗୋଚରଂ ।

ନେୱ ପଚ୍ଚନୁଭୋନ୍ତାନଂ, ମନୋ ତେସଂ ତୁ ଗୋଚରଂ ॥

୩୦୩.

ତଞ୍ଚ ‘‘ପଚ୍ଚନୁଭୋତୀ’’ତି, ୱୁତ୍ତତ୍ତା ପନ ସତ୍ଥୁନା ।

ରୂପାଦାରମ୍ମଣାନେୱ, ହୋନ୍ତି ରୂପାଦୟୋ ପନ ॥

୩୦୪.

ଦିବ୍ବଚକ୍ଖାଦିଞାଣାନଂ, ରୂପାଦୀନେୱ ଗୋଚରା ।

ଅନାପାଥଗତାନେୱ, ତାନୀତିପି ନ ୟୁଜ୍ଜତି ॥

୩୦୫.

ୟଂ ରୂପାରମ୍ମଣଂ ହୋନ୍ତଂ, ତଂ ଧମ୍ମାରମ୍ମଣଂ କଥଂ ।

ଏୱଂ ସତି ପନେତେସଂ, ନିୟମୋତି କଥଂ ଭୱେ ॥

୩୦୬.

ସବ୍ବଂ ଆରମ୍ମଣଂ ଏତଂ, ଛବ୍ବିଧଂ ସମୁଦୀରିତଂ ।

ତଂ ପରିତ୍ତତ୍ତିକାଦୀନଂ, ୱସେନ ବହୁଧା ମତଂ ॥

୩୦୭.

ସବ୍ବୋ କାମୱିପାକୋ ଚ, କ୍ରିୟାହେତୁଦ୍ୱୟମ୍ପି ଚ ।

ପଞ୍ଚୱୀସତି ଏକନ୍ତଂ, ପରିତ୍ତାରମ୍ମଣା ସିୟୁଂ ॥

୩୦୮.

ଇଟ୍ଠାଦିଭେଦା ପଞ୍ଚେୱ, ରୂପସଦ୍ଦାଦୟୋ ପନ ।

ୱିଞ୍ଞାଣାନଂ ଦ୍ୱିପଞ୍ଚନ୍ନଂ, ଗୋଚରା ପଟିପାଟିୟା ॥

୩୦୯.

ରୂପାଦିପଞ୍ଚକଂ ସବ୍ବଂ, ମନୋଧାତୁତ୍ତୟସ୍ସ ତୁ ।

ତେରସନ୍ନଂ ପନେତେସଂ, ରୂପକ୍ଖନ୍ଧୋୱ ଗୋଚରୋ ॥

୩୧୦.

ନାରୂପଂ ନ ଚ ପଞ୍ଞତ୍ତିଂ, ନାତୀତଂ ନ ଚନାଗତଂ ।

ଆରମ୍ମଣଂ କରୋନ୍ତେ ଚ, ୱତ୍ତମାନୋ ହି ଗୋଚରୋ ॥

୩୧୧.

ତେରସେତାନି ଚିତ୍ତାନି, ଜାୟନ୍ତେ କାମଧାତୁୟଂ ।

ଚତ୍ତାରି ରୂପାୱଚରେ, ନେୱ କିଞ୍ଚି ଅରୂପିସୁ ॥

୩୧୨.

ମହାପାକାନମଟ୍ଠନ୍ନଂ , ସନ୍ତୀରଣତ୍ତୟସ୍ସପି ।

ଛସୁ ଦ୍ୱାରେସୁ ରୂପାଦିଛପରିତ୍ତାନି ଗୋଚରା ॥

୩୧୩.

ରୂପାଦୟୋ ପରିତ୍ତା ଛ, ହସିତୁପ୍ପାଦଗୋଚରା ।

ପଞ୍ଚଦ୍ୱାରେ ପଟୁପ୍ପନ୍ନା, ମନୋଦ୍ୱାରେ ତିକାଲିକା ॥

୩୧୪.

ଦୁତିୟାରୁପ୍ପଚିତ୍ତଞ୍ଚ, ଚତୁତ୍ଥାରୁପ୍ପମାନସଂ ।

ଛବ୍ବିଧଂ ନିୟତଂ ହୋତି, ତଂ ମହଗ୍ଗତଗୋଚରଂ ॥

୩୧୫.

ନିବ୍ବାନାରମ୍ମଣତ୍ତା ହି, ଏକନ୍ତେନ ଅନଞ୍ଞତୋ ।

ଅଟ୍ଠାନାସୱଚିତ୍ତାନଂ, ଅପ୍ପମାଣୋୱ ଗୋଚରୋ ॥

୩୧୬.

ଚତ୍ତାରୋ ଞାଣହୀନା ଚ, କାମାୱଚରପୁଞ୍ଞତୋ ।

କ୍ରିୟତୋପି ଚ ଚତ୍ତାରୋ, ଦ୍ୱାଦସାକୁସଲାନି ଚ ॥

୩୧୭.

ପରିତ୍ତାରମ୍ମଣା ଚେୱ, ତେ ମହଗ୍ଗତଗୋଚରା ।

ପଞ୍ଞତ୍ତାରମ୍ମଣତ୍ତା ହି, ନୱତ୍ତବ୍ବାୱ ହୋନ୍ତି ତେ ॥

୩୧୮.

ଚତ୍ତାରୋ ଞାଣସଂୟୁତ୍ତା, ପୁଞ୍ଞତୋ କ୍ରିୟତୋପି ଚ ।

ତଥାଭିଞ୍ଞାଦ୍ୱୟଞ୍ଚେୱ, କ୍ରିୟାୱୋଟ୍ଠବ୍ବନମ୍ପି ଚ ॥

୩୧୯.

ଏକାଦସନ୍ନମେତେସଂ, ତିୱିଧୋ ହୋତି ଗୋଚରୋ ।

ପଞ୍ଞତ୍ତାରମ୍ମଣତ୍ତା ହି, ନୱତ୍ତବ୍ବାପି ହୋନ୍ତିମେ ॥

୩୨୦.

ୟାନି ୱୁତ୍ତାୱସେସାନି, ଚିତ୍ତାନି ପନ ତାନି ହି ।

ନୱତ୍ତବ୍ବାରମ୍ମଣାନୀତି, ୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟାନି ୱିଭାୱିନା ॥

ପରିତ୍ତାରମ୍ମଣତ୍ତିକଂ ସମତ୍ତଂ ।

୩୨୧.

ଦୁତିୟାରୁପ୍ପଚିତ୍ତଞ୍ଚ, ଚତୁତ୍ଥାରୁପ୍ପମାନସଂ ।

ଛବ୍ବିଧଂ ପନ ଏକନ୍ତ-ଅତୀତାରମ୍ମଣଂ ସିୟା ॥

୩୨୨.

ୱିଞ୍ଞାଣାନଂ ଦ୍ୱିପଞ୍ଚନ୍ନଂ, ମନୋଧାତୁତ୍ତୟସ୍ସ ଚ ।

ପଞ୍ଚ ରୂପାଦୟୋ ଧମ୍ମା, ପଚ୍ଚୁପ୍ପନ୍ନାୱ ଗୋଚରା ॥

୩୨୩.

ଅଟ୍ଠ କାମମହାପାକା, ସନ୍ତୀରଣତ୍ତୟମ୍ପି ଚ ।

ହସିତୁପ୍ପାଦଚିତ୍ତନ୍ତି, ଦ୍ୱାଦସେତେ ତୁ ମାନସା ॥

୩୨୪.

ସିୟାତୀତାରମ୍ମଣା ପଚ୍ଚୁ-ପ୍ପନ୍ନାନାଗତଗୋଚରା ।

କୁସଲାକୁସଲା କାମେ, କ୍ରିୟତୋ ନୱ ମାନସା ॥

୩୨୫.

ଅଭିଞ୍ଞାମାନସା ଦ୍ୱେପି, ସିୟାତୀତାଦିଗୋଚରା ।

ସନ୍ତପଞ୍ଞତ୍ତିକାଲେପି, ନୱତ୍ତବ୍ବା ଭୱନ୍ତିମେ ॥

୩୨୬.

