ମିଲିଦଟୀକା

ମିଲିଦଟୀକା

॥ନମୋ ତସ୍ସ ଭଗୱତୋ ଅରହତୋ ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ॥

ନିରନ୍ତରଂ ଲୋକହିତସ୍ସ କାରକଂ

ନିରନ୍ତରଂ ଲୋକହିତସ୍ସ ଦେସକଂ,

ନିରନ୍ତରଂ ଲୋକହିତସ୍ସ ଚିନ୍ତକଂ

ନମାମି ୱୀରଂ ନରଦମ୍ମସାରଥିଂ ।

ପଞ୍ହଧମ୍ମୱିଦୁଂ ନାଥଂ ଗୁୟ୍ହଧମ୍ମପ୍ପକାସକଂ,

ନମସ୍ସିୱାନ ସମ୍ବୁଦ୍ଧଂ ଧମ୍ମଂ ସାଧୁଗୁଣମ୍ପି ଚ ।

ନାଗସେନମହାଥେରଂ ପିଟକତ୍ତୟକୋୱିଦଂ,

ୱଦିୱା ତମ୍ପି ସିରସା ପଞ୍ହଧମ୍ମପ୍ପକାସକଂ ।

ମିଲିଦପଞ୍ହୱିୱରଣଂ ମଧୁରଥପ୍ପକାସିନିଂ,

ରଚୟିସ୍ସଂ ସମାସେନ ତଂ ସୁଣାଥ ସମାହିତା ।

୧. ତଥ ପକିଣ୍ଣକଥୱିୱରଣଂ ଜାତକୁଦ୍ଧରଣନ୍ତି ଦ୍ୱେ ୟେୱମାତିକା ।

ତଥ-

ସମ୍ବଧୋ ଚ ପଦଞ୍ଚେୱ ପଦଥୋ ପଦୱିଗ୍ଗହୋ

ଚୋଦନା ପରିହାରୋ’ତି ଛବ୍ବିଧା ଅଥୱଣ୍ଣନା’ତି ।

ୱୁତ୍ତତ୍ତା ସମ୍ବଧୋ ତାୱ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ସୋ ଚ ୟଥାୱୁତ୍ତାଜ୍ଝାହାରୱସେନ ଦୁୱିଧୋ ।

ପକିଣ୍ଣକଥୱିୱରଣଂ

ତେସୁ –’ମିଲିଦୋ ନାମ ସୋ ରାଜା …ପେ॰… ସାଗରନ୍ତି ଏଥ ଅଜ୍ଝାହାରସମ୍ବଧୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ ୟୋ’ପି ମିଲିଦୋ ରାଜା ଭଗୱତୋ ପରିନିବ୍ବାନତୋ ପଞ୍ଚୱସ୍ସସତେ ଅତିକ୍କନ୍ତେ ରାଜକୁଲେ ଉପ୍ପନ୍ନୋ ସୋ ରାଜା ମିଲିଦୋ ନାମ ।

ସାଗଲାୟଂ ପୁରୁତ୍ତମେ ସାଗଲନାମକେ ଉତ୍ତମନଗରେ ରଜ୍ଜଂ କାରେନ୍ତୋ ନାଗସେନଥେରଂ ଉପଗଞ୍ଛି କିଂ ୱିୟା ?ତି ।

ଗଙ୍ଗାୱ ୟଥ ସାଗରନ୍ତି ଆହ । ୟଥା ଗଙ୍ଗା ୱା ୟମୁନାଦୀସୁ ଅଞ୍ଞତରା ୱା ସାଗରଂ ଉପଗଞ୍ଛି ତଥା ଉପଗଞ୍ଛି’ତି ଅଥୋ । ୱ-ସଦ୍ଦୋ ୱେଥ ସମୁଚ୍ଚୟଥୋ । ଗଙ୍ଗା ୱା’ତି ୱତ୍ତବ୍ବେ ଆକାରସ୍ସ ରସ୍ସତ୍ତଂ କୱା ଗଙ୍ଗାୱ ଇତି ୱୁତ୍ତଂ । ଉପ୍ପଲଂୱ ୟଥୋଦକେ’ତି ଏଥ ୱୁତ୍ତସମୁଚ୍ଚୟଥୋ ୱାସଦ୍ଦୋ ୱିୟ ।

ଆସଜ୍ଜ ରାଜା …ପେ॰… ୱିଦାଳନେ’ତି ଏଥ ୟଥାୱୁତ୍ତସମ୍ବଧୋ ୱେଦିତବ୍ବୋ । ସୋ ଚ ସୁୱିଞେଞୟ୍ୟୋ’ୱ । ପଦନ୍ତି ଉପସଗ୍ଗ ନିପାତନାମଆଖ୍ୟାତପଦୱସେନ ଚତୁବ୍ବିଧଂ । ତେସୁ ନାମପଦଂ ସାମଞ୍ଞଗୁଣ-କିତ୍ତିମ-ଓପପାତିକ-ନାମ ୱସେନ ଚତୁବ୍ବିଧଂ । ତଥ ପଠମକପ୍ପିକମହାଜନେନ ସମ୍ମନ୍ତିୱା ଠପିତତ୍ତା ମହାସମ୍ମତୋ’ତି ରଞ୍ଞୋ ନାମଂ ସାମଞଞନାମଂ ନାମ । ଧମ୍ମକଥିକୋ ପଂସୁକୁଲିକୋ ୱିନୟଧରୋ ତେପିଟକୋ ସଦ୍ଧୋ ପସନ୍ନୋ’ତି ଏୱରୂପଂ ଗୁଣତୋ ଆଗତଂ ନାମଂ ଗୁଣନାମଂ ନାମ । ୟମ୍ପନ ଜାତସ୍ସ କୁମାରସ୍ସ ନାମଗହଣଦିୱସେ ଦକ୍ଖିଣେୟ୍ୟାନଂ ସକ୍କାରଂ କୱା ସମୀପେ ଠିତା ଞାତକା କପ୍ପେୱା’ଅୟଂ ଅମୁକୋ ନାମା’ତି ନାମଂ କରୋନ୍ତି ଇଦଂ କିତ୍ତିମ ନାମଂ ନାମ । ୟା ପନ ପୁରିମପଞ୍ଞତ୍ତି ପଚ୍ଛିମପଞ୍ଞତ୍ତିୟଂ ପତତି, ପୁରିମୱୋହାରୋ ପଚ୍ଛିମୱୋହାରେ ସେୟ୍ୟଥିଦଂ ପୁରିମକପ୍ପେ’ପି ଚଦୋ ଚଦୋୟେୱ ନାମ ଏତରହି’ପି ଚଦୋ ଚଦୋୟେୱ ନାମ, ଅତୀତେ ସୂରିୟୋ ସମୁଦ୍ଦୋ ପଥୱୀ ପବ୍ବତୋୟେୱ ନାମ । ଏତରହି’ପି ପବ୍ବତୋ ପବ୍ବତୋୟେୱ ନାମାତି ଇଦଂ ଓପପାତିକନାମଂ ନାମ, ଇଦଂ ନାମଚତୁକ୍କଂ ଅଭିଧମ୍ମପରିୟାୟେନ ୱୁତ୍ତଂ । ସଦ୍ଦସଥେ ପନ ନାମନାମ-ସବ୍ବନାମ-ସମାସନାମ-ତଦ୍ଧିତନାମ-କିତନାମୱସେନ ପଞ୍ଚୱିଧଂ ୱୁତ୍ତଂ । ତଂ ସବ୍ବଂ ଇଧ ୟଥାରହଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ପଦଥୋ ପନ ଆସଜ୍ଜା’ତି ପୱା । ଠାନାଠାନଗତେ’ତି କାରଣାକାରଣଗତେ ।

ପୁଥୂ’ତି ନାନପ୍ପକାରେ ।

ସୁତ୍ତଜାଲସମଥିତା’ତି ସୁତ୍ତନ୍ତପିଟକସଙ୍ଖାତସୁତ୍ତସମୂହେନ ସମଥିତା ପଥିତା, ସୁତ୍ତଂ ଆହରିୱା ସୁତ୍ତଥୱିସୋଧନୱସେନ ସୁତ୍ତଜାଲସୋଧକା

ନୟେହି ଚାତି ଅଭିଧମ୍ମୱିନୟାଦୀହି ନୟେହି ୟୁତ୍ତୀହି ୱା ।

ପଣିଧାୟା ଚାତି ଅଭିଧମ୍ମୱିନୟାଦୀହି ନୟେହି ୟୁତ୍ତୀହି ୱା ।

ପଣିଧାୟାତି ଅତ୍ତନୋ ଞାଣଂ ଠପେନ୍ତୋ ।

ଭାସୟିୱାନ ମାନସନ୍ତି ଅତ୍ତନୋ ଚିତ୍ତଂ ଅତିସୟେନ ପୁନପ୍ପୁନଂ ପୱତ୍ତାପନୱସେନ ହାସେୱା

କଙ୍ଖାଠାନୱିଦାଳନେ’ତି କଙ୍ଖାୟ ୱିଚିକିଚ୍ଛାୟ ୱସ୍ସା କାରଣଭୂତାନଂ ଅୱିଜ୍ଜାଦିକିଲେସାନଂ ଧମ୍ମାନଂ ୱିଦାଳନକାରଣେ ।

ଅୟଂ ପଦଥୋ ନାମ ।

ୱିଗ୍ଗହୋ ପନ ଏୱଂ ୱେଦିତବ୍ବୋ ?

ୟୋନକସଙ୍ଖାତାନଂ ମିଲାନଂ ଇଦୋ

ମିଲିଦୋ ।

ସୋତଂ ପତିତାନଂ ଜନାନଂ ସଂସୀଦନଂ ରାତି ଆଦଦାତୀ’ତି

ସାଗରୋ, ତଂ ସାଗରଂ ।

ଅଭିଧମ୍ମୱିନୟେସୁ ଅନୁପୱିସନଥେନ ଓଗାଳ୍ହା

ଅଭିଧମ୍ମୱିନୟୋଗାଳ୍ହା ।

ସୁତ୍ତଜାଲସ୍ସ ସମଥିତା

ସୁତ୍ତଜାଲସମଥିତା ।

କଙ୍ଖା ଚ କଙ୍ଖାଠାନଞ୍ଚ କଙ୍ଖାଠାନାନି କଙ୍ଖାଠାନାନଂ ୱିଦାଳନଂ

କଙ୍ଖାଠାନୱିଦାଳନଂ ।

ଅୟଂ ୱିଗ୍ଗହୋ ।

ଇମା ପଞ୍ଚ ଗାଥା କେନ କତା ?ତି ଚୋଦନା ଭଦନ୍ତବୁଦ୍ଧଘୋସାଚରିୟେନ କତା’ତି ପରିହାରୋ । ନ କେୱଲଂ ପଞଚ ଗାଥା’ୱ, ଥେରରାଜୱଚନେ’ପି ଅଞ୍ଞଂ ପୁବ୍ବାପରୱଚନମ୍ପି ତେନ ୱୁତ୍ତଂ ।

ତେସୁ ସମ୍ବଧନୟେ–

‘ଏକଖ୍ୟାତୋ ପଦଚ୍ଚୟୋ ସିୟା ୱାକ୍ୟଂ ସକାରକୋ’ତି ଚ

‘ୟେନ ୟସ୍ସ ହି ସମ୍ବଧୋ ଦୂରଟ୍ଠମ୍ପି ଚ ତସ୍ସ ତଂ,

ଅଥତୋ ଅସମାନାନଂ ଆସନ୍ନତ୍ତଂ ଅକାରଣଂନ୍ତି ଚ ।

‘ନାନତ୍ତା ସତି ୟା ନାନା-କ୍ରିୟା ହୋତି ୟଥାରହଂ,

ଏକକ୍ରିୟାୟ ଛନ୍ନନ୍ତୁ ନଥି କାରକତା ସଦା’ ।

‘ୱୋହାରୱିସୟୋ ସଦ୍ଦୋ’ନେକଥପରମଥତୋ,

ବୁଦ୍ଧିୱିକପ୍ପତୋ ଚଥୋ ତସ୍ସଥୋ’ତି ପୱୁଚ୍ଚତି ।

ତୀଣୀ’ପି ଲକ୍ଖଣାନି ସଲ୍ଲକ୍ଖେୱା ୟଥା ଅଥୋ ଚ ସଭାୱୋ ଚ ଲବ୍ଭତି, ତଥା ସଦ୍ଦପ୍ପୟୋଗୋ କାତବ୍ବୋ । ସଦ୍ଦପ୍ପୟୋଗେନ ହି ଅତ୍ଥସଭାୱା ଅନୁୱତ୍ତିତବ୍ବା, ନ ଅତ୍ଥସଭାୱେହି ସଦ୍ଦପ୍ପୟୋଗୋ ଅପି ଚ ଆଚରିୟା ନାନାରଟ୍ଠେସୁ ଠିତା ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ତନୋ ରଟ୍ଠୱୋହାରାନୁରୂପେନ ସଦ୍ଦପ୍ପୟୋଗସ୍ସ ଅଥଂ ୱଦନ୍ତି । ଇଧ ଅମ୍ହାକଂ ବିଙ୍ଗରଟ୍ଠେ ସିଲିଟ୍ଠୱୋହାରାନୁରୂପେନ ସଦ୍ଦପ୍ପୟୋଗସ୍ସ ଅଥୋ ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ୟଥା ୱଚନଂ ସିଲିଟ୍ଠଂ ହୋତି କୁଲପୁତ୍ତାନଞ୍ଚ ହଦୟଂ ପୱିସତି ତଥା ୱତ୍ତବ୍ବୋ କଥଂ ? ୟଦି ପଠମା କତ୍ତା ହୋତି, ଦୁତିୟା କମ୍ମଂ ସୱିସେସନଂ ପଠମନ୍ତକତ୍ତଂ ୱୱା କ୍ରିୟାପଦଂ ୱତ୍ତବ୍ବଂ । କ୍ରିୟାପଦଂ ୱୱା ସୱିସେସନଂ ଦୁତିୟନ୍ତକମ୍ମଂ ୱତ୍ତବ୍ବଂ । ୟଦି ସୱିସେସନଂ ପଠମନ୍ତପଦଂ କମ୍ମଂ ହୋତି ତଂ ତସ୍ସ ୱିସେସନଞ୍ଚ ୱୱା ତତିୟନ୍ତକତ୍ତା ୱତ୍ତବ୍ବୋ । ତଂ ୱୱା କ୍ରିୟାପଦଂ ୱତ୍ତବ୍ବନ୍ତି ।

ପଦଥୋ ପନ –

‘ଅଥପ୍ପକାରଣା ଲିଙ୍ଗା ଓଜଞ୍ଞା ( ?) ଦେସକାଲତୋ ।

ସଦ୍ଦଥା ୱିଭଜୀୟନ୍ତି । ନ ସଦ୍ଦାୟେୱ କେୱଲା’ତି ଚ ।

‘ପରଭାୱପଥାପେକ୍ଖଂ ସ-ଅମାଦି ତୁ କାରକଂ,

ପଚ୍ଚୟସ୍ସ ସଧାତୁସ୍ସ ଅଥଭୁତନ୍ତୁ ସାଧନନ୍ତି ଚ ।

‘ଧାତୁ ସଦ୍ଦୋ କ୍ରିୟାୱାଚୀ ପଚ୍ଚୟୋ ସାଧନୱାଚକୋ,

ଅଥସ୍ସ ୱାଚକଂ ଲିଙ୍ଗଂ ୱିଭତ୍ତି ଅଥଜୋତକା ।’

ତି ଚ ଲକ୍ଖଣାନି ସଲ୍ଲକ୍ଖେୱା ଏକେକପଦସ୍ସ ଅଥୱିଗ୍ଗହୋ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ।

ପଦ ୱିଗ୍ଗହୋ ପନ-

‘ଧାୱଥୋ ହି ସିୟା ହେତୁ - ପଚ୍ଚୟଥୋ ସିୟା ଫଲଂ,

ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ଜାନନଥଞ୍ଚ ଇତି ସଦ୍ଦୋ ପୟୁଜ୍ଜତେ ।

ସବ୍ବୱାକ୍ୟେ କ୍ରିୟାସଦ୍ଦୋ ଇତିସଦ୍ଦୋ ଚ ହୋତି ହି ।

କ୍ରିୟାବ୍ୟୁପ୍ପତ୍ତି ନିମିତ୍ତଂ ଇତିସଦ୍ଦେନ ଦୀପିତନ୍ତି,

ଆଦୀନି ଲକ୍ଖଣାନି ସଲ୍ଲକ୍ଖେୱା ୱତ୍ତବ୍ବୋ ।

ଅୟଂ ଅମ୍ହେହି ୱୁତ୍ତୋ ସଦ୍ଦପ୍ପୟୋଗଅଥପ୍ପୟୋଗୋ ୟୋଜନାନଂ ନୟୋ ସବ୍ବଥ ଉପକାରୋ କୁଲପୁତ୍ତେହି ଉଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ ସଲ୍ଲକ୍ଖେତବ୍ବୋୟେୱ ।

ଇତୋ ପରଂ ୟଂ ଅଥତୋ ଚ ରୂପତୋ ଚ ଅପାକଟଂ, ତଂୟେୱ ୱଣ୍ଣୟିସ୍ସାମ ।

ସୁୱିଭତ୍ତ-ୱୀଥି-ଚଚ୍ଚର-ଚତୁକ୍କ-ସିଙ୍ଘାଟକନ୍ନି ସୁୱିଭତ୍ତା ରଥିକାସଙ୍ଖାତା ୱୀଥି ଚଚ୍ଚରସଙ୍ଖାତା ଚତୁକ୍କା ମଗ୍ଗସଧିସଙ୍ଖାତା ସିଙ୍ଘାଟକା ଏଥାତି ସୁୱିୱିଭତ୍ତୱୀଥିଚଚ୍ଚରଚତୁକ୍କସିଙ୍ଘାଟଂ । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ ଅଭିଧାନପ୍ପଦୀପିକାୟଂ;

‘‘ରଚ୍ଛା ଚ ୱିସିଖା ୱୁତ୍ତା ରଟିକା ୱୀଥି ଚାପ୍ୟଥ

ୱ୍ୟୁହୋ ରଚ୍ଛା ଅନିବ୍ବିଦ୍ଧା ନିବ୍ବିଦ୍ଧା ତୁ ପଥଦ୍ଧି ଚ,

ଚତୁକ୍କଂ ଚଚ୍ଚରେ ମଗ୍ଗ-ସଧି-ସିଙ୍ଘାଟକମ୍ଭୱେ’’ତି ।

କାସିକ-କୋଟୁମ୍ବରକାଦି - ନାନାୱିଧୱଥାପଣସମ୍ପନ୍ନନ୍ତି ଏଥ ମହଗ୍ଘୱଥଂ କାସିକଂ କାସିକରଟ୍ଠେ ୱା ଉପ୍ପନ୍ନଂ କାସିକଂ । କୋଟୁମ୍ବରଦେସେ ଜାତଂ ୱଥଂ କୋଟୁମ୍ବରଂ । ଆଦିସଦ୍ଦେନ ଖୋମଂ କପ୍ପାସିକଂ କୋସେୟ୍ୟଂ କମ୍ବଲଂ ସାଣଂ ଭଙ୍ଗନ୍ତି । ଧୱଲୱଥାନି ଚ ଖୋମସ୍ସ ଅନୁଲୋମଭୁତଂ ଦୁକୁଲଂ କୋସେୟ୍ୟସ୍ସ ଅନୁଲୋମଭୁତାନି ପତ୍ତୁନ୍ନପଟ୍ଟ-ସୋମାର-ଚୀନଜ ୱଥାନି ଚ ସଙ୍ଗଣ୍ହାତି । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ ଖୁଦ୍ଦକସିକ୍ଖାଗଥେ ?

ଦୁକୂଲଞ୍ଚେୱ ପତ୍ତୁନ୍ନ - ପତ୍ତଂ ସୋମାରଚୀନଜଂ ଇଦ୍ଧିଜଂ ଦେୱଦିନ୍ନଞ୍ଚ ତସ୍ସ ତସ୍ସାନୁଲୋମକନ୍ତି ।

ତସ୍ସ ଟୀକାୟଞ୍ଚ’ୱାକମୟତ୍ତା ଦୁକୁଲା ସାଣସ୍ସ ଅନୁଲୋମକେହି କତସୁତ୍ତମୟତ୍ତା ପତ୍ତୁଣ୍ଣପଟ୍ଟ-ସୋମାରଚୀନୱଥାନି କୋସେୟ୍ୟସ୍ସ ଅନୁଲୋମାନି ଇଦ୍ଧିଜଦେୱଦିନ୍ନୱଥାନି ଛନ୍ନଂ ୱଥାନଂ ଅନୁଲୋମାନି ତେସଂ ଅଞ୍ଞତରମୟତ୍ତା’ତି ୱୁତ୍ତଂ ।

ତଥ ମିଲିଦପଞ୍ହୋ ଲକ୍ଖଣପଞ୍ହୋ ୱିମତିଚ୍ଛେଦନପଞ୍ହୋ’ତି ଦୁୱିଧୋ’ତି ଏଥ ଧମ୍ମାନଂ ଲକ୍ଖଣପୁଚ୍ଛନୱସେନ ପୱତ୍ତୋ ପଞ୍ହୋ ଲକ୍ଖଣପଞେହା ।ଧମ୍ମାନଂ ଲକ୍ଖଣପଞ୍ହୋ’ତି କଥଚି ଲିଖିତଂ । ଠାନୁପ୍ପନ୍ତିକପଟିହାନୋ’ତି ତସ୍ମିଂ ତସ୍ମିଂ ଗମ୍ଭୀରଥୱିଚାରଣକାଲେ କତ୍ତବ୍ବକିଚ୍ଚସଙ୍ଖାତେ ଠାନେ ଉପ୍ପତ୍ତି ଉପ୍ପଜ୍ଜନଂ ଠାନୁପ୍ପତ୍ତି ସା ଅସ୍ସ ଅଥିତି ଠାନୁପ୍ପତ୍ତିକଂ । ଆରମ୍ମଣେ ପଟିଭାତୀତି ପଟିଭାନଂ, ଞାଣଂ । ଠାନୁପ୍ପତ୍ତିକଂ ପଟିଭାନଂ ୟସ୍ସ ସୋ ଠାନୁପ୍ପତ୍ତିକପଟିଭାନୋ ।

ପଟିବଲୋ ଅତୀତାନାଗତପଚ୍ଚୁପ୍ପନ୍ନାନନ୍ତି ଏଥ ଅଥାନଂ ଜାନିତୁନ୍ତି ପାଠସେସୋ କାତବ୍ବୋ ସୋୟେୱ ୱା ପାଠୋ । ତଥ ଅହଂ ଅତୀତଭୱେ ଦିନ୍ନଦାନୋ ରକ୍ଖିତସୀଲୋ ଭାୱିତଭାୱନୋ କତକଲ୍ୟାଣୋ ଇଦାନି ଞାଣସମ୍ପନ୍ନୋ ଧନୱା ୟସୱା’ତି ଅତୀତଥଂ ଜାନିତୁଂ ପଟିବଲୋ ଇଦାନି ମୟା ଦାନାଦି ପୁଞ୍ଞଂ କତ୍ତବ୍ବଂ ସମ୍ପତ୍ତି ଭୱତୋ । ସମ୍ପତ୍ତି ଭୱେ ଉପ୍ପଜ୍ଜିୱା ସୁଖୀ ହୁୱା ପରିନିବ୍ବାୟିସ୍ସାମୀ’ତି । ଏୱଂ ପଚ୍ଚୁପ୍ପନ୍ନଅନାଗତଥେ ଜାନିତୁଂ ପଟିବଲୋ ନାମ ।

ସମନ୍ତୟୋଗୱିଧାନକିରିୟାନଂ କରଣକାଲେ’ତି ୟୁଞ୍ଜିତବ୍ବୋ ୟୋଗୋ । ସମନ୍ତତୋ ସବ୍ବତୋ ସବ୍ବକାଲେ ୟୋଗୋ ସବ୍ବକାଲେସୁ ସବ୍ବକତ୍ତବ୍ବକମ୍ମାନଂ ୱିଦହନଂ ୱିଧାନଂ ନାମ । ଇଦଞ୍ଚିଦଞ୍ଚ କରିସ୍ସାମି, ଇମସ୍ମିଂ କତେ ଇଦଂ ଭୱିସ୍ସତୀ’ତି ପୁବ୍ବଭାଗେ ଉପାୟେନ କତ୍ତବ୍ବୱିଧାନଂ କିରିୟା ନାମ କରଣକାଲେୟେୱ ଲବ୍ଭତି । ପୁବ୍ବଭାଗେ ଚ କରଣକାଲେ ଚ ନିସମ୍ମକାରୀତି ଅଧିପ୍ପାୟୋ ।

ସେୟ୍ୟଥୀଦନ୍ତି ୟାନି ସଥାନି ତେନ ଉଗ୍ଗହିତାନି ତାନି ସେୟ୍ୟଥିଦଂ ୱିଭଜିସ୍ସାମୀତି ଅଥୋ ଅନେକଥତୋ ମହନିଦାନସୁତ୍ତୱଣ୍ଣନାୟଞ୍ଚ ଏୱମେୱଥୋ ୱୁତ୍ତୋ’ ସେୟ୍ୟଥିଦଂ କତମାନୀ’ତି କେଚି ୱଦନ୍ତି । ତଂ’କତମେ ପଞ୍ଚୁପାଦାନକ୍ଖଧା ? ସେୟ୍ୟଥିଦଂ ? ରୂପୂପାଦାନକ୍ଖଧୋ’ତିଆଦିନା ନୟେନ ସମେତି । ତେସୁ ଚ ଏକୂନୱୀସତିସଥେସୁ ।

ସୁତୀତି ଏଥ ସୁୟ୍ୟତେ ଧମ୍ମୋ ଏତାୟାତି ସୁତି, ୱେଦୋ ।

ସମ୍ମୁତୀତି ସଦ୍ଦଗନ୍ଥୋ । ସେସା ସଙ୍ଖ୍ୟାଦୟୋପି ଚ କତ୍ତୁୟୋନକତ୍ତା ବାହିର ସଥେସୁ ୟଦି ଦିସ୍ସନ୍ତି ତେ ସୁଗହେତବ୍ବା ୟେୱାତି ।

ଭତ୍ତୱିସ୍ସଗ୍ଗକରଣଥାୟାତି ଭତ୍ତକିଚ୍ଚକରଣଥାୟ ।

ସକିଂ ଏୱଂ ଚକ୍ଖୁଂ ଉଦପାଦୀତି ଅତୀତଭୱେ ତୀସୁ ୱେଦେସୁ ପରିଚୟସତିଞାଣବଲେନ ସକିମେୱ ଏକୁଗ୍ଗହଣୱାରମେୱ ଚକ୍ଖୁ ୱେଦୁଗ୍ଗହଞାଣଚକ୍ଖୁ ଉଦପାଦି । ବହୁତରଂ ଅୱଚାପେୱା ଏକୱାରମେୱ ୱଦାପେୱା ଧାରେତୁଂ ଅସକ୍କୋନ୍ତସ୍ସ ଞାଣଚକ୍ଖୁ ଉଦପାଦୀତି ଅଧିପ୍ପାୟୋ ।

ଆଚରିୟସ୍ସ ଅନୁୟୋଗଂ ଦୱା’ତି’ଆଚରିୟ, ତୁମ୍ହେହି ୟଂ ୟଂ ଇଚ୍ଛଥ, ତଂ ତଂ ମଂ ପୁଚ୍ଛଥ, ଅହଂ ୱିସ୍ସଜେସ୍ସାମି । ବ୍ୟାକାତୁଂ ଅସକ୍କୋନ୍ତସ୍ସ ମେ ଆଚିକ୍ଖଥା’ତି ଆଚରିୟସ୍ସ ଅତ୍ତନୋ ଅନୁୟୋଗଂ ଅନୁୟୁଞ୍ଜନଂ ଚୋଦନଂ ଦୱା । ଏକଚ୍ଚୋ ହି ଅନୁୟୋଗଂ ଦାତୁଂ ସକ୍କୋତି ବ୍ୟାକାତୁଂ ପନ ନ ସକ୍କୋତି । ନାଗସେନଦାରକୋ ପନ ତଦୁଭୟମ୍ପି କାତୁଂ ସକ୍କୋତିୟେୱ ।

ଧମ୍ମଚକ୍ଖୁଂ ଉଦପାଦୀତି’ୟଂ କିଞ୍ଚି ସମୁଦୟଧମ୍ମଂ ସବ୍ବଂ ତଂ ନିରୋଧଧମ୍ମନ୍ତିଧମ୍ମଚକ୍ଖୁ ସୋତାପତ୍ତିମଗ୍ଗଞାଣଂ ନିବ୍ବାନାରମ୍ମଣଂ ହୁୱା ଏୱଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜନାକାରେନ ଉଦପାଦିୟଂ କିଞ୍ଚି ସଙ୍ଖତଂ ଧମ୍ମଜାତଂ ସମୁଦୟଧମ୍ମଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜନସଭାୱଂ ସବ୍ବଂ ତଂ ନିରୋଧଧମ୍ମଂ, ସବ୍ବଂ ତଂ ଧମ୍ମଜାତଂ ନିରୁଜ୍ଝନସଭାୱଂ ଅନିଚ୍ଚଂ ଖୟୱୟଧମ୍ମନ୍ତି ଉଦପାଦି । କସ୍ମା ନିବ୍ବାନାରମ୍ମଣଂୟେୱ ମଗ୍ଗଞାଣମେୱ ଉଦପାଦୀ ?ତି । ତପ୍ପଟିଚ୍ଛାଦକମୋହଧକାରଂ ୱିଦ୍ଧଂସେୱା ଉପ୍ପନ୍ନତ୍ତା ।

(ଦୋସିନା) ଦୋସିତାତି ୱତ୍ତବ୍ବେ ତକାରସ୍ସ ତକାରଂ କୱା ଦୋସିନା’ତି ୱୁତ୍ତଂ ।

ରଥଂ ଆରୁୟ୍ହା’ତି ଏଥ ସାମିକଂ ରମୟତୀତି ରଥୋ’ତି ୱିଗ୍ଗହୋ କାତବ୍ବୋ ।

ରାଜରଥୋ ନାମ ସବ୍ବରତନୱିଚିତ୍ତୋ ଇଚ୍ଛିତବ୍ବୋ ।

(ୱୟହଂ) ୱହନ୍ତୀ ଏତେନାତି ୱୟହଂ ଉପରିମଣ୍ଡପସଦିସପଦରଚ୍ଛନ୍ନସବ୍ବମାଲାଗୁଣ୍ଠିମଂ ୱା ଛାଦେୱାତି ଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ୱୁତ୍ତନୟେନ କତସକଟଂ ୱୟ୍ହଂ ନାମ ।

ସଦମାନିକା’ତି ଉଭୋସୁ ପସ୍ସେସୁ ସୁୱଣ୍ଣରଜତାଦିମୟା ଗୋପାନସିୟୋ ଦୱା ଗରୁଳପକ୍ଖକନୟେନ ସଦମାନିକା’ତି ଅଟ୍ଠକଥାୟଂ ୱୁତ୍ତନୟେନ କତୋ ୟାନୱିସେସୋ ୱୟ୍ହାଦିଦ୍ୱୟଂ ଚେକଥାୟ ଇଧାନୀତଂ

ତିଥକରୋ’ତି’ଉଗ୍ଗହୋ ସୱଣଂ ପୁଚ୍ଛା କଥନଂ ଧାରଣଂ ଇତି ପଞ୍ଚଧମ୍ମୱସେନେୱ ତିଥୱାସୋ ପୱୁଚ୍ଚତୀ’ତି ଏୱଂ ୱୁତ୍ତେ ତିଥୱାସେ ପତିଟ୍ଠାୟ ପରେ ଚ ପତିଟ୍ଠାପେୱା ପିଟକତ୍ତୟତିଥଛେକକରଣେନ ଧମ୍ମତିଥଙ୍କରୋ ।

ନିପୁଣୋ’ତି ବଧାଦୀସୁ ଉପଜାନନସମଥୋ ।

ୱିସାରଦୋ’ତି ପରିସାସୁ ଭୟରହିତୋ ।

ସାମୟିକୋ’ତି ଦେସଜଭାସାସଙ୍ଖାତସମୟକୁସଲୋ ସକସମୟସମୟନ୍ତରଚ୍ଛେକଞାଣୱନ୍ତୋ ।

ପଟିଭାଣୋ’ତି କଲ୍ୟାଣୱାକ୍ୟ ସଙ୍ଖ୍ୟାତପଟିଭାଣୱନ୍ତୋ ।

ମେଧାୱୀତି ଧମ୍ମୋଜପଞ୍ଞାୟ ମେଧାୱୀ । ଧମ୍ମୋଜପଞ୍ଞା ନାୟ ଞାନଗତୋ ପଣ୍ଡିତୋ’କିଂ ସୁତଂ କିଂ ୱା ସୁଣାମି, କିଂ କୁସଲଂ ଗୱେସିନ୍ତି’ ୟାୟ ୱିଚାରେତି ସା ଧମ୍ମୋଜପଞ୍ଞା ନାମ ।

ଆୟସ୍ମାପି ଖୋ ନାଗସେନୋ ପଟିସମ୍ମୋଦି…ପେ॰… ଆରାଧେସିତି ୟେନେୱ ସମ୍ମୋଦନିୟୱଚନେନ ଥେରୋ ରଞେଞା ମିଲିଦସ୍ସ ଚିତ୍ତଂ ଆରାଧେସି ତୋସେସି ତେନେୱ ସମ୍ମୋଦନୀୟୱଚନେନ ରଞ୍ଞା ସଦ୍ଧିଂ ପଟିସମ୍ମୋଦୀତି ୟୋଜନା ।

ଞାୟାମୀତି ଞାତୋ ପାକଟୋ ହୋମି ।

ଅପି ଚ ଖୋ ମହାରାଜ …ପେ॰… ନାଗସେନୋ’ତି ୟଂ ଇଦଂନାଗସେନୋ’ତି ନାମଂ ଏସା ସଙ୍ଖା ସମଞ୍ଞା ପଞ୍ଞତ୍ତି ୱୋହାରୋ ନାମମତ୍ତଂ ହୋତୀତି ୟୋଜନା ।

(ସଙ୍ଖା) ଏଥ ଚ ସଙ୍ଖାୟତୀତି ସଙ୍ଖା । ସଙ୍କଥିୟତୀତି ଅଥୋ କିନ୍ତି ସଙ୍କଥିୟତି ? ପରସ୍ସାତି ଅତ୍ତା’ତି ଭୱୋ’ତି ପୋସୋ’ତି ପୁଗ୍ଗଲୋ’ତି ନରୋ’ତି ମାଣୱୋ’ତି ତିସ୍ସୋ’ତି ଦତ୍ତୋ’ତି ମଞ୍ଚପୀଠଂ ଭିସିବିମ୍ବୋ ହନନ୍ତି ୱିହାରୋ ପରିୱେଣଂ ଦ୍ୱାରଂ ୱାତପାନନ୍ତି । ଏୱଂ ଅନେକେହି ଆକାରେହି ସଙ୍କଥୀୟତିତି ସଙ୍ଖା ।

ସମଞ୍ଞା ସମ୍ମା ଞାୟତୀତି କିନ୍ତି ଞାୟତୀ ?ତି । ଅହନ୍ତି ମମନ୍ତି…ପେ॰… ଦ୍ୱାରଂ ୱାତପାନନ୍ତି ସମ୍ମା ଞାୟତୀତି ସମଞ୍ଞା ।

(ପଞ୍ଞତ୍ତି) ପଞ୍ଞାପୀୟତୀତି ପଞ୍ଞତ୍ତି ।

(ୱୋହାରୋ) । କିନ୍ତି ପଞ୍ଞାପୀୟତୀତି…ପେ॰… ୱୋହରୀୟତୀତି ୱୋହାରୋ । କିନ୍ନି ୱୋହରୀୟତିତି । ଅହନ୍ତି ମମନ୍ତି…ପେ॰… ଦ୍ୱାରଂ ୱାତପାତନ୍ତି ୱୋହରୀୟତୀତି ୱୋହାରୋ । ଇମେହି ଚତୁହି ସଙ୍ଖାଆଦୀହି ପଦେହୀ ନାମପଞ୍ଞତ୍ତିୟେୱ ଅଧିପ୍ପେତା ନାମମତ୍ତନ୍ତି ଦସ୍ସନତୋ ।

ସଚେ ୱଂ ମହାରାଜ ପଣ୍ଡିତୱାଦା ସଲ୍ଲପିସ୍ସସୀତି ୱଂ ସଚେ ମୟା ସଦ୍ଧିଂ ପଣ୍ଡିତାନଂ ସଲ୍ଲାପେନ ।

ଆୱେଠନମ୍ପି କୟିରତି ନିବ୍ବେଠନମ୍ପି କୟିରତୀ’ତି ପଞ୍ହପୂଚ୍ଛନୱସେନ ୱେଠନଂ ପଣ୍ଡିତେହି କୟିରତି ପଞ୍ହୱିସ୍ସଜ୍ଜନୱସେନ ୱେଠନଂ ପଣ୍ଡିତେହି କୟିରତି ପଞ୍ହୱିସ୍ସଜ୍ଜନୱସେନ ନିବ୍ବେଠନମ୍ପି କୟିରତି ।

ନିଗ୍ଗହୋ’ପି କୟିରତୀ’ତି ନାଗସେନଥେରୋ ମୁସାଭଣତୀତିଆଦିନା ନିଗ୍ଗହନୟେନ ଅଞ୍ଞପଣ୍ଡିତାନଂ ନିଗ୍ଗହଣୱଚନଂ ଅଞ୍ଞପଣ୍ଡିତେହି କୟିରତି । ଅପି ଚ କଥାୱଥୁପ୍ପକରଣେ ଆଗତୋ ସବ୍ବନିଗ୍ଗହୋ ନିଗ୍ଗହୋୟେୱ ।

ପଟିକ୍କମମ୍ପୀ’ତି ୱଂ ମହାରାଜ’ରାଜା ମିଲିଦୋ ଜମ୍ବୁଦୀପେ ଅଗ୍ଗରାଜା କସ୍ମା ମୁସା ଭଣସୀ’ତିଆଦିନା ପଟିକ୍କମମ୍ପି କୟିରତି ।

ୱିସେସୋ ‘ପୀତି’ସମ୍ପନ୍ନଂ ମୁନିନୋ ଚିତ୍ତଂ, ‘କମ୍ମନା ବ୍ୟତ୍ତତ୍ତେନ ଚ ୱିଜ୍ଜାଚରଣସମ୍ପନ୍ନଂ ଧମ୍ମଗତାନଂ ପସଂସତୀ’ତିଆଦିନା ଗୁଣପସଂସନସଙ୍ଖାତ ୱିସେସୋ । ଇଧ ପନ କଲ୍ଲୋ’ସି ଭନ୍ତେ’ତିଆଦି ପଟିଗ୍ଗହଣୱିସେସୋ’ତି’ସମ୍ପନ୍ନଂ ମୁନିନୋ ଚିତ୍ତଂ…ପେ॰… ଧମ୍ମଗତାନଂ ଅନୁମୋଦସୀ’ତିଆଦିନା ଗୁଣପସଂସନସଙ୍ଖାତୋ ପଟିଗ୍ଗହଣୱିସେସୋ । ଇଧ ପନ ସାଧୁ ଖୋ ୱଂ ମହାରାଜ ରଥଂ ଜାନାସୀ’ତିଆଦି । ଏକଂ ୱଥୁଂ ପଟିଜାନନ୍ତୀତି କଲ୍ୟାଣମଣିଆଦିକଂ ଅଞ୍ଞତରଂ ଏକଂ ୱଥୁଂ କଲ୍ୟାଣଂ ୱା ଅଥି ନଥିତି ପଟିଜାନନ୍ତି ପଠମଦିୱସେ ତୟୋ ପଞ୍ହା ରଞ୍ଞା ପୁଚ୍ଛିତା ନାମପଞ୍ଞତ୍ତିପଞ୍ହୋ ସତ୍ତୱସ୍ସିକପଞ୍ହୋ ୱୀମଂସନପଞ୍ହୋ ।

ଭନ୍ତେ ନାଗସେନ ପୁଚ୍ଛିସ୍ସାମୀତି …ପେ॰… କିମ୍ପନ ମହାରାଜ ତୟା ପୁଚ୍ଛିତନ୍ତି ତତିୟୋ ୱୀମଂସନପଞ୍ହୋ ଠାନୁପ୍ପତ୍ତିକପଟିହାନଜାନନଥାୟ ୱୀମଂସନୱସେନ ପୁଚ୍ଛିତତ୍ତା ୱିମଂସନପଞ୍ହୋ ନାମ । ତଥ’ପୁଚ୍ଛିତୋ ମେ ଭନ୍ତେ’ତି ଇଦଂ ରଞ୍ଞା ଅତ୍ତନା ହେଟ୍ଠା ପୁଚ୍ଛିତେ ଦ୍ୱେ ପଞ୍ହେ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ।

ୱିସ୍ସଜ୍ଜିତଂ ମେ’ତି ଇଦମ୍ପି ଥେରେନ ଅତ୍ତନା ହେଟ୍ଠା ୱିସ୍ସଜ୍ଜିତେ ଦ୍ୱେ ପଞ୍ହେ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ।

ନାଗସେନୋ ନାଗସେନୋ’ତି ସଜ୍ଝାୟଂ କରୋନ୍ତୋ ପକ୍କାମୀତି ରଞ୍ଞା ନାଗସେନଥେରେ ବହୁମାନଗାରୱୋ କତୋ’ତି ଦୀପେତୁଂ ବୁଦ୍ଧଘୋସାଚରିୟେନ ୱୁତ୍ତଂ ଅଗାରୱୋ ହି ପୁଗ୍ଗଲୋ ଗରୁଟ୍ଠାନିୟଂ ପୁଗ୍ଗଲଂ ଦିସ୍ୱାପି ସୁୱାପି ଜାନିୱାପି ଅପସ୍ସନ୍ତୋ ଅସୁଣନ୍ତୋ ଅଜାନନ୍ତୋ ୱିୟ ହୋତୀତି । ତତ୍ରାୟଂ ୱଚନଥୋ ? ଆଗୁଂ ପାପଂ ନ କରୋତୀତି ନାଗୋ । ସେନ୍ତି ସୟନ୍ତି ଏତେନ ୱାଦପଚ୍ଚଥିକା ଜନାତି ସେନୋ ନାଗୋ ଚ ସୋ ସେନୋ ଚାତି ନାଗସେନୋ ସାମଞ୍ଞାଦୀସୁ ଚତୁସୁ ନାମେସୁ ଇଦଂ କିତ୍ତିମନାମଂ ।

ସୁଟ୍ଠୁ ଥେରୋ ଅବଭନୁମୋଦୀତି’ସାଧୁ ସୁଟ୍ଠୁ’ତି ୱଚନେନ । ଅନ୍ତରାମଗ୍ଗେ ପୁଚ୍ଛିତୋ ଅନଥକାଲପଞ୍ହୋ ।

କତମେଥ ନାଗସେନୋ’ତି କତମୋ ଧମ୍ମୋ ଏତସ୍ମିଂ ୱଚନେ ନାଗସେନୋ ନାମ ହୋତୀତି ପୁଚ୍ଛି ।

ଜୀୱୋ’ତି ଜୀୱଭୁତୋ ୱାୟୋ ।

ଅସ୍ସାସପସ୍ସାସା ନାମେତେ କାୟସଙ୍ଖାରୋ’ତି ଥେରୋ ଅଭିଧମ୍ମକଥଂ ଅକାସୀତି ଇମିନା ଅନନ୍ତକାୟସ୍ସ ଏତେ ଅନ୍ତୋ-ପୱିସନ-ବହି-ନିକ୍ଖମତୱାତା ଅସ୍ସାସପସ୍ସସା ନାମ କରଜକାୟେନ ଅଭିସଙ୍ଖରୀୟନ୍ତି, ତସ୍ମା କାୟସଙ୍ଖାରା ଚ ହୋନ୍ତି, ତେନେୱ ଜୀୱେନ ନାଗସେନୋ ନାଗସେନୋ’ତି ଇମିନା ନାମମତ୍ତଂ ଗଣ୍ହାତି ନ ପୁଗ୍ଗଲୋ ଜୀୱୋ ଗହେତବ୍ବୋ’ତି ଥେରୋ ଅଭିଧମ୍ମକଥଂ ଅକାସି ।

ଉପାସକତ୍ତଂ ପୱେଦେସୀ’ତି ଅତ୍ତସନ୍ନିୟ୍ୟାତନେନ ସିସ୍ସଭାୱୂପଗମନେନ ପଣିପାତେନ ସମାଦାନେନାତି ଚତୁସୁ ସରଣଗମନୂପାୟେସୁ ସମାଦାନେନ ରତନତ୍ତୟସ୍ସ ଚ ଥେରସ୍ସ ଚ ଉପାସକଭାୱଂ, ବୁଦ୍ଧଂ ସରଣଂ ଗଚ୍ଛାମି, ଧମ୍ମଂ ସରଣଂ ଗଚ୍ଛାମି, ସଙ୍ଘଂ ସରଣଂ ଗଚ୍ଛାମି, ତଞ୍ଚ ସରଣଂ ଗଚ୍ଛାମି, ଉପାସକଂ ମଂ ଧାରେହି ଅଜ୍ଜତଗ୍ଗେ ପାଣୁପେତଂ ସରଣଂ ଗତନ୍ତି ।

ଅନନ୍ତକାୟପଞ୍ହୋ ଚତୁଥୋ ।

କିମ୍ହି ହୋତି କଥାସଲ୍ଲାପୋ’ତି କିମ୍ହି କାରଣେ ନିମିତ୍ତଭୁତେ କଥାସଲ୍ଲାପୋ ହୋତି । କିମ୍ପୟୋଜନୋ କଥାସଲ୍ଲାପୋ’ତି ଅଧିପ୍ପାୟୋ ଇଦଂ ରଞଞା କିମଥାୟ ୱୁତ୍ତଂ ? ଅନୁୟୋଗଦାନଥାୟ ଚେୱ ପୁଚ୍ଛନସ୍ସ ଓକାସଦାପନଥାୟ ଚାତି ଞାତବ୍ବଂ ।

