ମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାନୱୁତ୍ତିୱିୱରଣପଞ୍ଚିକା ।
ମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାନ ୱୁତ୍ତିୱିୱରଣପଞ୍ଚିକା ।
ୱୁତ୍ତିସମେତା ।
॥ନମୋ ତସ୍ସ ଭଗୱତୋ ଅରହତୋ ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ॥
ସଦ୍ଧମିଦ୍ଧଗୁଣଂ ସାଧୁ ନମସ୍ସିତ୍ୱା ତଥାଗତଂ,
ସଧମ୍ମସଙ୍ଘଂ ଭାସିସ୍ସଂ ମାଗଧଂ ସଦ୍ଦଲକ୍ଖଣଂ ॥
ଅକାରାଦୟୋ ନିଗ୍ଗହୀତନ୍ତା ତେଚତ୍ତାଲୀସକ୍ଖରା ୱଣ୍ଣା ନାମ ହୋନ୍ତି, ଅ ଆ ଇ ଈ ଉ ଊ ଏ ଐ ଓ ଔ କ ଖ ଗ ଘ ଙ ଚ ଛ ଜ ଝ ଞ ଟ ଠ ଡ ଢ ଣ ତ ଥ ଦ ଧ ନ ପ ଫ ବ ଭ ମ ୟ ର ଲ ୱ ସ ହ ଳ ଅଂ; ତେନ କ୍ୱତ୍ଥୋ ‘‘ଞୋନମ ୱଣ୍ଣେ‘‘ ॥ ତିତାଲୀସାତି ୱଚନଂ କତ୍ଥୱି ୱଣ୍ଣଲୋପଂ ଞାପେତି; ତେନ-ପଟିସଙ୍ଖାୟୋନି ସୋତି-ଆଦି ସିଦ୍ଧଂ ।
ତତ୍ଥାଦିମ୍ହି ଦସ ୱଣ୍ଣା ସରା ନାମ ହୋନ୍ତି; ତେନ କ୍ୱତ୍ଥୋ ‘‘ସରୋ ଲୋପୋ ସରେ‘‘ ॥ ଚ୍ଚାଦି ।
ଦ୍ୱେଦ୍ୱେ ସୱଣ୍ଣା- ।
ତେସୁ ଦ୍ୱେଦ୍ୱେ ସରା ସୱଣ୍ଣା ନାମ ହୋନ୍ତି; ତେନ କ୍ୱତ୍ଥୋ ‘‘ୱଣ୍ଣପରେଣ ସୱଣ୍ଣୋପି‘‘
ତେସୁ ଦ୍ୱୀସୁ ୟୋ ୟୋ ପୁବ୍ବୋ ସୋ ସୋ ରସ୍ସସଞ୍ଞୋ ହୋତି; ତେସୁ ଏ ଓ ସଂୟୋଗତୋ ପୁବ୍ବାୱ ଦିସ୍ସନ୍ତି; ତେନ କ୍ୱତ୍ଥୋ ‘‘ରସ୍ସୋ ୱେ‘‘ ॥ଚ୍ଚାଦି ।
ପରୋ ଦୀଘୋ- ।
ତେସ୍ୱେୱ ଦ୍ୱୀସୁ ୟୋ ୟୋ ପରୋ ସୋ ସୋ ଦୀଘସଞ୍ଞୋ ହୋତି; ତେନ କ୍ୱତ୍ଥୋ’ୟୋଲୋପନିସୁ ଦୀଘୋ‘‘ ॥ଚ୍ଚାଦି ।
କକାରାଦୟୋ ୱଣ୍ଣା ନିଗ୍ଗହୀତପରିୟନ୍ତା ବ୍ୟଜନସଞ୍ଞା ହୋନ୍ତି; ତେନ କ୍ୱତ୍ଥୋ ‘‘ବ୍ୟଜନେ ଦୀଘରସ୍ସା‘‘ ॥ଚ୍ଚାଦି ।
ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚକା ୱଗ୍ଗା- ।