ସେସାନି ପନ ସବ୍ବାନି, ରୂପାରୂପଭୱେସୁପି ।

ନୱତ୍ତବ୍ବାନି ହୋନ୍ତେୱ, ଅତୀତାରମ୍ମଣାଦିନା ॥

୩୨୭.

କାମତୋ ଚ କ୍ରିୟା ପଞ୍ଚ, ରୂପତୋ ପଞ୍ଚମୀ କ୍ରିୟା ।

ଚିତ୍ତାନଂ ଛନ୍ନମେତେସଂ, ନତ୍ଥି କିଞ୍ଚି ଅଗୋଚରଂ ॥

୩୨୮.

ନିବ୍ବାନଞ୍ଚ ଫଲଂ ମଗ୍ଗଂ, ରୂପଞ୍ଚାରୂପମେୱ ଚ ।

ସକ୍କୋନ୍ତି ଗୋଚରଂ କାତୁଂ, କତି ଚିତ୍ତାନି ମେ ୱଦ ॥

୩୨୯.

ଚତ୍ତାରୋ ଞାଣସଂୟୁତ୍ତା,

ପୁଞ୍ଞତୋ କ୍ରିୟତୋ ତଥା ।

ଅଭିଞ୍ଞାହଦୟା ଦ୍ୱେପି,

କ୍ରିୟା ୱୋଟ୍ଠବ୍ବନମ୍ପି ଚ ॥

୩୩୦.

ସକ୍କୋନ୍ତି ଗୋଚରଂ କାତୁଂ, ଚିତ୍ତାନେକାଦସାପି ଚ ।

ନିବ୍ବାନଞ୍ଚ ଫଲଂ ମଗ୍ଗଂ, ରୂପଞ୍ଚାରୂପମେୱ ଚ ॥

୩୩୧.

ଚିତ୍ତେସୁ ପନ ସବ୍ବେସୁ, କତି ଚିତ୍ତାନି ମେ ୱଦ ।

ଅରହତ୍ତଫଲଂ ମଗ୍ଗଂ, କାତୁଂ ସକ୍କୋନ୍ତି ଗୋଚରଂ ॥

୩୩୨.

ସବ୍ବେସୁ ପନ ଚିତ୍ତେସୁ, ଛ ଚ ଚିତ୍ତାନି ମେ ସୁଣ ।

ଅରହତ୍ତଫଲଂ ମଗ୍ଗଂ, କାତୁଂ ସକ୍କୋନ୍ତି ଗୋଚରଂ ॥

୩୩୩.

ଚତ୍ତାରୋ ଞାଣସଂୟୁତ୍ତା, କ୍ରିୟା ୱୋଟ୍ଠବ୍ବନମ୍ପି ଚ ।

କ୍ରିୟାଭିଞ୍ଞା ମନୋଧାତୁ, ଛ ଚ ସକ୍କୋନ୍ତି ଗୋଚରଂ ॥

୩୩୪.

ଚତ୍ତାରୋ ଞାଣସଂୟୁତ୍ତା-ଭିଞ୍ଞାଚିତ୍ତଞ୍ଚ ପୁଞ୍ଞତୋ ।

ନାରହତ୍ତଂ ଫଲଂ ମଗ୍ଗଂ, କାତୁଂ ସକ୍କୋନ୍ତି ଗୋଚରଂ ॥

୩୩୫.

କସ୍ମା ଅରହତୋ ମଗ୍ଗ-ଚିତ୍ତଂ ୱା ଫଲମାନସଂ ।

ପୁଥୁଜ୍ଜନା ୱା ସେକ୍ଖା ୱା, ନ ସକ୍କୋନ୍ତି ହି ଜାନିତୁଂ ॥

୩୩୬.

ପୁଥୁଜ୍ଜନୋ ନ ଜାନାତି,

ସୋତାପନ୍ନସ୍ସ ମାନସଂ ।

ସୋତାପନ୍ନୋ ନ ଜାନାତି,

ସକଦାଗାମିସ୍ସ ମାନସଂ ॥

୩୩୭.

ସକଦାଗାମୀ ନ ଜାନାତି, ଅନାଗାମିସ୍ସ ମାନସଂ ।

ଅନାଗାମୀ ନ ଜାନାତି, ଅରହନ୍ତସ୍ସ ମାନସଂ ॥

୩୩୮.

ହେଟ୍ଠିମୋ ହେଟ୍ଠିମୋ ନେୱ, ଜାନାତି ଉପରୂପରି ।

ଉପରୂପରି ଜାନାତି, ହେଟ୍ଠିମସ୍ସ ଚ ମାନସଂ ॥

୩୩୯.

ୟୋ ଧମ୍ମୋ ୟସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ,

ହୋତି ଆରମ୍ମଣଂ ପନ ।

ତମୁଦ୍ଧରିତ୍ୱା ଏକେକଂ,

ପୱକ୍ଖାମି ଇତୋ ପରଂ ॥

୩୪୦.

କୁସଲାରମ୍ମଣଂ କାମେ, କୁସଲାକୁସଲସ୍ସ ଚ ।

ଅଭିଞ୍ଞାମାନସସ୍ସାପି, କୁସଲସ୍ସ କ୍ରିୟସ୍ସ ଚ ॥

୩୪୧.

କାମାୱଚରପାକସ୍ସ, ତଥା କାମକ୍ରିୟସ୍ସ ଚ ।

ଏତେସଂ ପନ ରାସୀନଂ, ଛନ୍ନଂ ଆରମ୍ମଣଂ ସିୟା ॥

୩୪୨.

ରୂପାୱଚରପୁଞ୍ଞାନି, କାମପାକଂ ତତୋ ୱିନା ।

ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ପନ ରାସୀନଂ, ହୋନ୍ତି ଆରମ୍ମଣାନି ହି ॥

୩୪୩.

ଆରୁପ୍ପକୁସଲଞ୍ଚାପି, ତେଭୂମକୁସଲସ୍ସ ଚ ।

ତେଭୂମକକ୍ରିୟସ୍ସାପି, ତଥେୱାକୁସଲସ୍ସପି ॥

୩୪୪.

ଅରୂପାୱଚରପାକାନଂ , ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ପନ ଚତୁତ୍ଥଦୁ ।

ଇମେସଂ ଅଟ୍ଠରାସୀନଂ, ହୋତାରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟୋ ॥

୩୪୫.

ଅପରିୟାପନ୍ନପୁଞ୍ଞମ୍ପି, କାମାୱଚରତୋପି ଚ ।

ରୂପତୋ ପଞ୍ଚମସ୍ସାପି, କୁସଲସ୍ସ କ୍ରିୟସ୍ସ ଚ ॥

୩୪୬.

ଚତୁନ୍ନଂ ପନ ରାସୀନଂ, ହୋତି ଆରମ୍ମଣଂ ସଦା ।

ତଥେୱାକୁସଲଂ କାମ-ରୂପାୱଚରତୋ ପନ ॥

୩୪୭.

କୁସଲସ୍ସ କ୍ରିୟସ୍ସାପି, ତଥେୱାକୁସଲସ୍ସ ଚ ।

କାମାୱଚରପାକାନଂ, ଛନ୍ନଂ ରାସୀନମୀରିତଂ ॥

୩୪୮.

ୱିପାକାରମ୍ମଣଂ କାମେ, କାମାୱଚରତୋପି ଚ ।

ରୂପାୱଚରତୋ ଚେୱ, କୁସଲସ୍ସ କ୍ରିୟସ୍ସ ଚ ॥

୩୪୯.

କାମାୱଚରପାକାନଂ, ତଥେୱାକୁସଲସ୍ସ ଚ ।

ଛନ୍ନଞ୍ଚ ପନ ରାସୀନଂ, ହୋତାରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟୋ ॥

୩୫୦.

ୱିପାକାରମ୍ମଣଂ ରୂପେ, କାମାୱଚରତୋପି ଚ ।

ରୂପାୱଚରତୋ ଚେୱ, କୁସଲସ୍ସ କ୍ରିୟସ୍ସ ଚ ॥

୩୫୧.