ଅଥେନ ମୟଂ ମହାରାଜ ଅଥିକା ଅଥେନ ହୋତୁ କଥାସଲ୍ଲପୋ’ତି ଇମିନା ଥେରୋ ରଞ୍ଞୋ ଅନୁୟୋଗଞ୍ଚେୱ ଓକାସଞ୍ଚ ଦେତି ତଥ ଅଥେନା’ତି ।

’ଅଥୋ ପୟୋଜନୋ ସଦ୍ଦା’ଭିଧେୟ୍ୟ ୱୁଦ୍ଧିୟଂ ଧନେ,

ୱଥମ୍ହି କାରଣେ ନାସେ ହିତେ ପଚ୍ଛିମପବ୍ବତେ’ତି ।

ଏୱଂ ୱୁତ୍ତେସୁ ଅଥେସୁ ଇଧ ପୟୋଜନଞ୍ଚ ହିତଞ୍ଚ ଲବ୍ଭତି । ତେସୁ ଲୋକିୟଲୋକୁତ୍ତରଫଲଂ ପୟୋଜନଂ ନାମ, ସାସନୱୁଦ୍ଧି ୱା । ୟଥିଚ୍ଛିତଫଲନିପ୍ଫାଦାନୋ ହିନୋତି ପୱତ୍ତତୀତି ହିତଂ । ଦାନସୀଲାଦିଲୋକିୟଲୋକୁତ୍ତରକାରଣଂ ।

କିନ୍ତୀ’ତି କିମ୍ହି ଅସଙ୍ଖତଧାତୁସଙ୍ଖାତେ ନିବ୍ବାନେ ଫଲସଙ୍ଖାତେ ନିବ୍ବାନେ ଇଦଂ ପଚ୍ଚୁପ୍ପନ୍ନଦୁକ୍ଖଂ ନିରୁଜ୍ଝେୟ୍ୟ ।

ଅନୁପାଦାପରିନିବ୍ବାନନ୍ତି ଅରହତ୍ତଫଲସଙ୍ଖାତଂ ଅନୁପାଦାପରିନିବ୍ବାନଂ । ନିବ୍ବାନଞ୍ହି ଦୁୱିଧଂ ଅପଚ୍ଚୟପରିନିବ୍ବାନଂ ଅନୁପାଦାପରିନିବ୍ବାନନ୍ତି । ତେସୁ ଅୱିଜ୍ଜାଦିପଚ୍ଚୟରହିତତ୍ତା ଅସଙ୍ଖତଧାତୁ ଅପଚ୍ଚୟ-ପରିନିବ୍ବାନଂ ନାମ । କିଲେସସଙ୍ଖତ-ପରିନିବ୍ବାନସଙ୍ଖାତଂ ଉପାଦାନ ରହିତତ୍ତା ଅରହତ୍ତଫଲଂ ଅନୁପାଦାପରିନିବ୍ବାନଂ ନାମ ।

ରାଜାଭିନୀତା’ତି ରାଜୂହି ପୀଳିତା ରାଜଭୀତା ୱା ।

ଇଣଟ୍ଟା’ତି ଇଣେନ ପୀଳିତା ।

କଲ୍ଲୋ’ସୀତି ବ୍ୟାକରଣ ଞାଣେନ ଛେକୋ’ସି, ଅଙ୍ଗୁତ୍ତରଟୀକାୟଂ’ ବ୍ୟାକରଣେ ସମଥୋ’ । ପଟିବଲୋ’ତିପି ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତି ୟେୱାତି ।

ପବ୍ବଜ୍ଜାପଞ୍ହୋ ପଞ୍ଚମୋ ।

ସୋପାଦାନୋ’ତି ସକିଲେସୋ ।

ପଟିସଦହନପଞ୍ହୋ ଛଟ୍ଠୋ ।

ୟୋନିସୋ ମନସିକାରେନାତି ଅନିଚ୍ଚଂ ଦୁକ୍ଖନ୍ତି ଉପାୟେନ ପଥେନ ସାରଣଲକ୍ଖଣେନ ଆରମ୍ମଣପଟିପାଦକମନସିକାରେନ ।

ମନସିକାରପଞ୍ହୋ ସତ୍ତମୋ ।

ଉସ୍ସହନଲକ୍ଖଣେ’ତି ସମ୍ପୟୁତ୍ତାନଂ ଆରମ୍ମଣେ ସଂୟୋଜନୱସେନ ଉସ୍ସହନଲକ୍ଖଣେ ଗଣ୍ହନଲକ୍ଖଣେ ୱା ।

ମନସିକାରଲକ୍ଖଣପଞ୍ହୋ ଅଟ୍ଠମୋ ।

ୟୋ ସୀଲକ୍ଖଧୋ ୱରପାତିମୋକ୍ଖିୟୋ’ତି ୟୋ ପାତିମୋକ୍ଖସୀଲସଂୱରସଙ୍ଖାତୋ ବୁଦ୍ଧୁପ୍ପାଦେୟେୱ ଉପ୍ପନ୍ନୋ ସୀଲଗୁଣୋ ସୟଂ ପତିଟ୍ଠାତି ଇଦୁୟାଦୀନଂ ଏକଦସନ୍ନଂ କୁସଲଧମ୍ମାନଂ ନିସ୍ସୟାକାରେନ ନିସ୍ସୟପଚ୍ଚୟୋ ଚେୱ ବଲୱକାରଣଟ୍ଠେନ ଉପନିସ୍ସୟୋ ଚ ପଥୱୀ ଇୱ ସତ୍ତାନଂ ପତିଟ୍ଠା ।

ସୀଲପତିଟ୍ଠାନଲକ୍ଖଣପଞ୍ହୋ ନୱମୋ ।

ଅଞ୍ଞେସଂ ଚିତ୍ତଂ ୱିମୁତ୍ତଂ ପସ୍ସିୱା’ତି ଅଞ୍ଞେସଂ ଅରିୟାନଂ ସୋତାପତ୍ତିଫଲାଦିକେ ଫଲେ ୱିସେସେନ ଅଧିମୁତ୍ତଂ ପକ୍ଖଦନ୍ତଂ ଞାଣଚକ୍ଖୁନା ପସ୍ସିୱା ।

ସଦ୍ଧାଲକ୍ଖଣପଞ୍ହୋ ଦସମୋ ।

ସବ୍ବେ କୁସଲା ଧମ୍ମା’ତି ସବ୍ବେ ଲୋକିୟକୁସଲଧମ୍ମା ଉପ୍ପନ୍ନା ନ ପରିହାୟନ୍ତି ।

ୱୀରିୟଲକ୍ଖଣପଞ୍ହୋ ଏକାଦସମୋ ।

ଅପିଲାପନଲକ୍ଖଣୋ’ତି ଆରମ୍ମଣେ ଅନୁପୱିସନଟ୍ଠେନ ଓଗାହନଲକ୍ଖଣୋ ସପ୍ପଟିଭାଗଧମ୍ମୋ’ତି ପଟିଭାଗେନ ପଚ୍ଚଥିକେନ ସହ ୱତ୍ତନ୍ତୀତି ସପ୍ପଟିଭାଗା ସୁକ୍କୋ ଚ କଣ୍ହପଟିଭାଗେନ ସପ୍ପଟିଭାଗୋ ।

କଣ୍ହସୁକ୍କସପ୍ପଟିଭାଗେ’ତି ଈଦିସପାଠୋ ୟଦି ଅଥି ସୁଦରୋୟେୱ ।

ଅପିଲାପେତୀତି ଅନୁପୱିସନଟ୍ଠେନ ଓଗାହତି ।

ହିତାହିତାନଂ ଧମ୍ମାନଂ ଗତିୟୋ’ତି କୁସଲାକୁସଲାନଂ ଧମ୍ମାନଂ ଇଟ୍ଠାନିଟ୍ଠ-ୱିପାକଦାନଭାୱ-ସଂଖାତ-ନିପ୍ଫତ୍ତିୟୋ ।

ସବ୍ବଥକନ୍ତି ସବ୍ବକିଚ୍ଚେ ନିୟୁତ୍ତଂ ସବ୍ବଲୀନୁଧଚ୍ଚେସୁ ଇଚ୍ଛିତବ୍ବଂ ୱା ।

ସତିଲକ୍ଖଣପଞ୍ହୋ ଦ୍ୱାଦସମୋ ।

ତପ୍ପମୁଖା’ୱାତି ରାଜପ୍ପଧାନା ଇୱ ।

ସମାଧିପଞ୍ହୋ ତେରସମୋ ।

ୟୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ସୋ ଏୱ ସୋ’ତି ୟୋ ପଥୱିଫସ୍ସାଦିପରମଥଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି, ସୋ ଉପ୍ପନ୍ନପୁବ୍ବଧମ୍ମୋ ଏୱ ।

ପଞ୍ଞାଲକ୍ଖଣପଞ୍ହୋ ଚୁଦ୍ଦସମୋ ।

ନାନା-ଏକକିଚ୍ଚକରଣପଞ୍ହୋ ପଣ୍ଣରସମୋ ।

ପଣ୍ଣରସପଞ୍ହୱନ୍ତୋ ପଠମୱଗ୍ଗୋ ସମତ୍ତୋ ।

ୱଂ ପନ ଭନ୍ତେ ଏୱଂ ୱୁତ୍ତେ କିଂ ୱଦେୟ୍ୟାସୀ’ତି ୟଦା ୱଂ ଦହରୋ ତରୁଣୋ ମଦୋ ଉତ୍ତାନସେୟ୍ୟକୋ ଅହୋସି ସୋୟେୱ ୱଂ ଏତରହି ମହନ୍ତୋ’ତି ଇମସ୍ମିଂ ୱଚନେ ମୟା ଚ କେନୱିଧ ପୁଚ୍ଛନୱସେନ ୱୁତ୍ତେ ୱଂ କିଂ ୱଦେୟ୍ୟାସୀତି ୟୋଜନା ।

ଦୁତିୟୱଗ୍ଗେ ପନ ଧମ୍ମସନ୍ତତିପଞ୍ହୋ ପଠମୋ ।

ନ ପଟିସଦହନଜାନନପଞ୍ହୋ ଦୁତିୟୋ ।

ସକିଚ୍ଚୟନ୍ତି ଅତ୍ତନୋ ୱିସୟୋଭାସନକିଚ୍ଚଂ ।

ଆଲିମ୍ପନଂ ୱିଜ୍ଝାପେତୁନ୍ତି ଅଗ୍ଗିଂ ନିବ୍ବାପେତୁଂ

ପଞ୍ଞାନିରୁଜ୍ଝନପଞ୍ହୋ ତତିୟୋ ।

ନିବ୍ବିସଂ ଭତକୋ ୟଥା’ତି ୟଥା ଭତକୋ ଭତକକମ୍ମଂ କୱା ଲକ୍ଖଂ ନିବ୍ବିସଂ ନିବ୍ବିସନ୍ତୋ ଲଭନ୍ତୋ ଦୁକ୍ଖଂ ଜୀୱିତୁଂ ନାଭିନଦତି ମରଣଞ୍ଚ ନାଭିନଦତି ମରଣକାଲଂ ଆଗମେତି, ଏୱମେୱାହଂ କାଲଂ ମରଣକାଲଂ ପଟିକଙ୍ଖାମି ଆଗମେମୀତି ଅଧିପ୍ପାୟୋ ।

ପରୀନିବ୍ବାନପଞ୍ହୋ ଚତୁଥୋ ।

ୟଦି କୁସଲା ନ ଦୁକ୍ଖା’ତି ସୁଖା ୱେଦନା କୁସଲା ୟଦି ସିୟା ସା କୁସଲା ୱେଦନା ନ ଦୁକ୍ଖଭୂତା ।ୟଦି ସିୟା ସା କୁସଲା ନ ହୋତି । କୁସଲଂ ଦୁକ୍ଖନ୍ତି ନ ଉପପଜ୍ଜତୀ’ତି କୁସଲଂ ଦୁକ୍ଖଭୁତନ୍ତି ୱଚନଂ ନ ଉପପଜ୍ଜତୀତି ୱତ୍ତୁଂ ନ ୟୁଜ୍ଜତି । କୁସଲଂ ଦୁକ୍ଖଂ ନ । ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞପଚ୍ଚନୀକତ୍ତା’ତି ରଞ୍ଞୋ ଅଧିପ୍ପାୟୋ । ସଭାୱୋ ପନ ଏୱଂ ନ ହୋତି । କୁସଲା ହି ସୁଖା ୱେଦନା ସଙ୍ଖାରଦୁକ୍ଖେନ ୱିପରିଣାମଦୁକ୍ଖେନ’ପି ଦୁକ୍ଖା । ନେକ୍ଖମ୍ମନିସ୍ସିତଦୋମନସ୍ସସଙ୍ଖାତଦୁକ୍ଖା’ପି ଅନୱଜ୍ଜଟ୍ଠେନ କୁସଲା ସିୟାତି ଥେରୋ ପନ ମୟି ରାଜାନଂ ଅୟୋଗୁଳହିମପିଣ୍ଡପଞ୍ହଂ ପୁଚ୍ଛନ୍ତେ ତଂ ରାଜା ମିଚ୍ଛା ବ୍ୟାକରିସ୍ସତି । ତସ୍ମିଂ ଦୋସଂ ଆରୋପେସ୍ସାମି । ରାଜା ତଂ ମିଚ୍ଛା ବ୍ୟାକରିସ୍ସତି । ତସ୍ମିଂ ଦୋସଂ ଆରୋପେସ୍ସାମି । ରାଜା ତଂ ହରିତୁଂ ଅସକ୍କୋନ୍ତୋ ମଂ ଅଥଜପ୍ପନଂ ୟାଚିସ୍ସତି । ଅଥ ରାଜାତଂ ସଭାୱଥଂ ସଞ୍ଞାପେସ୍ସାମୀତି ମନ୍ୱା ତଂ କିମ୍ମଞ୍ଞସି ମହାରାଜା’ତିଆଦିମାହ । କିନ୍ନୁ ଖୋ ମହାରାଜ ଉଭୋ’ପି ତେ ଦହେୟ୍ୟୁନ୍ତି ଇମସ୍ମିଂ ପୁଚ୍ଛାୱଚନେ ଥେରେନ ୱୁତ୍ତେ ରାଜା ସୀତୁଣ୍ହସମଞ୍ଞାତା ତେଜୋଧାତୁ’ତି ସୁତତ୍ତା ସୀତହିମପିଣ୍ଡସ୍ସ ଖରଖାଦନଭାୱଞ୍ଚ ସଧାୟ ଧାତୁନଂ ଉସ୍ସଦଭାୱଜାନନଞାଣତୋ ୱିରୁଜ୍ଝିୱା’ଆମ ଭନ୍ତେ ଉଭୋ’ପି ତେ ଦହେୟ୍ୟୁନ୍ତି ୱିରୁଦ୍ଧପଟିୱଚନଂ ଅଦାସି ।

ନ ହି ଭନ୍ତେ’ତି ରଞ୍ଞୋ ଅୱଜାନନପଟିକ୍ଖପନଂ ।

ଅଜାନାହି ନିଗ୍ଗହନ୍ତି ଥେରୱଚନଂ । ୟସ୍ମା ତେ ପୁରିମାୟ’ଆମା’ତି ପଟିଞ୍ଞାୟ ପଚ୍ଛିମା’ନ ହି ଭନ୍ତେ’ତି ପଟିଞ୍ଞା ପଚ୍ଛିମାୟ ଚ ପୁରିମା ନ ସଧିୟତୀ । ତସ୍ମା ୱଂ ନିଗ୍ଗହଂ ପତ୍ତୋ । ୱଂ ନିଗ୍ଗହଂ ଦୋସଂ ଅପରାଧଂ ସମ୍ପିଟିଚ୍ଛାହୀ’ତି ଅଥୋ । ଇଦାନି ଉଭିନ୍ନଂ ତତ୍ତାଭାୱଦସ୍ସନୱସେନ ଉଭିନ୍ନଂ ସୀତଲାଭାୱଦସ୍ସନୱସେନ ଚ ତଂ ନିଗ୍ଗହଂ ପାକଟଂ କରୋନ୍ତୋ ୟଦି ତତ୍ତଂ ଦହତୀ’ତିଆଦିମାହ ।

ତଥ– ‘ୟଦି ତତ୍ତଂ ଦହତୀ’ତି ସଚେ ଉଭିନ୍ନଂ ତତ୍ତତା ଦହତି । ୟଦି ତତ୍ତଂ ଦହତୀ’ତି ଚ ଠପନୱଚନଂ ।

ନ ଚ ତେ ଉଭୋ’ତି ଦୋସାରୋପନୱଚନଂ ।

ତେନ ନ ଉପ୍ପଜ୍ଜତୀ’ତି ତେନ ତସ୍ମିଂ ଉଭିନ୍ନଂ ଉଣ୍ହଭାୱକାରଣା ଉଭୋ’ପେତେ ଦହନ୍ତି’ତି ୱଚନଂ ତତ୍ତଭାୱସ୍ସ ଦହନେ ନ ଉପପଜ୍ଜତି, ନ ୟୁଜ୍ଜତି ।

ୟଦି ସୀତଲଂ ଦହତୀତି ସଚେ ଉଭିନ୍ନଂ ସୀତଲଭାୱୋ ଦହତି ତେନ ନ ଉପପଜ୍ଜତୀ’ତି ତସ୍ମା କାରଣା ଉଭିନ୍ନଂ ସୀତଲାଭାୱକାରଣା ଉଭୋ’ପି ତେ ଦହନ୍ତି’ତି ୱଚନଂ ସୀତଲଭାୱସ୍ସ ଦହନେନ ନ ଉପପଜ୍ଜତୀ’ତି ୱତ୍ତୁଂ ନ ୟୁଜ୍ଜତି ପୁନ ତଂ ଦୋସଂ ପାକଟତରଂ କରୋନ୍ତୋ ଥେରୋ କିସ୍ସ ପନ ତେ ମହାରାଜ ଉଭୋ’ପି ଦହନ୍ତିତିଆଦିମାହ ।

(କିସ୍ସ)ତଥ-କିସ୍ସାତି କେନ କାରଣେନ ଉଭୋପି ତେ ଦହନ୍ତୀତି ।

ତେନ ନ ଉପପଜ୍ଜତୀତି କେନ ତସ୍ମା କାରଣା ଏକସ୍ସ ଉଣ୍ହସ୍ସ ଏକସ୍ସ ସୀତଲସ୍ସ ଭାୱକାରଣା ଉଭୋପି ତେ ଦହନ୍ତୀ’ତି ତୟା ୱୁତ୍ତୱଚନଂ ନ ଉପପଜ୍ଜତି ନ ୱଟ୍ଟତି । ଉଭୋପି ତେ ଦହନ୍ତୀତି ୱୁତ୍ତଂ, ଅୟୁତ୍ତମ୍ପି ତୟା ୱୁତ୍ତମେୱ । କୁସଲଂ ଦୁକ୍ଖନ୍ତି ୱତ୍ତୁଂ ୱୁତ୍ତମେୱ କୁସଲଂ ଦୁକ୍ଖନ୍ତି ନ ଉପପଜ୍ଜତୀତି ଇଦଂ ୱଂ କସ୍ମା ୱଦସି ? ୱତ୍ତୁଂ ୟୁତ୍ତୱଚନଂ ନ ୟୁଜ୍ଜତୀତି ୱଦସି ୱତ୍ତୁଂ ଅୟୁତ୍ତୱଚନଂ ୟୁଜ୍ଜତୀତି ୱଦସୀତି ଥେରସ୍ସ ୱଚନେନ ଅତ୍ତନୋ ୱାଦେ ଦୋସଂ ପସ୍ସନ୍ତୋ ତଂ ପରିହରିତୁଂ ଅସକ୍କୋନ୍ତୋ ନୀୱମନୋ ଥେରଂ ଅଥଜପ୍ପନଂ ୟାଚନ୍ତୋ’ନାହଂ ପଟିବଲୋ’ତିଆଦିମାହ ।

ତୟା ୱାଦିନାତି ୟୁତ୍ତମଥଗମ୍ଭୀରୱିଚିତ୍ତପଟିଭାନୱାଦିନା

ସାଧୂ ଅଥଂ ଜପ୍ପେହୀ ତୀ ସାଧୁ ୟାଚାମି । ସୁଖା ୱେଦନା କୁସଲାତି ୱା ଅକୁସଲା ଅବ୍ୟାକତାତି ୱା ଇମସ୍ସ ମୟା ପୁଚ୍ଛିତୱଚନସ୍ସ ଅଥଂ ଜପ୍ପେହି ଦେସେହି ଅଥେନାହଂ ଅଥିକୋ, କିଂ ୱିୱାଦେନାତି ଅଧିପ୍ପାୟୋ ।

ଗେହନିସ୍ସିତାନୀତି ଗେହସଦିସକାମଗୁଣନିସ୍ସିତାନି ତମାରବ୍ଭ ପୱତ୍ତାନୀତି ଅଥୋ ।

ନେକ୍ଖମ୍ମନିସ୍ସୀତାନୀ’ତି ।

ଏଥ

‘ପବ୍ବଜ୍ଜା ପଠମଂ ଧାନଂ ନିବ୍ବାନଞ୍ଚ ୱିପସ୍ସନା

ସବ୍ବେପି କୁସଲା ଧମ୍ମା ନେକ୍ଖମ୍ମନ୍ତି ପୱୁଚ୍ଚତୀ’ତି,

ୱୁତ୍ତନେକ୍ଖମ୍ମେସୁ ନିବ୍ବାନୱିପସ୍ସନାକୁସଲଧମ୍ମସଙ୍ଖାତେ ।

ନେକ୍ଖମ୍ମେ ନିସ୍ସିତାନି ।

ସୁଖୱେଦନାପଞ୍ହୋ ପଞ୍ଚମୋ ।

ସୋ ଚ ଅଞ୍ଞପଞ୍ହେହି ଗମ୍ଭୀରତରୋ, କୁଲପୁତ୍ତେହି ମୟା ୱୁତ୍ତଅଥମତ୍ତେନ ସନ୍ତୋସଂ କୱା ଅତ୍ତନୋ ପଞ୍ଞାନୁଭାୱେନ ଚ ପୁନପ୍ପୁନଂ ଚିନ୍ତେୱା ପୁବ୍ବାପରଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେୱା ୟୋ ମୟା ୱୁତ୍ତଅଥତୋ ୟୁତ୍ତରୋ ସୋ ଅଥୋ ଗହେତବ୍ବୋ ୟେୱାତି ।

ନାମରୂପନ୍ତି ନାମକରଣଟ୍ଠେନ ନମନଟ୍ଠେନ ଚତ୍ତାରୋ ଅରୂପିନୋ ଖଧା ନାମଂ । ଇଧ ୱିପାକନାମଂ ଅଧିପ୍ପେତଂ ସୀତାଦୀହି ରୁପ୍ପନଟ୍ଠେନ ରୂପଂ ନିପ୍ପରିୟାୟତୋ ଛନ୍ନୱୁତିରୂପକୋଟ୍ଠାସସଙ୍ଖାତଂ ନିପ୍ଫନ୍ନରୂପଂ ପରିୟାୟତୋ ଦସୱିଧା ଅନିପ୍ଫନ୍ନରୂପଞ୍ଚ ଚକ୍ଖୁସୋତଘାନଜିୱ୍ହାକାୟଭାୱୱଥୁଦସକସଙ୍ଖାତା ସତ୍ତ ଦସକା, ଚିତ୍ତ ଉତୁ-ଆହାରଜଅଟ୍ଠକା ତୟୋ, ଚିତ୍ତଜ ଉତୁଜସଦ୍ଦୱସେନ ଦ୍ୱେ ସଦ୍ଦା’ତି ଛନ୍ନୱୁତିରୂପକୋଟ୍ଠାସା । ଇଧ ପନ କମ୍ମଜରୂପଂ ଅଧିପ୍ପେତଂ ।

ତେନ କମ୍ମେନ ଅଞ୍ଞଂ ନାମରୂପଂ ପଟିସଦହତୀତି ତେନ କୁସଲାକୁସଲକମ୍ମେନ ଅଞ୍ଞଂ ନାମରୂପଂ ଅଞ୍ଞଂ ଅନାଗତନାମରୂପଂ ସୁଗତିଦୁଗ୍ଗତିପରିୟାପନ୍ନଂ ଇମିନା ପଚ୍ଚୁପ୍ପନ୍ନନାମରୂପେନ ସଦ୍ଧିଂ ପଟିସଦହତି ।

ପୁରିମଂ ଭନ୍ତେ ଅମ୍ବବୀଜଂ ଭୂତଂ ମୂଲକାରଣଭୂତଂ ଅପଚ୍ଚକ୍ଖାୟ ଅୱିଜହିୱା ନିବ୍ବତ୍ତେନ ପଚ୍ଛିମେନ ଅମ୍ବେନ ପୁରିସୋ ଦଣଡପ୍ପତ୍ତୋ ଭୱେୟ୍ୟାତି ୟୋଜନା ।

ନାମରୂପପଟିସଦହନପଞେହା ଛଟ୍ଠୋ ।

ସତ୍ତୋପମାପତିମଣଡିତୋ ।

ଅଧିକାରନ୍ତି ମହନ୍ତଂ ପୂଜାସକ୍କାରଂ । ଅୟଂ ସତ୍ତମୋପଞ୍ହୋ ପୁନ ପୁଚ୍ଛତେ । ଉପମଂ ସୋତୁକାମତାୱସେନ ପୁନ ପୁଚ୍ଛିତୋ’ତି ଞାତବ୍ବଂ ।

ପୁନପଟିସଦହନପଞ୍ହୋ ସତ୍ତମୋ ।

ନାମରୂପପଞ୍ହୋ ଅଟ୍ଠମୋ ।

ଅଦ୍ଧାପଞ୍ହୋ ନୱମୋ ।

ନୱପଞ୍ହୱନ୍ତୋ ଦୁତିୟୋ ୱଗ୍ଗୋ ।

ତତିୟୱଗ୍ଗେ ଅଦ୍ଧାମୁଲପୁଚ୍ଛନପଞ୍ହୋ ପଠମୋ ।

ପଥୱିୟା ଚକ୍କଂଅଲିଖିୱା’ତି ଭମଚକ୍କଂ ପୁନପ୍ପୁନଂ ପରିୱତ୍ତନୱସେନ ଆ ଭୁସୋ ଲିଖିୱା ।

ପୁବ୍ବାକୋଟି ନପଞ୍ଞାୟନ ପଞ୍ହୋ ଦୁତିୟୋ ।

ଖଧା ଚ ଦୁକ୍ଖସ୍ସ ବୀଜାତୀତି ପଟିସଧିଭୁତା ବଧା କେୱଲସ୍ସ ସକଲସ୍ସ ପୱତ୍ତିଦୁକ୍ଖରାସିସ୍ସ ମୁଲକାରଣଭାୱେନ ବୀଜାନି ଏୱଂ ଖଣକୋଟିସଙ୍ଖାତପଟିସଧିବଧତୋ ପୱତ୍ତି ଦୁକ୍ଖୱଡ୍ଢନଂ ସକ୍କା କାତୁନ୍ତି ଅଧିପ୍ପାୟୋ ।

କୋଟିୱଡ୍ଢନପଞ୍ହୋ ତତିୟୋ ।

ଚକ୍ଖୁସ୍ମିଞ୍ଚ ଖୋ ମହାରାଜ ସତି ରୂପେସୁ ଚ ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣଂ ହୋତୀତି ଏଥ ଅଭିଧମ୍ମାୱତାରଟୀକାପରିୟାୟେନ ଏକତୋ ସହଜାତେସୁ ବହୂସୁ ଚକ୍ଖୁପ୍ପସାଦେସୁ ୟଂ ଚକ୍ଖୁ ୱିସଦିତଂ ତଂ ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣସ୍ସ ନିସ୍ସୟପଚ୍ଚୟୋ । ଚକ୍ଖୁସ୍ମିଞ୍ଚାତି ଏକୱଚନଦସ୍ସନତୋ । ରୂପେସୁ ଚା’ତି ବହୁୱଚନସ୍ସ ଦସ୍ସନତୋ ପନ ବହୂନିପି ରୂପାନି ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣସ୍ସ ପୁରେଜାତପଚ୍ଚୟୋ ପଚ୍ଚୟଭାୱ । ୱିସେସ-ସଭାୱତୋତି ଦଟ୍ଠବ୍ବୋ ।

ଅଥି-କେଚି-ସଞ୍ଜାନନପଞ୍ହୋ ଚତୁଥୋ ।

ଭୱନ୍ତାୟେୱ ଖୋ ମହାରାଜ ସଙ୍ଖାରା ଜାୟନ୍ତିତି ଏଥ ଅନ୍ତପ୍ପଚ୍ଚୟୋ ଅତୀତେ ହୋତି । ଅତୀତେ ଭୂତା’ତି ଅଥୋ ।

ଅୟଞ୍ଚ ଗାଥା’ତି ସଦିସଗାଥା । ଅହୁୱା ସମ୍ଭୋତୀତି ଚ ଗାଥା ଖଣିକଗାଥା’ତି ଦଟ୍ଠବ୍ବଂ । ଏୱଞ୍ହି ପୁବ୍ବାପରଂ ସମେତି ।

(ଉତ୍ତରାରଣି) ଅରଣିସହିତେକନ୍ତକିଚ୍ଚକରୋ ଦଣ୍ଡୋ ଉତ୍ତରାରଣି ନାମ ।

ଭୱନ୍ତଜାୟନପଞ୍ହୋ ସତ୍ତୋପମାସହିତୋ ପଞ୍ଚମୋ ।

ୱେଦଗୁପଞ୍ହୋ ଛଟ୍ଠୋ ।

ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣାଦିପଞ୍ହୋ ସତ୍ତମୋ ।

ଫୁସନଲକ୍ଖଣୋ’ତି ଚିତ୍ତାରମ୍ମଣଫୁସନଲକ୍ଖଣୋ । ୟଥା ଚକ୍ଖୁ’ତି ଏଥ ଚକ୍ଖୁପ୍ପସାଦୋ’ପି ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣମ୍ପି ଲବ୍ଭତି ।

ସଙ୍ଘଟ୍ଟନରସୋ’ତି ଇମେସଂ ୱଥାରମ୍ମଣାନଂ ସଙ୍ଘଟ୍ଟନରସୋ ସମ୍ପତ୍ତି ଏତସ୍ସା ତ ଅଥୋ ଲବ୍ଭତି । ୟଦା ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣମ୍ପି ଲବ୍ଭତି । ତଦା ଚିତ୍ତାରମ୍ମଣସଙ୍ଘଟ୍ଟନରସୋ କିଚ୍ଚଂ ଏତସ୍ସେତି ଅଥୋ ଲବ୍ଭତି । ସଙ୍ଘଟ୍ଟନରସୋ’ତି ଚ ପଞ୍ଚଦ୍ୱାରିକଫସ୍ସେ ଲବ୍ଭତି । ନ ମନୋଦ୍ୱାରିକଫସ୍ସେ’ତି ଅୟମିଦିସୋ ଅଥୋ ଅତ୍ଥସାଲିନିୟଂ ୱୁତ୍ତୋ ୟେୱା’ତି ।

ଫୁସନଲକ୍ଖଣପଞ୍ହୋ ଅଟ୍ଠମୋ ।

ୱେଦନାଲକ୍ଖଣପଞ୍ହୋ ନୱମୋ ।

ସଞ୍ଞାଲକ୍ଖଣପଞ୍ହୋ ଦସମୋ ।

ଚେତନାଲକ୍ଖଣପଞ୍ହୋ ଏକାଦସମୋ ।

ୱିଞ୍ଞାଣଲକ୍ଖଣପଞ୍ହୋ ଦ୍ୱାଦସମୋ ।

ୱଡ୍ଢକୀ ସୁପରିକମ୍ମକତଂ ଦାରୁଂ ସଧିସ୍ମିଂ ଅପ୍ପେତୀତି ୱଡ୍ଢକୀ ଜନୋ ସୁଟ୍ଠୁପରିକମ୍ମକତଂ ଦାରୁଂ ସଧିସ୍ମିଂ ଅପ୍ପେତି ପାପେତି ପୱେସେତି ।

ୱିତକ୍କଲକ୍ଖଣପଞ୍ହୋ ତେରସମୋ ।

ୱିଚାରଲକ୍ଖଣପଞ୍ହୋ ଚୁଦ୍ଦସମୋ ।

ଚୁଦ୍ଦସପଞ୍ହୱନ୍ତୋ ତତିୟୱଗ୍ଗୋ ସମତ୍ତୋ । ୱିନିବ୍ଭୁଜିୱା ୱିନିବଭୁଜିୱା’ତି ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞାତୋ ୱିସୁଂ ୱିସୁଂ କୱା ୱିଭଜିୱା ୱିଭଜିୱା ।

ୱଗ୍ଗତୋ ଅତିରେକପଠମପଞ୍ହୋ ୱିଭଜ୍ଜପଞ୍ହୋ ପଠମୋ ।

ନନୁ ଲୋଣମେୱ ଆହରିତବ୍ବନ୍ତି ସକଟେହି ସୁଦ୍ଧଲୋଣମେୱ ବଲିୱଦ୍ଦେହି ଆହରିତବ୍ବଂ ।

ନ ସକ୍କା ମହାରାଜ ଲୋଣମେୱ ଆହରିତୁନ୍ତି ପାଠେନ ଭୱିତବ୍ବନ୍ତି ନକାରୋ ପୋଥକେ ଦିସ୍ସତି ।

ଲୋଣପଞ୍ହୋ ଦୁତିୟୋ, ରଞ୍ଞୋ ଧମ୍ମଲକ୍ଖଣେସୁ ଦଳ୍ହପତିଟ୍ଠାପନଥଂ ଥେରେନ ପଠମଂ ୱୁତ୍ତୋ ।

ଏତ୍ତାୱତା ତେଚତ୍ତାଳୀସ ପଞ୍ହା ସମତ୍ତା ।

ଚତୁଥୱଗ୍ଗେ ନାନାକମ୍ମେହି ମହାରାଜ ନିବ୍ବତ୍ତାନି ନ ଏକେନ କମ୍ମେନା’ତି ଆପାୟିକସତ୍ତାନଂ ପଞ୍ଚାୟତନାନି ନାନାଅକୁସଲକମ୍ମେହି ନିବ୍ବତ୍ତାନି ସୁଗତିପରିୟାପନ୍ନସତ୍ତାନଂ ପଞ୍ଚାୟତନାନି ନାନାକୁସଲକମ୍ମେହି ଏକେନ କମ୍ମେନ ଏକେନ ପଟିସଧିଜନକକମ୍ମେନେୱ ନିବ୍ବତ୍ତାନି । ଅଭିଧମ୍ମାୱତାରଟୀକାୟଂ ପଟିସଧିକ୍ଖଣେ ମହଗ୍ଗତଚେତନା କଟତ୍ତାରୂପାନଂ କମ୍ମପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ’ତି ୱଚନେନ ପଟିସଧିକ୍ଖଣେ ୱିଜ୍ଜମାନାନଂ ସବ୍ବେସଂୟେୱ କଟତ୍ତାରୂପାନଂ କମ୍ମପଚ୍ଚୟୋ ହୋତୀତି ୱିଞ୍ଞାୟତି । ନାନାଚେତନାହି ତଦା ଇଦ୍ରିୟୁପ୍ପତ୍ତିୟଂ ସତି ଅତିପରିତ୍ତେନ ଚ ମହଗ୍ଗତେନ ଚ କମ୍ମେନ ନିବ୍ବତ୍ତଂ କଟତ୍ତାରୂପଂ ଆପଜ୍ଜେୟ୍ୟ, ନ ଚେକା ପଟିସଧି ଅନେକମ୍ମନିବ୍ବତ୍ତା ହୋତୀ’ତି ।’ସଦ୍ଧିଂ ଏକେନ କମ୍ମେନ ଅନେକିଦିରୟୁପ୍ପତ୍ତି ହୋତୀ’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ୱିଚାରେୱା ୟଂ ୟୁତ୍ତତରଂ ତଂ ଗହେତବ୍ବଂ । ତତ୍ରାୟଂ ୱିଚାରଣାକାରୋ ?

ମହଗ୍ଗତସତ୍ତାନଂ ଇଦ୍ରିୟାନି ଏକେନ ପଟିସଧିଜନକକମ୍ମେନ ନିବ୍ବତ୍ତାନି । ନାଗସେନଥେରୋ ପନ ଅରହା ଖୀଣାସୱୋ ବୁଦ୍ଧମତଞ୍ଞୁ ତସ୍ସ ଅଧିପ୍ପାୟାନୁରୂପେନ କାମାୱଚରକସତ୍ତାନଂ ନାନାକମ୍ମେହି ନିବ୍ବତ୍ତୀତି ଗହେତବ୍ବଂ ।

ନାନାକମ୍ମନିବ୍ବତ୍ତାୟତନପଞ୍ହୋ ପଠମୋ ।

ମହାକୁଲୀନତାତି ଉଚ୍ଚକୁଲୀନତା । ସୋୟେୱ ୱା ପାଠୋ । ଆବାଧ-ୱଣ୍ଣ-ସୁକ୍ଖ-ଭୋଗ-କୁଲୀନଂ ପଞ୍ଞକା ଏତେ ଚୁଦ୍ଦସ ପଞ୍ହା’ପି ସୁଭସୁତ୍ତେ ପକାସିତା’ତି ଅୟଂ ଗାଥା ସୁଖୱାଚୁଗ୍ଗତକରଣଥଂ ପୋରାଣେହି ୱୁତ୍ତା ।

ମନୁସ୍ସନାନାଭାୱପଞ୍ହୋ ଦୁତିୟୋ ।

କିଂ ପଟିଗଚ୍ଚେୱ ୱାୟମିତେନା’ତି ପୁବ୍ବେ ୱାୟାମେନ ସହ ପୱତ୍ତକମ୍ମେନ ୱାୟାମକରଣେନ କିଂ ପୟୋଜନଂ ଅଥି ?

ଅକିଚ୍ଚକରୋ’ତି ଏଥ ୟଥିଚ୍ଛିତଫଲସଙ୍ଖାତଂ କିଚ୍ଚଂ ନ କରୋତୀତି ଅକିଚ୍ଚକରୋ । ଅୟଞ୍ଚ ଅୟୁତ୍ତସମାସୋ । ସଦ୍ଧଂ ମତକଭୋଜନଂ ନ ଭୁଞ୍ଜତୀତି ଅସଦ୍ଧଭୋଜିତିଆଦିକୋ ୱିୟା’ତି ।

ବୁଭୁକ୍ଖିତୋ’ତି ବୁଧାଭିଭୂତୋ ।

ପଟିଗଚ୍ଚକିଚ୍ଚକରଣପଞ୍ହୋ ତତିୟୋ ।

ପଚ୍ଚମାନା’ତି ନିରୟଗ୍ଗୀନା ଡୟ୍ହମାନା ।

ସୋ ନ ତାୱ କାଲଂ କରୋତୀତି ତାୱ ତତ୍ତକଂ ସୋ ନେରୟିକସତ୍ତୋ କାଲଂ ମରଣଂ ନ କରୋତି । କମ୍ମାଧିକତେନା’ତି ପୁବ୍ବେ ଅଧିକତେନ କମ୍ମେନ ମୂଲକାରଣଭୁତେନ ।

ନୱିଲୀୟନପଞ୍ହୋ ଚତୁଥୋ ।

ଆକାସ-ଉଦକ-ପଥୱିଧାରଣପଞ୍ହୋ ପଞ୍ଚମୋ ।

ଅଜ୍ଝୋସାୟା’ତି ତଣ୍ହାୟ ଗିଲିୱା ପରିନିଟ୍ଠପେୱା ।

ନିରୋଧନିବ୍ବାନପଞ୍ହୋ ଛଟ୍ଠୋ ।

ଅଭିଞ୍ଞେୟ୍ୟେ ଧମ୍ମେ’ତି ଅଭିୱିସିଟ୍ଠେନ ଚତୁସଚ୍ଚଞାଣେନ ଜାନିତବ୍ବେ ଧମ୍ମେ, ଚତୁସଚ୍ଚଧମ୍ମେ ।

ନିବ୍ବାନଲଭନପଞ୍ହା ସତ୍ତମୋ ।

ନିବ୍ବାନଜାନନପଞ୍ହୋ ଅଟ୍ଠମୋ ।

ଅଟ୍ଠପଞ୍ହୱନ୍ତୋ ଚତୁଥୋ ୱଗ୍ଗୋ ।

ପଞ୍ଚମୱଗ୍ଗେ ନଥିବୁଦ୍ଧପଞ୍ହୋ ପଠମୋ ।

ବୁଦ୍ଧାନୁତ୍ତରପଞ୍ହୋ ଦୁତିୟୋ ।

ସକ୍କା ଜାନିତୁଂ ବୁଦ୍ଧୋ ଅନୁତ୍ତରୋ’ତି ଇଦଂ ରଞ୍ଞା’ଭଗୱା ବୁଦ୍ଧୋ ଅନୁତ୍ତରୋ’ତି ଥେରଂ ପୁବ୍ବେ ପୁଚ୍ଛିତଂ । ପୁନ କସ୍ମା ୱୁତ୍ତଂ ? ପୁବ୍ବପଞ୍ହୋ ଥେରସ୍ସ ୱିଜାନନଂ ସଧାୟ ପୁଚ୍ଛିତଂ ପୁଚ୍ଛାପଞ୍ହୋ ସବ୍ବପଞ୍ହୋ ଥେରସ୍ସ ୱିଜାନନଂ ସଧାୟ ପୁଚ୍ଛିତଂ । ପୁଚ୍ଛାପଞ୍ହୋ ସବ୍ବପଣ୍ଡିତାନଂ ଜାନନଂ ସଧାୟ ପୁଚ୍ଛିତୋ’ତି ୱିଞ୍ଞାତବ୍ବଂ ।

ସକ୍କା ବୁଦ୍ଧାନୁତ୍ତରପଞ୍ହୋ ତତିୟୋ ।

ବୁଦ୍ଧନେତ୍ତୀୟା’ତି ନିବ୍ବାନଂ ନେତି ଏତାୟ ସଦେୱକେ ଲୋକେ’ତି ନେତ୍ତି, ସୁତ୍ତନ୍ତାଭିଧମ୍ମପାଲି ।

(ବୁଦ୍ଧପଞ୍ଞତ୍ତି) ପଞ୍ଞାୟପୀୟତି ଏତାୟ ଭଗୱତୋ ଆଣା’ତି ପଞ୍ଞତ୍ତି । ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ପଞ୍ଞତ୍ତି ବୁଦ୍ଧପଞ୍ଞତ୍ତି, ୱିନୟପାଲି ।

ୟାୱଜୀୱଂ ସାୱକେହି ୱତ୍ତିତବ୍ବନ୍ତି ଇଦଂ ଥେରେନ’ଆମ ମହାରାଜ ଧମ୍ମୋ ମୟା ଦିଟ୍ଠୋ’ତି ଅୱିସ୍ସଜ୍ଜେୱା କସ୍ମା ୱୁତ୍ତଂ ? ରାଜା ଥେରସ୍ସ ଧମ୍ମଦସ୍ସନଭାୱଂ ପଚ୍ଚକ୍ଖତୋ ଞୱା ୱିଚିତ୍ରପଟିଭାନଂ ସୋତୁକାମୋ ପୁଚ୍ଛତି, ନ ଜାନନଥାୟ ଥେରୋ ତସ୍ସ ଅଜ୍ଝାସୟଂ ଞୱା ଏୱମାହ । ଅଦିଟ୍ଠଧମ୍ମୋ ହି ବୁଦ୍ଧନେତ୍ତିୟା ବୁଦ୍ଧପଞ୍ଞତ୍ତିୟା ୟାୱଜୀୱଂ ୱତ୍ତିତୁଂ ସକ୍କୋତି ।

ଧମ୍ମଦିଟ୍ଠପଞ୍ହୋ ଚତୁଥୋ ।

ନୱସଙ୍କମତିପଞ୍ହୋ ପଞ୍ଚମୋ ।

ୱେଦଗୁ ଉପଲବ୍ଭତୀତି ଅୟମ୍ପଞ୍ହୋ ପୁବ୍ବେ ଚ ପୁଚ୍ଛିତୋ । କସ୍ମା ପୁନ ପୁଚ୍ଛିତୋ ? ପୁବ୍ବପଞ୍ହୋ ଜୀୱୱେଦଗୁଂ ସଧାୟ ପୁଚ୍ଛିତୋ । ଅୟଂ’ୟେ ବ୍ରାହ୍ମଣା ୱେଦଗୁ’ତିଆଦିନା ୱୁତ୍ତଂ ପୁଗ୍ଗଲୱେଦଗୁଂ ସଧାୟ ପୁଚ୍ଛିତୋ । ସୱେ ଥେରୋ’ନ ଉପଲବ୍ଭତୀ’ତି ବ୍ୟାକରିସ୍ସତି, ତସ୍ସ ୱାଦେ ଦୋସଂ ଆରୋପେତୁକାମତାୟ ପୁଚ୍ଛତି । ଥେରୋ ପନ ୱିଜ୍ଜମାନେନ ଅୱିଜ୍ଜମାନପଞ୍ଞତ୍ତିଂ ସଧାୟ’ପରମଥେନ ଖୋ ମହାରାଜ ୱେଦଗୁ ନ ଉପଲବ୍ଭତୀ’ତି ଆହ । ପରମଥେନ ନ ଉପଲବ୍ଭତି, ୱୋହାରତୋ ଉପଲବ୍ଭତୀ’ତି ଥେରସ୍ସ ଅଧିପ୍ପାୟୋ ।

ପୁଗ୍ଗଲୱେଦଗୁପଞ୍ହୋ ଛଟ୍ଠୋ ।

ନ ଖୋ-ପେ ତେନ ରୋପିତାନିତି ତାନି ଅମ୍ବାନି ଅୱହାରିୟାନି ତାନି ଅମ୍ବାନି ପୁରିସେନ ଅୱହରିତାନି ତେନ ସାମିକପୁରିସେନ ରୋପିତାନି ରୋପିତଅମ୍ବଭୁତାନି ନ ହୋନ୍ତିତି ଅଥୋ