କାଦୟୋ ପଞ୍ଚକା ପଞ୍ଚ ୱଗ୍ଗା ନାମ ହୋନ୍ତୀ; ତେନ କ୍ୱତ୍ଥୋ ‘‘ୱଗ୍ଗେ ୱଗ୍ଗନ୍ତୋ‘‘ ॥ ଚ୍ଚାଦି ।
ବିନ୍ଦୁ ନିଗ୍ଗହୀତଂ- ।
ୟ୍ୱାୟଂ ୱଣ୍ଣେ ବିନ୍ଦୁମତ୍ତୋ ସୋ ନିଗ୍ଗହୀତସଞ୍ଞୋ ହୋତି; ତେନ କ୍ୱତ୍ଥୋ ‘‘ନିଗ୍ଗହୀତମି‘‘ ॥ ଚ୍ଚାଦି; ଗରୁସଞ୍ଞା କରଣଂ ଅନ୍ୱତ୍ଥସଞ୍ଞତ୍ଥଂ ।
ଇୟୁୱଣ୍ଣା ଜ୍ଝଲା ନାମସ୍ସନ୍ତେ- ।
ନାମଂ ପାଟିପଦିକଂ ତସ୍ସ ଅନ୍ତେ ୱତ୍ତମାନା ଇୱଣ୍ଣୁୱଣ୍ଣା ଝଲସଞ୍ଞା ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; ତେନ କ୍ୱତ୍ଥୋ‘‘ଝଲା ୱେ‘‘ । ଚ୍ଚାଦି ।
ଇତ୍ଥିୟଂ ୱତ୍ତମାନସ୍ସ ନାମସ୍ସନ୍ତେ ୱତ୍ତମାନା ଇୱଣ୍ଣୁ ୱଣ୍ଣା ପସଞ୍ଞା ହୋନ୍ତି; ତେନ କ୍ୱତ୍ଥା ‘‘ୟେ ପସ୍ସିୱଣ୍ଣସ୍ସ‘‘ । ଇଚ୍ଚାଦି ।
ଇତ୍ଥିୟଂ ୱତ୍ତମାନସ୍ସ ନାମସ୍ସନ୍ତେ ୱତ୍ତମାନୋ ଆକାରୋ ଘସଞେଞ୍ଞା ହୋତି; ତେନ କ୍ୱତ୍ଥୋ ‘‘ଘବ୍ରହ୍ମାଦିତେ‘‘ ।ଚ୍ଚାଦି ।
ଗୋସ୍ୟାଲପନେ- ।
ଆଲପନେ ସି ଗସଞ୍ଞୋ ହୋତି; ତେନ କ୍ୱତ୍ଥୋ ‘‘ଗେ ୱେ‘‘ ।ଚ୍ଚାଦି ।
ସଞ୍ଞାଧିକାରୋ ।
ୱିଧିବ୍ବିସେସନନ୍ତସ୍ସ- ।
ୟଂ ୱିସେସନଂ ତଦନ୍ତସ୍ସ ୱିଧି ଞାତବ୍ବୋ; ‘‘ଅତୋ ୟୋନଂ ଟାଟେ‘‘ । ନରା ନରେ ।
ସତ୍ତମୀନିଦ୍ଦେସେ ପୁବ୍ବସ୍ସେୱ କାରିୟଂ ଞତବ୍ବଂ; ‘‘ସରୋ ଲୋପୋ ସରେ‘‘ । ୱେଳଗ୍ଗଂ; ତମହନ୍ତୀଧ କସ୍ମା ନ ହୋତି; ସରେତୋପସିଲେସିକାଧାରୋ ତତ୍ଥେତାୱ ୱୁଚ୍ଚତେ ପୁବ୍ବସ୍ସେୱ ହୋତି ନ ପରସ୍ସାତି ।
ପଞ୍ଚମୀନିଦ୍ଦେସେ ପରସ୍ସ କାରିୟଂ ଞତବ୍ବଂ; ‘‘ଅତୋ ୟୋନଂ ଟାଟେ‘‘ । ନରା ନରେ; ଇଧ ନ ହୋତି ଜନ୍ତୁୟୋ ଅନନ୍ତା; ଇଧ କସ୍ମା ନ ହୋତି; ଓସଧ୍ୟୋ ଅନନ୍ତରେ କତତ୍ଥତାୟ ନ ୱ୍ୟୱ ହିତସ୍ସ କାରିୟଂ ।
ପରସ୍ସ ସିସ୍ସମାନଂ କାରିୟମାଦିୱଣ୍ଣସ୍ସ ଞାତବ୍ବଂ; ‘‘ର ସଙ୍ଖ୍ୟାତୋ ୱା‘‘ । ରାଜିନା ।