ଅପୁଞ୍ଞସ୍ସାତି ପଞ୍ଚନ୍ନଂ, ରାସୀନଂ ହୋତି ଗୋଚରୋ ।

ଅରୂପାୱଚରପାକେସୁ, ଅୟମେୱ ନୟୋ ମତୋ ॥

୩୫୨.

ଅପରିୟାପନ୍ନପାକମ୍ପି, କାମତୋ ରୂପତୋପି ଚ ।

କୁସଲସ୍ସ କ୍ରିୟସ୍ସାପି, ହୋତି ଆରମ୍ମଣଂ ପନ ॥

୩୫୩.

କ୍ରିୟଚିତ୍ତମିଦଂ କାମେ, କାମାୱଚରତୋପି ଚ ।

ରୂପାୱଚରତୋ ଚେୱ, କୁସଲସ୍ସ କ୍ରିୟସ୍ସ ଚ ॥

୩୫୪.

କାମାୱଚରପାକସ୍ସ, ତଥେୱାକୁସଲସ୍ସ ଚ ।

ଛନ୍ନଂ ରାସୀନମେତେସଂ, ହୋତାରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟୋ ॥

୩୫୫.

ୟଂ କ୍ରିୟାମାନସଂ ରୂପେ, କାମପାକଂ ତତୋ ୱିନା ।

ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ପନ ରାସୀନଂ, ହୋତି ଆରମ୍ମଣଂ ପନ ॥

୩୫୬.

କ୍ରିୟାଚିତ୍ତଂ ପନାରୁପ୍ପେ, ତେସଂ ପଞ୍ଚନ୍ନମେୱ ଚ ।

ଆରୁପ୍ପସ୍ସ କ୍ରିୟସ୍ସାପି, ଛନ୍ନଂ ହୋତେୱ ଗୋଚରୋ ॥

୩୫୭.

ରୂପଂ ଚତୁସମୁଟ୍ଠାନଂ, ରୂପାରମ୍ମଣସଞ୍ଞିତଂ ।

କାମାୱଚରପୁଞ୍ଞସ୍ସ, ତଥେୱ କୁସଲସ୍ସ ଚ ॥

୩୫୮.

ଅଭିଞ୍ଞାଦ୍ୱୟଚିତ୍ତସ୍ସ, କାମପାକକ୍ରିୟସ୍ସ ଚ ।

ଛନ୍ନଂ ରାସୀନମେତେସଂ, ହୋତାରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟୋ ॥

୩୫୯.

ନିବ୍ବାନାରମ୍ମଣଂ କାମ-ରୂପାୱଚରତୋ ପନ ।

କୁସଲସ୍ସୁଭୟସ୍ସାପି, କାମରୂପକ୍ରିୟସ୍ସ ଚ ॥

୩୬୦.

ଅପରିୟାପନ୍ନତୋ ଚେୱ, ଫଲସ୍ସ କୁସଲସ୍ସ ଚ ।

ଛନ୍ନଂ ରାସୀନମେତେସଂ, ହୋତାରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟୋ ॥

୩୬୧.

ନାନପ୍ପକାରକଂ ସବ୍ବଂ, ପଞ୍ଞତ୍ତାରମ୍ମଣଂ ପନ ।

ତେଭୂମକସ୍ସ ପୁଞ୍ଞସ୍ସ, ତଥେୱାକୁସଲସ୍ସ ଚ ॥

୩୬୨.

ରୂପାରୂପୱିପାକସ୍ସ, ତେଭୂମକକ୍ରିୟସ୍ସ ଚ ।

ନୱନ୍ନଂ ପନ ରାସୀନଂ, ହୋତାରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟୋ ॥

୩୬୩.

ରୂପାରମ୍ମଣିକା ଦ୍ୱେ ତୁ, ଦ୍ୱେ ଦ୍ୱେ ସଦ୍ଧାଦିଗୋଚରା ।

ପଞ୍ଚାରମ୍ମଣିକା ନାମ, ଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦା ତୟୋ ମତା ॥

୩୬୪.

ଇଧେକଚତ୍ତାଲୀସେୱ, ଛଳାରମ୍ମଣିକା ମତା ।

କାମାୱଚରଚିତ୍ତାନ-ମୟମାରମ୍ମଣକ୍କମୋ ॥

୩୬୫.

ପଞ୍ଚାଭିଞ୍ଞା ୱିୱଜ୍ଜେତ୍ୱା, ରୂପାରୂପା ଅନାସୱା ।

ଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦା ଇମେ ସବ୍ବେ, ଧମ୍ମାରମ୍ମଣଗୋଚରା ॥

୩୬୬.

ପଠମାରୁପ୍ପକୁସଲଂ, ଦୁତିୟାରୁପ୍ପଚେତସୋ ।

କୁସଲସ୍ସ ୱିପାକସ୍ସ, କ୍ରିୟସ୍ସାରମ୍ମଣଂ ଭୱେ ॥

୩୬୭.

ପଠମାରୁପ୍ପପାକୋୟଂ, ଦୁତିୟାରୁପ୍ପଚେତସୋ ।

କୁସଲସ୍ସ ୱିପାକସ୍ସ, କ୍ରିୟସ୍ସାରମ୍ମଣଂ ନ ହି ॥

୩୬୮.

ପଠମଂ ତୁ କ୍ରିୟାଚିତ୍ତଂ, ଦୁତିୟାରୁପ୍ପଚେତସୋ ।

ନ ପୁଞ୍ଞସ୍ସ ନ ପାକସ୍ସ, ହୋତି ଆରମ୍ମଣଂ ପନ ॥

୩୬୯.

ପଠମଂ ତୁ କ୍ରିୟାଚିତ୍ତଂ, ଦୁତିୟାରୁପ୍ପଚେତସୋ ।

କ୍ରିୟସ୍ସାରମ୍ମଣଂ ହୋତି, ଇତି ଞେୟ୍ୟଂ ୱିଭାୱିନା ॥

୩୭୦.

ପୁଥୁଜ୍ଜନସ୍ସ ସେକ୍ଖସ୍ସ, ଅରୂପାରମ୍ମଣଂ ଦ୍ୱିଧା ।

କୁସଲଂ କୁସଲସ୍ସାପି, ୱିପାକସ୍ସ ଚ ତଂ ସିୟା ॥

୩୭୧.

ଖୀଣାସୱସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ, ପଠମାରୁପ୍ପମାନସଂ ।

ଆରମ୍ମଣଂ ତିଧା ହୋତି, ଇତି ୱୁତ୍ତଂ ମହେସିନା ॥

୩୭୨.

କ୍ରିୟସ୍ସାପି କ୍ରିୟା ହୋତି, କୁସଲମ୍ପି କ୍ରିୟସ୍ସ ଚ ।

କୁସଲଂ ତୁ ୱିପାକସ୍ସ, ଏୱଂ ହୋତି ତିଧା ପନ ॥

୩୭୩.

ତତିୟାରୁପ୍ପଚିତ୍ତମ୍ପି, ଚତୁତ୍ଥାରୁପ୍ପଚେତସୋ ।

ଏୱମେୱ ଦ୍ୱିଧା ଚେୱ, ତିଧା ଚାରମ୍ମଣଂ ସିୟା ॥

୩୭୪.

ୟଂ ୟଂ ପନ ଇଧାରବ୍ଭ,

ୟେ ୟେ ଜାୟନ୍ତି ଗୋଚରଂ ।

ସୋ ସୋ ତେସଞ୍ଚ ତେସଞ୍ଚ,

ହୋତାରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟୋ ॥

୩୭୫.

ୟୋ ପନିମସ୍ସ ନରୋ କିର ପାରଂ,

ଦୁତ୍ତରମୁତ୍ତରମୁତ୍ତରତୀଧ ।

ସୋ ଅଭିଧମ୍ମମହଣ୍ଣୱପାରଂ,

ଦୁତ୍ତରମୁତ୍ତରମୁତ୍ତରତେୱ ॥

ଇତି ଅଭିଧମ୍ମାୱତାରେ ଆରମ୍ମଣୱିଭାଗୋ ନାମ

ଛଟ୍ଠୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ ।

୭. ସତ୍ତମୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ

ୱିପାକଚିତ୍ତପ୍ପୱତ୍ତିନିଦ୍ଦେସୋ

୩୭୬.