ଇମମ୍ହାକାୟ ପଞ୍ହୋସତ୍ତମୋ ।

କୁହିନ୍ତିପଞ୍ହୋ ଅଟ୍ଠମୋ ।

ଉପପଜ୍ଜତି-ଜାନାତି ପଞ୍ହୋ ନୱମୋ ।

ଅଥିବୁଦ୍ଧପଞ୍ହୋ ଦସମୋ ।

ଦସପଞ୍ହସହିତୋ ପଞ୍ଚମୋ ୱଗ୍ଗୋ ।

ସମନ୍ତତୋ ପଗ୍ଘରତୀତି ଅୟଂ ଖୋ ଗୁଥମୁତ୍ତାଦୀହି ଅସୁଚିୱଥୂହି ସମନ୍ତତୋ ପଗ୍ଘରାପେତି ।

ଛଟ୍ଠୱଗ୍ଗେ କାୟଅପ୍ପିୟପଞ୍ହୋ ପଠମୋ ।

ସମ୍ପତ୍ତକାଲପଞ୍ହୋ ଦୁତିୟୋ ।

ଦ୍ୱତ୍ତିଂସ…ପେ॰…ପରିରଞ୍ଜିତୋ’ତି ଏଥ ଦ୍ୱତ୍ତିଂସମହାପୁରିସଲକ୍ଖଣସରୂପଂ ବହୁସୁ ସୁତ୍ତେସୁ ଆଗତଂ । ତଂ ପାକଟଂ ଅସୀତ୍ୟନୁବଞ୍ଜନସୁରୂପଂ ନ ପାକଟଂ ଜିନାଲଙ୍କାରଟୀକାୟଂୟେୱ ଆଗତଂ । ତସ୍ମା ତଂ ଦସ୍ସୟିସ୍ସାମ । କତମାନି ଅସୀତ୍ୟାନୁବ୍ୟଞ୍ଜନନାନି ? ଚିତଙ୍ଗୁଲିତା, ଅନୁପୁବ୍ବଙ୍ଗୁଲିତା, ୱଟ୍ଟଙ୍ଗୁଲିତା, ତମ୍ବନଖତା, ତୁଙ୍ଗନଖତା, ସିନିଦ୍ଧନଖତା, ନିଗୁଳ୍ହଗୋପ୍ଫକତା, ସମପାଦତା, ଗଜସମାନକ୍କମନତା, ସୀହସମାନକ୍କମନତା, ହଂସସମାନକ୍କମନତା, ଉସଭସମାନକ୍କମନତା, ଦକ୍ଖିଣାୱଟ୍ଟଗତ୍ତତା, ସମନ୍ତତୋଚାରୁଜାଣୁମଣଡଲତା, ପରିପୁଣ୍ଣ ପୁରିସବ୍ୟଞ୍ଜନତା, ଅଚ୍ଛିଦ୍ଦନାଭିତା, ଗମ୍ଭୀରନାଭିତା, ଦକ୍ଖିଣାୱଟ୍ଟନାଭିତା, ସୁୱଣ୍ଣକଦଲୁରୁତା, ଏରାୱଣକରସଦିସଭୁଜତା, ଅନୁପୁବ୍ବଗତ୍ତତା, ମଟ୍ଠକଗତ୍ତତା, ସୁଚିଗତ୍ତତା, ସୁୱିଭତ୍ତଗତ୍ତତା, ଅନୁସ୍ସନ୍ନାନୁସ୍ସନ୍ନସବ୍ବଗତ୍ତତା, ଅଲୀନଗତ୍ତତା, ତିଲକାଦିୱିରହିତଗତ୍ତତା, ଅନୁପୁବ୍ବରୁଚିରଗତ୍ତତା, ୱିସୁଦ୍ଧଗତ୍ତତା, କୋଟିସହସ୍ସହଥିବଲଧର ଗତ୍ତତା, ତୁଙ୍ଗନାସତା, ସୁସଣ୍ଠାନନାସତା, ରତ୍ତଦ୍ୱିଜମଂସତା, ସୁସୁକ୍କଦନ୍ତତା, ସୁୱିସୁଦ୍ଧିଦ୍ରିୟତା, ୱଟ୍ଟଦାଠତା, ରତ୍ତୋଟ୍ଠସମବିମ୍ବିତା, ଆୟତୱଦନତା, ଗମ୍ଭୀରପାଣିଲେଖତା, ଆୟତଲେଖତା, ଉଜୁଲେଖତା, ସୁରୁଚିରସଣ୍ଠାନଲେଖତା, ପରିମଣ୍ଡଲକାୟୱନ୍ତତା, ପରିପୁଣ୍ଣକପୋଲତା, ଆୟତୱିସାଲନେତ୍ତତା, ପଞ୍ଚପସାଦୱନ୍ତନେତ୍ତତା, ଆକୁଚିତଗ୍ଗପଖୁମତା, ମୁଦୁତନୁକ-ରତ୍ତଜୀୱ୍ହତା, ଆୟତଜୀୱ୍ହତା, ଆୟତରୁଚିରକଣ୍ଣତା, ନିଗ୍ଗଣ୍ଠିସିରତା, ନିଗ୍ଗୁୟ୍ହସିରତା, ଛତ୍ତସନ୍ତିଭଚାରୁସୀସତା, ଆୟତ-ପୁଥୁଲ-ଲଲାଟ-ସୋଭତା, ସୁସଣ୍ଠାନଭମୁକତା, କଣ୍ହଭମୁକତା, ସୁଖୁମାଲଗତ୍ତତା, ଅତିୱିୟ ଉଜ୍ଜଲିତଗତ୍ତତା, ଅତିୱିୟସୋମ୍ମଗତ୍ତତା, ଅତିୱିମଲଗତ୍ତତା, କୋମଲଗତ୍ତତା, ସିନିଦ୍ଧଗତ୍ତତା, ସୁଗଧତନୁତା, ସମଲୋମତା, ଅତିସୁଖୁମଅସ୍ସାସପସ୍ସାସଧାରଣତା, ସୁସଣ୍ଠାନମୁଖତା, ସୁଗଧମୁଖତା, ସୁଗଧମୁଦ୍ଧତା, ସୁନୀଲକେସତା, ଦକ୍ଖିଣାୱଟ୍ଟକେସତା, ସୁସଣ୍ଠାନକେସତା, ସିନିଦ୍ଧକେସତା, ସଣ୍ହକେସତା, ଅଲୁଲିତକେସତା, କେତୁମାଲାରତନଚିତ୍ତତା । ଦ୍ୱତ୍ତୀଂସପୁରିସଲକ୍ଖଣପଞ୍ହୋ ତତିୟୋ ।

ବ୍ରହ୍ମଚରିୟପଞ୍ହୋ ପଞ୍ଚମୋ ।

ଅସ୍ସୁପଞେହା ଛଟ୍ଠୋ ।

ରସପଟିସଂୱେଦିପଞ୍ହୋ ଅଟ୍ଠମୋ ।

ପଞ୍ଞାପଞ୍ହୋ ଅଟ୍ଠମୋ ।

ସଂସାରପଞ୍ହୋ ନୱମୋ ।

ସତିପଞ୍ହୋ ଦସମୋ ।

ଏୱଞ୍ହି ଭନ୍ତେ ନାଗସେନ ସବ୍ବା ସତି ଅଭିଜାନନ୍ତୀ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ନଥି କଟୁମିକା ସତୀତି ଏୱଂ ମୟା ଚିନ୍ତନାକାରେ ସବ୍ବା ସତି ଅଭିଜାନନ୍ତୀ ସୟଂ ପାକଟା ପରୂପଦେସରହିତା ଉପ୍ପଜ୍ଜତି, କଟୁମିକା ପରିନିବ୍ବଜ୍ଜନ-ପରୂପଦେସ-ସଙ୍ଖାତା କଟୁମସହିତା ସତି ନଥିତି ଅଥୋ ।

ସତି ଅଭିଜାନନପଞ୍ହୋ ଏକାଦସମୋ ।

ଏକାଦସପଞ୍ହସହିତୋ ଛଟ୍ଠୱଗ୍ଗୋ ।

ଅଭିଜାନତୋ’ତି ସତିସହିତଂଅଭିୱିସେସଂଜାନତୋ । କଟୁମିକାୟା’ତି ପରିପୀଳନ-ପରସାସନ-ସଙ୍ଖାତକଟୁମିକାୟ । ଓଲାରିକୱିଞ୍ଞାଣତୋ’ତି ମହନ୍ତେ ଆରମ୍ମଣେ ପୱତ୍ତୱିଞ୍ଞାଣତୋ । ଅହିତୱିଞ୍ଞାଣତୋ’ତି ଦୁକ୍ଖସଙ୍ଖାତଅହିତେ ପୱତ୍ତୱିଞ୍ଞାଣତୋ । ସଭାଗନିମିତ୍ତତୋ’ତି ସଭାଗାରମ୍ମଣତୋ । ୱିସଭାଗନିମିତ୍ତତୋ’ତି ନାମୱଣ୍ଣାଦି - ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞୱିସଦିସାରମ୍ମଣତୋ । କଥାଭିଞ୍ଞାଣତୋ’ତି ପରକଥାସଙ୍ଖାତଅଭିଞ୍ଞାଣତୋ । ଲକ୍ଖଣତୋ’ତି ଗୋଣ-ସକଟ-ଦନ୍ତ-ପିଳକାଦିଲକ୍ଖଣତୋ । ସରଣତୋ’ତି ପରେହି ସରାପନତୋ ମୁଦ୍ଦାତୋ’ତି ଅକ୍ଖରସିକ୍ଖନତୋ । ଭାୱନାତୋ’ତି ଅଭିଞ୍ଞାସସଙ୍ଖାତଭାୱନାତୋ । ପୋଥକନିବଧନତୋ’ତି ପୋଥକେ ଲିଖିତଓୱାଦଅକ୍ଖରଧାରଣତୋ । ଅନୁଭୂତତୋ’ତି ଛନ୍ନଂ ଆରମ୍ମଣାନଂ ଅନୁଭୁତପୁବ୍ବତୋ । ନିବଧନ୍ତୀ’ତି ପୀଳେନ୍ତି । ଲିପିୟା ସିକ୍ଖିତତ୍ତା’ତି ଅକ୍ଖରସ୍ସ ସିକ୍ଖିତତ୍ତା ।

ସତ୍ତମେୱଗ୍ଗେ ସତିଆକାରପଞ୍ହୋ ପଠମୋ ।

ୱସ୍ସସତପଞ୍ହୋ ଦୁତିୟୋ ।

ଅନାଗତପଞ୍ହୋ ତତିୟୋ ।

ଦୂରବ୍ରହ୍ମଲୋକପଞ୍ହୋ ଚତୁଥୋ ।

ବ୍ରହ୍ମଲୋକକସ୍ମୀରପଞ୍ହୋ ପଞ୍ଚମୋ ।

ସତ୍ତବୋଜ୍ଝଙ୍ଗପଞ୍ହୋ ଛଟ୍ଠୋ ।

ପୁଞ୍ଞବହୁତରପଞ୍ହୋ ସତ୍ତମୋ ।

ଜାନାଜାନପଞ୍ହୋ ଅଟ୍ଠମୋ ।

ଉତ୍ତରକୁରୁପଞ୍ହୋ ନୱମୋ ।

ଦୀଘଅଟ୍ଠିକପଞ୍ହୋ ଦସମୋ ।

ଅସ୍ସାସପସ୍ସାସପଞ୍ହୋ ଏକାଦସମୋ ।

ସମୁଦ୍ଦପଞ୍ହୋ ଦ୍ୱାଦସମୋ ।

ଏକରସପଞ୍ହୋ ତେରସମୋ ।

ନଥି ଦୁତିୟଂ ପଞ୍ଞାୟ ଛେଦନନ୍ତି ୟଂ ଛେଦନଂ ପଞ୍ଞାୟ ସଦ୍ଧିଂ ଦ୍ୱୟଂ ତଂ ଛେଦନଂ ନଥିତି ଅଥୋ । ଛେଦନପଞ୍ହୋ ଚୁଦ୍ଦସମୋ । ଭୁତଜିୱପଞ୍ହୋ ପନ୍ନରସମୋ । ଦୁକ୍କରପଞ୍ହୋ ସୋଳସମୋ ଥେରେନ ପଠମଂ ୱୁତ୍ତୋ । ସୋଳସପଞ୍ହସହିତୋ ସତ୍ତମୋ ୱଗ୍ଗୋ ।

ସମ୍ପତି କା ୱେଲା’ତି ଇଦାନି କା ୱେଲା ସମ୍ପତ୍ତା’ତି ୟୋଜନା । ଗମିସ୍ସନ୍ତିତି ତୟା ସଦ୍ଧିଂ ଗମିସ୍ସନ୍ତି । ଭଣ୍ଡତୋ ଭଣ୍ଡାଗାରତୋ । ରାଜଦେୟ୍ୟାନୀତି ରାଜସନ୍ତକାନି ।

ତସ୍ସ ପଞ୍ହୱେୟ୍ୟାକରଣେନ ତୁଟ୍ଠେ ରାଜା’ତି ତସ୍ସ ନାଗସେନଥେରସ୍ସ ଅସୀତିପଞ୍ହୱେୟ୍ୟାକରଣେନ ତୁଟ୍ଠୋ ରାଜା । ଅବ୍ଭନ୍ତରକଥାୟଞ୍ହି ଅଟ୍ଠାସୀତି ପଞ୍ହା ପଠମଦିୱସେ ୱିସଜ୍ଜିତା । ତୟୋ ଦିୱସେ ପାସାଦେ ଭତ୍ତକିଚ୍ଚତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୟାୱ ପଠମୟାମାୱସାନା ଅଟ୍ଠାସୀତି ପଞ୍ହା ୱିସଜ୍ଜିତା ଅହେସୁଂ ।

ବାହିରକଥାପଞ୍ହା ତୟୋ । ତେନ ସଦ୍ଧିଂ ଏକନୱୁତି ପଞ୍ହା ହୋନ୍ତି ।

ଏକନୱୁତୀପଞ୍ହ ପଟିମଣ୍ଡିତା ।

ମିଲିଦପଞ୍ହୱଣ୍ଣନା ସମତ୍ତା ।

ମେଣ୍ଡକପଞ୍ହେ ପନ ଭସ୍ସପ୍ପୱାଦୀତି ୱୋହାରକୁସଲତାୟ ୟୁତ୍ତୱଚନସଙ୍ଖାତଭସ୍ସୱଦନସୀଲୋ । ୱେତଣଡୀତି ଥେରୱାଦେନ ସଦ୍ଧିଂ ୱିରୁଦ୍ଧୱଚନୱଦନସୀଲୋ ।

ୱସନ୍ତୋ ତସ୍ସ ଛାୟାୟାତି ଧମ୍ମଚରିୟ-ଗୁରୁସଦ୍ଧାପଞ୍ଞାଦିଗୁଣମଣ୍ଡିତୋ, ଅସ୍ସଦ୍ଧୋପି ସୋ ତସ୍ସ’ ମେଧାୱୀ ଅମତାଭିମୁଖୋ’ତି ଏୱଂ ୱୁତ୍ତେହି ସୋଭଗ୍ଗଗୁଣେହି ସମନ୍ନାଗତୋ ତସ୍ସ ଥେରସ୍ସ କରୁଣାପଞ୍ଞାୱସେନ ପୱତ୍ତକାରଣାକାରଣହିତୁପମାୟୁତ୍ତିଉପଦେସୱଚନସଙ୍ଖାତଛାୟାୟ ୱସନ୍ତୋ । ତାନି ହି ଥେରସ୍ସ କରୁଣାଞାଣଂ ନାମକାୟତୋ ପୱତ୍ତନ୍ତି ପକତିସରୀରତୋ ପୱତ୍ତଛାୟା ୱିୟ ହୋତୀ ତୀ ।

ଅଦ୍ଦକ୍ଖି ମେଣ୍ଡକେ ପଞ୍ହେ’ତି ଞାଣଚକ୍ଖୁନା ମେଣ୍ଡକେ ଗମ୍ଭୀରେ ପଞ୍ହେ ଅଦ୍ଦକ୍ଖି । ଅଥୱା ସେନକାଦିଭାସିତବ୍ବଂ ଅନେକପରିୟାୟଭାୱେନ ଚେୱ ଅଭୁତଭାୱେନ ଚ ମେଣଡକପଞ୍ହସଦିସେ । ଅଥୱା ଦ୍ୱୀୱଚନୱନ୍ତତ୍ତା ତସ୍ସ ପଞ୍ହସ୍ସ ଦ୍ୱିମେଣ୍ଡକୟୁଦ୍ଧସଦିସେ’ତିପି ୱୁତ୍ତଂ ୱଟ୍ଟତି ।

ପରିୟାୟ ଭାସିତଂ ଅଥି’ତି’ଆନଦ, ମୟାଦ୍ୱେ’ପି ୱେଦନା ୱୁତ୍ତା ପରିୟାୟେନା’ତିଆଦିକଂ ପରିୟାୟୱଚନଂ ଅଥି । କଥଂ ଇମିସ୍ସା ପରିୟାୟନିପ୍ପରିୟାୟଦେସନାଭାୱୋ ଜାନିତବ୍ବୋ ? ଉପେକ୍ଖାୱେଦନା ହି ସନ୍ତମିଂ ପଣୀତେ ସୁଖେ ୱୁତ୍ତା ଭଗୱତା’ତି ଅୟଂ ହେଥ ପରିୟାୟୋ ।

ସଭାୱଭାସିତଂ ଅଥିତି’ତିସ୍ସୋ ଇହ ଭିକ୍ଖୱେ ୱେଦନା ସୁଖା ଦୁକ୍ଖା ଉପେକ୍ଖା ୱେଦନା’ତିଆଦିକଂ ନିପ୍ପରିୟାୟୱଚନଂ ଅଥି । କଥଂ ନିପ୍ପରିୟାୟଭାୱୋ ଜାନିତବ୍ବୋ ? ୱେଦନାସଭାୱୋ ହି ତିୱିଧୋ’ତି ଅୟମେଥ ନିପ୍ପରିୟାୟୋ ଅଥି ।

ସଧାୟଭାସିତନ୍ତି’ତୀହି ଭିକ୍ଖୱେ ଠାନେହି ଜମ୍ବୁଦୀପିକା ମନୁସ୍ସା ଦେୱେ ତାୱତିଂସେ ଉତ୍ତରକୁରୁକେ ଚ ମନୁସ୍ସେ ଅଧିଗଣ୍ହନ୍ତି । କତମେହି ତୀହି ? ସୂରା ସତିମନ୍ତୋ ଇଧ ବ୍ରହ୍ମଚରିୟୱାସୋ’ତିଆଦିକଂ ସଧାୟ ଭାସିତଂ ଅଥି ।’ଇଧ ବ୍ରହ୍ମଚରିୟୱାସୋ’ତି ଇଦଂ ପବ୍ବଜ୍ଜାବ୍ରହ୍ମଚରିୟୱାସନଂ ୱୁତ୍ତଂ ନ ମଗ୍ଗବ୍ରହ୍ମଚରିୟୱାସଂ । ନେୟ୍ୟଥନୀତଥୱଚନଂ ଇଧ ଅନାଗତଂ । ତମ୍ପି ଆହରିୱା ଦସ୍ସେତବ୍ବଂ ।’ୟଂ କିଞ୍ଚି ୱେଦୟିତଂ ସବ୍ବଂ ତଂ ଦୁକ୍ଖନ୍ତି’ଆଦିକଂ ନ୍ୟେଥୱଚନଂ ।’ସୁଖାପି ଖୋ ୱେଦନା ଅନିଚ୍ଚା ସଙ୍ଖତା’ତିଆଦିକଂ ୟଥାରୁତୱସେନ ଜାନିତବ୍ବଂ ନୀତଥୱଚନଂ ଅଥୀତି ।

‘ନେୟ୍ୟଥୱଚନଞ୍ଚେୱ ଅଥୋ ସଧାୟଭାସିତଂ

ପରିୟାୟଭାସିତଞ୍ଚେୱ ଅଥୋ ସଭାୱଭାସିତଂ’,

ଇତି ପଞ୍ଚପ୍ପଭେଦଂ’ୱ ସାସନେ ଜିନଭାସିତଂ

ସଲ୍ଲକ୍ଖେୱାନ ତଂ ସବ୍ବଂ ଅଥଂ ୱଦେଥ ପଣ୍ଡିତୋ’ତି ।

ନ ରହସ୍ସକଂ କାତବ୍ବନ୍ତି ଅଥପଟିଚ୍ଛନ୍ନୱଚନଂ ନ କାତବ୍ବଂ ।

ଗରୁକଂ ପରିଣମତୀତି ଗରୁଭାୱେନ ପରିପାକଂ ଗଚ୍ଛତି ଦଧଭାୱେନ ପାକଟୋ ହୋତିତି ଅଧିପ୍ପାୟୋ ।

ଇତ୍ତରତାୟାତି ଅପ୍ପପଞ୍ଞତାୟ ।

ତିଥୱାସେନାତି

‘ଉଗ୍ଗହୋ ସୱନଂ ପୁଚ୍ଛା କଥନଂ ଧାରଣଂ ଇତି,

ପଞ୍ଚଧମ୍ମୱସେନେୱ ତିଥୱାସୋ ପୱୁଚ୍ଚତୀ’ତି ।

ଏୱଂୱୁତ୍ତତିଥୱାସେନ ।

ସ୍ନେହସଂସେୱା’ତି ପିୟପୁଗ୍ଗଲସଂସେୱନୱସେନ । ମନ୍ତିସହାୟୋ’ତି ମନ୍ତୀ ୱିଚାରଣପଞ୍ଞୋ ସହାୟୋ ଏତସ୍ସାତି ମନ୍ତିସହାୟୋ ।

ମା ହାୟି ଅଥୋ ତେ ଅଭିକ୍କମତୀତି ଅତ୍ତାନୁୱାଦାଦିଭୟେ ଉପ୍ପନ୍ନେ ୱଂ ଏତ୍ତକେନ କାରଣେନ ମା ଭାୟି । କତପୁଞ୍ଞୋ କତଭୀରୁତ୍ତାଣୋ ଞାଣସମ୍ପନ୍ନୋସମ୍ମାପୟୋଗେ ଠିତୋ ନ ଚିରସ୍ସେୱ ଲୋକିୟଲୋକୁତ୍ତରରଥୋ ତେ ଅଭିକ୍କମତି ଅଭିକ୍କମିସ୍ସତି ପୱତ୍ତିସ୍ସତି ।

ଅଲ୍ଲାପୋ’ତି ପଠମାମନ୍ତାନା’ତି କେଚି ୱଦନ୍ତି । ରଟ୍ଠକୱଚନଂ ଆମନ୍ତନା ।

ସକ୍କଚ୍ଚକାରିନା’ତି ହିତକରଣ-ହିତଦେସନ-ହିତଚିନ୍ତନାନଂ ଅଖଣ୍ଡକାରିନା ।

ଖଲିତେ ଧମ୍ମେନ ପଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ’ତି ସମ୍ମାପଟିପତ୍ତିତୋ ୱା ୟୁତ୍ତୱଚନତୋ ୱା ଖଲିତେ ଅନ୍ତେୱାସିକମ୍ହି ଧମ୍ମେନ ସଭାୱେନ ତଂ ତଂ କାରଣଂ ୱୱା ସୀଲାଦିଗୁଣେସୁ ପଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ ।

ମେଣ୍ଡକପଞ୍ହା ଗମ୍ଭୀରଗଣ୍ଠିଗୁୟ୍ହପଞ୍ହା ।

ଅଭିୱଡ୍ଢିୟା ୱାୟମତୀ’ତି ପରିୟତ୍ତିପଟିପତ୍ତିସାସନାନଂ ଅଭିୱଡ୍ଢନଥାୟ ଚତୁପଚ୍ଚୟଦାନାଦିନା ଉପାୟେନ ୱାୟାମଂ କରୋତି ।

‘ଭୱତି ସଙ୍ଘେନ ସମସୁଖୋ ଦୁକ୍ଖି ଧମ୍ମାଧିପତିକୋ’ପି ଚ ।

ସଂୱିଭାଗୀ ୟଥାଥାମଂ ଜିନଚକ୍କାଭିୱଡ୍ଢକୋ

ସମ୍ମାଦିଟ୍ଠିପୁରେକ୍ଖାରୋ ଅନଞ୍ଞସଥୁକୋ ତଥା ।

ସୁରକ୍ଖୋ କାୟକମ୍ମାଦି ସମଗ୍ଗାଭିରତୋ’ପି ଚ

ଅକୁହୋ ନ ୱରୋ ଚକ୍କେ ବୁଦ୍ଧାଦିସରଣଂ ଗତୋ

ଦସ ଉପାସକଗୁଣା ନାଗସେନେନ ଭାସିତା’ତି ।

ଇମା ତିସ୍ସୋ ଗାଥା ।

‘ପଞ୍ଚମଂ ଲହୁ ସବ୍ବଥ ସତ୍ତମଂ ଦ୍ୱିଚତୁଥିସୁ,

ଛଟ୍ଠଂ ତୁ ଗରୁପାଦାନଂ ସେସା ଅନିୟମା ମତା’ତି ।

ଇମିନା ୱୁତ୍ତଲକ୍ଖଣେନ ୱୁତ୍ତା ।

ଲୋକସାଧାରଣୋ’ତି ସତ୍ତଲୋକେନ ସଦିସୋ,

ଅପ୍ପତ୍ତମାନସାନନ୍ତି ଅପପତ୍ତଅରହତ୍ତଫଲାନଂ ।

ଞାଣରତନାରମ୍ମଣେନା’ତି ଅରହତ୍ତମଗଗପଦଟ୍ଠାନସବବଞ୍ଞୁତ ଞାଣୋ ଭଗୱା ସବ୍ବଞ୍ଞୁ ସବ୍ବଦସ୍ସାୱୀ ଦସବଲସମନ୍ନାଗତୋ ଚତୁହି ୱେସରଜ୍ଜେହି ସମନନାଗତୋ ପଭିନ୍ନପଟିସମ୍ଭିଦୋ ଛଳଭିଞ୍ଞୋ ଚ ଅସାଧାରଣଞାଣୋ ଅଟ୍ଠାରସବୁଦ୍ଧଧମ୍ମସମନ୍ନାଗତୋ, ତସ୍ସ ଅରହତ୍ତମଗଗଞାଣଂ ଦସବଲାଦିସବ୍ବଗୁଣଦାୟକଂ ସବ୍ବଞ୍ଞୁତଞାଣଂ ସବ୍ବଞେୟ୍ୟଧମ୍ମଜାନନସମଥନ୍ତି ଭଗୱତୋ ଞାଣରତନାରମ୍ମଣେନ ସକସକଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦେନ ।

ଉବ୍ବତ୍ତୀୟନ୍ତେ’ତି ପକତିପକତିତୋ ୱିପରୀୟନ୍ତୋ ୱିନସ୍ସନ୍ତେ ୱା ।

ନିପ୍ପଭା ଜାତା କୁତିଥିୟା ୱଂ ଗଣୀୱରପୱରମାସଜ୍ଜାତି କୁତିଥିୟା ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠିକା ୱଂ ଭଦନ୍ତଂ ଗଣିୱରପୱରଂ ଗଣିୱରେହି ପରଂ ସେଟ୍ଠଂ ଆସଜ୍ଜ ପୱା ନିପ୍ପଭା ନିଜ୍ଜୋତା ଭୱେୟ୍ୟୁନ୍ତି ୟୋଜନା ।

ମେଣ୍ଡକପଞ୍ହେସୁ ପୂଜାୱଞ୍ଧାୱଞ୍ଧାପଞ୍ହୋ ଅଟ୍ଠୁପମାସହିତୋ ପଠମୋ ।

ୱାହସତଂ ଖୋ ମହାରାଜ ୱୀହୀନଂ ଅଡ୍ଢୁଚୂଳଞ୍ଚ ୱାହା ୱୀହୀ ସତ୍ତମ୍ମଣାନି ଦ୍ୱେ ଚ ତୁମ୍ବା ଏକଚ୍ଛରକ୍ଖଣେ ପୱତ୍ତୱିତ୍ତସ୍ସ ଏତ୍ତକାୱିହୀତି ଲକ୍ଖଂ ଠପୀୟମାନା ପରିକ୍ଖୟଂ ପରିୟାଦାନଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟୁନ୍ତି ଏଥ ସାଦିକଦିୟଡ୍ଢୱାହସତଂ ଥୋକେନ ଉଦ୍ଧଂ ଉପଡ୍ଢାୱାହସତସ୍ସ ପତନାଲିକେ ତୁମ୍ବୋ’ତି ଅଙ୍ଗୁତ୍ତରଟୀକାୟଂ ୱୁତ୍ତଂ । ଅଡ୍ଢଚୂଳନ୍ତି ୱାହସ୍ସ ତସ୍ସ ଅଡ୍ଢାଧିକା ୱାହୱୀହୀ’ତିପି ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ ।

‘କୁଡୁବୋ ପସତୋ ଏକୋ ପଥୋ ତେ ଚତୁରୋ ସିୟୁଂ

ଆଳ୍ହକୋ ଚତୁରୋ ପଥା ଦୋଣଂ ୱା ଚତୁରାଳ୍ହକଂ,

ମାଣିକା ଚତୁରୋ ଦୋଣା ଖାରୀତି ଚତୁମାଣିକା ।

ଖାରିୟୋ ୱୀସ ୱାହୋ’ଥ ସିୟା ତୁମ୍ବୋ ଦସମ୍ମଣଂ

ଆଳହକୋ ନିଥିୟଂ ତୁମ୍ବୋ ପଥୋ ତୁ ନାଳି ନାରିୟଂ,

ୱାହୋ ତୁ ସକଟୋ ଚେକୋ ଦସ ଦୋଣା ତୁ ଅମ୍ମଣ’ନ୍ତି ।

ଅଭିଧାନପ୍ପଦିପିକାୟଂ ୱୁତ୍ତୋ ସକଟପପମାଣୋ ୱାହୋ’ତି ୱିନୟଟୀକାୟମ୍ପନ’ ଦ୍ୱେ ସକଟା ୱାହା ଏକୋ ୱାହୋ’ତି ୱୁତ୍ତଂ । ୱିହୀନଂ ୱାହସତଞ୍ଚ ଅଡ୍ଢଚୂଲଞ୍ଚ ୱାହସତସ୍ସ ଅଡଢଞଚ ଚୂଳଂ ଅଡଢତୋ ଥୋକେନ ଊନଂ ୱା ହୋତି । ୟଥାୱୁତ୍ତୱାହତୋ ଅଧିକାନି ୱୀହିସତ୍ତମ୍ମଣାନି ୱୀହୀନଂ ସତ୍ତ ଅମ୍ମଣାନି ଦ୍ୱେ ଚ ତୁମ୍ବା ହୋନ୍ତୀ’ତି ୟୋଜନା । ୱୀହୀନଂ ସାଧିକଦିୟଡ୍ଢୱାହସତନ୍ତି ଅଧିପ୍ପାୟୋ ।

ଏକଚ୍ଛରକ୍ଖଣେ ପୱତ୍ତଚିତ୍ତସ୍ସା’ତି ଇମସ୍ସ ଲକ୍ଖନ୍ତି ଇମିନା ସମ୍ବଧୋ । ଲକ୍ଖନତି ଚି ଗହଣସଲ୍ଲକ୍ଖଣଥଂ ସମ୍ପଦାନଥେ ଚେତଂ ଉପୟୋଗୱଚନଂ’ ଦିୱାୱିହାରଂ ପାୱିସୀ’ତି ଦିୱାୱିହାରଥାୟ ପାୱିସିତିଆଦିସୁ ୱିୟ । ଲକ୍ଖସଦ୍ଦୋ ଚ ଲକ୍ଖଣୱାଚକୋ । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ ଅଭିଧାନସଥେ ।

‘କଲଙ୍କୋ ଲଞ୍ଛନଂ ଲକ୍ଖଂ ଅଙ୍କୋ’ଭିଞ୍ଞାଣଲକ୍ଖଣଂ,

ଚିଣ୍ହଞ୍ଚାପି ତୁ ସୋଭା ତୁ ପରମା ସୁସମା’ଥ ଚା’ତି ।

ପରିକ୍ଖୟଂ ପରିୟାଦାନନ୍ତି ଖୀଣଭାୱଂ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟୁଂ । ଇମିନା ଦସାଧିକଦିଡ୍ଢୱାହସତୱୀହିତୋ ଅଧିକାନିଏକଚ୍ଛରକ୍ଖଣେ ପୱତ୍ତଚିତ୍ତାନୀ’ତି ଦସ୍ସେତି ।

ଏୱଂ ଏକଚ୍ଛରକ୍ଖଣେ ପୱତ୍ତଚିତ୍ତସ୍ସ ଏତ୍ତକୱୀହିତୋ ଅନେକଭାୱଂ ଦସ୍ସେୱା ଇଦାନି ଏକଚ୍ଛରକ୍ଖଣେ ପୱତ୍ତଚିତ୍ତସ୍ସ ପୁଗ୍ଗଲୱିସେସୱସେନ ୱିସେସଭାୱଂ ଦସ୍ସେତୁଂ ତତ୍ରୀମେ’ତିଆଦିମାହ ।

ତଥ

ତତ୍ରାତି ସତ୍ତୱିଧେସୁ ସତ୍ତେସୁ ।

ଇମେ ସତ୍ତୱିଧା ଚିତ୍ତା ପୱତ୍ତନ୍ତୀତି ଇମାନି ସତ୍ତୱିଧାନି ଚିତ୍ତାନି ପୱତ୍ତନ୍ତି ।

ଅଭାୱିତକାୟା’ତି ପଞ୍ଚୁପାଦାନକ୍ଖଧକାୟେସୁ ଅନିଚ୍ଚାଦିୱସେନ ଅଭାୱିତକାୟା ।

ଅଭାୱିତସୀଲା’ତି ଅଭାୱିତଲୋକୁତ୍ତରସୀଲା ।

ତୀସୁ ଠାନେସୁ’ତି ସକ୍କାୟଦିଟ୍ଠି-ୱିଚିକିଚ୍ଛା-ସୀଲବ୍ବତପରାମାସ ସମୁଗ୍ଘାଟିତଟ୍ଠାନୱସେନ ତୀସୁ ଠାନେସୁ । ଉପରିଭୁମୀସୁ’ତି ସକଦାଗାମିଆଦୀନଂ ପଞ୍ଚକ୍ଖଧସଙ୍ଖାତ ଉପରିଭୁମିସୁ ?

ପଞ୍ଚସୁ ଠାନେସୁ’ତି ହେଟ୍ଠା ୱୁତ୍ତେସୁ ତୀସୁ ଠାନେସୁ ରାଗଦୋସତନୁଟ୍ଠାନଦ୍ୱୟଂ ପକ୍ଖିପିୱା ପଞ୍ଚ ଠାନାନି ୱେଦିତବ୍ବାନି ।

ଦସସୁ ଠାନେସୁ’ତି ହେଟ୍ଠା ପଞ୍ଚଟ୍ଠାନାନି ଚେୱ ଗହିତଗ୍ଗହଣନୟେନ ସକ୍କାୟଦିଟ୍ଠି-ୱିଚିକିଚ୍ଛା-ସୀଲବ୍ବତପରାମାସ-ଲୋଭ-ୱ୍ୟାପାଦ-ସଙ୍ଖାତ-ପ- ଞ୍ଚୋରମ୍ଭାଗୟସଞ୍ଞେଜନସମୁଗ୍ଘାଟିତଦ୍ଧାନୱସେନ ପଞ୍ଚୌଦ୍ଧମ୍ହାଗିୟ ସଂୟୋଜନ ସମୁଗ୍ଘାଟିତଟ୍ଠାନୱସେନେୱ । ଅପରାତି ପଞ୍ଚା’ତି ଦସ ଠାନାନି ୱିପସ୍ସନାୟ ଆରମ୍ମଣଭୁତା ପଞ୍ଚୁପାଦାନକ୍ଖଧା ୟେୱାତି ଗହେତବ୍ବଂ ।

ନାରାଚସ୍ସା’ତି ଉସୁଅଗ୍ଗପୱେସିତ-ଅୟୋମୟ ନାରାୱସ୍ସ

ଦଳ୍ହଂ ଚାପସମାରୂଳ୍ହସ୍ସା’ତି ଦଳ୍ହଚାପଧନୁମ୍ହି ଆରୋପିତସ୍ସ ।

ତଥା’ତି ଭଗୱତୋ ଲହୁକପରିୱତ୍ତନେ । ଉତ୍ତରିକାରଣ’ନ୍ତି ୟମକପାଟିହାରିୟତୋ ଉତ୍ତରିୟଂ ୱୁତ୍ତଂ

ତମ୍ପି ମହାରାଜ ପାଟିହିରନ୍ତି ତମଭଗୱତୋ ଅଗ୍ଗିକ୍ଖଧ-ଉଦକଧାରା-ପୱତ୍ତନ-ସଙ୍ଖାତ-ୟମକପାଟିହୀରଂ ଅତ୍ତନୋ ପରେସଂ ରାଗାଦିପଚ୍ଚନୀକହରଣତୋ ପାଟିହିରଂ ।

ଆୱଜ୍ଜନୱିକଳମତ୍ତକେନା’ତି ଭଗୱତା ଅନୁପ୍ପାଦିତୱସେନ ମନୋଦ୍ୱାରାୱଜ୍ଜନସ୍ସ ହୀନୱସେନ

ସବ୍ବଞ୍ଞୁପଞ୍ହୋ ଦୁତିୟୋ ।

ଛକୋଟ୍ଠାସେ କତେ କପ୍ପେ’ତି ଚତୁସଟ୍ଠିଅନ୍ତରକପ୍ପପମାଣେ ୱିୱଟ୍ଟଟ୍ଠାୟିକପ୍ପେ ଛକୋଟ୍ଠାସେ କତେ ।

ଅତିକ୍କନ୍ତେ ପଠମକୋଟ୍ଠାସେ କିଞ୍ଚି ସାଧିକଦସନ୍ତରକପ୍ପପମାଣେ ୱିଚଟ୍ଟଟ୍ଠାୟିକପ୍ପସ୍ସ ପଠମକୋଟଠାସେ ଅତିକ୍କନ୍ତେ ଦେୱଦତ୍ତୋ ସଙ୍ଘଂ ଭିଦି ଦେୱଦତ୍ତପବ୍ବଜ୍ଜାପଞ୍ହୋ ତତିୟୋ

ୟମନିୟମେ’ତି

‘ୟଂ ଦେହସାଧନାପେକ୍ଖଂ ନିଚ୍ଚଂ କମ୍ମମୟଂ ୟମୋ,

ଆଗନ୍ତଂ ସାଧନଂ କମ୍ମଂ ଅନିଚ୍ଚଂ ନିୟମୋ ଭୱେ ।

ଅହିଂସାସଚ୍ଚମାଧେୟ୍ୟଂ ବ୍ରହ୍ମଚାର ପରିଗ୍ଗହୋ,

ନିଚ୍ଚଂ ସରୀରସୋଚେୟ୍ୟଂ ୟମୋ ନାମାତି ୱୁଚ୍ଚରେ ।

ସନ୍ତୋସ-ମୋନ-ସଜ୍ଝାୟା କିଚ୍ଛାକହାରୋ ଚ ଭାୱନା,

ସୟମ୍ପାକ-ୱନେ ୱାସା-ନିୟମା-ନିଚ୍ଚସାଧ୍ୟତା’ ।

ଏୱଂ ୱୁତ୍ତେ ୟମକମ୍ମେ ଚ ନିୟମକମ୍ମେ ଚ ।

ୟଂ ତଥାଗତୋ…ପେ॰… ଏୱମଧିପ୍ପାୟୋ ଅଥି ୟଂ ୟେନ ଗୁଣେନ ହେତୁ ଭୁତେନ…ପେ॰…ଏୱଂ ଅଧିପ୍ପୟୋ ହୋତି ତଂ ବୁଦ୍ଧାନଂ ଗୁଣଂ ଅଭୁତଂ ଅଥିତି ୟୋଜନା ।

ପରକ୍କମୋ ଦକ୍ଖାପିତୋ’ତି ପାରମୀପୂରଣେ ପରକ୍କମୋ ୱାୟାମୋ ଦକ୍ଖାପିତୋ ପେକ୍ଖାପିତୋ ।

ହିୟ୍ୟୋ ଓଭାସିତା’ତି ଜିନାନଂ ପାରମୀ ଚ ନୟା ଭିୟ୍ୟୋ ଅତିସୟେନ ଓଭାସିତା ।

ଭିଦି ତିଥିୟାନଂ ୱାଦଗଣ୍ଠିନ୍ତି ୱଂ ତିଥିୟାନଂ ମିଚ୍ଛାୱାଦଗଣ୍ଠିଂ ପଭିଦି ।

ଭିନ୍ନା ପରପ୍ପୱାଦକୁମ୍ଭା’ତି ପରପ୍ପୱାଦା ତୟା ଭିନ୍ନା ।

ଗମ୍ଭୀରୋ ଉତ୍ତାନିକତୋ’ତି ଅତିୱିୟ ଗମ୍ଭୀରୋ ପଞ୍ହୋ ତୟା ଉତ୍ତାତୀକତୋ ।

ସମ୍ମାଲଦ୍ଧଂ ଜିନପୁତ୍ତାନଂ ନିବ୍ବାହନନ୍ତି ପରମିଚ୍ଛାୱାଦହରଣେ ଉପାୟସଙ୍ଖାତଂ ନିବ୍ବାହନମୁଖଂ ଜିନପୁତ୍ତାନଂ ଜିନପୁତ୍ତେହି ସୁଟ୍ଠୁ ଲଦ୍ଧଂ ।

ଏୱମେତନ୍ତି ସବ୍ବଂ ହେଟ୍ଠାୱୁତ୍ତୱଚନଂ ତୟା ୱୁତ୍ତଂ ୟଥା ହୋତି ତଂ,

ସବ୍ବଂ ୱଚନଂ ଏୱଂ ସଭାୱତୋ ହୋତୀତି ଅଜ୍ଝାହାରୟୋଜନା ।

ଗଣୀୱରପୱରା’ତି ଆଲପନମେତଂ ଗଣୀନଂ ଗଣପରିସାନଂ ୱରପରମ,

ଅତିସେଟ୍ଠ ୟଥା ତୟା ୱୁତ୍ତଂ ମୟଂ ତଥା ସମ୍ପଟିଚଛାମା’ତି ।

ପଥୱିକମ୍ପନହେତୁପଞ୍ହୋ ଚତୁଥୋ ।

ନଥଞ୍ଞଂ ଚେଥାତି ଏତେସୁ ସଚ୍ଚେସୁ ୱିଜ୍ଜମାନଂ ସଚ୍ଚତୋ ଅଞ୍ଞଂ କାରଣଂ ପଟିୱେଧସ୍ସ ଚ ନଥି ।

ସୀହରଥେନା’ତି ସେଟ୍ଠରଥେନ ମଞ୍ଚରଥେନ । ସୀହସଦ୍ଦୋ ୱା ଉସଭସଦ୍ଦୋ ୱା ଅଞ୍ଞସଦ୍ଦେନ ପୟୁତ୍ତୋ ସେଟ୍ଠୱାଚକୋ ହୋତୀତି ।

ସିୱିରାଜଦିବ୍ବଚକ୍ଖୁପଞ୍ହୋ ପଞ୍ଚମୋ ।

କଲଲଂ ଓସରତୀତି ଇଦଂ ମାତୁୟା ପିଟ୍ଠିକଣ୍ଟକନାଭୀନଂ ମଜ୍ଝଟ୍ଠାନଭୁତେ ଗବ୍ଭପତିଟ୍ଠାନାରହଟ୍ଠାନେ ସନ୍ନିଚିତଂ ପଟିକଲଲସଦିସଂ ମଦରତ୍ତଲୋହିତଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ, ନ କଲଲରୂପଂ ।

ମୁଖପାନେନପି ଦ୍ୱୟସନ୍ତିପାତୋ ଭୱତୀତି ମୁଖପାନେନପି ସହ ମାତା ଚ ଉତୁନୀ ଗବ୍ଭୋ ପଚ୍ଚୁପଟ୍ଠିତୋ’ତି ଦ୍ୱୟସନ୍ନିପାତୋ ଭୱତି ।

ପୁରିମେନ ତଥ କାରଣଂ ୱକ୍ଖାମୀତି ପୁରିମେନ ସାମୱଥୁନା ତେସଂ ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ତିଣ୍ଣଂ ସନ୍ନିପାତାନଂ ଅନ୍ତୋଗଧଭାୱେ କାରଣଂ ୟୂତ୍ତିୱଚନଂ କଥେସ୍ସାମି ।

ତେ ସବ୍ବେ’ତି ୟେ କେଚି ସତ୍ତା ମାତୁଗବ୍ଭଂ ଓକ୍କନ୍ତା ତେ ସବ୍ବେ ସତ୍ତା ୟେ ୱନରୁକ୍ଖାଦୟୋ’ତି ୟୋଜନା ।

ୟୋ କୋଚି ଗଧବ୍ବୋ’ତି ୟୋ କୋୱି ଅତ୍ତନୋ କମ୍ମେନ ତଥ ତଥ ଉପଗନ୍ନବ୍ବସତ୍ତୋ ।

ଗବଭାୱକ୍କନ୍ତିପଞ୍ହୋ ଛଟ୍ଠୋ ।

ସଦ୍ଧମ୍ମୋ’ତି ପଟିସମ୍ଭିଦାପ୍ପତ୍ତଖୀଣାସୱସନ୍ତକାଧିଗମସଦ୍ଧମ୍ମୋ ସୁଦ୍ଧନୟ-ପଟିୱତ୍ତନୱସେନ ପଟିୱେଧସଦ୍ଧମ୍ମୋ ୱା ।

ତଂ ଖୟଂ ପରିଦୀପୟନ୍ତୋ’ତି ତେନ ୱଚନେନ ପୁବ୍ବପଞ୍ଚୱସ୍ସସତପ୍ପ-ମାଣଟ୍ଠାନାରହ-ସଦ୍ଧମ୍ମକ୍ଖୟଂ ପରିଦୀପୟନ୍ତୋ ।