ଛଟ୍ଠିୟନ୍ତସ୍ସ- ।
ଛଟ୍ଠିନିଦ୍ଦିଟ୍ଠସ୍ସ ୟଂ କାରିୟଂ ତଦନ୍ତସ୍ସ ୱଣ୍ଣସ୍ସ ୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟଂ ‘‘ରାଜସ୍ସି ନାମ୍ହି‘‘ । ରାଜିନା ।
ଙନୁବନ୍ଧୋ- ।
ଙକାରୋ’ନୁବନ୍ଧୋ ୟସ୍ସ ସୋ’ନ୍ତସ୍ସ ହୋତି; ‘‘ଗୋସ୍ସାୱଙି‘‘ । ଗୱାସ୍ସଂ ।
ଟନୁବନ୍ଧାନେକୱଣ୍ଣା ସବ୍ବସ୍ସ- ।
ଟକାରୋ’ନୁବନ୍ଧୋ ୟସ୍ସ ସୋ’ନେକକ୍ଖରୋ ଚାଦେସୋ ସବ୍ବସ୍ସ ହୋତି; ‘‘ଇମସ୍ସାନିତ୍ଥିୟଂ ଟେ‘‘ । ଏସୁ ‘‘ନାମ୍ହନିମି‘‘ । ଅନେନ ।
ଛଟ୍ଠିନିଦ୍ଦିଟ୍ଠସ୍ସ ଞାନୁବନ୍ଧକାନୁବନ୍ଧା ଆଦ୍ୟନ୍ତା ହୋନ୍ତି; ‘‘ବ୍ରୁତୋ ତିସ୍ସୀଞ‘‘ । ବ୍ରୱୀତି, ‘‘ଭୁସ୍ସ ୱୁକ‘‘ । ବଭୁୱ ।
ମନୁବନ୍ଧୋ ସରାନମନ୍ତା ପରୋ- ।
ମକାରୋ’ନୁବନ୍ଧୋ ୟସ୍ସ ସୋ ସରାନମନ୍ତା ସରା ପରୋ ହୋତୀ; ‘‘ମଞ୍ଚ ରୁଧାଦୀନଂ‘‘ । ରୁନ୍ଧତି ।
ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ତିଣ୍ଣଂ ୱା ପୁରିସାନଂ ସହପ୍ପତ୍ତିୟଂ ପରୋ; ସୋ ଚ ଗଚ୍ଛତି ତ୍ୱଞ୍ଚ ଗଚ୍ଛସି, ତୁମ୍ହେ ଗଚ୍ଛଥ; ସୋ ଚ ଗଚ୍ଛତି ତ୍ୱଞ୍ଚ ଗଚ୍ଛସି ଅହଞ୍ଚ ଗଚ୍ଛାମି, ମୟଂ ଗଚ୍ଛାମ ।
ୟୋ’ନୱୟୱଭୁତୋ ସଙ୍କେତୋ ସୋ’ନୁବନ୍ଧୋତି ଞତବ୍ବୋ;ଲତୁପିତାଦୀନମାସିମ୍ହି । କତ୍ତା, ସଙ୍କେତଗ୍ଗହଣଂ କିଂ ? ପକତୀୟାଦିସମୁଦାୟସ୍ସାନୁବନ୍ଧତା ମା ହୋତୁତି; ଅନୱୟୱୋ ହି ସମୁଦାୟୋ ସମୁଦାୟରୂପତ୍ତାୟେୱ; ଅନୱୟୱଗ୍ଗହଣଂ କିଂ ?’ଅତେନ’ । ଜନେନ; ଇମିନାୱ ଲୋପସ୍ସାୱଗତତ୍ତା ନାନୁବନ୍ଧଲୋପାୟ ୱଚନମାରଦ୍ଧଂ ।
ୱଣ୍ଣସଦ୍ଦୋ ପରୋ ୟସ୍ମା ତେନ ସୱଣ୍ଣୋ’ପି ଗୟ୍ହତି ସଂୱ ରୂପଂ; ୟୁୱଣ୍ଣାନମ୍ଞୋ ଲୁତ୍ତା‘‘ । ୱାତେରିତଂ, ସମୋନା ।
ନ୍ତୁ ୱନ୍ତୁମନତ୍ୱାୱନ୍ତୁତୱନ୍ତୁସମ୍ବନ୍ଧି- ।