ଅନନ୍ତଞାଣେନ ନିରଙ୍ଗଣେନ,

ଗୁଣେସିନା କାରୁଣିକେନ ତେନ ।

ୱୁତ୍ତେ ୱିପାକେ ମତିପାଟୱତ୍ଥଂ,

ୱିପାକଚିତ୍ତପ୍ପଭୱଂ ସୁଣାଥ ॥

୩୭୭.

ଏକୂନତିଂସ କମ୍ମାନି, ପାକା ଦ୍ୱତ୍ତିଂସ ଦସ୍ସିତା ।

ତୀସୁ ଦ୍ୱାରେସୁ କମ୍ମାନି, ୱିପାକା ଛସୁ ଦିସ୍ସରେ ॥

୩୭୮.

କୁସଲଂ କାମଲୋକସ୍ମିଂ, ପୱତ୍ତେ ପଟିସନ୍ଧିୟଂ ।

ତଂ ତଂ ପଚ୍ଚୟମାଗମ୍ମ, ଦଦାତି ୱିୱିଧଂ ଫଲଂ ॥

୩୭୯.

ଏକାୟ ଚେତନାୟେକା, ପଟିସନ୍ଧି ପକାସିତା ।

ନାନାକମ୍ମେହି ନାନା ଚ, ଭୱନ୍ତି ପଟିସନ୍ଧିୟୋ ॥

୩୮୦.

ତିହେତୁକଂ ତୁ ୟଂ କମ୍ମଂ, କାମାୱଚରସଞ୍ଞିତଂ ।

ତିହେତୁକଂ ଦୁହେତୁଞ୍ଚ, ୱିପାକଂ ଦେତ୍ୟହେତୁକଂ ॥

୩୮୧.

ଦୁହେତୁକଂ ତୁ ୟଂ କମ୍ମଂ, ତଂ ନ ଦେତି ତିହେତୁକଂ ।

ଦୁହେତୁକମହେତୁଞ୍ଚ, ୱିପାକଂ ଦେତି ଅତ୍ତନୋ ॥

୩୮୨.

ତିହେତୁକେନ କମ୍ମେନ,

ପଟିସନ୍ଧି ତିହେତୁକା ।

ଦୁହେତୁକାପି ହୋତେୱ,

ନ ଚ ହୋତି ଅହେତୁକା ॥

୩୮୩.

ଦୁହେତୁକେନ କମ୍ମେନ,

ପଟିସନ୍ଧି ଦୁହେତୁକା ।

ଅହେତୁକାପି ହୋତେୱ,

ନ ଚ ହୋତି ତିହେତୁକା ॥

୩୮୪.

ଅସଙ୍ଖାରମସଙ୍ଖାରଂ, ସସଙ୍ଖାରମ୍ପି ଦେତି ହି ।

ସସଙ୍ଖାରମସଙ୍ଖାରଂ, ସସଙ୍ଖାରଂ ଫଲଂ ତଥା ॥

୩୮୫.

ଏକାୟ ଚେତନାୟେତ୍ଥ, କୁସଲସ୍ସ ଚ ସୋଳସ ।

ୱିଧା ୱିପାକଚିତ୍ତାନି, ଭୱନ୍ତୀତି ପକାସୟେ ॥

୩୮୬.

ଆରମ୍ମଣେନ ହୋତେୱ, ୱେଦନାପରିୱତ୍ତନଂ ।

ତଦାରମ୍ମଣଚିତ୍ତମ୍ପି, ଜୱନେନ ନିୟାମିତଂ ॥

୩୮୭.

କାମାୱଚରଚିତ୍ତେନ, କୁସଲେନାଦିନା ପନ ।

ତୁଲ୍ୟେନ ପାକଚିତ୍ତେନ, ଗହିତା ପଟିସନ୍ଧି ଚେ ॥

୩୮୮.

ବଲୱାରମ୍ମଣେ ଇଟ୍ଠେ, ଚକ୍ଖୁସ୍ସାପାଥମାଗତେ ।

ମନୋଧାତୁ ଭୱଙ୍ଗସ୍ମିଂ, ତାୟ ଆୱଟ୍ଟିତେ ପନ ॥

୩୮୯.

ୱୀଥିଚିତ୍ତେସୁ ଜାତେସୁ, ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣକାଦିସୁ ।

ଜାୟତେ ଜୱନଂ ହୁତ୍ୱା, ପଠମଂ କାମମାନସଂ ॥

୩୯୦.

ସତ୍ତକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଜୱିତ୍ୱାନ, ପଠମେ କୁସଲେ ଗତେ ।

ତଦେୱାରମ୍ମଣଂ କତ୍ୱା, ତେନେୱ ସଦିସଂ ପୁନ ॥

୩୯୧.

ୱିପାକଂ ଜାୟତେ ଚିତ୍ତଂ, ତଦାରମ୍ମଣସଞ୍ଞିତଂ ।

ସନ୍ଧିୟା ତୁଲ୍ୟତୋ ମୂଲ-ଭୱଙ୍ଗନ୍ତି ପୱୁଚ୍ଚତେ ॥

୩୯୨.

ତଞ୍ଚ ସନ୍ତୀରଣଂ ଏତ୍ଥ, ଦସ୍ସନଂ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛନଂ ।

ଗଣନୂପଗଚିତ୍ତାନି, ଚତ୍ତାରେୱ ଭୱନ୍ତି ହି ॥

୩୯୩.

ୟଦା ହି ଦୁତିୟଂ ଚିତ୍ତଂ, କୁସଲଂ ଜୱନଂ ତଦା ।

ତେନ ତୁଲ୍ୟୱିପାକମ୍ପି, ତଦାରମ୍ମଣକଂ ସିୟା ॥

୩୯୪.

ସନ୍ଧିୟା ଅସମାନତ୍ତା, ଦ୍ୱେ ନାମାନିସ୍ସ ଲବ୍ଭରେ ।

‘‘ଆଗନ୍ତୁକଭୱଙ୍ଗ’’ନ୍ତି, ‘‘ତଦାରମ୍ମଣକ’’ନ୍ତି ଚ ॥

୩୯୫.

ୟଦା ହି ତତିୟଂ ପୁଞ୍ଞଂ, ଜୱନଂ ହୋତି ତେନ ଚ ।

ସଦିସଂ ତତିୟଂ ପାକଂ, ତଦାରମ୍ମଣକଂ ସିୟା ॥

୩୯୬.

‘‘ଆଗନ୍ତୁକଭୱଙ୍ଗ’’ନ୍ତି, ଇଦମ୍ପି ଚ ପୱୁଚ୍ଚତି ।

ଇମିନା ପନ ସଦ୍ଧିଂ ଛ, ପୁରିମାନି ଚ ପଞ୍ଚପି ॥

୩୯୭.

ୟଦା ଚତୁତ୍ଥଂ କୁସଲଂ, ଜୱନଂ ହୋତି ତେନ ଚ ।

ତୁଲ୍ୟଂ ଚତୁତ୍ଥଂ ପାକଂ ତୁ, ତଦାରମ୍ମଣତଂ ୱଜେ ॥

୩୯୮.

ଆଗନ୍ତୁକଭୱଙ୍ଗଂ ତୁ, ତଦାରମ୍ମଣନାମକଂ ।

ପୁରିମାନି ଛ ପାକାନି, ଇମିନା ହୋନ୍ତି ସତ୍ତ ତୁ ॥

୩୯୯.

ତସ୍ମିଂ ଦ୍ୱାରେ ୟଦା ଇଟ୍ଠ-ମଜ୍ଝତ୍ତାରମ୍ମଣଂ ପନ ।

ଆଗଚ୍ଛତି ତଦାପାଥଂ, ତଦା ୱୁତ୍ତନୟେନିଧ ॥

୪୦୦.

ଆରମ୍ମଣୱସେନେୱ, ୱେଦନା ପରିୱତ୍ତତି ।

ଉପେକ୍ଖାସହିତଂ ତସ୍ମା, ହୋତି ସନ୍ତୀରଣଂ ମନୋ ॥

୪୦୧.