ସେସକଂ ପରିଚ୍ଛିଦୀତି ସେସକଂ ପଚ୍ଛିମପଞ୍ଚୱସ୍ସସତଂ ସଦ୍ଧମ୍ମତିଟ୍ଠନକ୍ଖଣଂ ପରିଚ୍ଛିଦି । ତଂ ଦୀପନାକାରଂ ପରିଚ୍ଛଦନାକାରଞ୍ଚ ଦସ୍ସେନ୍ତୋ ୱସ୍ସସତଂ ସହସ୍ସନ୍ତିଆଦିମାହ ।

ନଟ୍ଠାୟିକୋ’ତି ନଟ୍ଠଧନୋ ।

ୱସ୍ସସତପ୍ପମାଣପଞ୍ହୋ ସତ୍ତମୋ ।

ତତ୍ର ୟେ ତେ ସତ୍ତେ କମ୍ମଂ ୱିବାଧତି ତେ ଇମେ ସତ୍ତା କାରଣଂ ପଟିବାହନ୍ତି, ତେସଂ ତଂ ୱଚନ ମିଚ୍ଛା’ତି ପୋଥକେସୁ ଲିଖିତଂ ତଂ ଦୁଜ୍ଜାନଂ । ତସ୍ମା ୟେ ସତ୍ତେ କମ୍ମଂ ୱିବାଧତି, ତେ ସତ୍ତା କମ୍ମୱିପାକଜା, ଦୁକ୍ଖ ୱେଦନା ୱେଦୟନ୍ତୀତି ୟେ ପନ ସତ୍ତା କାରଣଂ ପଟିବାହନ୍ତି ତେସଂ ତଂ ୱଚନଂ ମିଚ୍ଛା’ତି ପାଠେନ ଭୱିତବ୍ବଂ । ଏୱଞ୍ହି ସତି ପୁବ୍ବାପରଂ ସମେତି ।

ତତ୍ର ୟେ ତେ ନୱୱିଧା’ତି ତତ୍ର ଦସୱିଧେସୁ କୁପ୍ପୱାତେସୁ ୟେ ତେ ନୱୱିଧା କୁପ୍ପୱାତା ।

ନ ତେ ଅତୀତେ ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତିତି ତେ ୱାତା ଅତୀତେ ଭୱେ କମ୍ମବଲେନ ନ ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି । ସେସ ପଦଦ୍ୱୟେ’ପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

ତେହି ତେହି କୋପେହୀ’ତି ତେହି ତେହି ସୀତାଦିକୋପପ୍ପକାରେହି ।

ସକଂ ସକଂ ୱେଦନନ୍ତି ଅତ୍ତନୋ ଅତ୍ତନୋ ଫଲଭୂତଂ ୱେଦନଂ ।

ୱିସମପରିହାରଜା’ତି ଚତୁନ୍ନଂ ଇରିୟାପଥାନଂ ୱିସଦିସହରଣତୋ ଜାତା ୱେଦନା ।

ଓପକ୍କମିକେନା’ତି ଦଣ୍ଡପ୍ପହାରଦିୱସେନ ପରୂପକ୍କମେନ ।

କମ୍ମୱିପାକଜା’ତି କମ୍ମୱିପାକଭୁତପଞ୍ଚକ୍ଖଧତୋ ଜାତା ।

ବହୁତରଂ ଅୱସେସନ୍ତି କମ୍ମୱିପାକଜୱେଦନାତୋ ଅୱସେସଂ ୱେଦୟିତଂ ବହୁତରଂ ।

ନ ସମ୍ଭୱତୀତି ନ ସମ୍ପଜ୍ଜତି ।

ବୀଜଦୁଟ୍ଠତା’ତି ଖେତ୍ତତୋ ଅଞ୍ଞକାରଣଦୁଟ୍ଠତା ।

କମ୍ମୱିପକତୋ ୱା’ତି ଏଥ

‘ୱେମାତୁଭାତିକଂ ପୁବ୍ବେ ଧନହେତୁ ହନିଂ ଅହଂ

ତେନ କମ୍ମୱିପାକେନ ଦେୱଦତ୍ତୋ ସିଲଂ ଖିପି ।

ଅଙ୍ଗୁଟ୍ଠଂ ପିଂସୟୀ ପାଦେ ମମ ପାସାଣସକ୍ଖରା’ତି ।

ଅୟଂ ଗାଥା ୱତ୍ତବ୍ବା ତଥ ଧନହେତୁ’ତି ଦାସିଦାସସଙ୍ଖାତ-ଜଙ୍ଗମଧନ-ହେତୁ । ଧନଞ୍ହି ଥାୱରଜଙ୍ଗମ-ସଂହାରିମ-ଅଙ୍ଗସମ-ଅନୁଗାମିଧନୱସେନ ପଞ୍ଚୱିଧଂ ।

କିରିୟତୋ ୱା’ତି ଦେୱଦତ୍ତସ୍ସ ଉପକ୍କମକିରିୟତୋ ୱା ।

ଭୋଜନଂ ୱିସମଂ ପରିଣମତୀତି କୁଚ୍ଛିଗତଭୋଜନଂ ୱିସମଂ ପରିପକ୍କଭାୱଂ ଗଚ୍ଛତି ।

ତାୟ ଚ ପନ ୱେଦନାୟା’ତି ଇଦଂ କତ୍ତଥେ କରଣୱଚନଂ ।

ନିକାୟୱରଞ୍ଛକେ’ତି ଏଥ ଲଞ୍ଛନ୍ତି ସଞ୍ଚାନନ୍ତି ଏତେନ ଏଥ ୱା ପୁଞ୍ଞପାପାନି ପଣ୍ଡିତଜନାତି ଲଞ୍ଛକୋ’ତି ନିକାୟୱରୋ ଚ ସୋ ଲଞ୍ଛକୋ ଚାତି ୱିଗ୍ଗହୋ ।

ସବ୍ବାକୁସଲଜ୍ଝାପନପଞ୍ହୋ ଅଟ୍ଠମୋ ।

ଇମସ୍ମିଂ ପଞ୍ହେ ଥେରସ୍ସ ଏକଂସିକଂ ବ୍ୟାକରଣଂ ନ ହୋତି । ତସ୍ମା ୱିଚାରେୱା ୟଂ ୟୁତ୍ତରଂ ତଂ ଗହେତବ୍ବଂ । ତତ୍ରାୟଂ ୱିଚାରଣାକାରୋ । ମଗ୍ଗୱଜ୍ଝା ହି କିଲେସା ଅନୁପାଦିନ୍ନକଭୁତା ୟେ ନେୱ ଅତୀତା ଅନାଗତା ନ ପଚ୍ଚୁପ୍ପନ୍ନା । ଉପାଦିନ୍ନକନିରୋଧକଥା ଚ ଅନାଗତଭୱଂ ସଧାୟ କଥିତା ଭଗୱତୋ ଉପ୍ପନ୍ନା ୱେଦନା ଇମସ୍ମିଂ ପଚ୍ଚୁପ୍ପନ୍ନଭୱେୟେୱ ହୋତି । ଅପରାପରୱେଦନିୟକମ୍ମଞ୍ଚ ବୁଦ୍ଧପଚ୍ଚେକବୁଦ୍ଧେହି’ପି ନ ସକ୍କା ନିୱାରେତୁଂ । ତସ୍ମା ଥେରସ୍ସ କମ୍ମୱିପାକତୋ ୱା ଏସା ୱେଦନା ନିବ୍ବତ୍ତା’ତି ୱାଦୋ ୟୁତ୍ତତରୋ’ତି ଗହେତବ୍ବଂ । ୟଦି ଏୱଂ କସ୍ମା ଥେରୋ ଅନେକୱିହିତଂ କଥେସୀ ?ତି । ରାଜା ମିଲିଦୋ ଞାଣଭେଦଂ ଗୱେସନ୍ତୋ ୱିଚିତ୍ରପଟିଭାନଂ ସୋତୁକାମୋ ହୋତି । ତସ୍ସ ଅଜ୍ଝାସୟୱସେନ ଅନେକୱିହିତଂ କଥେସୀ’ତି ପରିହାରୋ ୱତ୍ତବ୍ବୋ ଅଞ୍ଞେସୁ ଈଦିସେସୁ ଠାନେସୁ ୟୁତ୍ତିୟେୱ ଗୱେସିତବ୍ବା, ନ ଏକଚିନ୍ତିନା ଭୱିତବ୍ବନ୍ତି ।

କତସ୍ସ ପତିଚୟୋ’ତି ଚତୁସୁ ସଚ୍ଚେସୁ କତସୋଳସକିଚ୍ଚସ୍ସ ପତିଚୟୋ ପୁନ ୱଡ୍ଢନଂ ନଥି ।

ନିବ୍ବାହିତବ୍ବୋ’ତି ନିବ୍ବେଠେତବ୍ବୋ କଥେତବ୍ବୋ । ପଟିସଲ୍ଲାନନ୍ତି କାୟିକଚେତସିକପଟିସଲ୍ଲାନକିରିୟା । ଅଥତୋ ପନ ପଟିସଲ୍ଲାନଟ୍ଠାନେ ଲହିତବ୍ବା ସମାଧିସତିସମ୍ପଜଞ୍ଞାଦୟୋ କୁସଲା ଧମ୍ମା ପଟିସଲ୍ଲାନଂ ନାମ ।

ରକ୍ଖତୀତି ସମ୍ପରାୟିକଅପାୟାଦିଦୁକ୍ଖତୋ ରକ୍ଖତି ।

ପଟିସଲ୍ଲାନପଞ୍ହୋ ନୱମୋ ।

ତଂ ଇଦ୍ଧିବଲନ୍ତି ତେନ ଇଦ୍ଧିବଲେନ ଲଭିତବ୍ବକପ୍ପକପ୍ପାୱସ୍ସଟ୍ଠାନଂ ।

ଅନ୍ତମସୋ ଅଚ୍ଛରାସଙ୍ଘାତମତ୍ତମ୍ପୀତି ସବ୍ବନ୍ତିମେନ ପରିଚ୍ଛେଦେନ ଅଚ୍ଛରାସଙ୍ଘାତମତ୍ତମ୍ପି କାଲଂ ପଞ୍ଚକ୍ଖଧସଙ୍ଖାତଭୱସ୍ସ ପୱତ୍ତନଂ ନ ୱଣ୍ଣେମି, ଅପ୍ପୱତ୍ତନନିବ୍ବାନମେୱ ୱଣ୍ଣେମୀତି ଅଧିପ୍ପାୟୋ ।

ଇଦ୍ଧିବଲକିତ୍ତନପଞ୍ହୋ ଦସମୋ ।

ଦସପଞ୍ହପଟିମଣ୍ଡିତଅଟ୍ଠମୱଗ୍ଗୱଣ୍ଣନା ସମତ୍ତା ।

ଅଭିଞ୍ଞାୟାହଂ ଭିକ୍ଖୱେ ଧମ୍ମଂ ଦେସେମୀତି ପଞ୍ଚକ୍ଖଧା, ଦ୍ୱାଦସାୟତନାନି, ଅଟ୍ଠାରସ ଧାତୁୟୋ, ଚତ୍ତାରି ସଚ୍ଚାନି, ବାୱୀସତିଦ୍ରିୟାନି, ନୱ ହେତୁ, ଚତ୍ତାରୋ ଆହାରା, ସତ୍ତୱସ୍ସା, ସତ୍ତ ୱେଦନା, ସତ୍ତ ସଞ୍ଞା, ସତ୍ତ ଚେତନା, ସତ୍ତ ଚିତ୍ତାନୀତିଆଦିନା ଅଭିୱିସେସେନ ସବ୍ବଞ୍ଞୁତଞାଣେନ ଜାନିୱା ଧମ୍ମଂ ଦେସେମି ।

ଅଞ୍ଞଂ ଉତ୍ତରିଂ…ପେ॰…ସତନ୍ତି ଖୁଦ୍ଦାନୁଖୁଦ୍ଦକତୋ ଅଞ୍ଞଂ ଉତ୍ତରିଂ ଚତୁପାରାଜିକ - ତେରସ ସଙ୍ଘାଦିସେସ - ତିଂସନିସ୍ସଗ୍ଗିୟ - ଦ୍ୱାନୱୁତି - ପାଚିତ୍ତିୟ - ଚତୁପାଟିଦେସନୀୟ - ସତ୍ତାଧିକରଣ -ସିକ୍ଖାପଦ - ସଙ୍ଖାତଦିୟଡ୍ଢ - ସିକ୍ଖାପଦସତଂ ।

ତେହିପି ନ ଏକଜ୍ଝକତା’ତି ଅତ୍ତନୋ ଚିତ୍ତନିଟ୍ଠା ଏକନ୍ତଭାୱେନ ନ କତା ।

ଧମ୍ମସଣ୍ଠିତପରିୟାୟେନାତି ୟଞ୍ଚ ତଂ ଆପତ୍ତିଂ ଆପନ୍ନୋ ତଞ୍ଚ ୟଥାଧମ୍ମୋ କାରେତବ୍ବୋ’ତି ୱୁତ୍ତଧମ୍ମସଣ୍ଠିତିପରିୟାୟେନ ।

ଖୁଦ୍ଦାନୁଖୁଦ୍ଦକସମୂହନନପଞ୍ହୋ ପଠମୋ ।

ଅନିଚ୍ଚମ୍ପନ ରୂପନ୍ତି ୱିଭଜ୍ଜବ୍ୟାକରଣିୟୋ ପଞ୍ହୋ’ତି ଅନିଚ୍ଚଂ ନାମରୂପଂ, କିଂ । ରୂପମେୱା ?ତି ପୁଟ୍ଠୋ ଅନିଚ୍ଚଂ ନାମରୂପମ୍ପି ଅନିଚ୍ଚା ୱେଦନା ପୀ’ତିଆଦିନା ନୟେନ ୱିଭଜିୱା ବ୍ୟାକାତବ୍ବୋ ୱିଭଜ୍ଜବ୍ୟାକରଣୀୟୋ ନାମା’ତି ଅଥୋ । କିନ୍ନୁ ଖୋ ଚକ୍ଖୁନା ସବ୍ବଂ ୱିଜାନାତୀତି ପୁଗ୍ଗଲୋ ସବ୍ବଂ ଚକ୍ଖୁନା କିଂ ୱିଜାନାତୀତି ଇମସ୍ମିଂ ପଞ୍ହେ କେନାପି ପୁଟ୍ଠୋ’କତମେନ ଚକ୍ଖୁନା ସମନ୍ତଚକ୍ଖୁନା ଉଦାହୁ ମଂସଚକ୍ଖୁନା’ତି ୱୁତ୍ତେ’ଆମା’ତି ୱତ୍ତବ୍ବୋ’ତି ଅୟଂ ପଞ୍ହୋ ପଟିପୁଚ୍ଛାବ୍ୟାକରଣୀୟୋ ପଞ୍ହୋ ନାମାତି ୟୋଜନା ।

ମାଲୁଙ୍କ୍ୟପୁତ୍ତପଞ୍ହୋ ଦୁତିୟୋ ।

ସମୁହତୋ ଭୟହେତୁ ଅରହତୋ’ତି ଭୟହେତୁ ଅରହତୋ ଅରହନ୍ତେନ ସମୂହତୋ ।

ଉନ୍ନତାୱନତା’ତି ସୁଖେ ଉନ୍ନତିଠାନୱସେନ ଉନ୍ନତା ଦୁକ୍ଖେ ମଙ୍କୁୱସେନ ଓନତା

କୁଟିପୁରିସେ’ତି ପାକଟପୁରିସେ ।

ଆହଚ୍ଚପଦନ୍ତି ଭଗୱତୋ ସବ୍ବଞ୍ଞୁତଞାଣେନ ୱିସେସେୱା ୱୁତ୍ତୱଚନଂ ।

ସବ୍ବତସପଞ୍ହୋ ତତିୟୋ ।

ତେନ ତେସଂ ପୱତ୍ତେନା’ତି ତେସଂ ପରିତ୍ତାନଂ ତେଜୱନ୍ତାନଂ ତେନ ପୱତ୍ତେନ ।

ୱିସଂ ଚିକ୍ଖସ୍ସନ୍ତୋ’ତି ୱିସଂ ୱିନାସୟମାନୋ ।

ଉଦ୍ଧମଧୋ ଆଚୟମାନୋ’ତି ସରୀରସ୍ସ ଉଦ୍ଧଂ ସୁଖଂ ୱଡ୍ଢୟମାନୋ ।

ଚୋରାନଂ ଉକ୍ଖିତ୍ତଲଗୁଳନ୍ତୀ ପୋଥକେସୁ ଲିଖିତଂ ୱେରିଚୋରାନଂ ଉକ୍ଖତ୍ତଲଗୁଳମ୍ପୀତି ପାଠେନ ଭୱିତବ୍ବଂ । ୱେରିଚୋରେହି ଉକ୍ଖିତ୍ତମୁଗ୍ଗରଂ ନ ସମ୍ଭୱତୀତି ଅଥୋ ।

ଆହାରଥଂ ୱା ଏରତୀ’ତି ଆହାରକିଚ୍ଚଂ ସମ୍ପାଦେତି ।

ସୂଚିକାୟା’ତି ଉଦ୍ଧ-ୱମନାବାଧେନ ।

ଦୂରୁପଚାରେନା’ତି ଦୁଟ୍ଠପୟୁତ୍ତେନ କାରଣେନ ।

ସତ୍ତାନଂ ରକ୍ଖନଂ ମହାରାଜା ପରିତ୍ତନ୍ତି ମହାରାଜ, ପରିତ୍ତଂ ନାମ ସତ୍ତାନଂ ରକ୍ଖନ୍ତାନଂ ସତ୍ତାନଂ ଅନୁରକ୍ଖନଂ ହୋତୀତି ୟୋଜନା ।

ଅତ୍ତନା କତେନ ଆରକ୍ଖଂ ଜନାତୀ’ତି କମ୍ମାଚରଣାଦିତୋ ପାପପୁଗ୍ଗଲୋ ଅତ୍ତନା କତେନ ଦୋସେନ ପରିତ୍ତସ୍ସ ରକ୍ଖନଭାୱଂ ଜହତି ୱିନାସେତି ।

ପରରିତ୍ତାନୁରକ୍ଖନପଞ୍ହୋ ଚତୁଥୋ ।

ବୁଦ୍ଧବଲତୋ ଚ ମାରବଲଂ ବଲୱତରଂ ନ ହୋତୀ’ତି ୟୋଜନା ।

ପଞ୍ଚସାଲଗାପଞ୍ହୋ ପଞ୍ଚମୋ ।

ତତ୍ର ଅଥନ୍ତରଂ ଅଥି’ତି ତଥ ତେସୁ ଦ୍ୱୀସୁ ୱଚନେସୁ । ଅଥଭେଦୋ ଅଥୱିସେସୋ ଅଥି ।’

ଅନ୍ତରଂ ମଜ୍ଝୱଥଞ୍ଚ ଖଣୋକାସୋ’ପି ହେତୁସୁ ୱ୍ୟୱଧାନେ ୱିନା ଚେଥ ଭେଦେ ଛିଦ୍ଦେ ମନସ୍ୟପୀ’ତି ଅଭିଧାନସଥେ ୱୁତ୍ତଂ ।

ସଞ୍ଞାୱିମୋକ୍ଖୋତି ସଞ୍ଞାୟ ଭାୱେନ ଆପତ୍ତିଭାୱତୋ ୱିମୋକ୍ଖୋ ସଞ୍ଞୱିମୋକ୍ଖୋ । ସଚିତ୍ତକାପତ୍ତୀତି ଅଥୋ ।

ନୋ ସଞ୍ଞାୱିମୋକ୍ଖୋତି ସଞ୍ଞାୟାଭାୱେନ ଆପତ୍ତିଭାୱତୋ ନୋ ୱିମୋକ୍ଖୋ, ନସଞ୍ଞାୱିମୋକ୍ଖୋ, ଅଚିତ୍ତକାପତ୍ତୀତି ଅଥୋ ।

ପାପାଜାନପଞ୍ହୋ ଛଟ୍ଠୋ ।

ଏତସ୍ମିଞ୍ଚ ମହାରାଜ ପଞ୍ହେ’ତି ଏତସ୍ମିଂ ତୟା ପୁଚ୍ଛିତପଞ୍ହେ ।

ଏକୋ ଅଥୋ ସାୱସେସୋ’ତି’ତଥାଗତସ୍ସ ଖୋ ଆନଦଏୱଂ ହୋତୀ’ତିଆଦିୱଚନସ୍ସ ଏକୋ ଅଥୋ ନରାମିସପରିହରଣସଙ୍ଖାତଅଥେନ ଅୱସେସେନ ସାୱସେସୋ ।

ଗଣପରିହରଣପଞ୍ହୋ ସତ୍ତମୋ ।

କତେନ ଆଦାନେନ ୱାତି କତେନ ଦୋସେନ ୱା ।

ଅଭେଜ୍ଜପରିସପଞ୍ହୋ ଅଟ୍ଠମୋ ।

ଅଟ୍ଠପଞ୍ହୱନ୍ତୋ ଦୁତିୟୱଗ୍ଗୋ ।

ସେଟ୍ଠୋ ୟମୋ’ତି

‘ୟଂ ଦେହସାଧନାପେକ୍ଖଂ ନିଚ୍ଚକମ୍ମମୟଂ ୟମୋ

ଆଗନ୍ତୁକସାଧନଂ କମ୍ମମନିଚ୍ଚଂନିୟମୋଭୱେ’ ।

ଅହିଂସା ସଚ୍ଚମାଧେୟ୍ୟଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରି ଅପରିଗ୍ଗହୋ

ନିଚ୍ଚଂ ସରୀରେ ସାଧ୍ୟତ୍ତା ୟମୋ ନାମାତି ୱୁଚ୍ଚରେ’ତି ।

ଏୱଂ ୱୁତ୍ତୋ ସେଟ୍ଠୋ ୟମୋ ।

ଅଗ୍ଗୋ ନିୟମୋ’ତି

ସନ୍ତୋସ ମୋନ-ସଜ୍ଝାୟା କିଚ୍ଛାପରୋ ଚ ଭାୱନା,

ସୟମ୍ପାକୱନୱାସା ନିୟମାନି ଚ ସାଧୟତୋ’ତି ।

ଏୱଂ ୱୁତ୍ତୋ ଅଗ୍ଗୋ ନିୟମୋ ।

ତଥ ଅହିଂସା’ତି ଇମିନା କରୁଣା ୱୁତ୍ତା । ସଚ୍ଚନ୍ତି ୱଚୀସଚ୍ଚଞାଣସଚ୍ଚପରମଥସଚ୍ଚାନି । ଆଧେୟ୍ୟନ୍ତି ଆଧେୟ୍ୟୱଚନତା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀତି ମେଥୁନୱିରତି । ଅପରିଗ୍ଗହୋତି ମମ ଇଦନ୍ତି ପରିଗ୍ଗହିତତଣ୍ହାରହିତଭାୱୋ ୱୁତ୍ତୋ ସନ୍ତୋସମୋନସଜ୍ଝାୟା’ତି ଦ୍ୱାଦସୱିଧସନ୍ତୋସା ପାପପ୍ପୱାହା ନ ବୁଦ୍ଧୱଚନ ସଜ୍ଝାୟା । କିଚ୍ଛାପରୋତି ଇମିନା ଧୂତଙ୍ଗପରିହରଣଂ ଭାୱନା’ତି ପରିକମ୍ମ ଭାୱନାଦୟୋ ତିସ୍ସୋ ଭାୱନା । ସୟମ୍ପାକୱନେ ୱାସା’ତି ଏଥ ଇମସ୍ମିଂ ସୟମ୍ପାକେୱନେ ବୁଦ୍ଧସାସନେ ସୟମ୍ପାକୱିରତି ଗହେତବ୍ବା । ଆଦିଆକାରେନଚାତି ।

ଚାରୋ’ତି ସେଖିୟ ୱଗ୍ଗାନୁରୂପେନଗାମୱିହାରେସୁ ଚାରୋ ।

ୱିହାରୋ’ତି ସମଣସାରୁପ୍ପେରିୟାପଥୱିହାରୋ ଚେୱ ଦିବ୍ବବ୍ରହ୍ମଅରିୟୱସେନ ତିୱିଧଧମ୍ମୱିହାରୋ ଚ ।

ସୟଂମୋ’ତି ଇଦ୍ରିୟସଂୟମୋ ।

ସଂୱରୋ’ତି ପାତିମୋକ୍ଖସଂୱରୋ ।

ଖନ୍ତୀ’ତି ଅଧିୱାସନଖନ୍ତି ଞାଣଖନ୍ତି ।

ସିକ୍ଖାପଦାନଂ ଉଦ୍ଦେସୋ’ତି ସିକ୍ଖାପଦାନଂ ପାଳି ।

ଉଗ୍ଗହପରିପୁଚ୍ଛା’ତି ସିକ୍ଖାପଦାନଂ ଅଟ୍ଠକଥା ଉଗ୍ଗହଣଂ

କାସାୱଧାରଣଂ ଭଣ୍ଡୁଭାୱୋ’ତି ଇମିନା ଦ୍ୱିଲିଙ୍ଗସରୂପଂ ଦସ୍ସେତି

ଭଣ୍ଡୁଭାୱୋ ଦ୍ୱଙ୍ଗୁଲକେସୋୱା ନୱମୁଣ୍ଡୋ ୱା’ତି ଅଧିପ୍ପାୟୋ ଭୱତି ହି ।

‘‘ୟମୋ ଚ ନିୟମୋ ଚେୱ ଚାରୋ ଚୱିହାରୋ ତଥା,

ସଂୟମୋ ସଂୱରୋ ଚେୱ ଖନ୍ତୀ ଚ ସୋରଚ୍ଚମ୍ପି ଚ ।

ଏକନ୍ତଚରିୟା ଚେୱ ଏକତ୍ତାଭିରତା’ପି ଚ,

ପଟିସଲ୍ଲାନସେୱନଂ ହିରିଓତପ୍ପମେୱ ଚ ।

ଅପ୍ପମାଦୋ ଚ ୱୀରିୟଂ ଉଦ୍ଦେସପରିପୁଚ୍ଛା ତଥା,

ସୀଲାଦ୍ୟଭିରତି ଚେୱ ନିରାଲୟସଭାୱତୋ ।

ସିକ୍ଖାପଦାଭିପୂରଣମିତି ୱୀସପ୍ପଭେଦେନ,

ସମଣକରଣା ଧମ୍ମା ନାଗସେନେନ ଦେସିତା ।

କାସାୱଧାରଣଞ୍ଚେୱ ଭଣ୍ଡୁଭାୱୋ ତଥା ଇତି,

ଦୁୱେ ସମଣଲିଙ୍ଗା’ଚ ନାଗସେନେନଦେସିତା’ତି ।

ସାମଞ୍ଞଂ ଉପଗତୋ’ତି ୱୀସତିଧମ୍ମଦ୍ୱିଲିଙ୍ଗେହି ସଦିସଭାୱଙ୍ଗତୋ ।

ସୋ ସାମଞ୍ଞନ୍ତି ସୋ ସମଣଭାୱୋ । ଅଗ୍ଗପରିସନ୍ତି ଭିକ୍ଖୁପରିସସଙ୍ଖାତଂ ଅଗ୍ଗପରିସଂ ।

ସୋ ମେ ଆଗମୋ’ତି ୱୀସତିଧମ୍ମଦ୍ୱିଲିଙ୍ଗାନଂ ମୟ୍ହଂ ସତ୍ତାନେ ସୋ ଆଗମୋ ନଥି ।

ପୁଥୁଜ୍ଜନପଞ୍ହୋ ପଠମୋ ।

ୟେ ତେ ଭବ୍ବା’ତି ୟେ ତେ ସତ୍ତା ଭୱ୍ୟା ୟୁତ୍ତା

ମୁଖଲୋହିତପଗ୍ଘରଣପଞ୍ହୋ ଦୁତିୟୋ ।

ତପ୍ପଟିଭାଗନ୍ତି ତେନ ୱଥଗୁୟ୍ହେନ ସଦିସଂ ।

ଅନୁସାସନିୟଂ ଅନୁୱାସେତୀତି ଉପରିଭାଗେ ପସ୍ସାୱମଗ୍ଗେ ୱଥିକମ୍ମଂୱୁତ୍ତଂ ଆୟୁବ୍ବେଦେ

‘ୱମନଂ ରେଚନଂ ନସ୍ୟଂ ନିରୂହ ଅନୁୱାସନଂ

ଞେୟ୍ୟଂ ପଞ୍ଚୱିଧଂ କମ୍ମଂ ୱିଧାନଂ ତସ୍ସ ୱୁଚ୍ଚତେ’ତି ।

ନିରୂହଅନୁୱାସନୱସେନ ହି ଦୁୱିଧଂ ୱଥିକମ୍ମଂ ।

ତଥ ନିରୂହୱଥିକମ୍ମଂ ଅଧୋଭାଗେ ୱଚ୍ଚମଗ୍ଗେ କାତବ୍ବଂ । ଅନୁୱାସନୱଥିକମ୍ମଂ ଉପରିଭାଗେ ପସ୍ସାୱମଗ୍ଗେ କାତବ୍ବଂ । ୱଥିକମ୍ମଂ ଉତ୍ତରୱଥିକମ୍ମମ୍ପି ଇଦଂ ନାମଦ୍ୱୟଂ ତେସଂୟେୱ ନାମନ୍ତି । ତସ୍ସ ଟୀକା ?

‘‘ସମ୍ବାଧସ୍ସେୱ ସାମନ୍ତା ତଥ କମ୍ମଂ ଦୁୱଙ୍ଗୁଲଂ,

ୱାରିତଂ ୱଥିକମ୍ମମ୍ପି ସମ୍ବାଧେୟେୱ ସତ୍ଥୁନା’’ ।

ୱଥିକମ୍ମନ୍ତି ତେଲଭେସଜ୍ଜାନଂ ୱିଜ୍ଝନୱସେନକତ୍ତବ୍ବଂ ୱଥିକମ୍ମନ୍ତି ୱିନୟଟୀକା ।

ଗୁୟ୍ହପ୍ପକାସନପଞ୍ହୋ ତତିୟୋ ।

ଅସାରମ୍ଭେନାତି ନିଦ୍ଦୋସେନ ।

ଚତୁସଚ୍ଚାହିସମୟୋ’ତି ଚତୁନ୍ନଂ ଅରିୟସଚ୍ଚାନଂ ଞାଣେନ ଅଭିସମୟୋ ।

ପୁରିସତ୍ତନନ୍ତି ପୁରିସତ୍ତଂ, ସୋୟେୱ ୱା ପାଠୋ ।

ଅଞ୍ଞଂ କୟିରମାନଂ ଅଞ୍ଞେନ ସମ୍ଭୱତୀତି ଅଞ୍ଞଂ ଲୋକୁତ୍ତରଫଲଂ ଆରବ୍ଭ ୱିପସ୍ସନା କମ୍ମଂ ତେନ କୟିରମାନଂ ଅଞ୍ଞେନ ଲୋକିୟଫଲେନ ସମ୍ଭୱତି, ଲୋକିୟଫଲଂ ଦେତୀତି ଅଧିପ୍ପାୟୋ । ସଭାୱମ୍ପୀ’ତି ସଭାୱେନ ୱଚନେନ ।

ୟୋ ଅକ୍କୋସନ୍ତୋ’ତି ୟୋ ପରଂ ଅକ୍କୋସନ୍ତୋ ।

କିରିୟାୟେୱ କତା’ତି ଦୋସୱନ୍ତସ୍ସ ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ କିରିୟାୟୟେୱ କରଣେନୟେୱ ମୋଘପୁରିସୱଚନକତା’ତି ।

ସୱଣେନ…ପେ॰… ଜିଗୁଚ୍ଛତୀତି ଭଗୱତୋ ଭଗୱନ୍ତସ୍ସ ସୱଣେନ ସାସନସୱଣେନ ।

ଓତ୍ତପ୍ପତୀ’ତି ଜିଗୁଚ୍ଛତି ।

ଭିୟ୍ୟୋଦସ୍ସନେନାତି ଭଗୱତୋ ଦସ୍ସନେନ ଓତ୍ତପ୍ପତି ଜିଗୁଚ୍ଛତି ।

ମୋଘପୁରିସୱଚନପଞ୍ହୋ ଚତୁଥୋ ।

‘‘ଅଚେତନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅସ୍ସୁଣନ୍ତଂ

ଜାନଂ ଅଜାନନ୍ତମିମଂ ପଲାସଂ,

ଆରଦ୍ଧୱୀରିୟୋ ଧୁୱମପ୍ପମତ୍ତୋ

ସୁଖସେୟ୍ୟଂ ପୁଚ୍ଛସି କିସ୍ସହେତୁ’’ତି ।

ଇଦଂ ଚତୁକ୍କନିପାତ୍ଞାଗତଂ ପଲାସଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ।

ଇତି ଫଦନ ରୁକ୍ଖେ’ପି ତାୱଦେ’ତି ମିଲିଦେ ଆଗତଂ । ଜାତକେ ପନ

‘‘ଇତି ଫଦନରୁକ୍ଖେପି ଦେୱତା ଅଜ୍ଝଭାସତ,

ମୟ୍ହମ୍ପି ୱଚନଂ ଅଥି ଭାରଦ୍ୱାଜ ସୁଣୋହି ମେ’’ତି ।

ଆଗତଂ ଇଦଞ୍ଚ ତେରସନିପାତେ ଆଗତଂ ଫଦନଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ।

ରୁକ୍ଖାଚେତନପଞ୍ହୋ ପଞ୍ଚମୋ ।

ନୱନ୍ନଂ ମହାରାଜ ଅନୁପୁବ୍ବୱିହାରସମାପତ୍ତୀନନ୍ତି ଅଟ୍ଠରୂପାୱଚରସମାପତ୍ତିଏକନିରୋଧସମାପତ୍ତିୱସେନ ନୱନ୍ନଂ ଅନୁପୁବ୍ବୱିହାରସମାପତ୍ତୀନଂ । ନିବ୍ବାନସୁତ୍ତକଥାୟମ୍ପନ ଫଲସମାପତ୍ତିସମତ୍ତାୟ ପରିନିବ୍ବାନସମତ୍ତାୟ ତେସଂ ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ଦାୟକାନଂ ଅନୁସ୍ସରଣେ ସମତ୍ତାୟାତି ତୀହି କାରଣେହିଦ୍ୱେ ପିଣ୍ଡପାତା ସମଫଲା ୱୁତ୍ତା ।

ଦ୍ୱିପିଣ୍ଡପାତସମଫଲପଞ୍ହୋ ଛଟ୍ଠୋ ।

ପୂଜେଥ ନଂ ପୂଜନୀୟସ୍ସ ଧାତୁଂ ଏୱଂ କିର ଭୋ ସଗ୍ଗମିତୋ ଗମିସ୍ସଥାତି ଇଦଂଅନେକୱଣ୍ଣୱିମାନେ ୱୁତ୍ତଂ ।

ବୁଦ୍ଧପୂଜାପଞ୍ହୋ ସତ୍ତମୋ ।

ଅନିମିତ୍ତକତସଦିସା’ତି ଅସଲ୍ଲକ୍ଖନକତସଦିସା ।

ଅପାସନପପଟିକପଞ୍ହୋ ଅଟ୍ଠମୋ ।

ଖୀଣାସୱପଞ୍ହୋ ନୱମୋ ।

ଉବ୍ବିଲାୱିତପଞ୍ହୋ ଦସମୋ ।

ମାମକୋ’ତି ମମ ସନ୍ତକୋ ମମ ସାୱକୋ ।

କାରଣା’ତି ପୀଳନା ।

ସନ୍ନତିୱିକୋପନନ୍ତି ନାମରୂପସନ୍ତତିୱିନାସନଂ ଧମ୍ମୋ ହି ମହାରାଜଅହିଂସାଲକ୍ଖଣୋ’ତି ସକଲୋ ହି ସଭାୱୱଚନଧମ୍ମୋ ଅହିଂସାୱଚନଲକ୍ଖଣୋ । ଉଦ୍ଧତଂ ମହାରାଜ ଚିତ୍ତଂ ନିଗ୍ଗହେତବ୍ବନ୍ତି ୟୋଗାୱଚରେହି ଉଦ୍ଧତଂ ଚିତ୍ତଂ ପସ୍ସଦ୍ଧିସମାଧିଉପେକ୍ଖାସମ୍ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗେହି ନିଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ ପଗ୍ଗହେତବ୍ବନ୍ତୀ ପଗ୍ଗହଦଣ୍ଡସଦିସେହି ଧମ୍ମୱିଚୟୱୀରିୟପୀତିସମ୍ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗେହି ପଗ୍ଗହେତବ୍ବଂ । ସତି ପନ ସବ୍ବଥ ଲୀନୁଦ୍ଧଚ୍ଚେସୁଇଚ୍ଛିତବ୍ବା ? ‘‘ସତିଂ ଖୱାହଂ ଭିକ୍ଖୱେସବ୍ବଥିକଂ ୱଦାମୀ’’ତି ୱଚନତୋ ।

ସୟଙ୍କତେନସୋଘାତୀୟତୀତି ସୋ ଚୋରୋ ଅତ୍ତନା କତେନ ଦୁଚ୍ଚରିତକମ୍ମେନକତ୍ତୁଭୁତେନ ପରିଘାତୀୟତି ।

ଅପି ଚ ଧମ୍ମାନୁସଥି ଅନୁସାସୀୟତୀତି ଏକଂସେନ ଭଗୱତୋ ଅନୁସିଟ୍ଠି ପଣ୍ଡିତଜନେ ଅପରାଧିକମନୁସ୍ସେ ଅନୁସାସୟତି ଧମ୍ମେନ ଅନୁୱଦାପେତି ।’ ନିଗ୍ଗହେ ନିଗ୍ଗହାରହନ୍ତିୱଚନତୋ ୱଦତୋ ଭଗୱତୋ ଦୋସୋ ନଥିତି ଅଧିପ୍ପାୟୋ’ନିଗ୍ଗହେ ନିଗ୍ଗହାରହନ୍ତି’ ଇଦଞ୍ଚ ଧମ୍ମେନ ନିଗହନଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ, ନ ପୀଳନକମ୍ମଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତନ୍ତି ଇଦଂ ଥେରେନ ୱତ୍ତବ୍ବଂ କସ୍ମା ନୱୁତ୍ତନ୍ତି ଚେ ରଞ୍ଞୋ ରୁଚିୟା ଅନନୁକୂଲତ୍ତା । ଥେରୋ ହି ୟଥା ରାଜା କଙ୍ଖଂ ୱିନୟିୱା ଧମ୍ମସଭାୱଂ ଜାନାତି ତଥା ପଞ୍ହଂ ବ୍ୟାକରୋତୀତି । ଭଗୱତା ସଙ୍ଖେପୱିଥାରଦେସିତନୟେନ ତଥା ତଥା ହି ପଞ୍ହଂ ପକାସେତି । ଏସ ୟଥା ୟଥାସ୍ସ ସଦ୍ଧମ୍ମତେଜୱିହତୱିଲୟନଖଣେନ ମିଲିଦରାଜହଦୟେ ୱିମତି ପୟାତୀତି ।

ନିଗ୍ଗହପଞ୍ହୋ ଏକାଦସମୋ ।

ପଣାମେସୀତି ପବ୍ବାଜେସି ।

ଅପ୍ପତିୱତ୍ତିତୋ’ତି ଅପ୍ପହୀଣୋ ।

ନିଚ୍ଛୁହତୀତି ନୀହରତି ।

ଥଲଂ ଉସ୍ସାଦେତୀ’ତି ଥଲଟ୍ଠାନେ ରାସିଂ କରୋତି ।

ପରିଲୀୟତୀ’ତି ପଟିଲୀୟିତୁଂ ଅରହତି

ପଣାମୀୟତୀ’ତି ପଣମେତୁଂ ୱା ପବ୍ବାଜେତୁଂ ୱା ଅରହତି ।

ପଣାମନପଞ୍ହୋ ଦ୍ୱାଦସମୋ ।

ଦ୍ୱାଦସପଞ୍ହୱନ୍ତତତିୟୱଗ୍ଗୱଣ୍ଣନା ସମତ୍ତା ।

କମ୍ମାଧିଗ୍ଗହିତସ୍ସାତି ଅଭିଭୱନୀୟମାନସ୍ସ ।

ମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାନ ନିବ୍ବାନପଞ୍ହୋ ପଠମୋ ।

ଅଥରସୋ’ତି ଫଲଂ କଥିତଂ ।

ଧମ୍ମରସୋ’ତି ହେତୁ ।

ୱିମୁତ୍ତିରସୋ’ତି ନିବ୍ବାନଂ ।

ଅଞ୍ଞଂ ଆରାଧେତୀତି ସମତ୍ତକାରୀ ପରିପୁଣ୍ଣକାରୀ ଅଞ୍ଞଂ ଅରହତ୍ତଫଲଂ ଆରାଧେତି, ଅତ୍ତନୋ ସନ୍ତାନେ ନିପ୍ଫାଦେତି ।

ସୱରପୁରଂ ଅନୁଗତ’ନ୍ତି ମନୁସ୍ସଜାନପଦପୁରଂ ଅନୁପ୍ପତ୍ତଂ ।

ପାତିମୋକ୍ଖପିହିତପଞ୍ହୋ ଦୁତିୟୋ ।

ଉଚ୍ଛିଜ୍ଜତୀ’ତି ୟଂ ୟେନ କାରଣେନ ଭିକ୍ଖୁଭାୱୋ ଉଚ୍ଛିଜ୍ଜତି ।

ଉଭତୋ ପକ୍ଖେ’ତି ମାତୁପିତୁପକ୍ଖସଙ୍ଖାତେ ଉଭତୋପକ୍ଖେ ।

ମନୁସ୍ସନ୍ତରେନା’ତି ମନୁସ୍ସସାନତ୍ତେନ । ଛନ୍ନଞ୍ହି ନାନତ୍ତଂ ଅତିୱିୟ ନାନତ୍ତଂ ହୋତି । ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ ୱେଦସଥେ-

‘‘ୱାଜୀ ୱା ମରଣଲୋହାନଂ କଟ୍ଠପାସାଣୱାସସଂ,

ନାରୀପୁରିସଗୋୟାନଂ ଅନ୍ତରଂ ବହୁତନ୍ତରନ୍ତି’’ ।

ମୁସାୱାଦତରପଞ୍ହୋ ତତିୟୋ ।

ନିମେସନ୍ତରମ୍ପତି ଚକ୍ଖୁନିମ୍ମିସନକ୍ଖଣମ୍ପି ।

ୱାଣିଜୋ ହଥିନାଗୋ ଚ ସାକଟିକୋ ନିୟାମକୋ

ହିସକ୍କୋ ଉତ୍ତରସେତୁ ଭିକ୍ଖୁ ଚେୱ ବୋଧିସତ୍ତୋ,

ଉତ୍ତରସେତୁ ପଟିପନ୍ନକୋ ପୁଗ୍ଗଲୋ ।

ଏତେ ଅନାଗତଂ ଅଟ୍ଠ ଜନା ୱିଲୋକିୟା ।

ୱିକ୍କୟାନାଗତମଗ୍ଗୋ ତିଥଂ ତୀରମାୟୁଥିରଂ

ଅନାଗତଂ କୁଲମ୍ପି ଚ ଅଟ୍ଠଟ୍ଠାନା ୱିଲୋକିୟା’ତି ।

କୁଲୱିଲୋକନପଞ୍ହୋ ଚତୁଥୋ ।

ୟଥାଧମ୍ମୋ କାରେତବ୍ବୋତିଆପତ୍ତିଧମ୍ମୋ ୱିନୟେ ତିଟ୍ଠତି । ୟଥା ତିଟ୍ଠତି, ତଥା ସୋ ଭିକ୍ଖୁ ସଙ୍ଘେନ କାରେତବ୍ବୋ, ତଥା ବୋଧେତବ୍ବୋ ।

ଅତ୍ତନିପାତନପଞ୍ହୋ ପଞ୍ଚମୋ ।

ନେତେ ମହାରାଜ ଗୁଣା ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସାତି ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ ଏତେ ଗୁଣା ଏକାଦସାଦିସଙ୍ଖା ନ ହୋନ୍ତି । ମେତ୍ତା ଭାୱନାୟ ଏୱ ଏତେ ଗୁଣା । ମେତ୍ତାୱିହାରି ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ ସଂୱିଜ୍ଜନ୍ତୀତି ଅଧିପ୍ପାୟୋ ।

ୟସ୍ସାତି ୟସ୍ସ ଗୁଣସ୍ସ ହେତୁ ।

ଅନ୍ତରଧାନମୂଲନ୍ନିତି ପକତିସରୀରସ୍ସ ଅନ୍ତରଧାନ-ଦିବ୍ବଭେସଜ୍ଜରୁକ୍ଖମୂଲଂ ।

ଅନ୍ତରଧାନସ୍ସା’ତି ଅନ୍ତରଧାନକରଣସ୍ସ ।

ୟନ୍ତି ୟେନ ଗୁଣେନ ।

ମେତ୍ତଂ ସମାପନ୍ତୋ’ତି ଅପ୍ପଣାପ୍ପତ୍ତଂ ମେତ୍ତଂ ସମାପନ୍ନୋ ।

ମେତ୍ତାଭାୱନା ହିତାନମ୍ପି ଅହିତାନମ୍ପୀତି ହିତରହିତାନମ୍ପି ସତ୍ତେସୁ ଫରଣକମେତ୍ତାଭାୱନା ସବ୍ବକୁସଲଗୁଣାୱହା ସବ୍ବନିରୱଜ୍ଜଗୁଣାନିସଂସା’ୱ ହୋତି ।

ସବ୍ବେସନ୍ତି ସବ୍ବେସୁ ୱିଞ୍ଞାଣବଦ୍ଧେସୁ ସତ୍ତେସୁ ମହାନିସଂସା ମେତ୍ତାଭାୱନା ସମଫରଣୱସେନ ପଣ୍ଡିତେହି ସଂୱିହଜିତବ୍ବା ।

ସୁୱଣ୍ଣସାମମେତ୍ତାୱିହାରପଞ୍ହୋ ଛଟ୍ଠୋ ।

ନଟ୍ଠାୟିକୋ’ତି ନଟ୍ଠଧନୋ ।

ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ସିଗାଲୋ ଅହୋସି ଖତ୍ତିୟଧମ୍ମୋ, ସୋ ୟାୱତା ଜମ୍ବୁଦୀପେ ପଦେସରାଜାନୋ ତେ ସବ୍ବେ ଅନୁୟୁତ୍ତେ ଅକାସି । ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋ ୱିଧୁରୋ ନାମ ପଣ୍ଡିତୋ ଅହୋସୀତି ଇଦଂ ଦୁକନିପାତେ ସବ୍ବଦାଠଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ।

ୟଥା ପଣିହିତନ୍ତି ୟଥା ଇଚ୍ଛିତଂ, ୟଥା ଠପିତଂ ୱା ।

ବୋଧିସତ୍ତାଧିକସମପଞ୍ହୋ ସତ୍ତମୋ ।

ସପକ୍ଖୋ’ତି ସପରିୱାରୋ ।

ମିତ୍ତସମ । ନୋ’ତି ଅତ୍ତନା ସହଜାତ-ସହଜନାଧିକେହି ମିତ୍ତେହି ସମନ୍ନାଗତୋ ।

ଆୟୂହକୋ’ତି ଧନପୁଞ୍ଞାନଂ ଆୟୂହକୋ ।

ସଙ୍ଗାହକୋ’ତି ଚତୁହି ଦାନାଦିସଙ୍ଗହୱଥୂହି ଚତୁହି ଜନସଙ୍ଗାହକେହି ସଙ୍ଗାହକୋ ।

ସଖିଲୋ’ତି ମଧୁକୱଚନୋ ହଦୟଙ୍ଗମକଣ୍ଣସୁଖମଟ୍ଠୱଚନୋ ।

ହିତେସୀ ଉପନିସ୍ସିତାନନ୍ତି ସତ୍ତାନ ନିସ୍ସାୟ ୱସନ୍ତାନଂ ପୁଗ୍ଗଲାନଂ ଧନୟସପଞ୍ଞାସଙ୍ଖାତହିତଗୱେସନସୀଲୋ ।

ଧନୱା’ତି ଥାୱରଜଙ୍ଗମସଂହାରିମଅଙ୍ଗସମଅନୁଗାମିଧନସଙ୍ତେହି ପଞ୍ଚଧନେହି ଧନୱା ।

ଅମରାଦେୱିନିମନ୍ତନପଞ୍ହୋ ଅଟ୍ଠମୋ ।

ଓପତନ୍ତୀତି ଉପଗଚ୍ଛନ୍ତି ।

ଅରହନ୍ତସଭାୟନପଞ୍ହୋ ନୱମୋ ।

ଓକସ୍ସା’ତି ଆକଡ୍ଢିୱା ପାଗୁପମେୟ୍ୟକସ୍ସ । ( ?)