ୱନ୍ତ୍ୱାଦିସମ୍ବନ୍ଧିୟେୱ ନ୍ତୁ ଗୟ୍ହତି, ‘‘ନ୍ତନ୍ତୁନଂ ନ୍ତୋ ୟୋମ୍ହି ପଠମେ‘‘ । ଗୁଣୱନ୍ତୋ; ୱନ୍ତ୍ୱାଦିସମ୍ବନ୍ଧୀତି କିଂ; ଜନ୍ତୁ ତନ୍ତୁ ।
ପରିଭାସାୟୋ ।
ସରୋ ଲୋପୋ ସରେ- ।
ସରେ ସରୋ ଲୋପନୀୟୋ ହୋତି; ତତ୍ରିମେ, ସଦ୍ଧିନ୍ଦ୍ରିୟଂ, ନୋ ହେତଂ, ଭିକ୍ଖୁନୋୱାଦୋ, ସମେତାୟସ୍ମା, ଅଭିଭାୟତନଂ, ପୁତ୍ତା ମତ୍ଥି, ଅସନ୍ତେତ୍ଥ ।
ପରୋ କ୍ୱଚି ଲୋପନୀୟୋ ହୋତି; ସୋ’ପି, ସାୱ, ୟତୋଦକଂ, ତତୋୱ; କ୍ୱୱୀତି କିଂ ? ସଦ୍ଧିନ୍ଦୁୟଂ ଅୟମଧିକାରୋ ଆପରିଚ୍ଛେଦାୱସାନା ତେନ ନାତିପ୍ପସଙ୍ଗୋ ।
ପୁବ୍ବପରସରା ଦ୍ୱେ’ପି ୱା କ୍ୱଚି ନ ଲୁପ୍ୟନ୍ତେ; ଲତା ଇୱ ଲତେୱ ଲତାୱ ।
ୟୁୱଣ୍ଣନମ୍ଞୋ ଲୁତ୍ତା- ।
ଲୁତ୍ତା ସରା ପରେସଂ ଇୱଣ୍ଣୁୱଣ୍ଣାନଂ ଞୋ ହୋନ୍ତି ୱା ୟଥାକ୍କମଂ; ତସ୍ସେଦଂ, ୱାତେରିତଂ, ନୋପେତି, ୱାମୋରୁ, ଅତେୱ’ଞ୍ଞେ, ୱୋଦକଂ; କଥଂ ପଚ୍ଚୋରସ୍ମନ୍ତି; ୟୋଗୱିଭଗା, ୱାତ୍ୱେୱ ତସ୍ସିଦଂ; ଲୁତ୍ତେତି କିଂ ? ଲତା ଇୱ ।
ସରେ ପରେ ଇୱଣ୍ଣୁୱଣ୍ଣାନଂ ୟକାରୱକାରା ହୋନ୍ତିୱ ୟଥାକ୍କମଂ; ୱ୍ୟାକତୋ, ଇଚ୍ଚସ୍ସ, ଅଜ୍ଝିଣମୁତ୍ତୋ, ସ୍ୱାଗତଂ, ଭୱାପନଲାନୀଲଂ; ୱାତ୍ଥେୱ-ଇତିସ୍ସ; କ୍ୱଚୀତ୍ୱେୱ-ୟାନୀଧ, ସୂପଟ୍ଠିତଂ ।
ଞୋନଂ- ।
ଞୋନଂ ୟୱା ହୋନ୍ତି ୱା ସରେ ୟଥାକ୍କମଂ; ତ୍ୟଜ୍ଜ ତେ’ଜ୍ଜ ସ୍ୱାହଂ ସୋ’ହଂ,କ୍ୱଚିତ୍ୱେୱ-ପୁତ୍ତାମତ୍ଥି ଅସନ୍ତେତ୍ଥ ।
ଗୋସ୍ସାୱଙି- ।
ସରେ ଗୋସ୍ସ ଅୱଙି ହୋତି; ଗୱାସ୍ସଂ; ୟଥରିୱ ତଥରିୱେତିନିପାତାୱ; ଭୁସାମିୱେତି ଇୱସଦ୍ଦୋ ଏୱତ୍ଥୋ ।
ରସ୍ସଦୀଘାନଂ କ୍ୱଚି ଦୀଘରସ୍ସା ହୋନ୍ତି ବ୍ୟଞ୍ଜନେ; ତତ୍ରାୟଂ, ମୁନୀୱରେ, ସମ୍ମଦେୱ, ମାଲହାରୀ ।
ସରମ୍ହା ଦ୍ୱେ-
ସରମ୍ହା ପରସ୍ସ ବ୍ୟଞ୍ଜନସ୍ସ କ୍ୱଚି ଦ୍ୱେ ରୂପା ହୋନ୍ତି; ପଗ୍ଗହୋ; ସରମ୍ହାତି-କିଂ ? ତଂଖଣଂ ।