ଉପେକ୍ଖାସହିତେସ୍ୱେୱ, ଜୱନେସୁ ଚତୂସୁପି ।

ତେହି ତୁଲ୍ୟାନି ଚତ୍ତାରି, ପାକଚିତ୍ତାନି ଜାୟରେ ॥

୪୦୨.

ୱେଦନାୟାସମାନତ୍ତା, ଅଚ୍ଚନ୍ତଂ ପୁରିମେହି ତୁ ।

ହୋନ୍ତି ପିଟ୍ଠିଭୱଙ୍ଗାନି, ଚତ୍ତାରୀତି ଚ ନାମତୋ ॥

୪୦୩.

ପଞ୍ଚିମାନି ୱିପାକାନି, ପୁରିମେହି ଚ ସତ୍ତହି ।

ସଦ୍ଧିଂ ଦ୍ୱାଦସ ପାକାନି, ଭୱନ୍ତୀତି ୱିନିଦ୍ଦିସେ ॥

୪୦୪.

ଚକ୍ଖୁଦ୍ୱାରେ ତଥା ଏୱଂ, ସୋତାଦୀସ୍ୱପି ନିଦ୍ଦିସେ ।

ଦ୍ୱାଦସ ଦ୍ୱାଦସ ପାକା, ସମସଟ୍ଠି ଭୱନ୍ତିମେ ॥

୪୦୫.

ଏକାୟ ଚେତନାୟେୱ, କମ୍ମେ ଆୟୂହିତେ ପନ ।

ସମସଟ୍ଠି ୱିପାକାନି, ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି ନ ସଂସୟୋ ॥

୪୦୬.

ଗହିତାଗହଣେନେତ୍ଥ , ଚକ୍ଖୁଦ୍ୱାରେସୁ ଦ୍ୱାଦସ ।

ସୋତୱିଞ୍ଞାଣକାଦୀନି, ଚତ୍ତାରୀତି ଚ ସୋଳସ ॥

୪୦୭.

ଏୱମେୱ ସସଙ୍ଖାର-ତିହେତୁକୁସଲେନପି ।

ଅସଙ୍ଖାରସସଙ୍ଖାରୁ-ପେକ୍ଖାସହଗତେହିପି ॥

୪୦୮.

କମ୍ମେ ଆୟୂହିତେ ତେସଂ, ୱିପାକେହି ଚ ତୀହିପି ।

ଏସେୱ ଚ ନୟୋ ତେହି, ଦିନ୍ନାୟ ପଟିସନ୍ଧିୟା ॥

୪୦୯.

ପଠମଂ ଇଟ୍ଠମଜ୍ଝତ୍ତ-ଗୋଚରସ୍ସ ୱସେନିଧ ।

ପୱତ୍ତିଂ ପନ ଦସ୍ସେତ୍ୱା, ଉପେକ୍ଖାସହିତଦ୍ୱୟେ ॥

୪୧୦.

ଦସ୍ସେତବ୍ବା ତପ୍ପଚ୍ଛା ତୁ, ଇଟ୍ଠସ୍ମିଂ ଗୋଚରେ ଇଧ ।

ଏକେକସ୍ମିଂ ପନ ଦ୍ୱାରେ, ଦ୍ୱାଦସ ଦ୍ୱାଦସେୱ ତୁ ॥

୪୧୧.

ଗହିତାଗହଣେନେତ୍ଥ, ପାକଚିତ୍ତାନି ସୋଳସ ।

ପୁବ୍ବେ ୱୁତ୍ତନୟେନେୱ, ଞେୟ୍ୟଂ ସବ୍ବମସେସତୋ ॥

୪୧୨.

ତିହେତୁକେନ କମ୍ମେନ, ପଟିସନ୍ଧି ତିହେତୁକା ।

ଭୱତୀତି ଅୟଂ ୱାରୋ, ୱୁତ୍ତୋ ଏତ୍ତାୱତା ମୟା ॥

୪୧୩.

ସନ୍ଧିମେକଂ ତୁ କମ୍ମେକଂ, ଜନେତି ନ ତତୋ ପରଂ ।

ଅନେକାନି ୱିପାକାନି, ସଞ୍ଜନେତି ପୱତ୍ତିୟଂ ॥

୪୧୪.

ଏକସ୍ମା ହି ୟଥା ବୀଜା, ଜାୟତେ ଏକମଙ୍କୁରଂ ।

ସୁବହୂନି ଫଲାନିସ୍ସ, ହୋନ୍ତି ହେତୁପୱତ୍ତିତୋ ॥

୪୧୫.

ଦୁହେତୁକେନ କମ୍ମେନ, ପଟିସନ୍ଧି ଦୁହେତୁକା ।

ହୋତୀତି ହି ଅୟଂ ୱାରୋ, ଅନୁପୁବ୍ବେନ ଆଗତୋ ॥

୪୧୬.

ଦୁହେତୁକେନ କମ୍ମେନ, ସୋମନସ୍ସୟୁତେନିଧ ।

ଅସଙ୍ଖାରିକଚିତ୍ତେନ, କମ୍ମେ ଆୟୂହିତେ ପନ ॥

୪୧୭.

ତେନ ତୁଲ୍ୟେନ ପାକେନ, ଗହିତା ପଟିସନ୍ଧି ଚେ ।

ଇଟ୍ଠେ ଆରମ୍ମଣେ ଚକ୍ଖୁ-ଦ୍ୱାରେ ଆପାଥମାଗତେ ॥

୪୧୮.

ସୋମନସ୍ସୟୁତେ ଞାଣ-ହୀନେ କୁସଲମାନସେ ।

ସତ୍ତକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଜୱିତ୍ୱାନ, ଗତେ ତସ୍ମିଂ ଦୁହେତୁକେ ॥

୪୧୯.

ତଦେୱାରମ୍ମଣଂ କତ୍ୱା, ଜାୟତେ ତଦନନ୍ତରଂ ।

ତଂସରିକ୍ଖକମେକଂ ତୁ, ଅସଙ୍ଖାରିକମାନସଂ ॥

୪୨୦.

ତଂ ହି ମୂଲଭୱଙ୍ଗନ୍ତି, ତଦାରମ୍ମଣମିଚ୍ଚପି ।

ଉଭୟମ୍ପି ଚ ତସ୍ସେୱ, ନାମନ୍ତି ପରିଦୀପିତଂ ॥

୪୨୧.

ଦୁହେତୁକସସଙ୍ଖାରେ, ଜୱିତେପି ଚ ତଂସମଂ ।

ହୋତାଗନ୍ତୁକସଙ୍ଖାତଂ, ତଦାରମ୍ମଣମାନସଂ ॥

୪୨୨.

ତଥେୱ ଚ ଦୁହେତୂନଂ, ଇଟ୍ଠମଜ୍ଝତ୍ତଗୋଚରେ ।

ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ଉପେକ୍ଖାୟୁତ୍ତାନଂ, ଜୱନାନମନନ୍ତରଂ ॥

୪୨୩.

ଦ୍ୱେ ତାଦିସାନି ଜାୟନ୍ତେ, ତଦାରମ୍ମଣମାନସା ।

ତେସଂ ‘‘ପିଟ୍ଠିଭୱଙ୍ଗ’’ନ୍ତି, ନାମଂ ‘‘ଆଗନ୍ତୁକ’’ନ୍ତି ଚ ॥

୪୨୪.

ସନ୍ତୀରଣଦ୍ୱୟଞ୍ଚେୱ, ଦସ୍ସନଂ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛନଂ ।

ଇମାନି ଚ ଭୱଙ୍ଗାନି, ଚକ୍ଖୁଦ୍ୱାରେ ପନଟ୍ଠ ହି ॥

୪୨୫.

ଏୱମଟ୍ଠଟ୍ଠ କତ୍ୱାନ, ଦ୍ୱାରେସୁପି ଚ ପଞ୍ଚସୁ ।

ଚତ୍ତାଲୀସ ୱିପାକାନି, ଭୱନ୍ତୀତି ପୱତ୍ତିୟଂ ॥

୪୨୬.