ସକ୍ୟୋପମାହରଣପଞ୍ହୋ ଦସମୋ ।

ଦସପଞ୍ହପଟିମଣ୍ଡିତଚତୁଥୱଗ୍ଗୱଣ୍ଣନା ସମତ୍ତା ।

ଦ୍ୱେ ଅଥୱସେ’ତି ଦ୍ୱେ ଆନିସଂସେ ।

ବ୍ୟତ୍ତସଙ୍କେତା’ତି ପାକଟସଙ୍କେତା ସୁଲଭଦସ୍ସନଂ ଦସ୍ସନକାମାନନ୍ତି ସୀଲୱନ୍ତାନଂ ଦସ୍ସନକାମାନଂ ଉପାସକୋପାସିକାନଂ ସୁଲଭଦସ୍ସନଂ ସୁଖେନ ଲଭିତବ୍ବଂ ସୀଲୱନ୍ତଦସ୍ସନଂ ଭୱିସ୍ସତି ।

ଅନିକେତପଞ୍ହୋ ପଠମୋ ।

ୱନ୍ତସ୍ସ…ପେ॰… ଆତୁରସ୍ସା’ତି ୱନ୍ତସ୍ସ ୱେଜ୍ଜେନ ୱମାପେତବ୍ବସ୍ସ ।

ୱିରିତ୍ତସ୍ସ ଅଧୋୱିରଚିତସ୍ସ ।

ଅନୁୱାସିତସ୍ସ ପସ୍ସାୱମଗ୍ଗକତ୍ତବ୍ବସ୍ସଅନୁୱାସକମ୍ମସ୍ସ, ଆତୁରସ୍ସ ଗିଲାନପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ ।

ଉଦରସଂୟତପଞ୍ହୋ ଦୁତିୟୋ ।

ବାହିରାନଂ ଆଗମାନନ୍ତି’ତି ପିଟକତ୍ତୟତୋ ବାହିରାନଂ ।

ଅନୁତ୍ତରଭୀସକ୍କପଞ୍ହୋ ତତିୟୋ ।

ମଗ୍ଗିୟନ୍ତି ଗୱେସିତବ୍ବଂ ।

ତସ୍ସପକତନ୍ତି ତେନଅପରଚକ୍କୱତ୍ତିନା ପକତଂ ।

ୟୋନିୟା ଜନୟିୱା’ତି ଅତ୍ତନୋ ପସ୍ସାଚମଗ୍ଗଦ୍ୱାରେନ ଜନେୱା ।

ଅନୁପ୍ପନ୍ନମଗ୍ଗୁପ୍ପାଦନପଞ୍ହୋ ଚତୁଥୋ ।

ୱାଜପେୟ୍ୟନ୍ତି ସପ୍ପିଆଦିୱଥୁସଙ୍ଖାତଂ ୱାଜଂ ପିୱନ୍ତି ଏଥାତି ୱାଜପେୟ୍ୟୋ, ତଂ ରାଗୱସେନ ୱିସଞ୍ଞିନା’ତି ରାଗବଲେନ ପକତିସ୍ଞାରହିତେନ ଲୋମସକସ୍ସପବୋଧିସତ୍ତେନ ।

ରତ୍ତୋ ରାଗୱସେନା’ତି ପୁତ୍ତାଦିସୁ ରତ୍ତୋ ପୁତ୍ତାଦୀନଂ ମଙ୍ଗଲଥାୟ ରାଗବଲେନ ପାଣଂ ହନ୍ତି । ଭୱତୀ ହ-

‘‘ରତ୍ତୋ ଦୁଟ୍ଠୋ ଚ ମୂଳ୍ହୋ ଚ ମାନୀ ଲୁଦ୍ଧୋ ତଥା’ଲସୋ,

ରାଜା ଚ ଘାତକା ଅଟ୍ଠ ନାଗସେନେନ ଦେସିତା ।’’

ଓନମେୟ୍ୟା’ତି ପାଣଂ ଘାତେୟ୍ୟ ।

ସସମୁଦ୍ଦପରିୟାୟନ୍ତି ସସମୁଦ୍ଦପରିକ୍ଖେପଂ ।

ଲୋମସକସ୍ସପପଞ୍ହୋ ପଞ୍ଚମୋ ।

ଜୋତିପାଲଛଦ୍ଦନ୍ତପଞ୍ହୋ ଛଟ୍ଠୋ ।

କସ୍ସପବୁଦ୍ଧକୁଟିକାଓୱସ୍ସନପଞ୍ହୋ ସତ୍ତମୋ ।

ବ୍ରାହ୍ମଣରାଜପଞ୍ହୋ ଅଟ୍ଠମୋ ।

ଗାଥାଭିଗୀତପଞ୍ହୋ ନୱମୋ ।

ନୋଧମ୍ମଦେସନଚିତ୍ତନମନପଞ୍ହୋ ଦସମୋ ।

ଦସପଞ୍ହପଟିମଣ୍ଡିତପଞ୍ଚମୱଗ୍ଗୱଣ୍ଣନା ।

ଓନୋଜେୱା’ତି ଉଦକଂ ପାତେୱା

ନମ୍ଞାଚରିୟୋଅଥିପଞ୍ହୋ ପଠମୋ ।

ସମୁପାଦିକା’ତି ସାମଂ ଉଦ୍ଧଂପଥୱିଂ ପୱତ୍ତୀ’ତି ସମୁପାଦିକା । ଉଦକସ୍ସ ଉପରି ସମଗମନଂ ନିବ୍ବତ୍ତୀତି ଅଥୋ ।

ଦ୍ୱିବୁଦ୍ଧୋପ୍ପଜ୍ଜନପଞ୍ହୋ ଦୁତିୟୋ ।

ମାରବଲନିସୂଦନେ ବୁଦ୍ଧେ’ତି ମାରବଲନିମ୍ମଦ୍ଦନସମଥେ ବୁଦ୍ଧେ ।

ଏକୋ ମନୋପସାଦୋ ବୁଧସରଣଗମନଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦୋ ।

ଅଞ୍ଜଲିପଣାମୋ ଅଞ୍ଜଲିପଣମନମତ୍ତେନ ୱଦନାକାରୋ

ଉସ୍ସହତେ ତାରୟିତୁନ୍ତି ଅପାୟଦୁକ୍ଖୱଧଦୁକ୍ଖତୋ ତାରୟିତୁଂ ସକ୍କୋତି ।

ଗୋତମୀଦିନ୍ନୱଥପଞ୍ହୋ ତତିୟୋ ।

ଆରାଧକୋ ହୋତି ଞାୟଂ ଧମ୍ମଂ କୁସଲନ୍ତି ମଗ୍ଗଫଲନିବ୍ବାନସଙ୍ଖାତଂ ଞାୟଂ କୁସଲଧମ୍ମଂ ଆରାଧକୋ ସମିଜ୍ଝନକୋ ହୋତି ।

ପବ୍ବଜ୍ଜାନିରଥପଞ୍ହୋ ଚତୁଥୋ ।

ଦୁକ୍କରକିରିୟାନିରଥକପଞ୍ହୋ ପଞ୍ଚମୋ ।

ଇଦମେଥ କାରଣନ୍ତି ମନୁସ୍ସାନଂ ଇଦଂ ନିଟ୍ଠାୱଚନଂ ଏଥ ଅରିୟମଗ୍ଗଅପାପୁରଣପବ୍ବଜନେ କାରଣଂ ହୋତୀତି ୟୋଜନା ।

ସୟନ୍ତି ସାସନସ୍ସ ଅତ୍ତନା ଜିନସାସନୱିବ୍ଭନ୍ତଂ ପୁଗ୍ଗଲଂ କିଂ ସୋଧେସ୍ସତି ?

ନିବ୍ବିସେସା’ତିସୀଲାଦିଗୁଣୱିସେସରହିତା ।

ଅକତପୁଞ୍ଞା’ତି ପୁବ୍ବଜିନସାସନେସୁ ପବ୍ବଜ୍ଜାପୁଞ୍ଞସ୍ସ ଅକରଣେନ ଅକତପୁଞ୍ଞା ।

ଅୱେମୂଳ୍ହା ଜିନସାସନେ’ତି ସୀଲାଦିଗୁଣୱେମୂଳ୍ହଭାୱଂ ପାପୁଣିତୁଂ ଅସମଥା ।

ହୀନାୟୱତ୍ତନଦୋସପଞ୍ହୋ ଛଟ୍ଠୋ ।

ଅରହନ୍ତକାୟିକଦୁକ୍ଖୱେଦନାପଞ୍ହୋ ସତ୍ତମୋ ।

ପାରାଜିକଅଜ୍ଝାନପଞ୍ହୋ ଅଟ୍ଠମୋ ।

ସଙ୍ଘସମୟଂଅନୁପୱିଟ୍ଠତାୟା’ତି ସଙ୍ଘସମୟଂ ପୱିଟ୍ଠଭାୱେନ ।

ପବ୍ବଜିତଗିହୀଦୁସ୍ସୀଲପଞ୍ହୋ ନୱମୋ ।

ଉଦକଜୀୱପଞ୍ହୋ ଦସମୋ ।

ଦସପଞ୍ହୱନ୍ତଛଟ୍ଠୱଗ୍ଗୱଣ୍ଣନା ସମତ୍ତା ।

ମହାରଜକ୍ଖା’ତି ପଞ୍ଞାମୟେ ଅକ୍ଖିମ୍ହି ମହନ୍ତା ରାଗାଦିରଜା ଏତେସନ୍ତି ମହାରଜକ୍ଖା ଅଥ ୱା ଅକ୍ଖଂ ୟେସଂ ଅତ୍ଥିତି ଅକ୍ଖା । ମହନ୍ତଂ ରାଗାଦିରଜଂ ଏତେସନ୍ତି ମହାରାଜା । ମହାରଜା ଚ ତେ ଅକ୍ଖା ଚା ତ ମହାରଜକ୍ଖା । ମହାରଜା ଏ ମହାରଜକ୍ଖା’ତିପି ୱତ୍ତୁଂ ୱଟ୍ଟତିୟେୱ । ଇମସ୍ମିଂ ପଚ୍ଛିମୱିକପ୍ପେ ଅକ୍ଖସଦ୍ଦୋ ନିରଥୋ ।

ନିପ୍ପପଞ୍ଚପଞ୍ହୋ ପଠମୋ ।

ୱିସମକୋଟ୍ଠସ୍ସା’ତି ୱିସମଅନ୍ତସ୍ସ ।

ଦୁବ୍ବଲଗହଣସ୍ସା’ତି ଅପ୍ପଦୁବ୍ବଲନ୍ତରଦେହିସ୍ସ ।

ଗିହୀଅରହନ୍ତପଞ୍ହୋ ଦୁତିୟୋ ।

ମଗ୍ଗୋ ପି ତସ୍ସମହିୟା ଅନଞ୍ଞାତୋ’ତି ମହିୟା ମଗ୍ଗୋ ତସ୍ସ ଅଦ୍ଧିକସ୍ସ ଅରହତୋ ଅନଞ୍ଞାତୋ ।

ଅରହନ୍ତସତିସମ୍ମୋସପଞ୍ହୋ ତତିୟୋ ।

ତୀଣିନଥିପଞ୍ହୋ ଚତୁଥୋ ।

ନଥିଧମ୍ମନ୍ତି ଅୱିଜହନସଭାୱଂ ।

ଅଥିଧମ୍ମନ୍ତି ୱିଜହନସଭାୱଂ ।

ଅକମ୍ମଜପଞ୍ହୋ ପଞ୍ଚମୋ ।

ବୀଜଜାତାନୀ’ତି ବୀଜୱାସିୟୋ ।

କମ୍ମଜପଞ୍ହୋ ଛଟ୍ଠୋ ।

ୟକ୍ଖକୁଣପପଞ୍ହୋ ସତ୍ତମୋ ।

ଅନାଗତେସୁପଞ୍ଞତ୍ତିସିକ୍ଖାପଞ୍ହୋ ନୱମୋ ।

ସୂରିୟତପନପଞ୍ହୋ ଦସମୋ ।

ଦସପଞ୍ହୱନ୍ତସତ୍ତମୱଗ୍ଗୱଣ୍ଣନା ସମତ୍ତା ।

ପୁନଦେୱ ଲତାୟ ବଧିୱା ଅଦାସୀ’ତି ଇଦଂଜାତକେ ନ ପାକଟଂ । ରଞ୍ଞୋ ପରମ୍ପରାଗତୱଚନଂ ଗହେୱା ୱୁତ୍ତଂ ସିୟା । ଅପି ଚ ବୋଧିସତ୍ତୋ ଅତ୍ତନୋ ସନ୍ତିକଂ ଆଗତେ ବଧନା ଅମୁଞ୍ଚିୱା ଅଜ୍ଝୁପେକ୍ଖିତୋ ପୁନଦେୱ ଲତାୟ ବଧିୱା ଅଦାସି ୱିୟ ସଞ୍ଞାୟ ୱୁତ୍ତଂ ସିୟା ।

ରୂଳରୂଳସ୍ସ ଫରୁସାତିଫରୁସସ୍ସ ଭୀମଭୀମସ୍ସ ଜୂଜକସ୍ସ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ସ ସୱଣେ ୱତ୍ତମାନୋ ।

ଦାରକେଦାରକଦ୍ୱୟେ ବୋଧିସତ୍ତସ୍ସ ଅଦସ୍ସନଂ ଗମିତେ ସତି ସୋ ବୋଧିସତ୍ତୋ ସତଧା ୱା ସହସ୍ସଧା ୱା ସୋକୱସେନ ।

ହଦୟଂ ନ ଏଲି ନ ଫଲେସି ଇଦଂ ସତ୍ତମଂ ଦୁକ୍କରତୋ ଦୁକ୍କରତରଂ ଅହୋସୀତି ୟୋଜନା ।

ୱେସ୍ସନ୍ତରପୁତ୍ତଦାରଦାନପଞ୍ହୋ ପଠମୋ ।

ଦୁକ୍କରକାରିପଞ୍ହୋ ଦୁତିୟୋ ।

ଲୋକିୟଂ ଭନ୍ତେ ନାଗସେନ ଲୋକୁତ୍ତରେନ ୱିଞ୍ଞାପିତନ୍ତି ଲୋକିକଂ ଅଥଜାତଂ ୱିୟ…ପେ॰…ତୟା ଲୋକୁତ୍ତରେନ ଅଥଜାତେନ ୱିଞ୍ଞାପିତଂ ।

ପାପବଲପଞ୍ହୋ ତତିୟୋ ।

ପେତପାପୁଣନକପୁଞ୍ଞପଞ୍ହୋ ଚତୁଥୋ ।

ଦିବ୍ବୋ ଅଥୋ’ତି ଦିବ୍ବସଦିସୋ ଚ ଏକନ୍ତଦିବ୍ବୋ ଚ ଅଥୋ ।

ମିଦ୍ଧସମାପନ୍ନୋ’ତି ଭୱଙ୍ଗୱସେନ ନିଦ୍ଦଂ ଆପନ୍ନୋ ।

କପିମିଦ୍ଧପରେତୋ’ତି କପିନିଦ୍ଦାୟ ସମନ୍ନାଗତୋ ।

ୟୋ କାୟସ୍ସ ଓନାହୋ’ତି ନାମକାୟସ୍ସ ଚ ରୂପକାୟସ୍ସ ଚ ବଧନାକାରୋ ।

ପତିୟୋନାହୋ’ତି କମ୍ମଂ କାତୁଂ ଅସମଥତାୱସେନ ସମନ୍ତତୋ ବଧନାକାରୋ ।

ୟୋ ମହାରାଜ କପିନିଦ୍ଦାପରେତୋ ୱୋକିଣ୍ଣତା ଜାଗରତୀ’ତି ୟା କପିନିଦ୍ଦାୟ ପିଳିତସ୍ସ ପୁଗ୍ଗଲସ୍ସ ନିଦ୍ଦା ୱୋକିଣ୍ଣକଂ ଜାଗରଂ ଗତିୟା ନିଦ୍ଦାମିସ୍ସକଜାଗରପୱତ୍ତନଂ ।

ସୁପିନପଞ୍ହୋ ପଞ୍ଚମୋ ।

ଅକାରଣମରଣପଞ୍ହୋ ଛଟ୍ଠୋ ।

ପରିନିବ୍ବୁତପାଟିହାରିୟପଞ୍ହୋ ସତ୍ତମୋ ।

ଊନସତ୍ତୱସ୍ସପଞ୍ହୋ ଅଟ୍ଠମୋ ।

ସୁଖଦୁକ୍ଖମିସ୍ସନିବ୍ବାନପହୋ ନୱମୋ ।

ସଭାୱତୋ ନଥି’ତି କିଞ୍ଚି ଓପମ୍ମନିଦସ୍ସନମତ୍ତଂ ସଭାୱତୋ ସରୂପତୋ ନଥି । ଗୁଣତୋ ପନ ଅନୁପଲିତ୍ତୋ ଦ୍ୱିଗୁଣତୋ କିଞ୍ଚି ଓପମ୍ମନିଦସ୍ସନମତ୍ତଂ ସକ୍କା ତୁୟ୍ହଂ ଉପଦସ୍ସୟିତୁଂ ପକାସେତୁଂ ।

ପଦୁମଂ ଉଦକଂ ନେୱ ଅଗଦଂ ସାଗରୋ ତଥା

ଭୋଜନଂ ଆକାସ-ମଣିରତନୱଦନଂ

ସପ୍ପିମଣ୍ଡୋ ଗିରି ୱଥୂ ଦସୂପମା

ଏକଦ୍ୱିତିଚତ୍ତାରି ପଞ୍ଚକଦସକା ତୀଣି ।

ପୁନ ତୀଣି ପୁନ ତୀଣି ପଞ୍ଚ ଗୁଣା ପଣ୍ଡିତେହି ୱିଜାନିୟା

ତଥ ପଦୁମସ୍ସ ଉଦକେ ଅନୁପଲିତ୍ତଭାୱୋ ଏକୋ ଗୁଣୋ ନିବ୍ବାନଂ ଅନୁପ୍ପୱିଟ୍ଠୋ ।

ଉଦକସ୍ସ ସୀତଲତା ପିପାସାୱିନୟତା’ତି ଦ୍ୱେ ଗୁଣା ।

ଅଗଦସ୍ସ ପଟିସରଣତା ରୋଗଅନ୍ତକରଣତା ଅମତତା’ତି ତୟୋ ଗୁଣା ।

ସମୁଦ୍ଦସ୍ସ କୁଣପସୁଞ୍ଞତା ସୱନ୍ତୀହି ଅପୂରଣତା ମହନ୍ତଭୂତାୱାସତା ଅପରିମିତୱିଚିତ୍ତପୁପ୍ଫସଂକୁସୁମିତତା’ତିଚତ୍ତାରୋ ଗୁଣା ଭୋଜନସ୍ସ ଆୟୁଧାରଣତା ବଲୱଡ୍ଢନତା ୱଣ୍ଣଜନନତା ଦରଥୱୂପସମନତା ଜିଗଚ୍ଛାଦୁବ୍ବଲ୍ୟପଟିୱିନୋଦନତା’ତି ପଞ୍ଚଗୁଣା । ଆକାସସ୍ସ ଅଜାୟନତା ଅଜୀରଣତା ଅମୀୟନତା ଅଚୱନତା ଅନୁପ୍ପଜ୍ଜନତା ଦୁପ୍ପସହତା ଅଚୋରହରଣତା ଅନିସ୍ସିତତା ୱିହଗଗମନତା ନିରାୱରଣତା ଅନନ୍ତତା’ତି ଦସ ଗୁଣା ।

ମଣିରତନସ୍ସ କାମଦଦତା ହାସକାରଣତା ଉଜ୍ଜୋତଥକରଣତା’ତି ତୟୋ ଗୁଣା ।

ଲୋହିତଚଦନସ୍ସ ଦୁଲ୍ଲଭତା ଅସମଗଧତା ସୁଜନପ୍ପସଥତାତି ତୟୋ ଗୁଣା ।

ସପ୍ପିମଣ୍ଡସ୍ସ ୱଣ୍ଣସମ୍ପନ୍ନତା ଗଧସମ୍ପନ୍ନତା ରସସମ୍ପନ୍ନତା’ତି ତୟୋ ଗୁଣା ।

ଗିରିସିଖରସ୍ସ ଅଚ୍ଚୁଗ୍ଗତତା ଅଚଲତା ଦୁରଭିରୋହତା ବୀଜାରୂହଣତା ଅନୁନୟପଟିଘୱିପ୍ପମୁତ୍ତତା’ତୀ ପଞ୍ଚଗୁଣା ନବ୍ବାନଂ ଅନୁପ୍ପୱିଟ୍ଠା’ତି ।

ନିବ୍ବାନାନୁପ୍ପୱିଟ୍ଠଗୁଣପଞ୍ହୋ ଦସମୋ ।

ଏଥେୱାକିରା’ତି ଏଥ ଏୱ ତୟା ସିକ୍ଖିତେ ନିବ୍ବାନେ ଆକିରାହୀ’ତି ଅଭିକରୋହି ୱା ଅୟମେୱ ୱା ପାଠୋ ।

ଅନୀତିତୋ’ତି ଅନୀତିଭାୱତୋ ନିବ୍ବାନଂ ଦଟ୍ଠବ୍ବଂ । ସେସେସୁ’ପି ଏସେୱ ନୟୋ ।

କୁହୀୟତୀ’ତ ୱିମ୍ଭୟଚିତ୍ତୋ ହୋତି ।

ନିବ୍ବାନସଚ୍ଛିକରଣପଞ୍ହୋ ଦ୍ୱାଦସମୋ ।

ଦ୍ୱାଦସପଞ୍ହୱନ୍ତଅଟ୍ଠମୱଗ୍ଗୱଣ୍ଣନା ସମତ୍ତା ।

ମେଣ୍ଡକପଞ୍ହେ ଅଠମୱଗ୍ଗୱଣ୍ଣନା ସମତ୍ତା ।

ଅନୁମାନପଞ୍ହୋ ।

କମ୍ମମୂଲଂ ଗହେୱାନା’ତି ପୁବ୍ବବୁଦ୍ଧାନଂସନ୍ତିକେ କତକୁସଲମୂଲଂ ଗହେୱା ।

ତତୋ ମୁଚ୍ଚଥ ୱିମୁତ୍ତିୟା’ତି ତତୋ ତେନ ଆରମ୍ମଣକିଣନେନ ଦସ ସଞ୍ଞାଭାୱନାନୁୟୋଗେନ ୱିମୁତ୍ତିୟା ସମୁଚ୍ଛେଦୱିମୁତ୍ତିୟା ୱଟ୍ଟଦୁକ୍ଖତୋ ମୁଚ୍ଚଥ ।

ଅନିୱାୟନ୍ତୀ’ତି ଅପ୍ପଟିୱାତା ହୁୱା ୱାୟନ୍ତି ।

ସରଣସୀଲନ୍ତି ସରଣଗମନଂ ଗହେୱା ଗହେତବ୍ବଂ ପଞ୍ଚସୀଲଂ ।

ପଞ୍ଚୁଦ୍ଦେସପରିୟାପନ୍ନନ୍ତି ନିଦାନୁଦ୍ଦେସ-ପରାଜିକୁଦ୍ଦେସ-ସଙ୍ଘାଦିସେସୁଦ୍ଦେସ-ଅନିୟତୁଦ୍ଦେସ ସଙ୍ଖାତଂ ପଞ୍ଚୁଦ୍ଦେସପରିୟାପନ୍ନଂ ।

ପାତିମୋକ୍ଖସଂୱରସୀଲନ୍ତି ସତ୍ତୱୀସାଧିକଦ୍ୱିସତପାତିମୋକ୍ଖସଂୱରସୀଲଂ ।

ଉପାଦାୟୁପାଦାୟ ୱିମୁତ୍ତାନନ୍ତି ତଣ୍ହାଦିଟ୍ଠିସଙ୍ଖାତୋପୟେ ଉପାଦାୟୁପାଦାୟ ୱିମୁତ୍ତାନଂ ସୋତାପନ୍ନସକଦାଗାମିଅନାଗାମୀନଂ

ଗେହଜନୋ’ତି ଦାସକମ୍ମକରାଦିକୋ ଗେହେ ଠିତଜନୋ ।

ତଥା ବୁଦ୍ଧଂ ସୋକନୁଦଂ…ପେ… ଉମ୍ମ ଦିସ୍ୱା ସଦେୱକେ’ତି ଏଥ ତଥା ଏୱ ଉମ୍ମିଂ ଦିସ୍ୱା ମହନ୍ତଂ ଧମ୍ମୌମ୍ମିଂ ଞାଣଚକ୍ଖୁନା ଦିସ୍ୱା ବୁଦ୍ଧଂ ସୋକନୁଦଂ ଅନୁମାନେନ ଅନୁମାନଞାଣେନ କାତବ୍ବଂ ଞାତବ୍ବଂ । ସଦେୱକେଲୋକେ ୟଥା ଧମ୍ମୋ ଉମ୍ମିୱିପ୍ଫାରୋ ତଥା ସଦେୱକେ ଲୋକେବୁଦ୍ଧୋ ଅଗ୍ଗୋ ଭୱିସ୍ସତୀ’ତି ଅନୁମାନେନ ଞାତବ୍ବନ୍ତି ୟୋଜନା ।

ମିଗରାଜସ୍ସା’ତି ଚତୁପ୍ପାଦାନଂ ମହନ୍ତଭାୱେନ ମିଗରାଜସ୍ସ ହଥିନୋ ।

ପଦନ୍ତି ଧମ୍ମପଦଂ ।

ଧମ୍ମରାଜେନ ଗଜ୍ଜିତନ୍ତି ବୁଦ୍ଧସୀହନାଦୱଚନଂ ଧମ୍ମରାଜେନ କଥିତଂ ।

ଅନୁମାନେନ ଞାତବ୍ବଂ ବୁଦ୍ଧୋ ଚ ମହନ୍ତୋ ବୁଦ୍ଧସୀହନାଦୋ ଚ ମହନ୍ତୋ’ତି ୱିଞ୍ଞାତବ୍ବଂ ।

ଲଗ୍ଗଂ ଦିସ୍ୱା ଭୁସଂ ପଙ୍କଂ କଲଲଦ୍ଦଂ ଗତଂ ମହିନ୍ତି ଲଗ୍ଗଂ ଲଗ୍ଗାପନସମଥଂ ମହନ୍ତଂ ପଙ୍କଞ୍ଚ ଦିସ୍ୱା କଲଲଦାୟକଂ ଉଦକଞ୍ଚ ଗତଂ ମହିଂ ମହିୟା ଗତଂ ପୱିଟ୍ଠଂ ଦିସ୍ୱା ପଣ୍ଡିତା ମହାୱାରିକ୍ଖଧୋ ଗତୋ ପୱତ୍ତୋ’ତି ଅନୁମାନେନ ଜାନନ୍ତି ।

ଜନନ୍ତି ସାଧୁଜନସମୁହଂ ।

ରଜପଙ୍କସମୋହିତନ୍ତି ରାଗାଦିରଜସଙ୍ଖାତପଙ୍କେହି ଅଜ୍ଝୋଥଟଂ ପରିୟୋନଦ୍ଧଂ ।

ୱହିତଂ ଧମ୍ମନଦ୍ଧିୟା’ତି ପରିୟତ୍ତିପଟିପତ୍ତିଧମ୍ମନଦ୍ଧିୟା ୱହିତଂ ।

ୱିସ୍ସଟ୍ଠଂ ଧମ୍ମସାଗରେ’ତି ନିବ୍ବାନସଙ୍ଖାତେ ମହାସମୁଦ୍ଦେ ଧମ୍ମନଦ୍ଧିୟା ୱିସ୍ସଟ୍ଠଂ ୱିସ୍ସଜ୍ଜିତଂ ପୱେସିତଂ ।

ଧମ୍ମାମତଗତଂ ଧମ୍ମାମତେ ପୱତ୍ତଂ ସଦେୱକଂ ସବ୍ରହ୍ମକଂ ଇଂ ମହିଂ ମହିୟା ଠିତଂ ଇମଂ ସାଧୁଜନସମୂହଂ ।

ଦିସ୍ୱା ଞାଣଚକ୍ଖୁନା ପସ୍ସିୱା ।

ଧମ୍ମକ୍ଖଧୋ ମହା’ଗତୋ’ତି ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧଚରଣସଙ୍ଖାତୋ ଚତୁରାସୀତିୟା ଧମ୍ମକ୍ଖଧସହସ୍ସାନଂ ଦେସିତତ୍ତା ମହାଧମ୍ମକ୍ଖଧୋଆଗତୋ ପୱତ୍ତୋ’ତି ଅନୁମାନଞାଣେନ ଞାତବ୍ବନ୍ତି ୟୋଜନା ।

ଅନୁମାନପଞ୍ହୋ ଏକାଦସମୋ । (ଧୁତଙ୍ଗକଥା)

କତମେନ ତେ ପରିୟାୟେନ ଅନୁୟୋଗଂ ତେ ଦମ୍ମି’ତି ଅନୁୟୋଗଂ ୱଂ ପୁଚ୍ଛି ଅହଂ ବ୍ୟାକରିସ୍ସାମି । ଅନୁୟୋଗୱଚନଂ ତେ ତୱ କତମେନ କାରଣେନ ଦମ୍ମି ।

ୱମେୱେତଂ ବ୍ରୂହୀତି ରାଜୱଚନଂ ଭନ୍ତେ ନାଗସେନ ୱମେୱ ପରିୟାୟଂ ବ୍ରୂହି ।

ତେନହୀ’ତି ତସ୍ମା ତୱ ସୋତୁକାମତାୟ ସତେନ ୱା…ପେ॰…କୋଟିସତସହସ୍ସେନ ୱା ପରିୟାୟଂ ତେ କଥୟିସ୍ସାମୀତି ୟୋଜନା ।

ୟା କାଚି କଥା’ତି ସମ୍ବଧୋ

ଇଧା’ତି ଇମସ୍ମିଂ ଧୁତଙ୍ଗୱରଗୁଣେ,

ଅଭିୱୁଟ୍ଠନ୍ତି ୱସ୍ସୋଦକେନଅଭିୱୁଟ୍ଠଂ

ସମ୍ପାଦକେ ସତୀତି ପଟିପାଦକେ ପୁଗ୍ଗଲେ ସତି ॥

ମୟ୍ହଂ ପୁଟ୍ଠୋ’ତି ଇମସ୍ମିଂ ଧୂତଙ୍ଗୱରଗୁଣେ ପରିବ୍ୟତ୍ତତାୟ ଛେକତାୟ ପାକଟାୟ ବୁଦ୍ଧିୟା ୟୁତ୍ତକାରଣପରିଦୀପନଂ ସମୋସରିସ୍ସତୀତି ।

ୱିଜଟିତକିଲେସଜାଲୱଥୂ’ତି ତଂ କିଲେନ ସମୁହପଞ୍ଚକ୍ଖଧୱଥୁ ।

ଭିନ୍ନଭଗ୍ଗସଙ୍କୁଟିତସଞ୍ଛନ୍ନଗତିନିୱାରଣୋ’ତି ଅରହତ୍ତମଗ୍ଗଫଲେନ ଭିନ୍ନଭଗ୍ଗସଙ୍କୁଟିତସଞ୍ଛିନ୍ନଗତିନିୱାରଣୋ ।

ଅଭିନୀତୱାସୋ’ତି ଅଭିପୁଞ୍ଞକାମେହି ଅଭିପଥିତୱାସୋ ଅଭିନୀତୈରିୟାପଥୱାସୋ ୱା ।

ୱିମୁତ୍ତିଜ୍ଝାୟିତତ୍ତୋ’ତି ଅରହତ୍ତଫଲଜ୍ଝାନସମ୍ପୟୁତ୍ତଚିତ୍ତୋ ଅଚଲଦଳ୍ହଭୀରୁତ୍ତାଣଟ୍ଠାନଂ ଆରମ୍ମଣକରଣୱସେନ ଉପଗତୋ ।

ଧୂତଙ୍ଗପଞ୍ହକଥାସଙ୍ଖାତୟୋଗିକଥା ସମତ୍ତା ।

ଚତୁରାସୀତିପଞ୍ହପଟିମଣ୍ଡିତମେଣ୍ଡକପଞ୍ହୱଣ୍ଣନା ସମତ୍ତା ।

ମିଲିଦପଞ୍ହମେଣ୍ଡକପଞ୍ହେସୁ ସବ୍ବେ ପଞ୍ହା ସମ୍ପିଣ୍ଡିତା ପଞ୍ଚସତ୍ତାଧିକସତପଞ୍ହା ହୋନ୍ତି । ଅଙ୍ଗଗହଣକଥାୟ ପନ ନାଧିକସତମାତିକାସୁ ସତ୍ତସଟ୍ଠିମାତିକା ନିଦ୍ଦେସୱସେନଅୱିସ୍ସଜ୍ଜିତା । ସେସା’ ରଞ୍ଞୋ ଚତ୍ତାରି ଅଙ୍ଗାନି ଗହେତବ୍ବାନୀ’ତିଆଦିକା ଏକୂନଚତ୍ତାଳୀସ ମାତିକା ନିଦ୍ଦେସୱସେନ ଅୱିସ୍ସଜ୍ଜିତା ୟଥ ପୋଥକେସୁ ଦିସ୍ସନ୍ତି ତତୋ ଗହେତବ୍ବା ୟେୱା’ତି ।

ଚତସ୍ସୋ ଧମ୍ମଦେସନାୟୋ; ଧମ୍ମାଧିଟ୍ଠାନା ଧମ୍ମଦେସନା, ଧମ୍ମାଧିଟ୍ଠାନା ପୁଗ୍ଗଲଦେସନା, ପୁଗ୍ଗଲାଧିଟ୍ଠାନା ଧମ୍ମଦେସନା, ପୁଗ୍ଗଲାଧିଟ୍ଠାନା ପୁଗ୍ଗଲଦେସନା’ତି । ତାସୁ ପୁରିମା ତିସ୍ସୋ ଧମ୍ମଦେସନା ଇଧ ଗଥେ ଲବ୍ଭନ୍ତି, ଚତୁଥୋ ନ ଲବ୍ଭତି ।

ଅପରା’ପି ଚୁଦ୍ଦସୱିଧା ଦେସନା ? ଅଥସଦସ୍ସନ-ଗୁଣପରିଦୀପନ-ନିଗ୍ଗହ-ସମ୍ପହଂସନଚରିୟାୱୋଦାନନିଦସ୍ସନ -ପୁଚ୍ଛାୱିସଜ୍ଜନ-ଅନୁସାସନ-ପୁଗ୍ଗଲୱିସୋଧନଅଜ୍ଝାସୟପରିପୂରଣପୱେଣି ସଦସ୍ସନ-ପରପ୍ପୱାଦମଦ୍ଦନୋପନିସ୍ସୟପଚ୍ଚୟନିଦସ୍ସନତୁଟ୍ଠା-କାରସଦସ୍ସନଧମ୍ମସଭା-ୱଗୁଣାଦି-ନିଦସ୍ସନାକାରଦେସନା’ତି ।

ତଥ

ପଚ୍ଚୟାକାରଦେସନା’ତି ପଚ୍ଚୟାକାରସୁତ୍ତନ୍ତ-ସତିପଟ୍ଠାନ-ସମ୍ମପ୍ପ-ଧାନ-ଇଦ୍ଧିପାଦ-ଇଦ୍ରିୟବଲ-ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗାଦିସୁତ୍ତନ୍ତସମ୍ବଧା ।

(ଅଥସଦସ୍ସନା) ପଚ୍ଚୟାକାରପଚ୍ଚୟଥପରମଥଂ ଦେସେନ୍ତୀ ପୱତ୍ତା ଧମ୍ମଦେସନା ଅଥସଦସ୍ସନା ନାମ ।

(ଗୁଣପରିଦୀପନୀ) । ସୁସୀମ-ଗୋସାଲ-ଗୋସିଙ୍ଗସମ୍ପସାଦନ-ପାସାଦିକ-ଦସବଲ-ଗୋତମକ- ମହାସୀହନାଦାଦିସୁତ୍ତନ୍ତସମ୍ବଧ ଅତ୍ତଗୁଣପରଗୁଣ-ସାସନଗୁଣପରିଦୀପନୀ ଗୁଣପରିଦୀପନୀ ନାମ ।

(ନିଗ୍ଗହଦେସନା) ସକଲୱିନୟପିଟକଂ ଆଦିଂ କୱା ୟା କାଚି କିଲେସପାପପୁଗ୍ଗଲନିଗ୍ଗହଦେସନା ଏସା ନିଗ୍ଗହଦେସନା ନାମ ।

(ସମ୍ପହଂସନା) ଭୟଭୀରୁକାନଂ ପୁଗ୍ଗଲାନଂ ଭୟପଟିସେଧନଥାୟ ଉପଥମ୍ଭଜନନ-ମଗ୍ଗାନିସଂସ-ସୀଲଥୋମନାଦିକା ଦେସନା ସମ୍ପହଂ-ସନା ନାମ ।

(ଚରିୟାୱୋଦାନନିଦସ୍ସନା) ସକଲଜାତକଂ ଅଚ୍ଛିୟସୁତ୍ତଂ ଆଦିଂ କୱା ଦ୍ୱେଧାୱିତକ୍କବୋଧିରାଜକୁମାରସୁତ୍ତାଦିସମ୍ବଧାଦେସନା ଚରିୟାୱୋଦାନନିଦସ୍ସନା ନାମ ।

(ପୁଚ୍ଛାୱିସ୍ସଜ୍ଜନା) ଅଟ୍ଠହି ପରିସାହି ପୁଚ୍ଛିତାନଂ ପଞ୍ହାନଂ ୱିସ୍ସଜ୍ଜନାପଟିସଂୟୁତ୍ତା ସକଲସଗାଥୱଗ୍ଗମାଦିଂ କୱା ୱମ୍ମିକସୁତ୍ତ-ପରାୟଣସୁତ୍ତାଦିକା ଦେସନା ପୁଚ୍ଛାୱିସ୍ସଜ୍ଜନା ନାମ ।

(ଅନୁସାସନା) । ଅରିୟୱଂସ-ପୁଞ୍ଞାଭିସଦ-ଧୁତଙ୍ଗାନୁସାସନ-ୱତ୍ତାନୁସାସନ-ସମ୍ବଧା ଦେସନା ଅନୁସାସନା ନାମ ।

(ପୁଗ୍ଗଲୱିସୋଧନା) ଭୟସଦସ୍ସନଦେସନାପଟିସଂୟୁତ୍ତା ଦେୱଦୂତଅଗ୍ଗିକ୍ଖଧୋପମାଦିସୁତ୍ତସମ୍ବଧାପୁଗ୍ଗଲାନଂ ସୀଲୱତ୍ତାଦିୱିସୋଧନଥାୟ ୱୁତ୍ତା ପୁଗ୍ଗଲୱିସୋଧନା ନାମ ।

(ଅଜ୍ଝାସୟପରିପୂରଣା) । ତୱଟକନାଳକ-ପଟିପଦା-ଧମ୍ମଦାୟାଦସୁତ୍ତାଦିକା ପୁଗ୍ଗଲାନଂ ସମଥୱିପସ୍ସନାପରିପୂରଣଥାୟ କଥିତା ଅଜ୍ଝାସୟପରିପୂରଣା ନାମ ।

(ପୱେନିସଦସ୍ସନକଥା) । ବୁଦ୍ଧୱଂସ-ମହାପଦାନସୁତ୍ତାକାରା ଅତ୍ତନୋ ଚ ପରେସଞ୍ଚ ଅଭିନୀହାରମାରବ୍ଭ ପରିନିବ୍ବାନପରିୟୋସାନା ପୱେନିସଦସ୍ସନକଥା ନାମ ।

(ପରପ୍ପୱାଦମଦ୍ଦନା) । ଚରିୟାପିଟକମାଦିଂ କୱା ମହାସୀହନାଦ-ଚୂଲ୍ଲସୀହନାଦ-ଧାନାଭିଞ୍ଞାସଂୱଣ୍ଣନା-ପଟିବଦ୍ଧା ଦେସନା ପରପ୍ପୱାଦମଦ୍ଦନା ନାମ ।

(ଉପନିସ୍ସୟପଚ୍ଚୟନିଦସ୍ସନା) । ୟଥୂପନିସ୍ସୟା ଦିସ୍ସମାନା ଦିସ୍ସମାନକାୟେନ ଦେସନା ଇତିୱୁତ୍ତକମାଦିଂ କତ୍ୱା ଧନିୟସୁତ୍ତ-ଅରୁଣୱତିୟସୁତ୍ତ-ନଦନପରିୟାୟସୁତ୍ତାଦିପ୍ପଭେଦାଉପନିସ୍ସାୟ– ପଚ୍ଚୟନିଦସ୍ସନା ନାମ ।

(ତୁଟ୍ଠାକାରସଦସ୍ସନା) । ସକଲୋଦାନ-ସମ୍ପସାଦନିୟ-ସଙ୍ଗୀତିସୁତ୍ତାଦିକା ଦେସନା ତୁଟ୍ଠାକାରସଦସ୍ସନା ନାମ ।

(ଧମ୍ମସଭାୱଗୁଣନିଦସ୍ସନା) ଖଧଧାୱାୟତନିଦ୍ରିୟସଚ୍ଚପଟିଚ୍ଚ ସମୁପ୍ପାଦମଗ୍ଗଫଲାଦୟୋ ଧମ୍ମା ୱିଭତ୍ତା ତଂ ତଥ ସଭାଗୱିସଭାଗପରିଦୀପିକା ଅଭିଧମ୍ମଦେସନା ଚ ଲକ୍ଖଣପରିଦୀପିକା ୟେ ଚଞ୍ଞେ ଧମ୍ମା ସଲକ୍ଖଣଧାରଣକା ଅତ୍ତନୋ ସଭାୱୱସେନ ୱୁତ୍ତା ଏସା ଧମ୍ମସଭାୱଗୁଣନିଦସ୍ସନା ନାମ ।

ଇମେହି ଚୁଦ୍ଦସୱିଧେହି ଲୋକଗ୍ଗନାୟକା ଧମ୍ମଂ ଦେସେନ୍ତି ତେସଞ୍ଚ ସାୱକା’ତି ।

ତେସୁ ପଚ୍ଛାୱିସଜ୍ଜନା ଦେସନା ଇଧ ପାକଟା । ସେସା ୟଥାରହଂ ଇଧ ଗହେତବ୍ବା ୟେୱାତି ।

(ସାପତତ୍ତିକଥା) । ଦୁୱିଧାକଥା ଇମସ୍ମିଂ ମିଲିଦପଞ୍ହପ୍ପକରଣେହୋନ୍ତି ସାପତ୍ତିକଥା ଚ ଅନାପତତ୍ତିକଥା ଚ । ତଥ ୟଂ ଥେରେନ ଭଗୱତୋ ୱଚନଂ ରଞ୍ଞୋ ସଞ୍ଞାପନଥଂ ଆଭତଂ ତଂସାପତ୍ତିକଥା ନାମ ।

(ଅନାପତ୍ତିକଥା) । ୟା ଥେରେନ ସକପଟିଭାନେନ ୱୁତ୍ତା ସା ଅନାପତ୍ତିକଥା ନାମ ।

ୱୁତ୍ତଞ୍ହେତଂ ପଦସୋଧମ୍ମସିକ୍ଖାପଦସ୍ସ ଅଟ୍ଠକଥାୟଂ-’

ମେଣ୍ଡକମିଲିଦପଞ୍ହେସୁ ଥେରସ୍ସ ସକପଟିଭାନେନ ଅନାପତ୍ତି । ୟମ୍ପନରଞ୍ଞୋ ସଞଞାପନଥଂ ଆହରୱା ୱୁତ୍ତଂ ତଥ ଆପତ୍ତୀ’ତି (ଦ୍ୱେ କଥା) ପୁନ ଦ୍ୱେ କଥା ଇଧ ହୋନ୍ତି ସମ୍ମୁତିକଥା ଚ ପରମଥକଥା ଚ ।

(ସମ୍ମୁତିକଥା) । ତଥ ସମ୍ମୁତିକଥା ନାମ’ଭନ୍ତେ ନାଗସେନ ୱେଦଗୁ ଉପଲବ୍ଭତୀ’ତିଆଦିକା ।

ପରମଥକଥା ନାମ’ୟୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ସୋ ଏୱ ସୋ’ତିଆଦିକାତେନାହ ?