ଚତୁତ୍ଥଦୁତିୟେସ୍ୱେୟଂ ତତିୟପଠାମା- ।
ଚତୁତ୍ଥଦୁତିୟେସୁ ପରେସ୍ୱେସଂ ଚତୁତ୍ଥଦୁତିୟାନଂ ତବ୍ବଗ୍ଗେ ତତିୟପଠମା ହୋନ୍ତି ପଚ୍ଚାସତ୍ତ୍ୟ; ମହଦ୍ଧନୋ, ୟସ ତ୍ଥେରୋ, ଅପ୍ଫୁଟଂ, ଅବ୍ଭୁଗ୍ଗତୋ; ଏସ୍ୱିତି-କିଂ ? ଥେରୋ; ଏସନ୍ତିକିଂ ?ପତ୍ଥୋ ।
ଏୱସଦ୍ଦେ ପରେ ଇତିସ୍ସ ୱୋ ହୋତି ୱା; ଇତ୍ଥେୱ ଇଚ୍ଚେୱ; ଏୱେତି-କିଂ,ଇଚ୍ଚାହ ।
ଞୋନମ ୱଣ୍ଣେ- ।
ଞୋନଂ ୱଣ୍ଣେ କ୍ୱଚି ଅ ହୋତି ୱା; ଦିସ୍ୱା ୟାଚକମାଗତେ, ଅକରମ୍ଭସତେ,ଏସଅତ୍ଥୋ, ଏସଧମ୍ମୋ, ମଗ୍ଗୋ ଅଗ୍ଗମକ୍ଖାୟତି, ସ୍ୱାୟତନଂ, ହିୟ୍ୟତ୍ତନଂ, କରସ୍ସୁ; ୱାତ୍ୱେୱ-ୟାଚକେ ଆଗତେ, ଏସୋ ଧମ୍ମୋ; ୱଣ୍ଣେତି କିଂ ?ସୋ ।
ନିଗ୍ଗଭୀତମାଗମୋ ହୋତି ୱା କ୍ୱଚି; ଚକ୍ଖୁଂ ଉଦପାଦି ଚକ୍ଖୁ ଉଦପାଦି, ପୁରିମଂଜାତି ପୁରିମଜାତି, କତ୍ତବ୍ବଂ କୁସଲଂ ବହୁଂ । ଅୱଂ ସିରୋତି-ଆଦିସୁ ନିଚ୍ଚଂ ୱୱତ୍ଥୀତୱିଭାସତ୍ତା ୱାଧିକାରସ୍ସ; ସାମତ୍ଥୀ ୟେନାଗମୋୱ ସ ଚ ରସ୍ସସରସ୍ସେୱ ହୋତି ତସ୍ସ ରସ୍ସାନୁଗତତ୍ତା ।
ଲୋପୋ- ।
ନିଗ୍ଗହୀତସ୍ସ ଲୋପୋ ହୋତି ୱା କ୍ୱଚି; କ୍ୟାହଂ କୀମହଂ, ସା ରତ୍ତୋ ସଂରତ୍ତୋ; ସଲ୍ଲେଖୋ-ଗତ୍ତୁକାମୋ-ଗନ୍ତୁମନୋତିଆଦିସୁ ନିଚ୍ଚଂ ।
ପରସରସ୍ସ-
ନିଗ୍ଗହୀତମ୍ହା ପରସ୍ସ ସରସ୍ସ ଲୋପୋ ହୋତି ୱା କ୍ୱଚି; ତ୍ୱଂସି ତ୍ୱମସି ।
ନିଗ୍ଗହୀତସ୍ସ ଖୋ ୱଗ୍ଗେ ୱଗ୍ଗନ୍ତୋ ୱା ହୋତି ପଚ୍ଚା ସତ୍ୟା; ତଙ୍କରୋତି ତଂ କରୋତି, ତଞ୍ଚରତି ତଂ ଚରତି, ତଣ୍ଠାନଂ ତଂ ଠାନଂ, ତନ୍ଧନଂ ତଂ ଧନଂ, ତମ୍ପାତି ତଂ ପାତି; ନିଚ୍ଚଂ ପଦ ମଜ୍ଝେ, ଗନ୍ତ୍ୱା; କ୍ୱଚଞ୍ଞତ୍ରାପି, ସନ୍ତିଟ୍ଠତି ।
ୟେୱହିସୁଞ୍ଞୋ- ।
ୟଏୱହିସଦ୍ଦେସୁ ନିଗ୍ଗହୀତସ୍ସ ୱା ଞୋ ହୋତି; ୟୟଞ୍ଞଦେୱ, ତଞ୍ଞେୱ, ତଞ୍ଭି; ୱାତ୍ୱେୱ-ୟଂୟଦେୱ ।