ଗହିତାଗହଣେନେତ୍ଥ, ଚକ୍ଖୁଦ୍ୱାରେ ପନଟ୍ଠ ଚ ।

ସୋତଘାନାଦିନା ସଦ୍ଧିଂ, ଦ୍ୱାଦସେୱ ଭୱନ୍ତି ହି ॥

୪୨୭.

ଏକାୟ ଚେତନାୟେୱଂ, କମ୍ମେ ଆୟୂହିତେ ପନ ।

ଦ୍ୱାଦସେୱ ୱିପାକାନି, ଭୱନ୍ତୀତି ପକାସିତଂ ॥

୪୨୮.

ଦୁହେତୁକତ୍ତୟେନାପି, ସେସେନ ସଦିସେନ ତୁ ।

ପାକେନାଦିନ୍ନସନ୍ଧିୟା, ଅୟମେୱ ନୟୋ ମତୋ ॥

୪୨୯.

ଦୁହେତୁକେନ କମ୍ମେନ, ପଟିସନ୍ଧି ଦୁହେତୁକା ।

ହୋତୀତିପି ଅୟଂ ୱାରୋ, ୱୁତ୍ତୋ ଏତ୍ତାୱତା ମୟା ॥

୪୩୦.

ଦୁହେତୁକେନ କମ୍ମେନ, ପଟିସନ୍ଧି ଅହେତୁକା ।

ହୋତୀତି ଚ ଅୟଂ ୱାରୋ, ଅନୁପୁବ୍ବେନ ଆଗତୋ ॥

୪୩୧.

ଦୁହେତୁକେସୁ ଚିତ୍ତେସୁ, କୁସଲେସୁ ଚତୂସୁପି ।

ତେସୁ ଅଞ୍ଞତରେନେୱ, କମ୍ମେ ଆୟୂହିତେ ପନ ॥

୪୩୨.

ତସ୍ସେୱ ପାକଭୂତାୟ, ଆଦିନ୍ନପଟିସନ୍ଧିନୋ ।

ଉପେକ୍ଖାସହିତାହେତୁ, ମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁୟା ॥

୪୩୩.

ପଟିସନ୍ଧି ନ ୱତ୍ତବ୍ବା, ସା କମ୍ମସଦିସାତି ହି ।

କମ୍ମଂ ଦୁହେତୁକଂ ହୋତି, ପଟିସନ୍ଧି ଅହେତୁକା ॥

୪୩୪.

ତସ୍ସ ବୁଦ୍ଧିମୁପେତସ୍ସ, ଇଟ୍ଠମଜ୍ଝତ୍ତଗୋଚରେ ।

ଆପାଥମାଗତେ ଚକ୍ଖୁ-ଦ୍ୱାରେ ପୁନ ଚ ଦେହିନୋ ॥

୪୩୫.

ଦୁହେତୂନଂ ଚତୁନ୍ନମ୍ପି, ପୁଞ୍ଞାନଂ ୟସ୍ସ କସ୍ସଚି ।

ଜୱନସ୍ସାୱସାନସ୍ମିଂ, ଅହେତୁକମିଦଂ ମନୋ ॥

୪୩୬.

ତଦାରମ୍ମଣଭାୱେନ, ଜାୟତେ ନତ୍ଥି ସଂସୟୋ ।

ତଂ ତୁ ମୂଲଭୱଙ୍ଗଞ୍ଚ, ତଦାରମ୍ମଣମେୱ ଚ ॥

୪୩୭.

ୱୀଥିଚିତ୍ତେସୁ ଜାତେସୁ, ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣକାଦିସୁ ।

ଉପେକ୍ଖାସହିତଂୟେୱ, ହୋତି ସନ୍ତୀରଣମ୍ପି ଚ ॥

୪୩୮.

ତେସୁ ଏକଂ ଠପେତ୍ୱାନ, ଗହିତାଗହଣେନିଧ ।

ଗଣନୂପଗଚିତ୍ତାନି, ତୀଣିୟେୱ ଭୱନ୍ତି ହି ॥

୪୩୯.

ଇଟ୍ଠେ ଆରମ୍ମଣେ ଚକ୍ଖୁ-ଦ୍ୱାରେ ଆପାଥମାଗତେ ।

ତଦା ସନ୍ତୀରଣଞ୍ଚେୱ, ତଦାରମ୍ମଣମାନସଂ ॥

୪୪୦.

ସୋମନସ୍ସୟୁତଂୟେୱ, ଗହେତ୍ୱା ତେସୁ ଏକକଂ ।

ପୁରିମାନି ଚ ତୀଣୀତି, ଚତ୍ତାରୋୱ ଭୱନ୍ତି ହି ॥

୪୪୧.

ଏୱଂ ଚତ୍ତାରି ଚିତ୍ତାନି, ଦ୍ୱାରେସୁପି ଚ ପଞ୍ଚସୁ ।

ହୋନ୍ତି ୱୀସତି ଚିତ୍ତାନି, ୱିପାକାନି ପୱତ୍ତିୟଂ ॥

୪୪୨.

ଚକ୍ଖୁଦ୍ୱାରେ ତୁ ଚତ୍ତାରି, ଗହିତାଗହଣେନିଧ ।

ସୋତଘାନାଦିନା ସଦ୍ଧିଂ, ହୋତେୱାହେତୁକଟ୍ଠକଂ ॥

୪୪୩.

ଅହେତୁପଟିସନ୍ଧିସ୍ସ, ନ ତଦାରମ୍ମଣଂ ଭୱେ ।

ଦୁହେତୁକଂ ତିହେତୁଂ ୱା, ଦୁହେତୁପଟିସନ୍ଧିନୋ ॥

୪୪୪.

ଜାତା ସୁଗତିୟଂ ୟେନ, ପାକେନ ପଟିସନ୍ଧି ତୁ ।

ତେନ ତୁଲ୍ୟମ୍ପି ହୀନଂ ୱା, ତଦାରମ୍ମଣକଂ ଭୱେ ॥

୪୪୫.

ମନୁସ୍ସଲୋକଂ ସନ୍ଧାୟ, ୱୁତ୍ତଞ୍ଚାହେତୁକଟ୍ଠକଂ ।

ଚତୂସୁପି ଅପାୟେସୁ, ପୱତ୍ତେ ପନ ଲବ୍ଭତି ॥

୪୪୬.

ଥେରୋ ନେରୟିକାନଂ ତୁ, ଧମ୍ମଂ ଦେସେତି ୱସ୍ସତି ।

ଗନ୍ଧଂ ୱାୟୁଞ୍ଚ ମାପେତି, ୟଦା ତେସଂ ତଦା ପନ ॥

୪୪୭.

ଥେରଂ ଦିସ୍ୱା ଚ ସୁତ୍ୱା ଚ, ଧମ୍ମଂ ଗନ୍ଧଞ୍ଚ ଘାୟତଂ ।

ପିୱତଞ୍ଚ ଜଲଂ ୱାୟୁଂ, ଫୁସତଂ ମୁଦୁମେୱ ଚ ॥

୪୪୮.

ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣକାଦୀନି, ପୁଞ୍ଞଜାନେୱ ପଞ୍ଚପି ।

ସନ୍ତୀରଣଦ୍ୱୟଂ ଏକା, ମନୋଧାତୂତି ଅଟ୍ଠକଂ ॥

୪୪୯.

ଅୟଂ ତାୱ କଥା ଇଟ୍ଠ-ଇଟ୍ଠମଜ୍ଝତ୍ତଗୋଚରେ ।

କାମାୱଚରପୁଞ୍ଞାନଂ, ଜୱନାନଂ ୱସେନିଧ ॥

୪୫୦.

ନିୟମତ୍ଥଂ ତୁ ୟଂ ୱୁତ୍ତଂ, ତଦାରମ୍ମଣଚେତସୋ ।

କୁସଲଂ ପନ ସନ୍ଧାୟ, ତଂ ୱୁତ୍ତନ୍ତି ହି ଦୀପିତଂ ॥

୪୫୧.