ଦୁୱେ ସଚ୍ଚାନି ଅକ୍ଖାସି ସମ୍ବୁଦ୍ଧୋ ୱଦତଂ ୱରୋ,

ସମ୍ମୁତିଂ ପରମଥଞ୍ଚ ତତିୟଂ ନୂପଲବ୍ଭତୀ’ତି ॥

ୟମ୍ପୁବ୍ବେ ୱୁତ୍ତଂ ଅନୁମାନକଥା ଉପମାକଥା’ତି, ତାସୁ ଉପମାକଥାୟ ୱିସୁଂ କୋଟ୍ଠାସଭାୱୋ ନଥି । ମିଲିଦପଞ୍ହମେଣ୍ଡକପଞ୍ହାନଂ ଅନ୍ତରନ୍ତରା ଠିତା ହୋତି । ଅନୁମାନକଥା ପନ ୱିସୁଂ କୋଟ୍ଠାସଭାୱେନ ହୋତୀତି ।

ୱିଚରେଥ ଅନୁଂ ପରମେ ପରମେ

ସୁଜନସ୍ସ ସୁଖଂ ନୟନେ ନୟନେ,

କଟୁ ହୋତି ପଧାନରତୋ ନରତୋ

ଇଧ ୟୋ ପନ ସାରମତେ ରମତେ ॥

ପକିଣ୍ଣକୱଚନୱଣ୍ଣନା ସମତ୍ତା ।

ଜାତକୁଦ୍ଧରଣଂ ।

ଜାତକୁଦ୍ଧରଣଂ ପନ ଏୱଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ମେଣ୍ଡକପଞ୍ହତତିୟୱଗ୍ଗେ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ହା ।

‘‘ଅଚେତନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅସୁଣନ୍ତଂ…ପେ॰… ପୁଚ୍ଛସି ତଂ କିସ୍ସ ହେତୁ‘‘ତି ଇଦଂଚତୁକ୍କନିପାତେ ଆଗତଂପଲାସଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ । କତମଂ ତଂ ଜାତକନ୍ତି ?’

ଅଚେତନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣା’ତି ଇଦଂ ସଥା ପରିନିବ୍ବାନମଞ୍ଚେ ନିପନ୍ନୋ ଆନଦଥେରଂ ଆରବ୍ଭ କଥେସି ।

‘‘ସୋ ପାୟସ୍ମା ରୁକ୍ଖଦେୱତା ପନା ଅହମେୱା’’ତି ।

ପଲାସଜାତକଂ ସମତ୍ତଂ ।

‘‘ଇତି ଫଦନରୁକ୍ଖା’ପି ତା ଦେୱତା…ପେ॰… ଭାରଦ୍ୱାଜ ସୁଣୋହି ମେ’’ତି ଆଗତଂ । ଇଦଞ୍ଚ ତେରସନିପାତେଫଦନଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ । କତମଂ ତଂ ଜାତକନ୍ତି ?

‘‘କୁଠାରିହଥୋ ପୁରିସୋ’ତି ଇଦଂ ସଥା ରୋହିଣୀନଦୀତୀରେ ୱିହରନ୍ତୋ ଞାତକାନଂ କଲହଂ ଆରବ୍ଭ କଥେସି ୱନସଣ୍ଡେ ଦେୱତା ଅହ’’ନ୍ତି ।

ଫଦନଜାତକଂ ଦୁତିୟଂ ତେରସନିପାତଂ ।

ମେଣ୍ଡକପଞ୍ହଚତୁଥୱଗ୍ଗେ ଦେୱଦତ୍ତବୋଧିସତ୍ତାଧିକସମ୍ପଞ୍ହେ ବାୱୀସତିଜାତକାନି ଆଗତାନୀ’ତି ।

‘‘ଭନ୍ତେ ନାଗସେନ, ତୁମ୍ହେ ଭଣଥ ? ଦେୱଦତ୍ତୋଏକନ୍ତକଣ୍ହୋ ଏକନ୍ତକଣ୍ହେହି ଧମ୍ମେହି ସମନ୍ନଗତୋ, ବୋଧିସତ୍ତୋ ଏକନ୍ତସୁକ୍କେହି ଧମ୍ମେହି ସମନ୍ନଗତୋ’ତି । ପୁନ ଚ ଦେୱଦତ୍ତୋ ଭୱେ ଭୱେ ୟସେନ ଚ ପକ୍ଖେନ ଚ ବୋଧିସତ୍ତେନ ସମସମୋ ହୋତି କଦାଚି ଅଧିକତରୋ ୱା ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ନଗରେ ବାରାଣସିୟଂ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତସ୍ସ ରଞ୍ଞୋ ପୁରୋହିତପୁତ୍ତୋ ଅହୋସି, ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋ ଛୱକଚଣ୍ଡାଲୋ ୱିଜ୍ଜାଧରୋ, ୱିଜ୍ଜଂ ପରିଜପିୱା ଅକାଲେ ଅମ୍ବଫଲାନି ନିବ୍ବତ୍ତେସି । ଏଥ ତାୱ ବୋଧିସତ୍ତୋ ଦେୱଦତ୍ତେନ ଜାତିୟା ନିହୀନୋ ୟସସା ଚ ନିହୀନୋ …ପେ॰… ପୁନ ଚ ପରଂ ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ତାପୋ ନାମ ରାଜା ଅହୋସି ତଦାବୋଧିସତ୍ତୋ ତସ୍ସ ପୁତ୍ତୋ ଧମ୍ମପାଲୋ ନାମ ଅହୋସି ତଦା ସୋ ରାଜା ସକପୁତ୍ତସ୍ସ ହଥପାଦେ ସୀସଞ୍ଚ ଛିଦାପେସି । ତଥ ତାୱ ଦେୱଦତ୍ତୋୟେୱ ଉତ୍ତରୋ ଅଧିକତରୋ । ଅଜ୍ଜେତରହି ଉଭୋ’ପି ସକ୍ୟକୁଲେ ଜାୟିସୁ । ବୋଧିସତ୍ତୋ ବୁଦ୍ଧୋ ଅହୋସି ସବ୍ବଞ୍ଞୁ ଲୋକନାୟକୋ । ଦେୱଦତ୍ତୋ ଅତିଦେୱସ୍ସ ସାସନେ ପବ୍ବଜିୱା ଇଦ୍ଧିଂ ନିବ୍ବତ୍ତେୱା ବୁଦ୍ଧାଲୟଂ ଅକାସି । କିନ୍ନୁ ଖୋ ଭନ୍ତେ ନାଗସେନ ୟଂ ମୟା ଭଣିତଂ ତଂ ସବ୍ବଂ ତଥଂ ଉଦାହୁ ୱିତଥନ୍ତି ? ‘‘ଅୟମ୍ପନ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ୟାନି ବାୱୀସତିଜାତକାନି ନିସ୍ସାୟ ପୁଚ୍ଛିତୋ ହୋତି ତାନି ମୟା ଉଦ୍ଧରିୱା ଇଧ କଥେତବ୍ବାନି ।

ତଥ ଚ,’ୟଦା ଚ ଦେୱଦତ୍ତୋ ନଗରେ ବାରାଣସିୟଂ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତସ୍ସ ରଞ୍ଞୋ ପୁରୋହିତପୁତ୍ତୋ ଅହୋସି ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋ ଛୱକଚଣ୍ଡାଲୋ ଅହୋସି ୱିଜ୍ଜାଧରୋ ୱିଜ୍ଜଂ ପରିଜପିୱା ଅକାଲେ ଅମ୍ବଫଲାନି ନିବ୍ବତ୍ତେସି । ଏଥ ତାୱ ବୋଧିସତ୍ତୋ ଦେୱଦତ୍ତତୋ ଜାତିୟା ନିହୀନୋ ୟସସା ଚ ନିହୀନୋ । ‘‘ଇଦମ୍ପନ ୱଚନଂ ଜେତୱନାରାମେ ୱିହରନ୍ତେନ ସଥାରା ତେରସନିପାତେ ଦେୱଦତ୍ତମାରବ୍ଭ କଥିତଂ ଅମ୍ବଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ଦେୱଦତ୍ତୋ ହି ‘‘ଅହଂ ବୁଦ୍ଧୋ ଭୱିସ୍ସାମି…ପେ॰… ଚଣ୍ଡାଲପୁତ୍ତୋ ଅହମେୱା’’ତି ।

ଏୱମେତଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଇମଂ ଅମ୍ବଜାତକଂ ସଧାୟ କଥିତଂ ହୋତୀତି ଇଦଂ ରଞ୍ଞୋ ଆଭତଂ ପଠମଂ ଜାତକଂ ।

‘‘ପୁନ ଚ ପରଂ ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ରାଜା ଅହୋସି ମହୀପତି ସବ୍ବକାମସମଙ୍ଗୀ ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋ ତସ୍ସୂପଭୋଗୋ ଅହୋସି ହଥିନାଗୋ ସବ୍ବଲକ୍ଖଣସମ୍ପନ୍ନୋ ତସ୍ସ ଚାରୁଗତିୱିଲାସଂ ଅସହମାନୋ ରାଜା ୱଧଂ ଇଚ୍ଛନ୍ତୋ ହଥାଚରିୟଂ ଏୱମୱୋୱ ? ‘‘ଅସିକ୍ଖିତୋ ତେ ଆଚରିୟ ହଥିନାଗୋ ତସ୍ସ ଆକାସଗମନଂ ନାମ କାରଣଂ ହୋତୀ’’ତି ତଥପ ତାଚ ବୋଧିସତ୍ତୋ ଦେୱଦତ୍ତତୋ ଜାତିୟା ନୀହୀନୋ, ଲାମକୋ ତିରଚ୍ଛାନଗତୋ’’ତି । ଇଦମ୍ପନ ୱଚନଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ୱେଳୁୱନେ ୱିହରନ୍ତେନ ସଥାରା ଏକକନିପାତେ ଦେୱଦତ୍ତମାରବ୍ଭକଥିତଂ ଦୁମ୍ମେଧଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି ଧମ୍ମସଭାୟଂ ଭିକ୍ଖୁ’ଆୱୁସୋ ଦେୱଦତ୍ତୋ …ପେ॰… ହଥି ପନ ଅହମେୱା’’ତି ଏୱମେତଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞୋ ଇମଂ ଦୁମ୍ମେଧଜାତକଂ ସଧାୟ କଥିତଂ ହୋତୀତି । ଦୁତିୟଂ ଜାତକଂ ।

ପୁନ ଚ ପରଂ ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ମନୁସ୍ସୋ ଅହୋସି । ପୱନେ ନଟ୍ଠାୟିକୋ ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋ ମହାପଥୱି ନାମ ମକ୍କଟୋ ଅହୋସି । ଏଥପି ତାୱ ଦିସ୍ସତି ୱିସେସୋ ମନୁସ୍ସସ୍ସ ଚ ତିରଚ୍ଛାନଗତସ୍ସ ଚ । ଏଥପି ତାୱ ବୋଧିସତ୍ତୋ ଦେୱଦତ୍ତତୋ ଜାତିୟା ନିହୀନୋ’ତି ଇମଂ ପନ ୱଚନଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ୱେଳୁୱନେ ୱିହରନ୍ତେନ ସଥାରା ତିଂସନିପାତେ ଦେୱଦତ୍ତସ୍ସ ସିଲାପୱିଜ୍ଝନମାରବ୍ଭ କଥିତଂ ମହାକପିଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି ? ‘‘ତେନ ହି ଧନୁଗ୍ଗହେ ପୟୋଜେୱା…ପେ॰… କପିରାଜା ଅହମେୱା’’ତି ଏୱମେତଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଇମଂମହାକପିଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତୀତି । ତତିୟଂ ଜାତକଂ ।

‘‘ପୂନ ଚ ପରଂ ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ମନୁସ୍ସୋ ହୋତି ସୋଣୁତ୍ତରୋ ନାମ ନେସାଦୋ ବଲୱା ବଲୱତରୋ ନାଗବଲୋ ତଦାବୋଧିସତ୍ତୋ ଛଦ୍ଦନ୍ତୋ ନାମ ନାଗରାଜା ଅହୋସି । ତଦା ଲୁଦ୍ଦକୋ ତଂ ହଥିନାଗଂ ଘାତେସି । ତଥପି ତାୱ ଦେୱଦତ୍ତୋ ଅଧିକତରୋ‘‘ତି ଇଦଂ ୱଚନଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଜେତୱନେ ମହାୱିହାରେ ୱିହାରନ୍ତେନ ସଥାରା ତିଂସନିପାତେ ଏକଂ ଦହରଭିକ୍ଖୁନିଂ ଆରବ୍ଭ କଥିତଂ ଛଦ୍ଦନ୍ତଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି ତଥ ଭଗୱତା ୱିଥାରତୋ ଦେସିତଂ ଛଦ୍ଦନ୍ତଜାତକଂ ତଂ ମୟା ଇଧ ସଙ୍ଖେପତୋ ଉଦ୍ଧରିୱା କଥେତବ୍ବମେୱ । ‘‘ସା କିର ସାୱଥିୟଂ…ପେ॰… ସା ପନ ଭିକ୍ଖୁଣୀ ପଚ୍ଛା ୱିପସ୍ସିୱା ଅରହତ୍ତଂ ପତ୍ତା’’ତି । ଏୱମେତଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଇମଂ ଛଦ୍ଦନ୍ତଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ଚତୁଥାଜାତକଂ ।

ପୁନ ଚ ପରଂ ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ମନୁସ୍ସୋ ଅହୋସି ୱନଚରକୋ ଅନିକେତୱାସୀ ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋ ସକୁଣୋ ଅହୋସି ତିତ୍ତିରୋ ମନ୍ତଜ୍ଝାୟୀ । ତଦା ସୋ ୱନଚରକୋ ତଂ ସକୁଣଂ ଘାତେସି । ତଥପି ତାୱ ଦେୱଦତ୍ତୋ ଜାତିୟା ଅଧିକତରୋ’’ତି ଇଦମ୍ପନ ୱଚନଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଗିଜ୍ଝକୂଟେ ୱିହରନ୍ତେନ ସଥାରା ନୱକନିପାତେ ଦେୱଦତ୍ତସ୍ସ ୱଧାୟ ପରିସକ୍କନଂ ଆରବ୍ଭ କଥିତଂ ଦଦ୍ଦରଜାତକଂ (ତିତ୍ତିରଜାତକଂ) ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ‘‘ତସ୍ମିଂ ସମୟେ ଧମ୍ମସଭାୟଂ କଥଂ ସମୁଟ୍ଠାପେସୁଂ…ପେ॰… ତିତ୍ତିରପଣ୍ଡିତୋ ପନ ଅହମେୱା’’ତି । ଏୱମେତଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଇମଂ ଦଦ୍ଦରଜାତକଂ ସଧାୟ କଥିତଂ ହୋତୀତି । ପଞ୍ଚମଜାତକଂ ।

‘‘ପୁନ ଚ ପରଂ ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ କଲାବୁ ନାମ ବାରାଣସିରାଜା ଅହୋସି ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋ ତାପସୋ ଅହୋସି ଖନ୍ତିୱାଦୀ । ତଦା ସୋ ରାଜା ତସ୍ସତାପସସ୍ସ କୁଦ୍ଧୋ ହଥପାଦେ ୱଂସକଲୀରେ ୱିୟ ଛେଦାପେସି । ତଥପି ତାୱ ଦେୱଦତ୍ତୋୟେୱ ଅଧିକତରୋ ଜାତିୟା ଚ ୟସେନ ଚା’’ତି ଇଦମ୍ପନ ୱଚନଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଜେଚୱନେ ୱିହରନ୍ତେନ ସଥାରା ଚତୁକ୍କନିପାତେ ଏକଂ କୋଧନଭିକ୍ଖୁଂ ଆରବ୍ଭ କଥିତଂ ଖନ୍ତିୱାଦିଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ‘‘ସଥା ପନ ତଂ ଭିକ୍ଖୁଂ କସ୍ମାୱଂ…ପେ॰… ଖନ୍ତିୱାଦିତାପସୋପନ ଅହମେୱା’’ତି ଏୱମେତଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଇମଂ ଖନ୍ତିୱାଦିଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତୀତି । ପଟ୍ଠଜାତକଂ ।

ପୁନ ଚ ପରଂ ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ଅହୋସି ୱନଚରୋ ତଦାବୋଧିସତ୍ତୋ ନଦିୟୋ ନାମ ୱାନରିଦୋ ଅହୋସି । ତଦାପି ସୋ ୱନଚରୋ ତଂ ୱାନରିଦଂ ଘାତେସି ସଦ୍ଧିଂ ମାତରା କତିଟ୍ଠଭାତିକେନପି । ତଥପି ତାୱ ଦେୱଦତ୍ତୋୟେୱଅଧିକତରୋ ଜାତିୟା‘‘ତି ଇଦଂ ପନ ୱଚନଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ୱେଳୁୱନେ ୱିହରନ୍ତେନସଥାରା ଦୁକନିପାତେ ଦେୱଦତ୍ତଂ ଆରବ୍ଭ କଥିତଂ ଚୁଲ୍ଲନଦିୟଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ‘‘ଏକଦିୱସଞ୍ହି ଭିକ୍ଖୂ ଧମ୍ମସହାୟଂ …ପେ॰… ସୁପଣ୍ଣରାଜା ପନ ଅହମେୱା’’ତି ଏୱମେତଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଇମଂ ପଣ୍ଡରଜାତକଂ ସଧାୟ ପରତୋଘୋସୱସେନ ବୋଧିସତ୍ତୋ ପଣ୍ଡରକୋ ନାମ ନାଗରାଜ ଅହୋସୀ’’ତି କଥିତଂ ହୋତି ତଥାହି ଇମସ୍ମିଂ ଜାତକେ ବୋଧିସତ୍ତୋ ସୁପଣ୍ଣରାଜା ୟେୱା’ତି । ଅଟ୍ଠମଂ ଜାତକଂ ।

ପୁନ ଚ ପରଂ ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ମନୁସ୍ସୋ ଅହୋସିପୱନେ ଜଟିଲକୋ ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋ ତଚ୍ଛକୋ ନାମ ମହାସୂକରୋ ଅହୋସି । ତଥପି ତାୱ ଦେୱଦତ୍ତୋୟେୱ ଜାତିୟା ଅଧିକତରୋ’’ତି ଇଦମ୍ପନ ୱଚନଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଜେତୱନେ ୱିହରନ୍ତେନ ସଥାରା ପକିଣ୍ଣକନିପାତେ ଦ୍ୱେ ମହଲ୍ଲକେ ଥେରେ ଆରବ୍ଭ କଥିତଂ ତଚ୍ଛକସୂକରଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ‘‘ମହାକୋସଲୋ ପନ ବିମ୍ବିସାରସ୍ସ ଧିତରଂ ଦେନ୍ତୋ…ପେ॰…ରୁକ୍ଖଦେୱତା ପନ ଅହମେୱା’’ତି ।

ଏୱମେତଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଇମଂ ତଚ୍ଛକସୂକରଜାତକଂ ସଧାୟ ପରତୋଘୋସୱସେନ ବୋଧିସତ୍ତୋ ମହାତଚ୍ଛକସୂକରୋ ନାମ ଅହୋସିତି କଥିତଂ ତଥା ହି ଇମସ୍ମିଂ ଜାତକେ ବୋଧିସତ୍ତୋ ରୁକ୍ଖଦେୱତାୟେୱ ଅହୋସୀତି । ନୱମଂ ଜାତକଂ ।

ପୁନ ଚ ପରଂ ୟଦାଦେୱଦତ୍ତୋ ଚେତିୟେସୁ ସୁରପରିଚରୋ ନାମ ରାଜା ଅହୋସି ଉପରି ପୁରିସମତ୍ତେ ଗଗନେୱେହାସଙ୍ଗମୋ, ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋ କପିଲୋ ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଅହୋସି । ତଥପି ତାୱ ଦେୱଦତ୍ତସ୍ସ ପଥୱିପ୍ପୱେସମାରବ୍ଭ କଥିତଂ ଚେତିୟଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ‘‘ତସ୍ମିଞ୍ହି ଦିୱସେ ଭିକ୍ଖୂ ଧମ୍ମସହାୟଂ । ପେ-କପିଲ-ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ପନ ଅହମେୱା’’ତି ଏୱଞ୍ଚେତଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଇଦଂଚେତିୟଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତୀତି । ଦସମଂ ଜାତକଂ ।

ପୁନ ଚ ପରଂ ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ମନୁସ୍ସୋ ଅହୋସି ସାମୋ ନାମ, ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋ ରୂରୁନାମ ମିଗରାଜା ଅହୋସି । ତଥପି ତାୱ ଦେୱଦତ୍ତୋୟେୱ ଜାତିୟା ଅଧିକତରୋ’ତି ଇଦମ୍ପନ ୱଚନଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଜେତୱନେ ୱିହରନ୍ତେନ ସଥାରା ତେରସକନିପାତେ ଦେୱଦତ୍ତମାରବ୍ଭକଥିତଂ ରୂରୂମଗରାଜଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ସୋ କିର ଭିକ୍ଖୂହି’ବହୁପକାରୋ ଆୱୁସୋ-ପେରୂରୁମିଗୋ ପନ ଅହମେୱା’’ତି । ଏୱମେତଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଇମଂରୂରୁମିଗଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତୀ’ତି ଏକାଦସମଂ ଜାତକଂ ।

‘‘ପୁନ ଚ ପରଂ ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ମନୁସ୍ସୋ ଅହୋସି ଲୁଦ୍ଦକୋ ପୱନଚରୋ, ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋ ହଥିନାଗୋ ଅହୋସି ସୋ ଲୁଦ୍ଦକୋ ତସ୍ସ ହଥିନାଗସ୍ସ ସତ୍ତକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଦନ୍ତେ ଛିଦିୱା ହରି ତଥପି ତାୱ ଦେୱଦତ୍ତୋୟେୱ ୟୋନିୟା ଅଧିକତରୋ’ତି ଇଦମ୍ପନ ୱଚନଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଜେତୱନେ ୱିହରନ୍ତେନ ସଥାରା ଏକକନିପାତେ ଦେୱଦତ୍ତମାରବ୍ଭ କଥିତଂ ସୀଲୱନାଗରାଜଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ଧମ୍ମସଭାୟଞ୍ହି ଭିକ୍ଖୂ’ଆୱୁସୋ ଦେୱଦତ୍ତୋ…ପେ॰… ସୀଲୱନାଗରାଜା ପନ ଅହମେୱାତି ।

ଏୱମେତଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଇମଂ ସୀଲୱନାଗରାଜଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତୀ’ତି ଦ୍ୱାଦସମଂ ଜାତକଂ ।

ପୁନ ଚ ପରଂ ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ସିଗାଲୋ ଅହୋସି ଖତ୍ତିୟଧମ୍ମୋ, ସୋ ୟାୱତା ଜମ୍ବୁଦୀପେ ପଦେସରାଜାନୋ ତେ ସବ୍ବେ ଅନୁୟୁତ୍ତେ ଅକାସି, ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋ ୱିଧୁରୋ ନାମ ପଣ୍ଡିତୋ ଅହୋସି ତଥପି ତାୱ ଦେୱଦତ୍ତୋୟେୱ ୟସେନ ଅଧିକତରୋ’ତି ଇଦମ୍ପନ ୱଚନଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ୱେଳୁୱନେ ୱିହରନ୍ତେନ ସଥାରା ଦୁକନିପାତେ ଦେୱଦତ୍ତମାରବ୍ଭ କଥିତଂ ସବ୍ବଦାଠଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ‘‘ଦେୱଦତ୍ତୋ ଅଜାତସତ୍ତୁଂ ପସାଦେୱା…ପେ॰… ପୁରୋହିତୋ ପନ ଅହମେୱା’’ତି ।

ଏୱମେତଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଇମଂ ସବ୍ବଦାଠିକ ଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ପରତୋଘୋସୱସେନ ‘‘ସୋ ୟାୱତା ଜମ୍ବୁଦୀପେ ପଦେସରାଜାନୋ, ତେ ସବ୍ବେ ଅନୁୟୁତ୍ତେ ଅକାସୀ’’ତି ୱୁତ୍ତଂ ତଦା ହି ସୋନ ସବ୍ବେ ରାଜାନୋ ଅନୁୟୁତ୍ତେ ଅକାସୀ’ତି । ତେରସମଂ ଜାତକଂ ।

ପୁନ ଚ ପରଂ ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ସଥିନାଗୋ ହୁୱା ଲଟୁକିକାୟ ସକୁଣିକାୟ ପୁତ୍ତକେଘାତେସି, ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋ’ପି ହଥିନାଗୋ ଅହୋସି ୟୁଥପତି ତଥ ତାୱ ଉଭୋ’ପି ସମସମା ଅହେସୁନ୍ତି’ ଇଦମ୍ପନ ୱଚନଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ୱେଳୁୱନେ ୱିହରନ୍ତେନ ସଥାରା ପଞ୍ଚକନିପାତେ ଦେୱଦତ୍ତମାରରବ୍ଭ କଥିତଂ ଲଟୁକିକଜାତକଂ ସଧାୟୱୁତ୍ତଂ ହୋତୀ’ତି ଚୁଦ୍ଦସମଂ ଜାତକଂ ।

ପୁନ ଚ ପରଂ ‘‘ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ୟକ୍ଖୋ ଅହୋସି ଅଧମ୍ମୋ ନାମ, ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋପି ୟକ୍ଖୋ ଅହୋସି ଧମ୍ମୋ ନାମ । ତଥପି ତାୱ ଉଭୋପି ସମସମା ଅହେସୁନ୍ତି‘‘ଇଦଂ ପନ ୱଚନଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଜେତୱନେ ୱିହରନ୍ତେନ ସଥାରା ଏକାଦସକନିପାତେ ଦେୱଦତ୍ତସ୍ସ ପଥୱିପ୍ପୱେସମାରବ୍ଭ କଥିତଂ ଧମ୍ମଦେୱପୁତ୍ତ ଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ‘‘ତଦା ଭିକ୍ଖୁ ଧମ୍ମିସଭାୟଂ ଧମ୍ମଦେୱପୁତ୍ତୋ ପନ ଅହମେୱ ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧୋ’’ତି । ଏୱମେତଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞୋ ଇମଂ ଧମ୍ମଦେୱପୁତ୍ତଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତୀତି ପଣ୍ଣରସମଂ ଜାତକଂ ।

ପୁନ ଚ ପରଂ ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ନାୱିକୋ ଅହୋସି, ପଞ୍ଚନ୍ନଂ କୁଲସତାନଂ ଇସ୍ସରୋ, ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋପି ନାୱିକୋ ଅହୋସି ପଞ୍ଚନ୍ନଂ କୁଲସତାନଂ ଇସ୍ସରୋ ତଥପି ତାୱ ଉଭୋପି ସମସମା’ଚ ଅହେସୁନ୍ତି‘‘ଇଦମ୍ପନ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଜେତୱନେ ୱିହରନ୍ତେନ ସଥାରା ଦ୍ୱାଦସକନିପାତେ ଦେୱଦତ୍ତସ୍ସ ପଞ୍ଚକୁଲସତାନି ଗହେୱା ନିରୟେ ପୱିଟ୍ଠଭାୱମାରବ୍ଭ କଥିତଂ ସମୁଦ୍ଦୱାଣିଜଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ‘‘ସୋ ହି ଅଗ୍ଗସାୱକେସୁ ପରିସଂ ଗହେୱା ସୋପଣ୍ଡିତୱଡଢକୀ ନାମ ଅହମେୱା’’ତି । ଏୱମେତଂ ମିଲିଦରରଞଞା ଇମଂ ସମୁଦ୍ଦୱାଣିଜଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତୀ’ତି । ସୋଳସମଂ ଜାତକଂ ।

ପୁନ ଚ ପରଂ ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ସଥୱାହୋ ଅହୋସି ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ସକଟସତାନଂ ଇସ୍ସରୋ, ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋପି ସଥୱାହୋ ଅହୋସି ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ସକଟସତାନଂ ଇସ୍ସରୋ । ତଥପି ତାୱ ଉଭୋପି ସମସମା ଅହେସୁ’’ନ୍ତି ଇଦମ୍ପନୱଚନଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଜେତୱନେ ୱିହରନ୍ତେନ ସଥାରା ଏକକନିପାତେ ଅନାଥପିଣ୍ଡିକସ୍ସସହାୟକେ ତିଥୟସାୱକେ ଆରବ୍ଭ କଥିତଂ ଅପଣ୍ଣକ ଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତୀ’ତି । ସତ୍ତରସମଂ ଜାତକଂ ।

ପୁନ ଚ ପରଂ ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ସାଖୋ ନାମ ମିଗରାଜା ଅହୋସି, ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋପି ନିଗ୍ରୋଧୋ ନାମ ମିଗରାଜା ଅହୋସି । ତଥପି ତାୱ ଉଭୋପି ସମସମା ଅହେସୁନ୍ତି ‘‘ଇଦମ୍ପନ ୱଚନଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଜେତୱନେ ୱିହରନ୍ତେନ ସଥାରା ଏକକନିପାତେ କୁମାରକସ୍ସପମାତରଂ ଭିକ୍ଖୁଣିଂ ଆରବ୍ଭ କଥିତଂ ନିଗ୍ରୋଧମିଗଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି ସା କିର ରାଜଗହନଗରେ ମହାୱିଭୱସ୍ସ ସେଟ୍ଠିନୋ ଧୀତା ଅହୋସି ନିଗ୍ରୋଧମିଗରାଜା ପନ ଅହମେୱା’’ତି ଏୱ ମେତଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଇମଂ ନିଗ୍ରୋଧମିଗରାଜଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତୀ’ତି । ଅଟ୍ଠାରସମଂ ଜାତକଂ ।

ପୁନ ଚ ପରଂ ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ସାଖୋ ନାମ ସେନାପତି ଅହୋସି, ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋ ନିଗ୍ରୋଧୋ ନାମ ରାଜା ଅହୋସି । ତଥପି ତାୱ ଉଭୋପି ସମସମା ଅହେସୁନ୍ତି ଇଦମ୍ପନ ୱଚନଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ୱେଳୁୱନେ ୱିହରନ୍ତେନ ସଥାରା ଦସକନିପାତେ ଦେୱଦତ୍ତାମାରବ୍ଭ କଥିତଂ ନିଗ୍ରୋଧଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ‘‘ଏକଦିୱସଞ୍ହି ଭିକ୍ଖୂ ନିଗ୍ରୋଧଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତୀ’ତି । ଏକୁନୱିସତିମଂ ଜାତକଂ ।

ପୁନ ଚ ପରଂ ସଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ଖଣ୍ଡହାଲୋ ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଅହୋସି, ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋ ଚଦୋ ନାମ ରାଜକୁମାରୋ ଅହୋସି । ତଥାପି ତାୱ ଅନେନ ଖଣ୍ଡହାଲୋ ଅଧିକତରୋ’ତି ‘‘ଇଦମ୍ପନ ୱଚନଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଗିଜ୍ଝକୂଟେ ୱିହରନ୍ତେନ ସଥାରା ଦସଜାତକେଦେୱଦତ୍ତମାରବ୍ଭ କଥିତଂ ଚଦକୁମାରଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ତଂ ସଙ୍ଖେପନୋ ଦସ୍ସୟିସ୍ସାମ । ‘‘ତସ୍ସ ୱଥୁ ସଙ୍ଘଭେଦକ୍ଖଧକେ ଆଗତମେୱ ଚଦକୁମାରୋ ପନ ଅହମୋୱା’’ତି ଏୱମେତଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଇମଂ ୱଦକୁମାରଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତନ୍ତି ୱୀସତିମଜାତକଂ ।

ପୁନ ଚ ପରଂ ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତୋ ନାମ ରାଜ ଅହୋସି, ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋ ତସ୍ସ ପୁତ୍ତୋ ମହାପଦୁମୋ ନାମ କୁମାରୋ ଅହୋସି, ତଦା ସୋରାଜା ସକପୁତ୍ତଂ ଚୋରପ୍ପପାତେ ଖିପାପେସି । ୟତୋ କୁତୋଚି ପିତା ପୁତ୍ତାନଂ ଅଧିକତରୋ ଅହୋସି ୱିସିଟ୍ଠୋ, ତଥପି ତାୱ ଦେୱଦତ୍ତୋୟେୱ ଅଧିକତରୋ’ତି ଇଦମ୍ପନ ଏୱନଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଜେତୱନେ ୱିହରନ୍ତେନ ସଥାରା ଦ୍ୱାଦସକନିପାତେ ଚିଞ୍ଚଂ ମାଣୱିକମାରବ୍ଭ କଥିତଂ ମହାପଦୁମଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ । ‘‘ପଠମବୋଧିୟଞ୍ହି ଦସବଲସ୍ସ ଅହଂ ତଦା ରାଜପୁତ୍ତୋ, ଏୱଂ ଧାରେଥ ଜାତକନ୍ତି, ଏୱମେତଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଇମଂ ମହାପଦୁମଜାତକଂ ସଧାୟ ପୁତ୍ତନ୍ତି ଏକୱୀସତିମଜାତକଂ ।

ପୁନ ଚ ପରଂ ୟଦା ଦେୱଦତ୍ତୋ ମହାପତାପୋ ନାମ ରାଜା ଅହୋସି, ତଦା ବୋଧିସତ୍ତୋ ତସ୍ସ ପୁତ୍ତୋ ଧମ୍ମପାଲୋ ନାମ କୁମାରୋ ଅହୋସି, ତଦା ସୋ ରାଜା ସକପୁତ୍ତସ୍ସ ହଥପାଦେ ସୀସଞ୍ଚ ଛେଦାପେସି । ତଥପି ତାୱ ଦେୱଦତ୍ତୋ ୟେଚ ଉତ୍ତରୋ ଅଧିକତରୋ’’ତି ଇଦମ୍ପନ ୱଚନଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ୱେଳୁୱନେ ୱିହରନ୍ତେନ ସଥାରା ପଞ୍ଚକନିପାତେ ଦେୱଦତ୍ତସ୍ସୱଧପରିସକ୍କନମାରବ୍ଭ କଥିତଂ ଚୁଲ୍ଲଧମ୍ମପାଲଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି । ‘‘ଅଥେକଦିୱସଂ ଭିକ୍ଖୁ ଧମ୍ମସଭାୟଂ କଥଂ ଧମ୍ମପାଲକୁମାରୋ ପନ ଅହମେୱା’’ତି ଏୱମେତଂ ମିଲିଦରଞ୍ଞା ଇମଂ ଚୁଲ୍ଲଧମ୍ମପାଲଜାତକଂ ସଧାୟ ୱୁତ୍ତନ୍ତି ବାୱୀସତିମ ଜାତକଂ ସମତ୍ତଂ ।

ଅମ୍ବଜାତକ-ଦୁମ୍ମେଧଜାତକାନି ମହାକପି-

ଛଦ୍ଦନ୍ତ-ଦଦ୍ଦରଞ୍ଚାପି ଖନ୍ତିୱାଦିକଜାତକଂ

ଚୁଲ୍ଲନଦିୟ-ପଣ୍ଡରକ-ତଚ୍ଛସୁକରଜାତକଂ

ଚେତିୟଜାତକଞ୍ଚାପି ରୂରୁମିଗିଦଜାତକଂ

ସୀଲୱଂ ସବ୍ବଦାଠଞ୍ଚ ଲଟୁକିକଞ୍ଚ ଅପଣ୍ଣକଂ

ନିଗ୍ରୋଧମିଗ-ନିଗ୍ରୋଧ-ଚଦକୁମାରଜାତକଂ

ମହାପଦୁମକୁମାର-ଧମ୍ମପାଲକଜାତକଂ

ଇତି ଏତାନି ବାୱୀସ ଜାତକାନି ୟଥାକ୍କମଂ

ମିଲିଦୋ ନାମୁପଦାୟ ନାଗସେନସ୍ସ ଅବ୍ରୱୀତି ।

ଏୱଞ୍ଚ ସୋ ରାଜା ଇମାନି ଜାତକାନି ସଧାୟ କଥେୱା ପୁନପି ଏୱମାହ ? ‘‘ଭନ୍ତେ ନାଗସେନ, ଅଜ୍ଜେକରହି ଉଭୋପି ସକ୍ୟକୁଲେସୁ ଜାୟିଂସୁ । ବୋଧିସତ୍ତୋପି ବୁଦ୍ଧୋ ଅହୋସି । ସବ୍ବଞ୍ଞୁ ଲୋକନାୟକୋ, ଦେୱଦତ୍ତୋ ତସ୍ସ ଦେୱାତିଦେୱସ୍ସ ସାସନେ ପବ୍ବଜିୱା ବୁଦ୍ଧାଲୟଂ ଅକାସି । କିନ୍ନୁଖୋ ଭନ୍ତେ ନାଗସେନ, ୟଂ ମୟା ଭଣିତଂ ତଂ ସବ୍ବମ୍ପି ତଥଂ ଉଦାହୁ ୱିତଥନ୍ତି ।’’

ଜାତକୁଦ୍ଧରଣଂ ସମତ୍ତଂ ।

ଗାଥାସରୂପଂ

ଗାଥାସରୂପମ୍ପନ ଏୱଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ ?

ମିଲିଦୋ ନାମ ସୋ ରାଜା ସାଗଲାୟମ୍ପୁରୁତ୍ତମେ

ଉପଗଞ୍ଛି ନାଗସେନଂ ଗଙ୍ଗା’ୱ ୟଥସାଗରଂ ।

ଆସଜ୍ଜ ରାଜା ଚିତ୍ରକଥୀ ଉକ୍କାଧାରଂ ତମୋନୁଦଂ ଅପୁଚ୍ଛି ନିପୁଣେ ପଞ୍ହେ ଠାନାଠାନଗତେ ପୁଥୂ,

ପୁଚ୍ଛା ୱିସଜ୍ଜନା ଚେୱ ଗମ୍ଭିରଥୂପନିସ୍ସିତା

ହଦୟଙ୍ଗମା କଣ୍ଣସୁଖା ଅବ୍ଭୁତା ଲୋମହଂସନା

ଅଭିଧମ୍ମୱିନୟୋଗାଳ୍ହା ସୁତ୍ତଜାଲସମଥିତା

ନାଗସେନକଥା ଚିତ୍ରା ଓପମ୍ମେହି ନୟେହି ଚ

ତଥ ଞାଣମ୍ପଣିଧାୟ ହାସୟିୱାନ ମାନସଂ

ସୁଣୋଥ ନିପୁଣେ ପଞ୍ହେ କଙ୍ଖାଟ୍ଠାନୱିଦାଳନେ’ତି

ତେନାହୁ ?-

ବହୁସ୍ସୁତୋ ଚିତ୍ରକଥୀ ନିପୁଣୋ ଚ ୱିସାରଦୋ,

ସାମୟିକୋ ଚ କୁସଲୋ ପଟିଭାନେ ଚ କୋୱିଦୋ ।

ତେପି ତେପିଟକା ଭିକ୍ଖୂ ପଞ୍ଚନେକାୟିକାପି ଚ,

ଚତୁନେକାୟିକା ଚେୱ ନାଗସେନଂ ପୁରକ୍ଖରୁଂ ।

ଗମ୍ଭୀରପଞ୍ଞୋ ମେଧାୱୀ ମଗ୍ଗାମଗ୍ଗସ୍ସ କୋୱିଦୋ,

ଉତ୍ତମଥମନୁପ୍ପତ୍ତୋ ନାଗସେନୋ ୱିସାରଦୋ ।

ତେହି ଭିକ୍ଖୂହି ପରିୱୁତୋ ନିପୁଣେହି ସଚ୍ଚୱାଦିଭୀ,

ଚରନ୍ତୋ ଗାମନିଗମଂ ସାଗଲଂ ଉପସଙ୍କମୀ ।

ସଙ୍ଖେୟ୍ୟପରିୱେଣସ୍ମିଂ ନାଗସେନୋ ତଦା ୱସୀ,

କଥେତି ସୋ ମନୁସ୍ସେହି ପବ୍ବତେ କେସରୀ ୟଥା’ତି ।

ଚରଣେନ ଚେୱ ସମ୍ପନ୍ନଂ ସୁଦନ୍ତଂ ଉତ୍ତମେ ଦମେ,

ଦିସ୍ୱା ରାଜା ନାଗସେନଂ ଇଦଂ ୱଚନମବ୍ରୱି ।

କଥିକା ମୟା ବହୂ ଦିଟ୍ଠା ସାକଚ୍ଛା ଓସଟା ବହୂ,

ନ ତାଦିସଂ ଭୟଂ ଆସି ଅଜ୍ଜତାସୋ ୟଥା ମମ ।

ନିସ୍ସଂସୟଂ ପରାଜୟୋ ମମ ଅଜ୍ଜ ଭୱିସ୍ସତି,

ଜୟୋ’ୱ ନାଗସେନସ୍ସ ୟଥା ଚିତ୍ତଂ ନ ସଣ୍ଠିତନ୍ତି ।

ବାହିରଗାଥା

ୟଥା ହି ଅଙ୍ଗସମ୍ଭାରା ହୋତି ସଦ୍ଦୋ ରଥୋ ଇତି,

ଏୱଂ ଖଧେସୁ ସନ୍ତେସୁ ହୋତି ସତ୍ତୋତି ସମ୍ମୁତି ।

ସୀଲେ ପତିଟ୍ଠାୟ ନରୋ ସପଞେଞା ଚିତ୍ତଂ ପଞ୍ଞଞ୍ଚ ଭାୱୟଂ,

ଆତାପୀ ନିପକୋ ଭିକ୍ଖୁ ସୋ ଇମଂ ୱିଜଟୟେ ଜଟନ୍ତି ।

ଅୟମ୍ପତିଟ୍ଠା ଧରଣୀୱ ପାଣିନଂ ଇଦଞ୍ଚ ମୂଲଂ କୁସଲାଭିୱୁଦ୍ଧିୟା,

ମୁଖଞ୍ଚିଦଂ ସବ୍ବଜିନାନୁସାସନେ ୟୋ ସୂଲକ୍ଖଧୋ ୱରପାତିମୋକ୍ଖିୟୋ’ତି ।

ସଦ୍ଧାୟ ତରତୀ ଓଘଂ ଅପ୍ପମାଦେନ ଅଣ୍ଣୱଂ,

ୱୀରିୟେନ ଦୁକ୍ଖଂ ଅଚ୍ଚେତି ପଞ୍ଞାୟ ପରିସୁଜ୍ଝତି ।

ନାଭିନଦାମି ମରଣଂ ନାଭିନଦାମି ଜୀୱିତଂ,

କାଲଞ୍ଚ ପଟିକଙ୍ଖାମି ନିବ୍ବିସଂ ଭତକୋ ୟଥା ।

ନାଭିନଦାମି ମରଣଂ ନାଭିନଦାମି ଜୀୱିତଂ,

କାଲଞ୍ଚ ପଟିକଙ୍ଖାମି ସମ୍ପଜାନୋ ପତିସ୍ସତୋ ।

ପଟିଗଚ୍ଚେୱ ତଂ କୟିରା ୟଂ ଜଞ୍ଞା ହିତମତ୍ତନୋ,

ନ ସାକାଟିକଚିନ୍ତାୟ ମନ୍ତା ଧୀରୋ ପରକ୍କମେ ।

ୟଥା ସାକଟିକୋ ନାମ ସମଂ ହିୱା ମହାପଥଂ,

ୱିସମଂ ମଗ୍ଗମାରୁୟ୍ହ ଅକ୍ଖଭିନ୍ନୋ’ୱ ଧାୟତି ।

ଏୱଂ ଧମ୍ମା ଅପକ୍କମ୍ମ ଅଧମ୍ମମନୁୱତ୍ତିୟ,

ମଦୋ ମଚ୍ଚୁମୁଖମ୍ପତ୍ତୋ ଅକ୍ଖଚ୍ଛିନ୍ନୋ’ୱ ସୋଚତି ।

ଅଲ୍ଲୱମ୍ମପଟିଚ୍ଛନ୍ନୋ ନୱଦ୍ୱାରୋ ମହାୱଣୋ,

ସମନ୍ତତୋ ପଗ୍ଘରତି ଅସୁଚି ପୂତିଗଧିୟୋ’ତି ।

ମିଲିଦପଞ୍ହେ ଠିତା ବାୱୀସତି ଗାଥା ସମତ୍ତା ।

ଭସ୍ସପ୍ପୱେଦୀ ୱେତଣ୍ଡୀ ଅତିବୁଦ୍ଧିୱିଚକ୍ଖଣୋ,

ମିଲିଦୋ ଞାଣଭେଦାୟ ନାଗସେନମୁପାଗମୀ ।

ୱସନ୍ତୋ ତସ୍ସ ଛାୟାୟ ପରିପୁଚ୍ଛନ୍ତୋ ପୁନପ୍ପୁନଂ,

ପଭିନ୍ନବୁଦ୍ଧି ହୁୱାନ ସୋ’ପି ଆସି ତିପେଟକୋ ।

ନୱଙ୍ଗଂ ଅନୁମଜ୍ଜନ୍ତୋ ରତ୍ତିଭାଗେ ରହୋଗତୋ,

ଅଦ୍ଦକ୍ଖି ମେଣ୍ଡକେ ପଞ୍ହେ ଦୁନ୍ନିୱେଠେ ସନିଗ୍ଗହେ ।

ପରିୟାୟଭାସିତଂ ଅଥି ଅଥି ସଧାୟ ଭାସିତଂ,

ସଭାୱଭାସିତଂ ଅଥି ଧମ୍ମରାଜସ୍ସ ସାସନେ ।

ତେସଂ ଅଥମୱିଞ୍ଞାୟ ମେଣ୍ଡକେ ଜିନଭାସିତେ,

ଅନାଗତମ୍ହି ଅଦ୍ଧାନେୱିଗ୍ଗହୋ ତଥ ହେସ୍ସତି ।

ହଦ କଥିମ୍ପସାଦେତ୍ୱା ଛେଜ୍ଜାପେସ୍ସାମି ମେଣ୍ଡକେ,

ତସ୍ସ ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠମଗ୍ଗେନ ନିଦ୍ଦିସିସ୍ସନ୍ତ୍ୟନାଗତେ ।