ୟେ ସଂସ୍ସ-
ସଂସଦ୍ଦସ୍ସ ୟଂ ନିଗ୍ଗହୀତଂ ତସ୍ସ ୱା ଞୋ ହୋତି ୟକାରେ; ସଞ୍ଞମୋ ସଂୟମୋ ।
ମୟଦା ସରେ- ।
ନିଗ୍ଗହୀତସ୍ସ ମୟଦା ହୋନ୍ତି ୱା ସରେ କ୍ୱଚି; ତମହଂ, ତୟିଦଂ, ତଦଲଂ; ୱାତ୍ୱେୱ-ତଂ ଅହଂ ।
ଏତେ ମୟଦା ଚାଗମା ହୋନ୍ତି ସରେ ୱା କ୍ୱଚି; ତିୱଙ୍ଗୀକଂ, ଇତୋ ନାୟତି, ଚିନିତ୍ୱା, ତସ୍ମାତିହ, ନିରୋଜଂ, ପୁଥଗେୱ, ଇଧମାହୁ, ୟଥୟିଦଂ, ଅତ୍ତଦତ୍ଥଂ; ୱାତ୍ୱେୱ-ଅତ୍ତତ୍ଥଂ; ଅତିପ୍ପଗୋ ଖୋ ତାୱାତି-ପଠମନ୍ତୋ ପଗସଦ୍ଦୋୱ ।
ଛା ଳୋ- ।
ଛସଦ୍ଦା ପରସ୍ସ ସରସ୍ସ ଳକାରୋ ଆଗମୋ ହୋତି ୱା; ଛଳହଂ, ଛଳାୟତନଂ; ୱାତ୍ୱେୱ-ଛ ଅଭିଞ୍ଞା ।
ତଦମିନାଦୀନି ସାଧୂନି ଭୱନ୍ତି ? ତଂ ଇମିନା ତଦମିନା, ସକିଂ ଆଗାମୀ ସକଦାଗାମୀ, ଏକଂ ଇଧ ଅହଂ ଏକମିଦାହଂ, ସଂୱିଧାୟ ଅୱହାରୋ ସଂୱିଦାୱହାରୋ, ୱାରିନୋ ୱାହକୋ ୱଲାହକୋ, ଜୀୱନସ୍ସ ମୂତୋ ଜୀମୂତୋ, ଛୱସ୍ସ ସୟନଂ ସୁସାନଂ, ଉଦ୍ଧଂ ଖମସ୍ସ ଉଦୁକ୍ଖଲଂ, ପିସି ତାସୋ ପିସାଚୋ, ମହିୟଂ ରୱତୀତି ମୟୂରୋ; ଏୱମଞ୍ଞେପି ପୟୋଗ ତୋ’ନୁଗନ୍ତବ୍ବା; ପରେସଂ ପିସୋଦରାଦିୱେଦଂ ଦଟ୍ଠବ୍ବଂ ।
ତୱଗ୍ଗୱରଣାନଂ ଚୱଗ୍ଗବୟଞା ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ ୟକାରେ; ଅପୂଚ୍ଚଣ୍ଡକାୟଂ, ତଚ୍ଛଂ, ୟଜ୍ଜେୱଂ, ଅଜ୍ଝତ୍ତଂ, ଥଞଞ୍ଞଂ, ଦିବ୍ବଂ, ପୟ୍ୟେସନା, ପୋକ୍ଖରଞ୍ଞୋ; କ୍ୱଚୀତ୍ୱେୱ-ରତ୍ୟା ।
ୱଗ୍ଗଲସେହି ପରସ୍ସ ୟକାରସ୍ସ କ୍ୱଚି ତେ ୱଗ୍ଗଲସା ହୋନ୍ତି; ସକ୍କତେ, ପଚ୍ଚତେ, ଅଟ୍ଟତେ, କୁପ୍ପତେ, ଫଲ୍ଲତେ, ଅସ୍ସତେ, କ୍ୱଚୀ ତ୍ୱେଚ-କ୍ୟାହଂ ।
ହସ୍ସ ୱିପଲ୍ଲାସୋ-
ହସ୍ସ ୱିପଲ୍ଲାସୋ ହୋତି ୟକାରେ; ଗୁୟ୍ହଂ ।
ୱେ ୱା- ।
ହସ୍ସ ୱିପଲ୍ଲାସୋ ହୋତି ୱା ୱକାରେ; ବୱ୍ହାବାଧୋ ବହ୍ୱା ବାଧୋ ।