ଇଧାକୁସଲଚିତ୍ତେସୁ, ସୋମନସ୍ସୟୁତେସୁପି ।

ଇଟ୍ଠେ ଆରମ୍ମଣେ ତେସୁ, ଜୱିତେସୁ ଚତୂସୁପି ॥

୪୫୨.

ସୋମନସ୍ସୟୁତାହେତୁ-ମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁ ହି ।

ତଦାରମ୍ମଣଭାୱେନ, ଜାୟତେ ତଦନନ୍ତରଂ ॥

୪୫୩.

ଛସ୍ୱାକୁସଲଚିତ୍ତେସୁ, ଉପେକ୍ଖାୟ ୟୁତେସୁ ହି ।

ଗୋଚରେ ଇଟ୍ଠମଜ୍ଝତ୍ତେ, ଜୱିତେସୁ ଅନନ୍ତରଂ ॥

୪୫୪.

ଉପେକ୍ଖାସହିତାହେତୁ-ମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁ ହି ।

ତଦାରମ୍ମଣଭାୱେନ, ଜାୟତେ ପନ ପୁଞ୍ଞଜା ॥

୪୫୫.

ଇଟ୍ଠାରମ୍ମଣୟୋଗସ୍ମିଂ, କଙ୍ଖତୋ ଉଦ୍ଧତସ୍ସ ୱା ।

ସୋମନସ୍ସୟୁତଂ ହୋତି, ତଦାରମ୍ମଣମାନସଂ ॥

୪୫୬.

ସୋମନସ୍ସୟୁତେ ଚିତ୍ତେ, ଜୱନେ ଜୱିତେ ପନ ।

ଗୱେସିତବ୍ବା ପଞ୍ଚେୱ, ତଦାରମ୍ମଣମାନସା ॥

୪୫୭.

ଉପେକ୍ଖାସହିତେ ଚିତ୍ତେ, ଜୱନେ ଜୱିତେ ପନ ।

ଛଳେୱ ଗୱେସିତବ୍ବା, ତଦାରମ୍ମଣମାନସା ॥

୪୫୮.

ତିହେତୁସୋମନସ୍ସେନ, ଆଦିନ୍ନପଟିସନ୍ଧିନୋ ।

ଝାନତୋ ପରିହୀନସ୍ସ, ତଂ ଝାନଂ ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖତୋ ॥

୪୫୯.

ଦୋମନସ୍ସୟୁତଂ ଚିତ୍ତଂ, ହୋତି ୱିପ୍ପଟିସାରିନୋ ।

ତସ୍ସ କିଂ ଜାୟତେ ବ୍ରୂହି, ତଦାରମ୍ମଣମାନସଂ ॥

୪୬୦.

ପଟ୍ଠାନେ ପଟିସିଦ୍ଧା ହି, ଦୋମନସ୍ସଅନନ୍ତରଂ ।

ସୋମନସ୍ସସ୍ସ ଉପ୍ପତ୍ତି, ଦୋମନସ୍ସସ୍ସ ଚସ୍ସ ୱା ॥

୪୬୧.

ମହଗ୍ଗତଂ ପନାରବ୍ଭ, ଜୱନେ ଜୱିତେପି ଚ ।

ତତ୍ଥେୱ ପଟିସିଦ୍ଧଂ ତୁ, ତଦାରମ୍ମଣମାନସଂ ॥

୪୬୨.

ତସ୍ମା ଭୱଙ୍ଗପାତୋୱ, ତଦାରମ୍ମଣମେୱ ୱା ।

ନ ହୋତି କିଂ ନୁ କାତବ୍ବଂ, ୱଦ ତ୍ୱଂ ଆଭିଧମ୍ମିକ ॥

୪୬୩.

ଉପେକ୍ଖାସହିତାହେତୁ-ମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁ ତୁ ।

ପୁଞ୍ଞାପୁଞ୍ଞୱିପାକା ହି, ତଦାରମ୍ମଣିକା ସିୟା ॥

୪୬୪.

ଆୱଜ୍ଜନଂ କିମସ୍ସାତି, ନତ୍ଥି ତଂ ଜାୟତେ କଥଂ ।

ଭୱଙ୍ଗାୱଜ୍ଜନାନଂ କିଂ, ମଗ୍ଗସ୍ସାନନ୍ତରସ୍ସ ଚ ॥

୪୬୫.

ଫଲସ୍ସପି ନିରୋଧା ଚ, ୱୁଟ୍ଠହନ୍ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ।

ଫଲଚିତ୍ତସ୍ସ ୱା ଏୱଂ, ନତ୍ଥି ଆୱଜ୍ଜନଂ କିର ॥

୪୬୬.

ୱିନା ଆୱଜ୍ଜନେନାପି, ହୋତି ଜାୟତୁ ମାନସଂ ।

କିମସ୍ସାରମ୍ମଣଂ ବ୍ରୂହି, ୟଦି ଜାନାସି ପଣ୍ଡିତ ॥

୪୬୭.

ୱିନା ଆରମ୍ମଣେନେୱ, ନ ହି ଜାୟତି ମାନସଂ ।

ରୂପାଦୀସୁ ପରିତ୍ତେସୁ, ୟଂ କିଞ୍ଚାରବ୍ଭ ଜାୟତେ ॥

୪୬୮.

ଉତୁବୀଜନିୟାମୋ ଚ, କମ୍ମଧମ୍ମନିୟାମତା ।

ଚିତ୍ତସ୍ସ ଚ ନିୟାମୋତି, ଞେୟ୍ୟା ପଞ୍ଚ ନିୟାମତା ॥

୪୬୯.

ତତ୍ଥ ଏକପ୍ପହାରେନ, ଫଲପୁପ୍ଫାଦିଧାରଣଂ ।

ରୁକ୍ଖାନଂ ପନ ସବ୍ବେସଂ, ଅୟଂ ଉତୁନିୟାମତା ॥

୪୭୦.

ତେସଂ ତେସଂ ତୁ ବୀଜାନଂ, ତଂତଂତୁଲ୍ୟଫଲୁବ୍ଭୱୋ ।

ମତ୍ଥକେ ନାଳିକେରସ୍ସ, ଛିଦ୍ଦତ୍ତଂ ବୀଜଜୋ ଅୟଂ ॥

୪୭୧.

ତିହେତୁକଂ ତିହେତୁଞ୍ଚ, ଦୁହେତୁଞ୍ଚ ଅହେତୁକଂ ।

ୱିପାକଂ ତୁ ୟତୋ ଦେତି, ଅୟଂ କମ୍ମନିୟାମତା ॥

୪୭୨.

ଜାତିୟଂ ବୋଧିସତ୍ତସ୍ସ, ମେଦନୀକମ୍ପନାଦିକଂ ।

ୱିସେସତ୍ତମନେକମ୍ପି, ଅୟଂ ଧମ୍ମନିୟାମତା ॥

୪୭୩.

ଗୋଚରେନ ପସାଦସ୍ମିଂ, ଘଟ୍ଟିତେ ପନ ତେନିଧ ।

ଉପ୍ପତ୍ତାୱଜ୍ଜନାଦୀନଂ, ଅୟଂ ଚିତ୍ତନିୟାମତା ॥

୪୭୪.

ଅନ୍ଧଜ୍ଜନାନଂ ହଦୟନ୍ଧକାରଂ,

ୱିଦ୍ଧଂସନଂ ଦୀପମିମଂ ଜଲନ୍ତଂ ।

ସିକ୍ଖେଥ ଧୀରୋ ସତତଂ ପୟୁତ୍ତୋ,

ମୋହନ୍ଧକାରାପଗମଂ ୟଦିଚ୍ଛେତି ॥

ଇତି ଅଭିଧମ୍ମାୱତାରେ ୱିପାକଚିତ୍ତପ୍ପୱତ୍ତିନିଦ୍ଦେସୋ ନାମ

ସତ୍ତମୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ ।

୮. ଅଟ୍ଠମୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ

ପକିଣ୍ଣକନିଦ୍ଦେସୋ

୪୭୫.

ଇଦାନି ପନ ସବ୍ବେସଂ, ଏତେସଂ ମାନସଂ ମୟା ।

ପାଟୱତ୍ଥାୟ ଭିକ୍ଖୂନଂ, କଥୀୟତି ପକିଣ୍ଣକଂ ॥

୪୭୬.