ୱିସମଂ ସଭୟଂ ଅତିୱାତୋ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ ଦେୱନିସ୍ସିତଂ,

ପଥୋ ଚ ସଙ୍କମୋ ତିଥଂ ଅଟ୍ଠେତେ ପରିୱଜ୍ଜିୟା ।

ରତ୍ତୋ ଦୁଟ୍ଠୋ ଚ ମୂଳ୍ହୋ ଚ ମାନୀ ଲୁଦ୍ଧୋ ତଥା’ଲସୋ,

ଏକଚିନ୍ତୀ ଚ ବାଲୋ ଚ ଏତେ ଅଥୱିନାସକା ।

ରତ୍ତୋ ଦୁଟ୍ଠୋ ଚ ମୂଳ୍ହୋ ଚ ଭୀରୁ ଆମିସଚକ୍ଖୁକୋ,

ଇଥି ସୋଣ୍ଡୋ ପଣ୍ଡକୋ ଚ ନୱମୋ ଭୱତି ଦାରକୋ ।

ନୱେତେ ପୁଗ୍ଗଲା ଲୋକେ ଇତ୍ତରା ଚଲିତା ଚଲା,

ଏତେହି ମନ୍ତିତଂ ଗୁୟ୍ହଂ ଖିପ୍ପଂ ଭୱତି ପାକଟଂ ।

ୱସେନ ୟସପୁଚ୍ଛାହି ତିଥୱାସେନ ୟୋନିସୋ,

ସାକଚ୍ଛା ସ୍ନେହସଂସେୱା ପତିରୂପୱସେନ ଚ

ଏତାନି ଅଟ୍ଠ ଠାନାନି ବୁଦ୍ଧିୱିସଦକାରକା,

ୟେସଂ ଏତାନି ସମ୍ହୋନ୍ତି ତେସଂ ବୁଦ୍ଧି ପଭିଜ୍ଜତି ।

ପୂଜୀୟନ୍ତା ଅସମସମା ସଦେୱମାନୁସେହି ତେ,

ନ ସାଦିୟନ୍ତି ସକ୍କାରଂ ବୁଦ୍ଧାନଂ ଏସ ଧମ୍ମତା’ତି

ଅୟଂ ଗାଥା ସାରିପୁତ୍ତଥେରେନ ୱୁତ୍ତା ।

ଇମେହି ଅଟ୍ଠିହି ତମଗ୍ଗପୁଗ୍ଗଲଂ

ଦେୱାତିଦେୱଂ ନରଦମ୍ମସାରଥିଂ,

ସମନ୍ତଚକ୍ଖୁଂ ସତପୁଞ୍ଞଲକ୍ଖଣଂ

ପାଣେହି ବୁଦ୍ଧଂ ସରଣଂ ଗତୋ’ସ୍ମି ।

ଜାଲିଂକଣ୍ହାଜିନଂ ଧୀତଂ ମଦ୍ଦିଦେୱିଂ ପତିବ୍ବତଂ,

ଚଜମାନୋ ନଚିନ୍ତେସିଂ ବୋଧିୟାୟେୱ କାରଣା । (ଜାତକଗାଥା)

ନ ଅନ୍ତଲିକ୍ଖେ ନ ସମୁଦ୍ଦମଜ୍ଝେ

ନ ପବ୍ବତାନଂ ୱିୱରଂ ପୱିସ୍ସ,

ନ ୱିଜ୍ଜତି ସୋ ଜଗତିପ୍ପଦେସୋ

ୟଥଟ୍ଠିତଂ ନପ୍ପସହେୟ୍ୟ ମଚ୍ଚୁ ।

କାୟେନ ସଂୱରୋ ସାଧୁ ସାଧୁୱାଚାୟ ସଂୱରୋ,

ମନସା ସଂୱରୋ ସାଧୁ ସାଧୁ ସବ୍ବଥସଂୱରୋ ।

ଅଚେତନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅସ୍ସୁଣନ୍ତଂ

ଜାନଂ ଅଜାନନ୍ତମିମଂ ପଲାସଂ,

ଆରଦ୍ଧୱୀରିୟୋ ଧୁୱମପ୍ପମତ୍ତୋ

ସୁଖସେୟ୍ୟଂ ପୁଚ୍ଛସି କିସ୍ସ ହେତୁ’ତି । (ଜାତକଗାଥା)

ଇତି ଫଦନ ରୁକ୍ଖୋ’ପି ତାୱଦେ ଅଜ୍ଝଭାସଥ,

ମୟ୍ହମ୍ପି ୱଚନଂ ଅଥି ଭାଜଦ୍ୱାଜ ସୁଣୋହି ମେ’ତି । (ଜାତକଗାଥା)

ଚୁଦସ୍ସ ଭତ୍ତଂ ଭୁଞ୍ଜିୱା କମ୍ମାରସ୍ସା’ତି ମେ ସୁତଂ,

ଆବାଧଂ ସମ୍ଫୁସୀ ଧୀରୋ ପବାଳ୍ହଂ ମାରଣନ୍ତିକତ୍ତି

ସଥୱାତୋ ଭୟଂ ଜାତଂ ନିକେତା ଜାୟତୀ ରଜୋ,

ଅନିକେତମସଥୱଂ ଏତଂ ୱେ ମୁନିଦସ୍ସନନ୍ତି । (ଜିନଭାସିତା ମିନିଦେନ ୱୁତ୍ତା)

ସସମୁଦ୍ଦପରିୟାୟଂ ମହିଂ ସାଗରକୁଣ୍ଡଲଂ,

ନ ଇଚ୍ଛେ ସହ ନିଦାୟ ଏୱଂ ସୟ୍ହ ୱିଜାନହୀତି । (ଜାତକଗାଥା ଲୋମକସ୍ସପେନ ୱୁତ୍ତା)

ୱଧିସ୍ସମେତନ୍ତି ପରାମସନ୍ତୋ

କାସାୱମଦ୍ଦକ୍ଖି ଧଜଂ ଇସୀନଂ,

ଦୁକ୍ଖେନ ଫୁଟ୍ଠସ୍ସୁଦପାଦି ସଞ୍ଞା

ଅରହଦ୍ଧଜୋ ସବ୍ଭି ଅୱଜ୍ଝରୂପୋ’ତି । (ଜାତକଗାଥା ଛଦ୍ଦନ୍ତନାଗରାଜେନ ୱୁତ୍ତା)

ଗାଥାଭିଗୀତମ୍ମେ ଅଭୋଜନେୟ୍ୟଂ

ସମ୍ପସ୍ସତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନେସ ଧମ୍ମୋ,

ଗାଥାଭିଗୀତଂ ପନୁଦନ୍ତି ବୁଦ୍ଧା

ଧମ୍ମେ ସତି ବ୍ରାହ୍ମଣ ୱୁତ୍ତିରେସା । (ସୁତ୍ତାନିପାତଗାଥା ଜିନଭାସିତା)

ନ ମେ ଆଚରିୟୋ ଅଥ ସଦିସୋ ମେ ନ ୱିଜ୍ଜତି,

ସଦେୱକସ୍ମିଂ ଲୋକସ୍ମିଂ ନଥି ମେ ପଟିପୁଗ୍ଗଲୋ’ତି । (ଖଧକଗାଥା ଜିନଭାସିତା)

ୱିପୁଲୋ ରାଜଗହିକାନଂ ଗିରିସେଟ୍ଠୋ ପୱୁଚ୍ଚତି,

ସେତୋ ହିମୱତଂ ସେଟ୍ଠୋ ଆଦିଚ୍ଚୋ ଅଘଗାମିନଂ ।

ସମୁଦ୍ଦୋ’ଦଧିନଂ ସେଟ୍ଠୋ ନକ୍ଖତ୍ତାନଞ୍ଚ ଚଦିମା,

ସଦେୱକସ୍ସ ଲୋକସ୍ସ ବୁଦ୍ଧୋ ଅଗ୍ଗୋ ପୱୁଚ୍ଚତୀତି ।

(ଦ୍ୱେ ଗାଥା ମାଣୱକଦେୱପୁତ୍ତେନ ୱୁତ୍ତା ନାଗସେନଥେରେନ ୱୁତ୍ତା)

ଏକୋ ମନୋପସାଦୋ ସରଣଗମନଂ ଅଞ୍ଜଲିପ୍ପଣାମୋ ୱା,

ଉସ୍ସହତେ ତାରୟିତୁଂ ମାରବଲନିସୂଦନେ ବୁଦ୍ଧେ’ତି । (ଅୟଂ ଗାଥା ସାରିପୁତ୍ତଥେରେନାଭତା)

ଆରହଥ ନିକ୍ଖମଥ ୟୁଜ୍ଜଥ ବୁଦ୍ଧସାସନେ,

ଧୁନାଥ ମଚ୍ଚୁନୋ ସେନଂ ନଳାଗାରଂ’ୱ କୁଞ୍ଜରୋ’ତି । (ଜିନଭାସିତା ମିଲିଦେନ ୱୁତ୍ତା)

ୟୋ ସୀଲ ୱା ଦୁସ୍ସୀଲେସୁ ଦଦାତି ଦାନଂ

ଧମ୍ମେନ ଲଦ୍ଧଂ ସୁପସନ୍ନ ଚିତ୍ତୋ,

ଅଭିସଦ୍ଦହଂ କମ୍ମଫଲଂ ଉଲାରଂ

ତଂ ୱେ ଦାନଂ ଦାୟକତୋ ୱିସୁଜ୍ଝତୀ’ତି । (ଅୟଂ ନାଗସେନେନ ଆଭତା)

ନ ମେ ଦେସ୍ସା ଉଭୋ ପୁତ୍ତା ମଦ୍ଦୀ ଦେୱୀ ନ ଅପ୍ପିୟା,

ସବ୍ବଞ୍ଞୁତଂ ପିୟଂ ମୟ୍ହଂ ତସ୍ମା ପିୟେ ଅଦାସହନ୍ତି ।

ସହସ୍ସଗ୍ଘଞ୍ହି ମଂ ତାତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ସ ପିତା ଅଦା,

ଅଥୋ କଣ୍ହାଜିନଂ କଞ୍ଞଂ ହଥିନଞ୍ଚ ସତେନ ଚା’ତି ।

ଜିଗଚ୍ଛାୟ ପିପାସାୟ ଅହିନା ଦଟ୍ଠୋ ୱିସେନ ଚ,

ଅଗ୍ଗି ଉଦକ ସତ୍ତୀହି ଅକାଲେ ତଥ ମିୟ୍ୟତି ।

ଅନୁମାନପଞ୍ହେ ୱୁଚ୍ଚମାନା ଇମା ଗାଥା ସଲ୍ଲକ୍ଖେତବ୍ବା ?

ବହୁ ଜନେ ତାରୟିୱା ନିବ୍ବୁତୋ ଉପଧିକ୍ଖୟେ,

ଅନୁମାନେନଞାତବ୍ବଂ’ଅଥି ସୋ ଦୀପଦୁତ୍ତମୋ’ତି ।

କମ୍ମମୂଲଂ ଗହେତ୍ୱାନ ଆପଣଂ ଉପଗଚ୍ଛଥ,

ଆରମ୍ମଣଂ କିଣିୱାନ ତତୋ ମୁଚ୍ଚଥ ମୁତ୍ତିୟାତି ।

ନ ପୁପ୍ଫଗଧୋ ପଟିୱାତମେତି ନ ଚଦନଂ ତଗରମଲ୍ଲିକା ୱା,

ସତଞ୍ଚ ଗଧୋ ପଟିୱାତମେତି ସବ୍ବା ଦିସାସପ୍ପୁରିସୋ ପୱାତି ।

ଚଦନଂ ତଗରଂ ୱାପି ଉପ୍ପଲଂ ଅଥ ୱସ୍ସିକୀ,

ଏତେସଂ ଗଧଜାତାନଂ ସୀଲଗଧୋ ଅନୁତ୍ତରୋ ।

ଅପ୍ପମତ୍ତୋ ଅୟ ଗଧୋ ୟୱାୟଂ ନଗରଚଦନୀ,

ୟୋ ଚ ସୀଲୱତଂ ଗଧୋ ୱାତ ଦେୱେସୁ ଉତ୍ତମୋ’ତି ।

କମ୍ମମୂଲଂ ଜନା ଦୱା ଗଣ୍ହନ୍ତି ଅମତଂ ଫଲଂ,

ତେନ ତେ ସୁଖିତା ହୋନ୍ତି ୟେ କୀତା ଅମତଂ ଫଲନ୍ତି ।

ୟେ କେଚି ଲୋକେ ଅଗଦା ୱିସାନଂ ପଟିବାହକା,

ଧମ୍ମାଗଦସମଂ ନଥି ଏତଂ ପିୱଥ ଭିକ୍ଖୱୋ’ତି ।

ୟେ କେଚି ଓସଧା ଲୋକେ ୱିଜ୍ଜନ୍ତି ୱିୱିଧା ବହୂ,

ଧମ୍ମୋସଧ ସମଂ ନଥି ଏତଂ ପିୱଥ ଭିକ୍ଖୱୋ’ତି ।

ଧମ୍ମୋସଧଂ ପିୱିୱାନ ଅଜରାମରଣା ସିୟୁଂ,

ଭାୱୟିୱା ଚ ପସ୍ସିୱା ନିବ୍ବୁତା ଉପଧିକ୍ଖୟେ’ତି ।

ବ୍ୟାଧିତଂ ଜନତଂ ଦିସ୍ୱା ଅମତାପଣଂ ପସାରୟୀ,

କମ୍ମେନ ତଂ କିଣିୱାନ ଅମତମାଦେଥ ଭିକ୍ଖୱୋ’ତି ।

ଏୱରୂପାନି ସୀଲାନିସନ୍ତି ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ଆପଣେ,

କମ୍ମେନ ତଂ କିଣିୱାନ ରତନଂ ୱୋ ପିଲଧଥା’ତି ।

ସମାଧିରତନମାଲସ୍ସ କୁୱିତକ୍କା ନ ଜାୟରେ,

ନ ଚ ୱିକ୍ଖିପ୍ପତେ ଚିତ୍ତଂ ଏତଂ ତୁମ୍ହେ ପିଲଧଥା’ତି ।

ପଞ୍ଞାରତନମାଲସ୍ସ ନ ଚିରଂ ୱତ୍ତତେ ଭୱୋ,

ଖିପ୍ପଂ ଫସ୍ସେତି ଅମତଂ ନ ଚ ସୋ ରୋଚତେ ଭୱେ’ତି ।

ମଣିମାଲାଧରଂ ଗେହଜନୋ ସାମିଂ ଉଦିକ୍ଖତି,

ୱିମୁତ୍ତିରତନମାଲନ୍ତୁ ଉଦିକ୍ଖନ୍ତି ସଦେୱକା’ତି ।

ୟେନ ଞାଣେନ ବୁଜ୍ଝନ୍ତି ଅରିୟା କତକିଚ୍ଚତଂ,

ତଂ ଞାଣରତନଂ ଲଦ୍ଧୁଂ ୱାୟମେଥ ଜିନୋରସା’ତି ।

ପଟିସମ୍ଭିଦା କିଣିୱାନଞାଣେନ ଫସ୍ସୟେୟ୍ୟ ୟୋ,

ଅସମ୍ଭୀତୋ ଅନୁବ୍ବିଗ୍ଗୋ ଅତିରୋଚତି ସଦେୱକେ’ତି ।

ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗରତନମାଲସ୍ସ ଉଦିକ୍ଖନ୍ତି ସଦେୱକା,

କମ୍ମେନ ତଂ କିଣିୱାନ ରତନଂ ୱୋ ପିଲଧଥା’ତି ।

ଆୟୁ ଆରୋଗତା ୱଣ୍ଣଂ ସଗ୍ଗଂ ଉଚ୍ଚାକୁଲୀନତା,

ଅସଙ୍ଖତଞ୍ଚ ଅମତଂ ଅଥି ସବ୍ବାପଣେ ଜିନେ ।

ଅପ୍ପେନ ବହୁକେନାପି କମ୍ମମୂଲେନ ଗୟ୍ହତି,

କିଣିୱା ସଦ୍ଧାମୂଲେନ ସମିଦ୍ଧା ହୋଥ ଭିକ୍ଖୱୋ ।

ଭୱତୀହ-

ୱୀତରାଗା ୱୀତଦୋସା ୱୀତମୋହା ଅନାସୱା,

ୱୀତତଣ୍ହା ଅନାଦାନା ଧମ୍ମନଗରେ ୱସନ୍ତି ତେ ।

ଆରଞ୍ଞକା ଧୂତଧରା ଧାୟିନୋ ଲୂଖଚୀୱରା,

ୱିୱେକାଭିରତା ଧୀରା ଧମ୍ମନଗରେ ୱସନ୍ତି ତେ’ତି ।

ନେସଜ୍ଜିକା ସଥତିକା ଅଥୋ’ପି ଠାନୱଙ୍କମା,

ପଂସୁକୂଲଧରା ସବ୍ବେ ଧମ୍ମନଗରେ ୱସନ୍ତି ତେ ।

ତିଚୀୱରଧରା ସବ୍ବେ ଚମ୍ମଖଣ୍ଡଚତୁଥକା,

ରତା ଏକାସନେ ୱିଞ୍ଞୁ ଧମ୍ମନଗରେ ୱସନ୍ତି ତେ ।

ଅପ୍ପିଚ୍ଛା ନିପକା ଧୀରା ଅପ୍ପାହାରା ଅଲୋଲୁପା,

ଲାଭାଲାଭେନ ସନ୍ତୁଟ୍ଠା ଧମ୍ମନଗରେ ୱସନ୍ତି ତେ ।

ଧାୟୀ ଧାନରତା ଧୀରା ସନ୍ତଚିତ୍ତା ସମାହିତା,

ଆକିଞ୍ଚଞ୍ଞଂ ପଥୟାନା ଧମ୍ମନଗରେ ୱସନ୍ତୀ ତେ ।

ପଟିପନ୍ନା ଫଲଟ୍ଠା ଚ ସେକ୍ଖା ଫଲସମଙ୍ଗିନୋ,

ଆସିଂସକା ଉତ୍ତମଥଂ ଧମ୍ମନଗରେ ୱସନ୍ତି ତେ ।

ସୋତାପନ୍ନା ଚ ୱିମଲା ସକଦାଗାମିନୋ ଚ ୟେ,

ଅନାଗାମୀ ଚ ଅରହନ୍ତୋ ଧମ୍ମନଗରେ ୱସନ୍ତି ତେ ।

ସତିପଟ୍ଠାନକୁସଲା ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗଭାୱନାରତା,

ୱିପସ୍ସକା ଧମ୍ମଧରା ଧମ୍ମନଗରେ ୱସନ୍ତି ତେ ।

ଇଦ୍ଧିପାଦେସୁ କୁସଲା ସମାଧିଭାୱନାରତା,

ସମ୍ମପ୍ପଧାନମନୁୟୁତ୍ତା ଧମ୍ମନଗରେ ୱସନ୍ତି ତେ ।

ଅଭିଞ୍ଞାପାରମିପ୍ପତ୍ତା ପେତ୍ତିକେ ଗୋଚରେ ରତା,

ଅନ୍ତଳିକ୍ଖମ୍ହି ଚରଣା ଧମ୍ମନଗରେ ୱସନ୍ତି ତେ ।

ଓକ୍ଖିତ୍ତଚକ୍ଖୁ ମିତଭାଣୀ ଗୁତ୍ତଦ୍ୱାରା ସୁସଂୱୁତା,

ସୁଦନ୍ତା ଉତ୍ତମେ ଦମେ ଧମ୍ମନଗରେ ୱସନ୍ତି ତେ ।

ତେୱିଜ୍ଜା ଜଳଭିଞ୍ଞା ଚ ଇଦ୍ଧିୟା ପାରମିଂ ଗତା,

ପଞଞାୟ ପାରମିପ୍ପତ୍ତା ଧମ୍ମନଗରେ ୱସନ୍ତି ତେ ।

ୟଥାପି ନଗରଂ ଦିସ୍ୱା ସୁୱିଭତ୍ତଂ ମନୋରମଂ,

ଅନୁମାନେନ ଜାନନ୍ତି ୱଡ୍ଢକିସ୍ସ ମହତ୍ତନଂ ।

ତଥେୱ ଲୋକନାଥସ୍ସ ଦିସ୍ୱା ଧମ୍ମପୁରଂ ୱରଂ,

ଅନୁମାନେନ ଜାନନ୍ତି ଅଥି ସୋ ଭଗୱା ଇତି ।

ଅନୁମାନେନଜାନନ୍ତି ଊମିଂ ଦିସ୍ୱାନ ସାଗରେ,

ୟଥା’ୟଂ ଦିସ୍ସତେ ଊମୀ ମହନ୍ତୋ ସୋ ଭୱିସ୍ସତି ।

ତଥା ବୁଦ୍ଧଂ ସୋକନୁଦଂ ସବ୍ବଥମପରାଜିତଂ,

ତଣ୍ହକ୍ଖୟମନୁପ୍ପତ୍ତମ୍ଭୱସଂସାରମୋଚନଂ ।

ଅନୁମାନେନ ଞାତବ୍ବଂ ଊମିଂ ଦିସ୍ୱା ସଦେୱକେ,

ୟଥା ଧମ୍ମୁମିୱିପ୍ଫରୋ ଅଗ୍ଗୋ ବୁଦ୍ଧୋ ଭୱିସ୍ସତି ।

ଅନୁମାନେନ ଜାନନ୍ତି ଦିସ୍ୱା ଅଚ୍ଚୁଗ୍ଗତଂ ଗିରିଂ,

ୟଥା ଅଚ୍ଚୁଗ୍ଗତୋ ଏସ ହିମୱା ସୋ ଭୱିସ୍ସତି ।

ତଥା ଦିସ୍ୱାଧମ୍ମଗିରିଂ ସୀତୀଭୁତଂ ନିରୂପଧିଂ,

ଅଚ୍ଚୁଗ୍ଗତଂ ଭଗୱତୋ ଅଚଲଂ ସୁପ୍ପତିଟ୍ଠିତଂ ।

ଅନୁମାନେନ ଞାତବ୍ବଂ ଦିସ୍ୱାନ ଧମ୍ମପବ୍ବତଂ,

ତଥା ହି ସୋ ମହାୱୀରୋ ଅଗ୍ଗୋ ବୁଦ୍ଧୋ ଭୱିସ୍ସତି ।

ୟଥାପି ଗଜରାଜସ୍ସ ପଦଂ ଦିସ୍ୱାନ ମାନୁସା,

ଅନୁମାନେନଜାନନ୍ତି ମହା ଏସ ଗଜୋ ଇତି ।

ତଥେୱ ବୁଦ୍ଧନାଗସ୍ସ ପଦଂ ଦିସ୍ୱା ୱିଭାୱିନୋ,

ଅନୁମାନେନ ଜାନନ୍ତି ଉଳାରୋ ସୋ ଭୱିସ୍ସତି ।

ଅନୁମାନେନଜାନନ୍ତି ଭୀତେ ଦିସ୍ୱାନ କୁମ୍ମିଗେ,

ମିଗରାଜସ୍ସ ସଦ୍ଦେନଭୀତା’ମେ କୁମ୍ମିଗା ଇତି ।

ତଥେୱ ତିଥିୟେ ଦିସ୍ୱା ୱିଥଦ୍ଧେ ଭୀତମାନସେ,

ଅନୁମାନେନ ଞାତବ୍ବଂ ଧମ୍ମରାଜେନ ଗଜ୍ଜିତଂ ।

ନିବ୍ବୁତଂ ପଥୱିଂ ଦିସ୍ୱା ହରିତପତ୍ତଂ ମହୋଦକଂ,

ଅନମାନେନ ଜାନନ୍ତି ମହାମେଘେନ ନିବ୍ବୁତଂ ।

ତଥେୱିମଂ ଜନଂ ଦିସ୍ୱା ଆମୋଦିତପମୋଦିତଂ,

ଅନୁମାନେନ ଞାତବ୍ବଂ ଧମ୍ମରାଜେନ ତପ୍ପିତଂ ।

ଲଗ୍ଗଂ ଦିସ୍ୱା ଭିସଂ ପଙ୍କଂ କଲଲଦ୍ଦଗତଂ ମହିଂ,

ଅନୁମାନେନ ଜାନନ୍ତି ୱାରିକ୍ଖଧୋ ମହା ଗତୋ ।

ତଥେୱିମଂ ଜନଂ ଦିସ୍ୱା ରଜୋପକ୍ଖସମାହିତଂ,

ୱହିତଂ ଧମ୍ମନଦିୟା ୱିସ୍ସଟ୍ଠଂ ଧମ୍ମସାଗରେ ।

ଧମ୍ମାମତଗତଂ ଦିସ୍ୱା ସଦେୱକମିମଂ ମହିଂ,

ଅନୁମାନେନ ଞାତବ୍ବଂ ଧମ୍ମକ୍ଖଧୋ ମହା ଗତୋ ।

ଅନୁମାନେନ ଜାନନ୍ତି ଘାୟିୱା ଗଧମୁତ୍ତମଂ,

ୟଥା’ୟଂ ୱାୟତୀ ଗଧୋ ହେସ୍ସନ୍ତି ପୁପ୍ଫିତା ଦୁମା ।

ତଥେୱାୟଂ ସୀଲଗଧୋ ପୱାୟତି ସଦେୱକେ,

ଅନୁମାନେନ ଞାତବ୍ବଂ ଅଥି ବୁଦ୍ଧୋ ଅନୁତ୍ତରୋ’ତି ।

ଅନୁମାନପଞ୍ହଂ ।

ପସ୍ସତାରଞ୍ଞକେ ଭିକ୍ଖୂ ଅଜ୍ଝୋଗାଳ୍ହେ ଧୁତେ ଗୁଣେ,

ପୁନ ପସ୍ସତି ଗିହି ରାଜା ଅନାଗାମିଫଲେ ଠିତେ ।

ଉଭୋ’ପି ତେ ୱିଲୋକେୱା ଉପ୍ପଜ୍ଜି ସଂସୟୋ ମହା,

ବୁଜ୍ଝେୟ୍ୟ ଚେ ଗିହିଧମ୍ମେ ଧୁତଙ୍ଗଂ ନିପ୍ଫଲଂ ସିୟା ।

ପରୱାଦିୱାଦମଥନଂ ନିପୁଣଂ ପିଟକତ୍ତୟେ,

ହଦ ପୁଚ୍ଛେ କଥିସେଟ୍ଠଂ ସୋ ମେ କଙ୍ଖଂ ୱିନୋସ୍ସତୀ’ତି

ମେଣ୍ଡକପଞ୍ହେ ଠିତା ଦ୍ୱାସୀତି ଗାଥା ସମତ୍ତା ।

ମିଲିଦପ୍ପକରଣେ ସବ୍ବା ଗାଥା ସମ୍ପିଣ୍ଡିତା ଚତୁରାଧିକସତଗାଥା ହୋନ୍ତି ।

ମିଲିଦପ୍ପକରଣେ ସବ୍ବଗାଥାସରୂପଗହଣଂ ସମତ୍ତଂ ।

ସଂଖ୍ୟାସରୂପଂ

ସଙ୍ଖ୍ୟାସରୂପଂ ପନ ଏୱଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ । ଏକ-ଦ୍ୱି-ତି-ଚତୁ-ପଞ୍ଚ-ଛ-ସତ୍ତ-ଅଟ୍ଠ-ନୱ-ଦସ-ଏକାଦସ-ଦ୍ୱାଦସ- ତେରସ-ଚୁଦ୍ଦସ-ସୋଳସ-ସତ୍ତରସ-ଅଟ୍ଠାରସ-ଏକୂନୱୀସତି-ପଞ୍ଚୱୀସତି-ଅଟ୍ଠୱୀସତି-ତିଂସା -ଛସଟ୍ଠି-ଦିୟଡ୍ଢସତନ୍ତି ପଞ୍ଚୱୀସତିୱିଧା ସଙ୍ଖ୍ୟା । ତଥ ବୁଦ୍ଧୋ ଏକୋ, ପଥୱି ଏକା, ସମୁଦ୍ଦୋ ଏକୋ, ସିନେରୁ ଏକୋ, ଦେୱଲୋକୋ ଏକୋ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକୋ ଏକୋ’ତି ଛ ଏକକା ମିଲିଦପ୍ପକରଣେ ଆଗତା ।

ଦ୍ୱେ ଅଥୱସେ ସମ୍ପସ୍ସମାନା ଭଗୱତା ୱିହାରଦାନଂ ଅନୁଞ୍ଞାତଂ ? ୱିହାରଦାନଂ ନାମ ସବ୍ବବୁଦ୍ଧେହି ୱଣ୍ଣିତଂ ଅନୁମତଂ ଥୋମିତଂ ପସଥଂ ୱିହାରଦାନଂ ଦୱା ଦେୱମନୁସ୍ସା ଜାତିଜରାବ୍ୟାଧିମରଣେହି ମୁଚ୍ଚିସ୍ସନ୍ତି । ୱିହାରେ ସତି ଭିକ୍ଖୂ ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ ୱା କତୋକାସା ଦସ୍ସନକାମାନଂ ସୁଲଭଦସ୍ସନଂ ଭୱିସ୍ସନ୍ତୀ’ତି ।

ଦ୍ୱେ ଅଥୱସେ ପଟିଚ୍ଚ ସବ୍ବବୁଦ୍ଧା ଅତ୍ତନା ନିମ୍ମିତଂ ଚତୁପଚ୍ଚୟଂ ନ ପରିଭୁଞ୍ଜନ୍ତି ? ଅଗ୍ଗଦକ୍ଖିଣେୟ୍ୟୋ ସଥା’ତି ବହୂ ଦେୱମନୁସ୍ସା ଚତୁପଚ୍ଚୟଂ ଦତ୍ୱା ଦୁକ୍ଖା ମୁଚ୍ଚିସ୍ସନ୍ତି । ବୁଦ୍ଧା ପଟିହାରିୟଂ କୱା ଜୀୱିତୱୁତ୍ତିଂ ପରିୟେସନ୍ତୀ’ତି ପରୂପୱାଦଲୋପନଥଞ୍ଚାତି ।

ଦ୍ୱେ ଅକମ୍ମଜା ଅହେତୁଜା ଅନୁତୁଜା ? ଆକାସୋ ନିବ୍ବାନଞ୍ଚା’ତି

ଦ୍ୱେ ଅଥୱସେ ସମ୍ପସ୍ସମାନେନ ୱେସ୍ସନ୍ତରେନ ରଞ୍ଞା ଦ୍ୱେ ପୁତ୍ତା ଦିନ୍ନା ? ଦାନପଥୋୱ ମେ ନ ପରିହାୟିସ୍ସତି, ଇମେ କୁମାରା ମୂଲଜଲାହାରଭୁଞ୍ଜନଦୁକ୍ଖତୋ ମୁଚଚିସ୍ସନ୍ତୀ’ତି ।

ଉଦକସ୍ସ ଦ୍ୱେ ଗୁଣା ନିବ୍ବାନଂ ଅନୁପ୍ପୱିଟ୍ଠା ? ସୀତଲଭାୱୋ, ପୀତସ୍ସ ଘମ୍ମୱିନୟନଭାୱୋ ଚା’ତି ।

ଅସତିୟା ଅଜାନନେନ ଚା’ତି ଦ୍ୱୀହି କାରଣେହି ଆପତ୍ତିଂ ଆପଜ୍ଜନ୍ତୀ’ତି ଛ ଦୁକା ଆଗତା ।

ସୀତେନ ଉଣ୍ହେନ ଅତିଭୋଜନେନା’ତି ତୀହି ଆକାରେହି ପିତ୍ତଂ କୁପ୍ପତି ।

ସୀତେନ ଉଣ୍ହେନ ଅନ୍ନାପାନେନ ଚା’ତି ତହୀ ଆକାରେହି ସେମ୍ହଂ କୁପ୍ପତି ।

ବୁଦ୍ଧୱଂସତାୟ ଧମ୍ମଗରୁକତାୟ ଭିକ୍ଖୁଭୁମିମହନ୍ତତାୟା’ତି ତୀହି କାରଣେହି ପାତିମୋକ୍ଖଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ କାରାପେତି ।

ଅଗଦସ୍ସ ତୟୋ ଗୁଣା ନିବ୍ବାନଂ ଅନୁପ୍ପୱିଟ୍ଠା ? ଗିଲାନକାନଂ ପରିସରଣଂ ରୋଗୱିନାସନଂ ଅମତକରଣନ୍ତି ।

ମଣିରତନସ୍ସ ତୟୋ ଗୁଣା ନିବ୍ବାନଂ ଅନୁପ୍ପୱିଟ୍ଠା ? ସବ୍ବକାମଦଦଂ ନହାସକରଂ ଉଜ୍ଜୋତଥକରନ୍ତି ।

ରତନଚଦନସ୍ସ ତୟୋ ଗୁଣା ? ୱଣ୍ଣସମ୍ପନ୍ନୋ ଗଧସମ୍ପନ୍ନୋ ରସସମ୍ପନ୍ନୋ’ତି ସତ୍ତ ତିକା ୱୁତ୍ତା ।

ସପ୍ପିମଣ୍ଡସ୍ସ ତୟୋ ଗୁଣା ? ୱଣ୍ଣସମପନ୍ନୋ, ଗଧସମ୍ପନ୍ନୋ, ରସସମ୍ପନ୍ନୋ’ତି ସତ୍ତତିକା ୱୁତ୍ତା ଦିଟ୍ଠଧମ୍ମଫାସୁୱିହାରତାୟ ଅନୱଜ୍ଜଗୁଣବହୁଲତାୟଅସେସଅରିୟୱୀଥିଭାୱତୋ ସବ୍ବବୁଦ୍ଧପସଥତାୟାତି ଇମେ ଚତ୍ତାରୋ ଅଥୱସେ ସମ୍ପସ୍ସମାନା ବୁଦ୍ଧା ପଟିସଲ୍ଲାନଂ ସେୱନ୍ତି ।

ନିନ୍ନତାୟ ଦ୍ୱାରତାୟ ଚିଣ୍ଣତାୟ ସମୁଦାଚରିତତ୍ତାତି ଚତୁହି ଆକାରେହି ମନୋୱିଞ୍ଞାଣଂ ଦ୍ୱିପଞ୍ଚୱିଞ୍ଞାଣେ ଅନୁପୱତ୍ତତି ।

କମ୍ମୱସେନ ୟୋନିୱସେନ କୁଲୱସେନ ଆୟାଚନୱସେନା’ତି ଚତୁନ୍ନଂ ସନ୍ନିପାତାନଂ ୱସେନ ଗବ୍ଭସ୍ସାୱକ୍କନ୍ତି ହୋତି ।

ଅଦିଟ୍ଠନ୍ତରାୟୋ, ଉଦ୍ଦିସ୍ସକତସ୍ସ ଅନ୍ତରାୟୋ, ଉପକ୍ଖଟନ୍ତରାୟୋ ପରିଭୋଗନ୍ତରାୟୋ’ତି ଚତ୍ତାରୋ ଅନ୍ତରାୟା ତେସୁ ଅଦିଟ୍ଠନ୍ତରାୟୋ ଭଗୱତୋ ଅଥି, ସେସା ତୟୋ ନଥି, ଉଦ୍ଦିସ୍ସକତସ୍ସ ବ୍ୟାମପ୍ପଭାୟ ସବ୍ବଞ୍ଞୁତଞାଣସ୍ସ ଜୀୱିତସ୍ସ ଚା’ତି ଚତୁନ୍ନଂ ଅନ୍ତରାୟାଭାୱା ।

ଅବ୍ଭା, ମହିକା, ମେଘୋ, ରାହୁ ଚା’ତି ଚତ୍ତାରୋ ସୂରିୟରୋଗା ସମୁଦ୍ଦସସ ଚତ୍ତାରୋ ଗୁଣା ? କୁଣପେହି ଅସଂୱାସିୟଭାୱୋ, ନଦୀହି ଅପୂରଣତା, ମହାଭୁତାୱାସତା, ୱିଚିତ୍ତପୁପ୍ଫସମାକିଣ୍ଣତା’ତି ।ସତ୍ତ ଚତୁକ୍କା ୱୁତ୍ତା ।

୫. ଭୁମିମହନ୍ତତା, ପରିସୁଦ୍ଧୱିମଲତା, ପାପେହିଅସଂୱାସିୟତା, ଦୁପ୍ପଟିୱିଜ୍ଝତା, ବହୁୱିଧସଂୱରରକ୍ଖିୟତା’ତି ସାସନସ୍ସ ଇମେ ଅତୁଲ୍ୟା ପଞ୍ଚ ଗୁଣା ୱତ୍ତନ୍ତି ପକାସନ୍ତି ।

ଭୋଜନସ୍ସ ପଞ୍ଚ ଗୁଣା ନିବ୍ବାନଂ ଅନୁପ୍ପୱିଟ୍ଠା ? ଅଚ୍ଚୁଗ୍ଗତତା, ଅଚଲତା ଦୁରଧିରୋହଣତା ବୀଜାରୂହଣତା କୋପାନୁନୟୱିୱଜ୍ଜନତା’ତି ।

ଆହଚ୍ଚପଦେନ ରସେନ ଆଚରିୟୱଂସତାୟ ଅଧିପ୍ପାୟାକାରତାୟ ଞାଣୁତ୍ତରତାୟା’ତି ଇମେହି ପଞ୍ଚଗୁଣେହି ଅଥୋ ପଟିଗ୍ଗହେତବ୍ବୋ ଚା’ତି ଚତ୍ତାରୋ ପଞ୍ଚକା ୱୁତ୍ତା ।

୬. ସେନାପତି, ପୁରୋହିତୋ, ଅକ୍ଖଦସ୍ସୋ, ଭଣ୍ଡାଗାରିକୋ, ଛତ୍ତଗାହୋ, ଖଗ୍ଗଗାହୋ ଅମଚ୍ଚୋ’ତି ଛ ଅମଚ୍ଚା ଗଣୀୟନ୍ତି । ୱେପୁଲ୍ଲୋ ରାଜଗହିୟାନଂ ବୁଦ୍ଧୋ ଅଗ୍ଗୋ ପୱୁଚ୍ଚତୀ’ତି ଛ ଅଗ୍ଗା । ମାଣୱଗାମିକଦେୱପୁତ୍ତେନ ୱୁତ୍ତଗାଥା ନାଗସେନେନ ଆହରିୱା ୱୁତ୍ତା ।

ୱାତିକୋ, ପିତ୍ତିକୋ, ସେମ୍ହିକୋ, ଦେୱତୂପସଂହାରତୋ, ସମୁଦାଚିଣ୍ଣତୋ, ପୁବ୍ବନିମିତ୍ତତୋ’ତି ଛ ଜନା ସୁପିନଂପସ୍ସନ୍ତୀ’ତି ତୟୋ ଛକ୍କା ୱୁତ୍ତା ।

୭. ପୁଥୁଜ୍ଜନଚିତ୍ତଂ, ସୋତାପନ୍ନଚିତ୍ତଂ, ସକଦାଗାମିଚିତ୍ତଂ, ଅନାଗାମିଚିତ୍ତଂ, ଅରହନ୍ତଚିତ୍ତଂ, ପଚ୍ଚେକବୁଦ୍ଧଚିତ୍ତଂ, ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧଚିତ୍ତନ୍ତି ସତ୍ତ ଚିତ୍ତୱିମୁତ୍ତିୟୋ ।

ନାରଦୋ, ଧମ୍ମନ୍ତରୀ, ଅଂଗୀରସୋ, କପିଲୋ, କଣ୍ଡରଗ୍ଗିସାମୋ, ଅତୁଲୋ, ପୁବ୍ବକଚ୍ଚାୟନୋ’ତି ସତ୍ତ ଆଚରିୟା ଓୱାଦକାରକା ।

‘‘ଜିଘଚ୍ଛାୟ, ପିପାସାୟ, ଅହିନା ଦଟ୍ଠୋ, ୱିସେନ ଚ,

ଅଗ୍ଗୀ-ଉଦକ-ସତ୍ତୀହି ଅକାଲେ ତତ୍ଥ ମିୟ୍ୟତୀ’’ତି ।

ଇମେ ସତ୍ତ ଜନା ଅକାଲମରଣିକା ନାମା’ତି ତୟୋ ସତ୍ତକା ୱୁତ୍ତା ।

୮. ୱିସମଂ ସଭୟଂ …ପେ॰… ଅଟ୍ଠେତେ ପରିୱଜ୍ଜିୟା’ତି ଇମାନି ଅଟ୍ଠଟ୍ଠାନାନି ପଣ୍ଡିତେହି ପରିୱଜ୍ଜନୀୟାନୀତି ପରିୱଜ୍ଜନୀୟଟ୍ଠାନଟ୍ଠକଂ ନାମ ।

ରତ୍ତୋଦୁଟ୍ଠୋ …ପେ॰… ଏତେ ଅଥୱିନାସକା’ତି ଇଦଂ ଅଥୱିନାସକଟ୍ଠକଂ ନାମ ।

ୱସେନ ୟସପୁଚ୍ଛାହି …ପେ॰… ତେସଂ ବୁଦ୍ଧି ପଭିଜ୍ଜତୀ’ତି ଇଦଂ ବୁଦ୍ଧିୱିସଦକରଣଟ୍ଠକଂ ନାମ ।

କାଲଂ ଦେସଂ ଦୀପଂ କୁଲଂ ଜନେତ୍ତିମାୟୁଂ ମାସଂ ନେକ୍ଖମ୍ମଂ ୱିଲୋକେତୀ’ତି ଇଦଂ ବୋଧିସତ୍ତେନ ୱିଲୋକିୟଟ୍ଠକଂ ନାମ ।

‘‘ୱିକ୍କୟାନାଗତମଗ୍ଗୋ ତିଥଂ ତୀରଂ ଆୟୁଥିରଂ ।

ଅନାଗତଂ କୁସଲଂୱା’ତି ଅଟ୍ଠଟ୍ଠାନା ୱିଲୋକିୟା’’ତି ।

ଇଦଂ ଅନାଗତୱିଲୋକିୟଟ୍ଠକଂ ନାମ ।

‘‘ୱାଣିଜୋ ହଥିନାଗୋ ଚ ସାକଟିକୋ ନିୟାମକୋ

ଭିସକ୍କୋ ଉତ୍ତରସେତୁ ଭିକ୍ଖୁ ଚେୱ ଜିନଙ୍କୁରୋ,

ଏତେ ଅଟ୍ଠ ଅନାଗତେ ଅଟ୍ଠ ଜନା ୱିଲୋକିୟା’’ତି ।

ଇଦଂ ୱିଲୋକିୟଟ୍ଠକଂ ନାମ ।

ରତ୍ତୋ ଦୁଟ୍ଠୋ’ଚ ମୂଳ୍ହୋ ଚ ମାନୀ ଲୁଦ୍ଧୋ ତଥା’ଲସୋ ରାଜା ଚ ଘାତକା ଅଟ୍ଠ ନାଗସେନେନ ଦେସିତା’ତିଇଦଂ ଘାତକଟ୍ଠକଂ ନାମ ।

ୱାତ ପିତ୍ତେନ ସେମ୍ହେନ …ପେ॰… ଅକାଲେ ତଥ ୱିୟ୍ୟତୀ’ତି ଇଦଂ ଅକାଲମରଣକାରଣଟ୍ଠକଂ ନାମ ।

ନ ୱା ଅଥୋ ଅନୁସାସିତବ୍ବୋ, ନ ରାଗୁପସଂହିତଂ ଚିତ୍ତଂ ନ ଦୋସୂପସଂହିତଂ ଚିତ୍ତଂ ନ ମୋହୂପସଂହିତଂ ଚିତ୍ତଂ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବଂ, ଦାସକମ୍ମକରପୋରିସେସୁ ନୀଚୱୁତ୍ତିନା ଭୱିତବ୍ବଂ, କାୟିକୱାଚସିକଂ ସୁଟ୍ଠୁ ରକ୍ଖିତବ୍ବଂ, ଛଳିଦ୍ରିୟାନି ସୁଟ୍ଠୂ ରକ୍ଖିତବ୍ବାନି, ମେତ୍ତାଭାୱନାୟ ମାନସଂ ଉପଟ୍ଠାପେତବ୍ବନ୍ତି ଇଦଂ ରଞ୍ଞା ମିଲିଦେନ ସମାଦିନ୍ନଂ ୱତ୍ତଟ୍ଠକଂ ନାମ ।

ପୁପ୍ଫାପଣଂ ଗଧାପନଂ ଫଲାପଣଂ ଅଗଦାପଣଂ ଓସଧାପଣଂ ଅମତାପଣଂ ରତନାପଣଂ ସବ୍ବାପଣନ୍ତି ଇଦଂ ଆପଣଟ୍ଠକଂ ନାମା’ତି । ଦସ ଅଟ୍ଠକା ୱୁତ୍ତା ।

୯.’ରତ୍ତୋ ଦୁଟ୍ଠୋ ଚ ମୂଳ୍ହୋ ଚ …ପେ॰… ଖିପ୍ପଂ ଭୱତି ପାକଟନ୍ତି’ ଇଦଂ ଇତ୍ତରନୱକଂ ନାମ ।

ନୱାନୁପୁବ୍ବୱିହାରସଙ୍ଖାତଧମ୍ମାନୁମଜ୍ଜଜନୱକନ୍ତି ଦ୍ୱେ ନୱକା ୱୁତ୍ତା ।

୧୦.