ତଥନରାନଂ ଟଠଣଲା ହୋନ୍ତୀ ୱା; ଦୁକ୍କଟଂ, ଅଟ୍ଠକଥା, ଗହଣଂ, ପଲିଘୋ, ପଲାୟତି, ୱାତ୍ୱେଚ-ଦୁକ୍କତଂ; କ୍ୱଚୀତ୍ୱେୱ-ସୁଗତୋ ।
ସଂୟୋଗାଦିଲୋପୋ-
ସଂୟୋଗସ୍ସ ୟୋ ଆଦିଭୁତୋ’ୱୟୱୋ ତସ୍ସ ୱା କ୍ୱଚୀ ଲୋପୋ ହୋତି; ପୁପ୍ଫଂସା, ଜାୟତେ’ଗିନି ।
ୱିଚ୍ଛାଭିକ୍ଖଞ୍ଞେସୁ ଦ୍ୱେ-
ୱୀଚ୍ଛାୟମାଭିକ୍ଖଞ୍ଞେ ଚ ୟଂ ୱତ୍ତତେ ତସ୍ସ ଦ୍ୱେ ରୂପାନି ହୋନ୍ତି, କ୍ରିୟାୟ ଗୁଣେନ ଦବ୍ବେନ ୱା ଭିନ୍ନେ ଅତ୍ଥେ ୱ୍ୟାପିତୁ ମିଚ୍ଛା ୱୀଚ୍ଛା; ରୁକ୍ଖଂରୁକ୍ଖଂ ସିଞ୍ଚତି, ଗାମୋଗାମୋ ରମଣୀୟୋ, ଗାମେ ଗାମେ ପାନୀୟଂ, ଗେହେ ଗେହେ ଇସ୍ସରୋ, ରସଂ ରସଂ ଭକ୍ଖୟତୀ, କିରିୟଂ କିରିୟମାରହତେ ।
ଅତ୍ଥିୟେୱାନୁପୁବ୍ବିୟେ’ପି ୱୀଚ୍ଛା, ମୂଲେ ଥୂଲା, ଅଗ୍ଗେ ଅଗ୍ଗେ ସୁଖୁମା; ୟଦି ହି ଏତ୍ଥ ମୂଲଗ୍ଗଭେଦୋ ନ ସିୟା ଆନୁପୁବ୍ବିୟମ୍ପି ନ ଭୱେୟ୍ୟ, (ଜେଟ୍ଠଂ ଜେଟ୍ଠମନୁପ୍ପୱେସୟ) ମାସକଂ ମାସକଂ ଇମମ୍ହା କହାପଣା ଭୱନ୍ତାନଂ ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ଦେହୀତି- ମାସକଂ ମାସକମିଚ୍ଚେତସ୍ମା ୱୀଚ୍ଛାୱଗମ୍ୟତେ ସଦ୍ଦନ୍ତରତୋ ପନ ଇମମ୍ହା କହାପଣାତି ଅୱଧାରଣଂ; ପୁବ୍ବଂ ପୁବ୍ବଂ ପୁପ୍ଫନ୍ତି, ପଠମଂ ପଠମଂ ପଚ୍ଚନ୍ତୀତି ୱୀଚ୍ଛାୱ; ଇମେ ଉଭୋ ଅଡ୍ଢା କତରା କତରା ଏସଂ ଦ୍ୱିନ୍ନମଡ୍ଢତା, ସବ୍ବେ ଇମେ ଅଡ୍ଢା କତମା କତମା ଇମେସଂ ଅଡ୍ଢତା, ଇହାପି ୱୀଚ୍ଛାୱ; ଆଭିକ୍ଖଞ୍ଞଂ-ପୋନୋପୁଞ୍ଞଂ, ପଚତି ପଚତି ପପଚତି ପପଚତି, ଲୁନାହି ଲୁନାହିତ୍ୱେୱାୟଂ ଲୁନାତି, ଭୁତ୍ୱା ଭୁତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି, ପଟପଟା କରୋତି, ପଟପଟାୟତି ।