ପନ୍ଥମକ୍କଟକୋ ନାମ, ଦିସାସୁ ପନ ପଞ୍ଚସୁ ।

ତତ୍ଥ ସୁତ୍ତଂ ପସାରେତ୍ୱା, ଜାଲମଜ୍ଝେ ନିପଜ୍ଜତି ॥

୪୭୭.

ପଠମାୟ ଦିସାୟେତ୍ଥ, ସୁତ୍ତେ ପନ ପସାରିତେ ।

ପାଣକେନ ପଟଙ୍ଗେନ, ଘଟ୍ଟିତେ ମକ୍ଖିକାୟ ୱା ॥

୪୭୮.

ନିପନ୍ନଟ୍ଠାନତୋ କିଞ୍ଚି, ଚଲିତ୍ୱା ଉଣ୍ଣନାଭି ତୁ ।

ଗନ୍ତ୍ୱା ସୁତ୍ତାନୁସାରେନ, ୟୂସଂ ପିୱତି ତସ୍ସ ସା ॥

୪୭୯.

ପୁନାଗନ୍ତ୍ୱାନ ତତ୍ଥେୱ, ନିପଜ୍ଜତି ୟଥାସୁଖଂ ।

ଏୱମେୱ କରୋତେୱ, ଦିସାସୁ ଦୁତିୟାଦିସୁ ॥

୪୮୦.

ପସାଦା ପଞ୍ଚ ଦଟ୍ଠବ୍ବା, ସୁତ୍ତଂ ପଞ୍ଚଦିସାସ୍ୱିୱ ।

ଚିତ୍ତଂ ପନ ଚ ଦଟ୍ଠବ୍ବଂ, ମଜ୍ଝେ ମକ୍କଟକୋ ୱିୟ ॥

୪୮୧.

ପାଣକାଦୀହି ସୁତ୍ତସ୍ସ, ତସ୍ସ ସଙ୍ଘଟ୍ଟନା ୱିୟ ।

ପସାଦାନଂ ତୁ ଦଟ୍ଠବ୍ବା, ଘଟ୍ଟନାରମ୍ମଣେନ ହି ॥

୪୮୨.

ଚଲନଂ ୱିୟ ତଂମଜ୍ଝେ, ନିପନ୍ନାୟୁଣ୍ଣନାଭିୟା ।

ପସାଦଘଟ୍ଟନଂ ତତ୍ଥ, ଗହେତ୍ୱାରମ୍ମଣଂ ପନ ॥

୪୮୩.

ମନୋଧାତୁକ୍ରିୟାଚିତ୍ତଂ, ଭୱଙ୍ଗାୱଟ୍ଟନଂ ମତଂ ।

ତସ୍ସା ସୁତ୍ତାନୁସାରଂୱ, ୱୀଥିଚିତ୍ତପୱତ୍ତନଂ ॥

୪୮୪.

ସୀସେ ପନସ୍ସ ୱିଜ୍ଝିତ୍ୱା, ୟୂସପାନଂୱ ଚେତସୋ ।

ଆରମ୍ମଣେସୁ ଦଟ୍ଠବ୍ବଂ, ଜୱନସ୍ସ ପୱତ୍ତନଂ ॥

୪୮୫.

ପୁନାଗନ୍ତ୍ୱା ୟଥା ସୁତ୍ତ-ଜାଲମଜ୍ଝେ ନିପଜ୍ଜନଂ ।

ୱତ୍ଥୁଂୟେୱ ଚ ନିସ୍ସାୟ, ଚିତ୍ତସ୍ସ ପରିୱତ୍ତନଂ ॥

୪୮୬.

ଇଦଂ ତୁ ପନ ଓପମ୍ମଂ, ଅତ୍ଥଂ ଦୀପେତି କିଂ ତୁ ହି ।

ଆରମ୍ମଣେନ ପଠମଂ, ପସାଦେ ଘଟ୍ଟିତେ ପନ ॥

୪୮୭.

ପସାଦୱତ୍ଥୁତୋ ଚିତ୍ତା, ୱତ୍ଥୁସନ୍ନିସ୍ସିତଂ ମନୋ ।

ତତୋ ହି ପଠମଂୟେୱ, ଜାୟତୀତି ହି ଦୀପିତଂ ॥

୪୮୮.

ଏକେକାରମ୍ମଣଂ ଦ୍ୱୀସୁ, ଦ୍ୱୀସୁ ଦ୍ୱାରେସୁ ସବ୍ବସୋ ।

ଆଗଚ୍ଛତି ତେନାପାଥଂ, ଅୟମତ୍ଥୋପି ଦୀପିତୋ ॥

୪୮୯.

ରୂପଂ ଚକ୍ଖୁପସାଦମ୍ହି, ଘଟ୍ଟିତ୍ୱା ତଙ୍ଖଣେ ପନ ।

ମନୋଦ୍ୱାରେ ତଥାପାଥ-ମାଗଚ୍ଛତି ନିସଂସୟୋ ॥

୪୯୦.

ଖଗୋ ୟଥା ହି ରୁକ୍ଖଗ୍ଗେ, ନିଲୀୟନ୍ତୋୱ ସାଖିନୋ ।

ସାଖଂ ଘଟ୍ଟେତି ତସ୍ସୀଧ, ଛାୟା ଫରତି ଭୂମିୟଂ ॥

୪୯୧.

ସାଖାୟ ଘଟ୍ଟନଚ୍ଛାୟା, ଫରଣାନି ଚ ସବ୍ବସୋ ।

ଅପୁବ୍ବାଚରିମଂ ଏକ-କ୍ଖଣସ୍ମିଂୟେୱ ଜାୟରେ ॥

୪୯୨.

ଏୱମେୱ ଚ ରୂପସ୍ସ, ପସାଦସ୍ସ ଚ ଘଟ୍ଟନଂ ।

ଭୱଙ୍ଗଚଲନସ୍ସାପି, ପଚ୍ଚୟତ୍ତେନ ଅତ୍ଥତୋ ॥

୪୯୩.

ତଥେୱ ଚ ମନୋଦ୍ୱାରେ, ଆପାଥଗମନମ୍ପି ଚ ।

ଅପୁବ୍ବାଚରିମଂ ଏକ-କ୍ଖଣସ୍ମିଂୟେୱ ହୋତିତି ॥

୪୯୪.

ତତୋ ଭୱଙ୍ଗଂ ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା, ଚକ୍ଖୁଦ୍ୱାରେ ୟଥାକ୍କମଂ ।

ଆୱଜ୍ଜନେ ସମୁପ୍ପନ୍ନେ, ଦସ୍ସନେ ସମ୍ପଟିଚ୍ଛନେ ॥

୪୯୫.

ସନ୍ତୀରଣେ ସମୁପ୍ପନ୍ନେ, ତତୋ ୱୋଟ୍ଠବ୍ବନେପି ଚ ।

କୁସଲଂ ଜୱନଂ ଚିତ୍ତଂ, ତଥାକୁସଲମେୱ ୱା ॥

୪୯୬.

ଏସୋ ଏୱ ନୟୋ ସୋତ-ଦ୍ୱାରାଦୀସୁପି ୱିଞ୍ଞୁନା ।

ଅୱିସେସେନ ୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟୋ, ସଦ୍ଦାଦୀନଂ ତୁ ଘଟ୍ଟନେ ॥

୪୯୭.

ଦୋୱାରିକୋପମାଦୀନି, ଏତସ୍ସତ୍ଥସ୍ସ ଦୀପନେ ।

ଉଦ୍ଧରିତ୍ୱାନ ତାନେତ୍ଥ, ଦସ୍ସେତବ୍ବାନି ୱିଞ୍ଞୁନା ॥

୪୯୮.

ଅସମ୍ଭେଦେନ ଚକ୍ଖୁସ୍ସ, ରୂପାପାଥଗମେନ ଚ ।

ଆଲୋକନିସ୍ସୟେନାପି, ସମନକ୍କାରହେତୁନା ॥

୪୯୯.