’ସଙ୍ଘସମୁସୁଖୋ ଦୁକ୍ଖି ଧମ୍ମାଧିପତିକୋପି ଚ

ସଂୱିଭାଗୀ ୟଥାଥାମଂ ଜିନଚକ୍କାଭିୱଡ୍ଢକୋ

ସମ୍ମଦିଟ୍ଠିପୁରକ୍ଖାରୋ ଅନଞ୍ଞସଥୁକୋ ତଥା

ସୁରକ୍ଖୋ କାୟକମ୍ମାଦି ସମଗ୍ଗାଭିରତୋପି ଚ

ଅକୁଭୋ ନ ଚରେ ଚକ୍କେ ବୁଦ୍ଧାଦିସରଣଙ୍ଗତୋ

ଦସ ଉପାସକଗୁଣା ନାଗସେନେନ ଦେସିତା’ତି

ଇଦଂ ଉପାସକଗୁଣଦସକଂ ନାମ ।

ଗଙ୍ଗା ୟମୁନା ଅଚିରୱତୀ ସରଭୁ ମହୀ ସିଧୁ ସରସ୍ସତୀ ୱେତ୍ରୱତୀ ୱିତଥା ଚଦଭାଗା’ତୀ ଇଦଂନଦିଦସକଂ ନାମ ।

ସୀତଂ ଉଣ୍ହଂ ଜିଘଚ୍ଛା ପିପାସା ଉଚ୍ଚାରୋ ପସ୍ସାୱୋ ଥିନମିଦ୍ଧଂ ଜରା ବ୍ୟାଧି ମରଣନ୍ତି ଇଦଂ କାୟାନୁୱତ୍ତକଦସକଂ ନାମ ।

ବୁଦ୍ଧେ ସଗାରୱୋ, ଧମ୍ମେ ସଗାରୱୋ, ସଙ୍ଘେ ସଗାରୱୋ, ସବ୍ରହ୍ମଚାରିସୁ ସଗାରୱୋ, ଉଦ୍ଦେସପରିପୁଚ୍ଛାସୁ ୱାୟମତି, ସୱଣବହୁଲୋ ହୋତି, ଭିନ୍ନସୀଲୋ’ପି ଆକପ୍ପଂ ଉପଟ୍ଠାପେତି, ଗରହଭୟା କାୟିକୱାଚସିକଞ୍ଚସ୍ସ ସୁରକ୍ଖିତଂ ହୋତି, ପଧାନାଭିମୁଖଂ ଚିତ୍ତଂ ହୋତି, କରୋନ୍ତୋପି ପାପଂ ପଟିଚ୍ଛନ୍ନଂ ଆଚରତୀ’ତି ଇଦଂ ଗିହିଦୁସ୍ସୀଲାଧିକଗୁଣଦସକଂ ନାମ ।

ଅୱଜ୍ଝକୱଚଧାରଣକୋ, ଇସିସାମଞ୍ଞଭଣ୍ଡଲିଙ୍ଗଧାରଣକୋ, ସଙ୍ଘସମୟମନୁପୱିଟ୍ଠତାୟ ବୁଦ୍ଧଧମ୍ମସଙ୍ଘରତନଗତତାୟ ପଧାନାଲୟନିକେତୱାସତାୟ ଜିନସାସନେ ଧନପରିୟେସନତୋ ୱରଧମ୍ମଦେସନତୋ ଧମ୍ମଦୀପଗତିପରାୟଣତାୟ’ ଅଗ୍ଗୋ ବୁଦ୍ଧୋ’ତି ଏକନ୍ତୋଜୁଦିଟ୍ଠିତାୟ ଉପୋସଥସମାଦାନତୋ ଦକ୍ଖିଣଂ ୱିସୋଧେତୀ’ତି ଏକନ୍ତୋଜୁଦିଟ୍ଠିତାୟ ଉପୋସଥସମାଦାନତୋ ଦକ୍ଖିଣଂ ୱିସୋଧେତୀ’ତି ଏକନ୍ତୋଜୁଦିଟ୍ଠିତାୟ ଉପୋସଥସମାଦାନତୋ ଦକ୍ଖିଣଂ ୱିସୋଧେତୀ’ତି ଇଦଂ ଦକ୍ଖିଣାୱସେନ ଦସକଂ ନାମ ।

ଅଲଗ୍ଗନତା, ନିରାଲୟତା, ୱାଗୋ, ପହାଣଂ, ଅପୁନରାୱତ୍ତିତା, ସୁଖୁମତା, ମହନ୍ତତା, ଦୁରନୁବୋଧତା, ଦୁଲ୍ଲଭତା ଅସଦିସତା, ବୁଦ୍ଧଧମ୍ମସ୍ସା’ତି ଇଦଂ ବୋଧିସତ୍ତଗୁଣଦସକଂ ନାମ ।

ମଜ୍ଜଜଦାନଂ, ସମଜ୍ଜଦାନଂ, ଇଥିଦାଂ, ଅସଭଦାନଂ, ଚିତ୍ତକମ୍ମଦାନଂ, ୱିସଦାନଂ, ସଥଦାନଂ, ସଙ୍ଖଲିକଦାନଂ, କୁକ୍କୁଟସୂକରଦାନଂ, ତୁଲାକୂଟ ମାନନକୂଟଦାନନନ୍ତି ଇଦଂ ଲୋକେ ଅଦାନସମ୍ମତଦାନଂ ନାମ ।

ମାତା ବଧନଂ, ପିତା ବଧନଂ, ଭରିୟା ବଧନଂ, ପୁତ୍ତା ବଧନଂ, ଞାତୀ ବଧନଂ, ମିତ୍ତାବଧନଂ, ଧନଂ ବଧନଂ, ଲାଭସକ୍କାରୋବଧନଂ, ଇସ୍ସରିୟଂ ବଧନଂ, ପଞ୍ଚକାମଗୁଣା ବଧନନ୍ତି ଇଦଂ ବଧନଦସକଂ ନାମ ।

ୱିଧୱା ଇଥି, ଦୁବ୍ବଲୋ ପୁଗ୍ଗଲୋ, ଅମିତ୍ତଞାତିପୁଗ୍ଗଲୋ, ମହଗ୍ଘସୋ, ଅନାଚାରିୟକୁଲୱାସୀ, ପାପମିତ୍ତୋ, ଧନହୀନୋ, ଆଚରିୟହୀନୋ, କମ୍ମହୀନୋ, ପୟୋଗହୀନୋ ପୁଗ୍ଗଲୋ’ତି ଇଦଂ ଓଞାତବ୍ବପୁଗ୍ଗଲଦସକଂ ନାମ ।

ଦମେ ସମେ ଖନ୍ତିସଂୱରେ ୟମେ ନିୟମେ ଅକ୍କୋଧେ ୱିହିଂସାୟ ସଚ୍ଚେ ସୋଚେୟ୍ୟେ’ତି ଦସଟ୍ଠାନେସୁ ସତତଂ ଚିତ୍ତଂ ପୱତ୍ତତୀ’ତି ଇଦଂ ୱେସ୍ସନ୍ତରଗୁଣଦସକଂ ନାମା’ତି ।

ଏକାଦସ ଦସକା ୱୁତ୍ତା ।

୧୧. ଆକାସସ୍ସ ଏକାଦସ ଗୁଣା ନିବ୍ବାନଂ ଅନୁପ୍ପୱିଟ୍ଠା ? ନ ଜାୟତି, ନଜିୟ୍ୟତି, ନ ମିୟ୍ୟତି, ନ ଚୱତି, ନ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି, ଦୁପ୍ପସୟ୍ହୋ, ଅଚୋରହରଣୋ, ଅନିସ୍ସିତୋ, ୱିହଙ୍ଗଗମନୋ, ନିରାୱରଣୋ, ଅନନ୍ତୋ’ତି ଇଦଂ ଆକାସଗୁଣକାଦସକଂ ନାମ ।

ସୀଲପାକାରଂ …ପେ॰… ସତିପଟ୍ଠାନୱୀଥିକନ୍ତି ଇଦଂ ଧମ୍ମନଗରପରିୱାରେକାଦସକଂ ନାମା’ତି ଦ୍ୱେ ଏକାଦସକା ୱୁତ୍ତା ।

୧୨. ରତ୍ତୋ ରାଗୱସେନ ଅପଚିତିଂ ନ କରୋତି, ଦୁଟ୍ଠୋ ଦୋସୱସେନ, ମୂଳ୍ହୋ ମୋହୱସେନ, ଉନ୍ନଳୋମାନୱସେନ, ନିଗ୍ଗୁଣୋ ଅୱିସେସତାୟ, ଅତିଥଦ୍ଧୋ ଅତିସେଧତାୟ, ହୀନୋ ହୀନଭାୱତାୟ,ୱଚନକରୋ ଅନିସ୍ସରତାୟ, ପାପୋ କଦରିୟତାୟ, ଦୁକ୍ଖାପିତୋ ଦୁକ୍ଖାପିତତାୟ, ଲୁଦ୍ଧୋ ଲୋଭୱସେନ, ଆୟୂହିତୋ ଅଥସାଧନୱସେନ ଅପଚିତିଂ ନ କରୋତୀତି ଇଦଂ ଅପଚିତିଅକାରକପୁଗ୍ଗଲଦ୍ୱାଦସକଂ ନାମ ଏକମେୱ ଆଗତଂ ।

୧୩. ପଂସୁକୂଲିକଙ୍ଗଂ ତେଚୀୱରିକଙ୍ଗଂ ପିଣ୍ଡପାତିକଙ୍ଗଂ ସପଦାନଚାରିକଙ୍ଗଂ ଏକାସନିକଙ୍ଗଂ ପତ୍ତପିଣ୍ଡିକଙ୍ଗଂ ଖଲୁପଚଛାଭତ୍ତିକଙ୍ଗଂ ଆରଞ୍ଞିକଙ୍ଗଂ ରୁକ୍ଖମୂଲିକଙ୍ଗଂ ଅବ୍ଭୋକାସିକଙ୍ଗଂ ସୋସାନିକଙ୍ଗଂ ୟଥାସଥତିକଙ୍ଗଂ ନେସଜଜିକଙ୍ଗନ୍ତି ଇଦଂ ଧୁତଙ୍ଗତେରସକଂ ନାମ ଏକମେୱ ।

୧୪. ଚୁଦ୍ଦସବୁଦ୍ଧଞାଣୱସେନ ଚୁଦ୍ଦସକଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

୧୬. ଅଲଙ୍କାରପଳିବୋଧୋ, ମଣ୍ଡନପଳିବୋଧୋ, ତେଲମକ୍ଖନପଳିବୋଧୋ, ୱଣ୍ଣପଳିବୋଧୋ, ମାଲାପଳିବୋଧୋ, ଗଧପଳିବୋଧୋ, ୱାସପଳିବୋଧୋ, ହରୀଟକିପଳିବୋଧୋ, ଆମଲକପଳିବୋଧୋ, ରଙ୍ଗପଳିବୋଧୋ, ବଧନପଳିବୋଧୋ, କୋଚ୍ଛପଳିବୋଧୋ, କପ୍ପକପଳିବୋଧୋ, ୱିଜଟନପଳିବୋଧୋ, ଊକାପଳିବୋଧୋ, କେସେସୁ ଲୂୟନ୍ତେସୁ ସୋଚନ୍ତି କିଲମନ୍ତି ପରିଦେୱନ୍ତି ଉରତ୍ତାଳିଂ କଦନ୍ତି ସମ୍ମୋହଂ ଆପଜ୍ଜନ୍ତୀତି ଇଦଂ କେସପଳିବୋଧସୋଳକଂ ।

ତିରଚ୍ଛନଗତୋ ପେତୋ ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠିତୋ କୁହକୋ ମାତୁଘାତକୋ ପିତୁଘାତକୋ ଅରହନ୍ତଘାତକୋ ଲୋହିତୁପ୍ପାଦକୋ ସଙ୍ଘଭେଦକୋ ତିଥିୟପକ୍କନ୍ତକୋ ଥେୟ୍ୟସଂୱାସକୋ ଭିକ୍ଖୁନୀଦୂସକୋ ତେରସନ୍ନଂ ଗରୁକାପତ୍ତୀନଂ ଅଞ୍ଞତରଂ ଆପଜ୍ଜିୱା ଅୱୁଟ୍ଠିତୋ ପଣ୍ଡକୋ, ଉଭତୋବ୍ୟଞ୍ଜନକୋ, ଊନସତ୍ତୱସ୍ସକୋ’ତି ଇଦଂ ଅଧମ୍ମାଭିସମୟପୁଗ୍ଗଲସୋଳସକନ୍ତୀ ଦ୍ୱେ ସୋଳସକା ୱୁତ୍ତା ।

୧୭. ଅଭିଜାନତୋ ସତି ଉପ୍ପଜ୍ଜତି କଟୁମିକାୟ, ଓଳାରିକୱିଞ୍ଞାଣତୋ ହିତୱିଞ୍ଞାଣତୋ ଅହିତୱିଞ୍ଞାଣତୋ ସଭାଗନିମିତ୍ତତୋ ୱୀସଭାଗନିମିତ୍ତତୋ କଥାଭିଞଞାଣତୋ ଲକ୍ଖଣତୋ ସରଣତୋ ମୁଦ୍ଦତୋ ଗଣନାତୋ ଧାରଣତୋ ଭାୱନତୋ ପୋତ୍ଥକନିବଧନତୋ ଉପନିକ୍ଖେପତୋ ଅନୁଭୁତତୋ ସତି ଉପ୍ପଜ୍ଜତୀତି ଇଦଂ ସତିଉପ୍ପଜ୍ଜନାକାରସତ୍ତରସକଂ ଏକମେୱ ।

୧୮. ଅଟ୍ଠାରସବୁଦ୍ଧଧମ୍ମୱସେନ ଅଟ୍ଠାରସକଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।

୧୯. ସୁତି ସୁମୁତି ସଂଖ୍ୟୟୋଗା ଞାୟୱେସେସିକା ଗଣିତା ଗଧବ୍ବା ତିକିଚ୍ଛା ଚତୁବ୍ବେଦା ପୁରାଣା ଇତିହାସଜୋତିସା ମାୟା ହେତୁ ମନ୍ତନା ୟୁଦ୍ଧା ଛଦସା ବୁଦ୍ଧୱଚନେନ ଏକୂନୱୀସତୀତି ଇଦଂ ରଞ୍ଞୋ ସିକ୍ଖିତସଥେକୂନୱିସତିକଂ ।

୨୨. ଅଗ୍ଗୋ ୟମୋ ସେଟ୍ଠୋ ନିୟମୋ ହାରୋ ୱିହାରୋ ସଂୟମୋ ସଂୱରୋ ଖନ୍ତି ସୋରଚ୍ଚଂ ଏକନ୍ତଚରିୟା ଏକତ୍ତାଭିରତି ପଟିସଲ୍ଲାନଂ ହିରି ଓତ୍ତପ୍ପଂ ୱୀରିୟଂ ଅପ୍ପମାଦୋ ସିକ୍ଖାପଦାନଂ ଉଦ୍ଦେସୋ ପରିପୁଚ୍ଛା ସୀଲାଦିଅଭିରତି ନିରାଲୟତା ସିକ୍ଖାପଦପାରିପୂରିତାତି ବାୱୀସତିସମଣକରଣା ଧମ୍ମା କାସାୱଧାରଣଂ ଭଣ୍ଡୁଭାୱୋ ଚା’ତି ଦ୍ୱେ ଲିଙ୍ଗାନି ପକ୍ଖିପିୱା ୱଦନକାରଣଗୁଣବାୱୀସତିକଂ ।

୨୫. ଆରକ୍ଖା ସେୱନା ଚେୱ ପମତ୍ତପ୍ପମତ୍ତା ତଥା ସେୟ୍ୟାୱକାସୋ ଗେଲଞ୍ଞଂ ଭୋଜନଂ ଲବ୍ଭକଞ୍ଚେୱ ୱିସେସୋ ଚ ୱିଜାନିୟା ପତ୍ତଭତ୍ତଂ ସଂୱିଭଜେ ଅସ୍ସାସୋ ଚ ପଟିଚାରୋ ଗାମୱିହରଂ ଚାରା ବେ ସଲ୍ଲାପୋ ପନ କାତବ୍ବୋ ଛିଦ୍ଦଂ ଦିସ୍ୱା ଖମେୟ୍ୟ ଚ ସକ୍କଚ୍ଚାଖଣ୍ଡକାରୀ ଦ୍ୱେ ଅରହସ୍ସାସେସକାରି ଦ୍ୱେ ଜନେୟ୍ୟ ଜନକଂ ଚିତ୍ତଂ ୱଡ୍ଢିଚିତତଂ ଜନେୟ୍ୟ ଚ ସିକ୍ଖାବଲେ ଠପେୟ୍ୟ ନଂ ମେତ୍ତଂ ଚିତ୍ତଞ୍ଚ ଭାୱୟେ । ନ ଜହେ ଅପଦାୟ ଚ କରଣୀୟେ ଚ ଉସ୍ସୁକଂ ପଗ୍ଗହେ ଖଲିକଂ ଧମ୍ମେ । ଇତି ପଂଚୱୀସ ଗୁଣାମିଲିଦେନ ପକାସିତା’ତି ଇଦଂ ଅନ୍ତେୱାସିକମ୍ହି ଆଚରିୟେନ କତଗୁଣପଂଚୱୀସତିକଂ

କୋଧୋ ଉପନାହୋ ମକ୍ଖୋ ପଲାସୋ ଇସ୍ସା ମଚ୍ଛରିୟଂ ମାୟା ସାଠେୟ୍ୟଂ ଥମ୍ହୋ ସାରମ୍ହୋ ମାନୋ ଅତିମାନୋ ମଦୋ ପମାଦୋ ଥିନମିଦ୍ଧଂ ନଦି ଆଲସ୍ୟଂ ପାପମିତ୍ତତା ରୂପା ସଦ୍ଦା ଗଧା ରସା ଫୋଟ୍ଠବ୍ବା ବୁଧା ପିପାସା ଅରତୀତି ଇଦଂ ଚିତ୍ତଦୁବ୍ବଲୀକରଣଧମ୍ମପଞ୍ଚୱୀସତିକନ୍ତି ଦ୍ୱେ ପଞ୍ଚୱୀସତିକା ୱୁତ୍ତା ।

୨୮. ପଟିସଲ୍ଲାନଂ ପଟିସଲ୍ଲିୟମାନଂ ପୁଗ୍ଗଲଂ ରକ୍ଖତି । ଆୟୁଂ ୱଡ୍ଢେତି, ବଲଂ ୱଡ୍ଢେତି, ୱଜ୍ଜଂ ପିଦହତି, ଅୟସଂ ଅପନେତି, ୟସଂ ଉପଦହତି, ଅରତିଂ ଅପନେତି, ରତିଂ ଉପଦହତି, ଭୟଂ ଅପନେତି, ୱେସାରଜ୍ଜଂ କରୋତି, କୋସଜ୍ଜଂ ଅପନେତି, ୱୀରିୟଂ ଅଭିଜନେତି, ରାଗଂ ଅପନେତି, ଦୋସଂ ଅପନେତି, ମୋହଂ ଅପନେତି, ମାନଂ ନିହନ୍ତି, ୱିତକ୍କଂ ଭଞ୍ଜତି, ଚିତ୍ତମେକଗ୍ଗଂ କରୋତି, ମାନସଂ ସିନେହୟତି, ହାସଂଅଭିଜନେତି, ଗରୁକଂକରୋତି, ମାନଂ ଉପ୍ପାଦୟତି, ନମସ୍ସିୟଂ କରୋତି, ପୀତିଂ ପାପେତି, ପାମୋଜ୍ଜଂ କରୋତି, ସଙ୍ଖାରାନଂ ସଭାୱଂ ଦସ୍ସୟତି, ଭୱପଟିସଧିଂ ଉଗ୍ଘାଟେତି, ସବ୍ବସାମଞ୍ଞଂ ଦେତୀତି ଇଦଂପଟିସଲ୍ଲାନେ ଗୁଣଟ୍ଠୱୀସତିକଂ ।

ମହୋସଧୋ ମହାରାଜ ସୂରୋ, ହିରିମା, ଓତ୍ତାପୀ, ସପକ୍ଖୋ, ମିତ୍ତସମ୍ପନ୍ନୋ, ଖମୋ, ସୀଲୱା, ସଚ୍ଚୱାଦୀ, ସୋଚେୟ୍ୟସମ୍ପନ୍ନୋ, ଅକୋଧନୋ, ଅନତିମାନୀ, ଅନୁସୂୟକୋ, ୱୀରିୟୱା, ଆୟୂହକୋ, ସଙ୍ଗାହକୋ, ସଂୱିଭାଗୀ, ସଖିଲୋ, ନିୱାତୱୁତ୍ତି, ଅସଠୋ, ଅମାୟାୱୀ, ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନୋ, କିତ୍ତିମା, ୱିଜ୍ଜାସମ୍ପନ୍ନୋ, ହିତେସୀ ଉପନିସ୍ସିତାନଂ, ଅଭିରୂପୋ ଦସ୍ସନୀୟୋ, ପଥିତୋ ସବ୍ବଜନସ୍ସ, ଧନୱା ୟସୱା’ତି ଇଦଂ ମହୋସଧଗୁଣଟ୍ଠୱୀସତିକଂ ଇତି ଦ୍ୱେ ଅଟ୍ଠୱୀସତିକା ୱୁତ୍ତା ।

୩୦. ଇମେହି ତେରସହି ଧୁତଗୁଣେହି ପୁବ୍ବେ ଆସେୱିତେହି ନିସେୱିତେହି ଚିଣ୍ଣେହି ପରିଚିଣ୍ଣେହି ଚରିତେହି ପରିପୂରିତେହି ନିମିତ୍ତଭୂତେହି ଅରିୟସାୱକୋ ଇଧ ଭୱେ ତିଂସଗୁଣୱରେହି ସମୁପେତୋ ହୋତି କତମେହି ତିଂସଗୁଣୱରେହି ? ସିନିଦ୍ଧମୁଦୁମଦ୍ଦୱମେତ୍ତଚିତ୍ତୋ ହୋତି, ଘାତିତହତୱିହତକିଲେସୋ ହୋତି, ହତନିହତମାନଦପ୍ପୋ ହୋତି, ଅଚଲଦଳ୍ହନିୱିଟ୍ଠନିବ୍ବେମତିକସଦ୍ଧୋ ହୋତି, ପରିପୁଣ୍ଣ-ପୀଣିତ । ପହଟ୍ଠଲୋଭନିୟ-ସନ୍ତ-ସୁଖ-ସମାପତ୍ତିଲାଭୀ ହୋତି, ସୀଲ-ୱର-ପୱର-ଅସମ-ସୁଚିଗଧପରିଭାୱିତୋ ହୋତି, ଦେୱମନୁସ୍ସାନଂ ପିୟୋ ହୋତି ମନାପୋ, ଖୀଣାସୱ-ଅରିୟପୁଗ୍ଗଲ-ପଥିତୋ ହୋତି, ଦେୱମନୁସ୍ସାନଂ ୱଦିତପୂଜିତୋ ଥୁତଥୱିତଥୋମିତପସଥୋ, ଇଧ ୱା ହୁରଂ ୱା ଲୋକେନ ଅନୁପଲିତ୍ତୋ, ଅପ୍ପଥୋକୱଜ୍ଜେ’ପି ଭୟଦସ୍ସାୱୀ, ୱିପୁଲ-ୱର-ସମ୍ପତ୍ତିକାମାନଂ ମଗ୍ଗଫଲୱରଥସାଧନୋ, ଅୟାଚିତୱିପୁଲପଣୀତପଚ୍ଚୟଭାଗୀ, ଅନିକେତସନୋ, ଧାନଜ୍ଝାୟିତପୱରୱିହାରୀ, ୱିଜଟିତକିଲେସଜାଲୱଥୁକୋ, ଭିନ୍ନ-ଭଗ୍ଗ-ସଙ୍କୁଟିତ-ସମ୍ହିନ-ଗତିନିୱାରଣୋ, ଅକୁପ୍ପଧମ୍ମୋ, ଅହୀନୀତୱାସୋ, ଅନୱଜ୍ଜଭୋଗୀ, ଗତିୱିମୁତ୍ତୋ, ଉତ୍ତିଣ୍ଣସବ୍ବୱିଚିକିଚ୍ଛୋ, ୱିମୁତ୍ତିଜ୍ଝାୟିତତ୍ତୋ, ଦିଟ୍ଠଧମ୍ମୋ, ଅଚଲଦଳ୍ହଭୀରୁତ୍ତାଣମୁପଗତୋ, ସମୁଚ୍ଛିନ୍ନାନୁସୟୋ, ସବ୍ବାସୱକ୍ଖୟମ୍ପତ୍ତୋ, ସନ୍ତସୁଖସମାପତ୍ତିୱିହାରବହୁଲୋ, ସବ୍ବସମଣଣଗୁଣସମୁପେତୋ, ଇମେହି ତିଂସଗୁଣୱରେହି ସମୁପେତୋ ହୋତି । ଇତି ଧୁତଙ୍ଗଗୁଣାନିସଂସଗୁଣୱରତିଂସକଂ ।

ଜାତିପି ଦୁକ୍ଖା, ଜରାପି ଦୁକ୍ଖା, ବ୍ୟାଧିପି ଦୁକ୍ଖୋ, ମରଣମ୍ପି ଦୁକ୍ଖଂ, ସୋକୋପି ପରିଦେୱୋପି ଦୁକ୍ଖୋ,ଉପାୟାସୋପି ଅପ୍ପିୟେହି ସମ୍ପୟୋଗୋପି ପିୟେହି ୱିପ୍ପୟୋଗୋପି, ମାତୁମରଣମ୍ପି ପିତୁମରଣମ୍ପି ଭାତୁମରଣମ୍ପି ଭଗିନିମରଣମ୍ପି ଞାତିମରଣମ୍ପି ଞାତିବ୍ୟସନମ୍ପି ଭୋଗୱ୍ୟସନମ୍ପି ସୀଲବ୍ୟସନମ୍ପି ଦିଟ୍ଠିବ୍ୟସନମ୍ପି ରାଜବ୍ୟସନମ୍ପି ଚୋରବ୍ୟସନମ୍ପି ୱେରିଭୟମ୍ପି ଦୁବ୍ଭିକ୍ଖଭୟମ୍ପି ଅଗ୍ଗିଭୟମ୍ପି ଦୁକ୍ଖଂ, ଉଦକଭୟମ୍ପି ଦୁକ୍ଖଂ, ଊମିଭୟମ୍ପି ଆୱଟ୍ଟଭୟମ୍ପି କୁମ୍ଭୀଲଭୟମ୍ପି ସୁଂସୁମାରଭୟମ୍ପି ଅତ୍ତାନୁୱାଦଭୟମ୍ପି ପରାନୁୱାଦଭୟମ୍ପି ଅସିଲୋକଭୟମ୍ପି ଦଣ୍ଡଭୟମ୍ପି ଦୁଗ୍ଗତିଭୟମ୍ପି ପରିସସାରଜ୍ଜଭୟମ୍ପି ଆଜୀୱିକଭୟମ୍ପି ମରଣଭୟମ୍ପି ମହାଭୟମ୍ପି ୱେତ୍ତେହି ତାଳନମ୍ପି କସାହି ତାଳନମ୍ପି ଅଡ୍ଢଦଣ୍ଡକେହି ତାଳନମ୍ପି ହଥଚ୍ଛେଦମ୍ପି ପାଦଚ୍ଛେଦମ୍ପି ନାସଚ୍ଛେଦମ୍ପି କଣ୍ଣଚ୍ଛେଦମ୍ପି କଣ୍ଣନାସଚ୍ଛେଦମ୍ପି ବିଳଙ୍ଗଥାଲିକମ୍ପି ସଙ୍ଖମୁଣ୍ଡିକମ୍ପି ରାହୁମୁଖମ୍ପି ଜୋତିମଲିକମ୍ପି ହଥପଜ୍ଜୋତିକମ୍ପି ଏରକୱତ୍ତିକମ୍ପି ଚୀରକୱାସିକମ୍ପି ଏନେୟ୍ୟକମ୍ପି ବଲିସମଂସିକମ୍ପି କହାପଣିକମ୍ପି ଖାରାପତଚ୍ଛିକମ୍ପି ପଳିଘପରିୱତ୍ତିକମ୍ପି ପଲାଲପୀଠିକମ୍ପି ତତ୍ତେନପି ତେଲେନ ଓସିଞ୍ଚନମ୍ପି ସୁନଖେହି ଖାଦାପନମ୍ପି ଜୀୱସୂଲାରୋପଣମ୍ପି ଅସିନାସୀସଚ୍ଛେଦନମ୍ପୀତି ଇଦଂ ଦୁକ୍ଖସଟ୍ଠିକଂ ।

ସଙ୍ଖମୁଣ୍ଡକନ୍ତି ସଙ୍ଖମୁଣ୍ଡକମ୍ମକରଣଂ ତଂ କରୋନ୍ତା ଉତ୍ତରୋଟ୍ଠସ୍ସ ଉଭୟତୋ କଣ୍ଣଚୂଳିକଗଲୱାଟକପରିଚ୍ଛେଦେନ ଚମ୍ମଂ ଛିଦିୱା ସବ୍ବକେସେ ଏକତୋ ଗଣ୍ଠିଂ କୱା ଦଣ୍ଡକେନ ୱେଢୱା ଉପ୍ପାଟେନ୍ତି ସହ କେସେହି ଚମ୍ମଂ ଉଟ୍ଠହତି ତତୋ ସୀସକଟାହଂଥୂଲସକ୍ଖରାହି ଘଂସିୱା ଧୋୱନ୍ତା ସଙ୍ଖୱଣ୍ଣଂ କରୋନ୍ତି ।

ତଥ ବିଳଙ୍ଗଥାଲିକନ୍ତି କଞ୍ଜିୟୋକ୍ଖଲିକକମ୍ମକରଣଂ । ତଂ କରୋନ୍ତା ସିସକଟାହଂ ଉପ୍ପାଟେୱା ତତ୍ତଂ ଅୟୋଗୁଳଂ ସଣ୍ଡାସେନ ଗହେୱା ତଥ ପକ୍ଖିପନ୍ତି । ତେନ ମଥଲୁଙ୍ଗଂ ପକ୍କଠିୱା ଉପରି ଉତ୍ତରତି ।

ରାହୁମୁଖନ୍ତି ରାହୁମୁଖକମ୍ମକରଣଂ । ତଂ କରୋନ୍ତା ସଙ୍କୁନା ୱିୱରିୱା ଅନ୍ତୋମୁଖେ ଦୀପଂ ଜାଲେନ୍ତି । କଣ୍ଣଚୂଳିକାହି ୱା ପଟ୍ଠାୟ ମୁଖଂ ନିଖାଦନେନ ଖଣନ୍ତି ଲୋହିତଂପଗ୍ଘରିୱା ମୁଖଂ ପୂରେତି ।

ଜୋତିମାଲିକନ୍ତି ସକଲସରୀରଂ ତେଲପିଲୋତିକାୟ ୱେଠେୱା ଆଲିମ୍ପେନ୍ତି ।

ହଥପଜ୍ଜୋତିକନ୍ତି ହଥେ ତେଲପିଲୋତିକାୟ ୱେଠେୱା ପଜ୍ଜାଲେନ୍ତି ।

ଏରକୱତ୍ତିକନ୍ତି ଏରକୱତ୍ତକମ୍ମକରଣଂ । ତଂ କରୋନ୍ତା ହେଟ୍ଠାଗିୱତୋ ପଟ୍ଠାୟ ଚମ୍ମୱଟ୍ଟେ କନ୍ତନ୍ତା ଗୋପ୍ଫକେ ପାତେନ୍ତୀ ଅଥ ନଂ ୟୋତ୍ତେହି ବଧିୱା କଡ୍ଢନ୍ତି । ସୋ ଅତ୍ତନୋ’ୱଚମ୍ମୱଟ୍ଟେ ଅକ୍କମିୱା ପତତି ଚୀରକୱାସିକନ୍ତି ଚିରକୱାସିକକମ୍ମକରଣଂ । ତଂ କରୋନ୍ତା ତଥେୱ ଚମ୍ମୱଟ୍ଟେ କନ୍ତିୱା କଟିୟଂ ଠପେନ୍ତି । କଟିତୋ ପଟ୍ଠାୟ କନ୍ତିୱାଗୋପ୍ଫକେସୁ ଠପେନ୍ତି । ଉପରିମେହି ହେଟ୍ଠିମସରୀରଂ ଚୀରକନିୱାସନନିୱଥଂ ୱିୟ ହୋତି ।

ଏଣେୟ୍ୟକନ୍ତି ଏଣେୟ୍ୟକକମ୍ମକରଣଂ । ତଂ କରୋନ୍ତା ଉହୋସୁ କପ୍ପରେସୁ ଚ ଜଣ୍ଣୁକେସୁ ଚ ଅୟସଲାକୟୋ ଦୱା ଅୟସୂଲାନି କୋଟ୍ଟେନ୍ତି । ସୋ ଚତୁହି ଅୟୟୁଲେହି ଭୁମିୟଂ ପତିଟ୍ଠହତି । ଅଥ ନଂ ପରିୱାରେୱା ଅଗ୍ଗିଂ କରୋନ୍ତି । ତଂ ସଧିସଧିତୋ ସୂଲାନି ଅପନୋୱା ଚତୁହି ଅଟ୍ଠିକୋଟୀହିୟେୱ ଠପେନ୍ତି ।

ବଳିସମଂସିକନ୍ତିଉଭତୋମୁଖେହି ବଳିସେହି ପହରିୱା ଚମ୍ମମଂସନହାରୂନି ଉପ୍ପାଟେନ୍ତି ।

କହାପଣକନ୍ତି ସକଲ ସରୀରଂ ତିଣ୍ହାହି ୱାସୀହି କୋଟିତୋ ପଟ୍ଠାୟ କହାପଣ ମତ୍ତଂ କହାପଣ ମତ୍ତଂ ପାତେନ୍ତା କୋଟ୍ଟେନ୍ତି ।

ଖାରାପତଚ୍ଛିକନ୍ତି ସରୀରଂ ତଥ ତଥ ଆୱୁଧେହି ପହରିୱା କୋଚ୍ଛେହି ଖାରଂ ସଂସେନ୍ତି ଚମ୍ମମଂସନହାରୂନି ପଗ୍ଘରିୱା ଅଟ୍ଠକସଙ୍ଖଲିକା’ୱ ତିଟ୍ଠତି ।

ପଳିଘପରିୱତ୍ତକତୀ ଏକେନ ପସ୍ସେନ ନିପଜ୍ଜାପେୱା କଣ୍ଣଣଚ୍ଛିଦ୍ଦେ ଅୟସୂଲଂ କୋଟ୍ଟେୱା ପଥୱିୟା ଏକବଦ୍ଧଂ କରୋନ୍ତି ଅଥ ନଂ ପାଦେ ଗହେୱା ଆୱିଜ୍ଝନ୍ତି ।

ପଲାଲପୀଠିକନ୍ତି ଛେକୋ କାରଣିକୋ ଛୱିଚମ୍ମଂ ଅଚ୍ଛିଦିୱା ନିସଦପୋତକେହି ଅଟ୍ଠିନି ଭିଦିୱାକେସକଲାପେ ଗହେୱା ଉକ୍ଖିପନ୍ତି । ମଂସରାସିୟେୱ ହୋତି । ଅଥ ନଂ କେସେହେୱ ପରିୟୋନଧିୱା ଗଣ୍ହନ୍ତି ପଲାଲୱଟ୍ଟିଂ ୱିୟ କୱା ପଳିୱେଠେନ୍ତୀ’ତି ୱିନୟଟୀକା ।

ଇମଞ୍ଚ ସଟ୍ଠିୱିଧଂ ଦୁକ୍ଖଂ ସଲ୍ଲକ୍ଖେୱା ଭୱେସୁ ନିବ୍ବିଦିୱା ୱିରଜ୍ଜିୱା ଭୱତଣ୍ହଂ ପହାୱା ଦୁକ୍ଖଲକ୍ଖଣଂ ଦୁକ୍ଖାନୁପସ୍ସନା ଞାଣେନ ପସ୍ସିତବ୍ବନ୍ତି ।

ଦିୟଡ୍ଢସିକ୍ଖାପଦସତନ୍ତି ପଞ୍ଚସତ୍ତତି ସେଖିୟେ ଅପନେୱା ସେସାନଂ ୱସେନ ଦିୟଡ୍ଢସିକ୍ଖାପଦସତଂ ୱେଦିତବ୍ବନ୍ତି ।

ସଙ୍ଖ୍ୟାପରିଚ୍ଛେଦସ୍ସ ସରୂପଗହଣଂ ସମତ୍ତଂ ।

ଚତୁରାଧିକସତେସୁ ଗହେତବ୍ବଥେସୁ ପନ ଚତୁତ୍ତିଂସ ଏକଥାନୀ, ଚତୁତ୍ତିଂସ ଦ୍ୱେୟଥାନି ସୋଳସ ତ୍ୟଥାନି, ପଂଚ ଚତୁରଥାନି, ତେରସ ପଞ୍ଚଥାନି, ଦ୍ୱେ ସତ୍ତଥାନୀ’ତି ।

ମିଲିଦପଞ୍ହଟୀକା ସମତ୍ତା ।

କୁସଲେନ ଠିତା କୁସଲା

କୁସଲୋ ଅଧିଗଚ୍ଛତି ସନ୍ତିପଦଂ,

କଥିତଂ ମୁନିନା ସୁଚିତଂ

ପରମଥ ସଭାୱଗତୀସୁ ଗତଂ ।

ନାନାଅଧିପ୍ପାୟୱସା ପୱତ୍ତେ

ପାଠାନମଥେ କୁସଲୋ ୱିଦିୱା,

ଆରୋଚମାନୋ ୱରୟୁତ୍ତମଥଂ

ଗଣ୍ହେୟ୍ୟ ସୀହୋ ୱିୟ ନାଗରାଜଂ ।

ହିୱା ଅସାରଂ ସୁହିତଞ୍ଚ ଗଣ୍ହେ

ଆରୋଗ୍ୟକାମୋ ଅହିତଂ’ୱ ରୋଗଂ,

ୱିଞ୍ଞୁ ପୱେସେୟ୍ୟ ଚ ୟୁତ୍ତମଥଂ

ହଂସାଧିପୋ ୱା ଉଦକଂ’ୱ ଖୀରା’ତି ।

ପରମୱିସୁଦ୍ଧସଦ୍ଧାବୁଦ୍ଧିୱୀରିୟପତିମଣ୍ଡିତେନ ସୀଲାଚାରଜ୍ଜୱମଦ୍ଦୱାଦି-ଗୁଣସମୁଦୟସମୁଦିତେନସକସମୟସମୟନ୍ତରଗହଣଜ୍ଝୋଗାହସମଥେନ- ପଞ୍ଞାୱେୟ୍ୟତ୍ତିୟସମନ୍ନାଗତେନ ତିପିଟକପରିୟତ୍ତିପ୍ପଭେଦେ ସାଟ୍ଠ-କଥେ ସଥୁସାସନେ ଅପ୍ପଟିହତଞାଣପ୍ପଭାୱେନ ଆନନୁଭାୱକରଣ- ସମ୍ପତ୍ତିଜନିତସୁଖୱିନିଗ୍ଗତମଧୁରୋଳାରୱଚନଲାୱଞଞୟୁତ୍ତେନ ୟୁତ୍ତ-ମଥୱାଦିନା ୱାଦୀୱରେନ ମହାକୱିନା ସୁୱିପୁଲୱିମଲବୁଦ୍ଧିନା ମହାତିପିଟକ- ଚୂଳାଭୟଥେରୋ’ତି ଗରୂହି ଗହିତନାମଧେୟ୍ୟେନଥେରେନ କତୋ ମିଲିଦଟୀକାଗଥୋ ସମତ୍ତୋ ।

ତାୱ ତିଟ୍ଠତୁ ଲୋକସ୍ମିଂ ଲୋକନିଥରଣେସିତଂ

ଦସ୍ସେନ୍ତୋ କୁଲପୁତ୍ତାନଂ ନୟପଞ୍ଞା ୱିସୁଦ୍ଧିୟା,

ୟାୱ ବୁଦ୍ଧୋ’ତି ନାମମ୍ପି ସୁଦ୍ଧଚିତ୍ତସ୍ସ ତାଦିନୋ

ଲୋକମ୍ହି ଲୋକଜେଟ୍ଠସ୍ସ ପୱତ୍ତତି ମହେସିନୋ ।

ଭୁତ୍ତା ସୁଧାଦ୍ୱାଦସ ହନ୍ତି ପାପକେ

ଖୁଧଂ ପିପାସଂ ଅତିଦରଂତ୍ରିମଂ ( ?)

କୋଧୁପନାହଞ୍ଚୱିୱାଦପେସୁନିଂ

ସିତୁଣ୍ହତଦିଞ୍ଚ ରସଗ୍ଗମାୱହା ।

ଦେନ୍ତସ୍ସ ପାକାଦିସକପ୍ଫଲାୱହା

ଧମ୍ମୋ ସୁୱୁତ୍ତୋ ପନ କୋପଧାପକେ,

ତଦୁତ୍ତରିଂ ହନ୍ତି ଅସେସପାପକେ

ଦେନ୍ତସ୍ସ ସୋତାଦିସକପ୍ଫଲାୱହୋ ।

ଇତି ପଞ୍ଚ ତିୟଡ୍ଢସତେ ସକିଦେ ( ?)

ମଧୁରାଭିରମେକରସେନନ ୟୁତୋ,

ମିଲିଦା ସୁଟିକା ସୁଗୁଣା ସୁକତା

ନିଭୟେନ ଦ୍ୱୀପସେନ ( ?) ୟତା ସମତୋ ।

ଲଙ୍କୱ୍ହୟେ ଦିପୱରେ ସୁସଣଣ୍ଠିତା

ମହାୱିହାରେ ଚ ଜିନୋରସାଲୟେ,

ପରମ୍ପରା ଥେରଗଣା ସୁସଣ୍ଠିତା

ପକାସକା ୟେ ୱରସଥୁସାସନେ ।

ତେସଂ ଅଲଙ୍କାରଭୱେନ ସାସନେ

ତିପେଟକେ ସୁଦ୍ଧୱିସୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିନା,

ସହାସୟନ୍ତେନ ନରେ ସରାଜିକେ

ପହାସୟନ୍ତେନ ଗଣେ ଗଣୁତ୍ତମେ ।

ଟୀକା’ତି ନାମେନ ମିଲିଦଦୀପିକା

ୱରଥତୋ ଗଥପ୍ପକରେନ ସମ୍ଭୱଂ ( ?)

ସୁଗଥକାରେନଜିନଙ୍କୁରେନ ମେ

କତଞ୍ଚ ୟଂ ୟଂ ୱରପୁଞ୍ଞ ସମ୍ପଦଂ ( ?)

କୁସଲେନ ତେନେୱହିପଥୟନ୍ତା

ୱରବୋଧିଞାଣଂ ତିୱିଧେସୁ ୟେ ୟଂ,

ନିଭୟେନ ତେସଂ ତୁରସିଜ୍ଝତଂ ତଂ ( ?)

ପରମଞ୍ଚ ସବ୍ବଞ୍ଞୁତଂ ପାପୁଣେୟ୍ୟଂ ।

ଇତୋ ଚୁତୋ’ହଂସୁହିତେନ କମ୍ମୁନା

ଭୱାମି ଦେୱେ ତୁସିତୱ୍ହୟେ ପୁରେ,

ଚିରଂ ଚରନ୍ତୋ କୁସଲଂ ପୁନପ୍ପୁନଂ

ତଥେୱ ମେତ୍ତେୟ୍ୟୱରେ ନିରନ୍ତରଂ ।

ତତୋ ନରନ୍ତୋ’ୱ ଜିନଙ୍କୁରୋ ୱରୋ

ୟଥା ୱୀରବୁଦ୍ଧୋ’ତି ଭୱେକନାୟକୋ,

ତତୋ ତରନ୍ତୋ ୱରପୁଞ୍ଞକାରକୋ

ଭୱାମି ନରାନରପୂଜିତୋ ସଦା ।

ସୁସୁରୋ ପୱରୋ ସୁମନୋ ୱରଦୋ

ପିଟକେନ ୱସେ ସଜନେ କଥିତେ,

ପୱରଥ ପକାସକଞାଣୱରୋ

ୱରଧମ୍ମସୁଖେସନକୋ ସୀଲୱା ( ?)

ସଚେ ତିଦିୱେ ତୁସିତେ ମନୋରମେ

ଭୱାମି ଜାତୋ ମନୋରଥପ୍ପତି,

ୱରପ୍ପଦେସେ ପତିରୂପକେ ସଦା

ଧୀରା ପଜାୟନ୍ତି ସୁପୁଞ୍ଞ କମ୍ମିନୋ ।

ଅହମ୍ପି ତଥେୱ ପଦେସମୁତ୍ତମେ

ଭୱାମି ନାରୀହି ନରେହି ପୂଜିତୋ,

ଧନେନ ଞାଣେନ ୟସେନ ଦୀପିତୋ

ୱିସୋଧୟନ୍ତୋ ପୁନ ସଥୁସାସନନଂ ।

ଅନେନ ପୁଞ୍ଞେନ ଭୱାୱସାନକେ

ସବ୍ବଞ୍ଞୁତଂୟାୱ ଚ ପାପୂଣେୱରଂ,

ନିରନ୍ତରଂ ଲୋକହିତସ୍ସ କାରକୋ

ଭୱେ ଭୱେୟ୍ୟଂ ସୁଚିତୋ ଚ ପାରମୀ ।

ପୁଞ୍ଞେନନେନ ୱିପୁଲେନ ଭୱାଭୱେସୁ

ପୁଞ୍ଞାଭିୱୂଡ୍ଢ ପରିସୁଦ୍ଧଗୁଣାଧିୱାସୋ,

ହୁୱା ନରାଧିକତରୋ (ୱତ) ସବ୍ବସେଟ୍ଠୋ ।

ବୁଦ୍ଧୋ ଭୱେୟ୍ୟମହମୁତ୍ତମନାଥନାଥୋ ।

ପୁଞ୍ଞେନ ଚିଣ୍ଣେନ ପିୟେ ମୟା’ଦରଂ ( ?)

ସତ୍ତା ଅୱେରା ସୁଖିତା ଭୱନ୍ତୁ ତେ,

ଦେୱା ନରିଦା ସକଲଂ ଇମଂ ମହିଂ

ରକ୍ଖନ୍ତୁ ଧମ୍ମେନ ସମେନ ଧମ୍ମିନୋ’ତି ।