ୱୀଚ୍ଛାମେକସ୍ସ ଦ୍ୱିତ୍ତେ ପୁବ୍ବସ୍ସ ସ୍ୟାଦିଲୋପୋ ହୋତି, ଏକେକସ୍ସ, କଥଂ ମତ୍ଥକମତ୍ଥକେନାତି ? ସ୍ୟାଦିଲୋପୋ ପୁବ୍ବସ୍ସାତି ୟୋଗୱିଭାଗା; ନ ଚାତିପ୍ପଙ୍ଗୋ ୟୋଗୱିଭାଗା ଇଟ୍ଠପ୍ପସିଦ୍ଧୀତି ।
ସବ୍ବାଦୀନଂ ୱୀତିହାରେ- ।
ସବ୍ବାଦୀନଂ ୱୀତିହାରେ ଦ୍ୱେ ଭୱନ୍ତି ପୁବ୍ବସ୍ସ ସ୍ୟାଦିଲୋପୋ ଚ; ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞସ୍ସ ଭୋଜକା, ଇତରୀତରସ୍ସ ଭୋଜକା ।
ୟାୱ ବୋଧଂ ସମ୍ଭମେ- ।
ତୁରିତେନାପାୟହେତୁପଦସ୍ସନଂ ସମ୍ଭମୋ, ତସ୍ମିଂ ସତି ୱତ୍ତୁ ୟାୱନ୍ତେହ ସଦ୍ଦେହି ସୋ’ତ୍ଥୋ ୱିଞ୍ଞାୟତେ ତାୱନ୍ତୋ ସଦ୍ଦା ପୟୁଜ୍ଜନ୍ତେ; ସପ୍ପୋ ସପ୍ପୋ ସପ୍ପୋ, ବୁଜ୍ଝସ୍ସୁ ବୁଜ୍ଝସ୍ସୁ ବୁଜ୍ଝସ୍ସୁ, ଭିନ୍ନୋ ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘୋ ଭିନ୍ନୋ ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘୋ ।
ବହୁଲଂ- ।
ଅୟମଧିକାରୋ ଆସତ୍ଥପରିସମତ୍ତିୟା ତେନ ନାତିପ୍ପସଙ୍ଗୋ ଇଟ୍ଠସିଦ୍ଧି ଚ ।
ଇତି ମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାନୱ୍ୟାକରଣେ ୱୁତ୍ତୀୟଂ ପଠମୋ କଣ୍ଡୋ ।
ଦ୍ୱେଦ୍ୱେକାନେକେସୁ ନାମସ୍ମା ସିୟୋଅଂୟୋନାଭିସନଂ ସ୍ମାହିସନଂସ୍ମିଂସୁ- ।
ଏତେସଂ ଦ୍ୱେ ଦ୍ୱେ ହୋନ୍ତି ଏକାନେକତ୍ଥେସୁ ୱତ୍ତମାନତୋ ନାମସ୍ମା; ମୁନି ମୁନୟୋ, ମୁନିଂ ମୁନୟୋ, ମୁନିନା ମୁନୀହି, ମୁନିସ୍ସ ମୁନୀନଂ, ମୁନିସ୍ମା ମୁନୀହି, ମୁନିସ୍ସ ମୁନୀନଂ, ମୁନିସ୍ମିଂ ମୁନୀସୁ, ଏୱଂ କୁମାରୀ କୁମାରିୟୋ, କଞ୍ଞା କଞ୍ଞାୟୋତି; ଏତାନି ସତ୍ତ ଦୁକାନି ସତ୍ତୱିଭତ୍ତିୟୋ; ୱିଭାଗୋ ୱିଭତ୍ତୀତି କତ୍ୱା-ଏତ୍ଥ ସିଅମିତୀକାରା କାରା ‘‘କିମଂସିସୂ‘‘ତି । ସଂକେତତ୍ଥା ।
କରୀୟତି କତ୍ତୁକ୍ରିୟାୟାଭୀସମ୍ବନ୍ଧୀୟତୀତି କମ୍ମଂ, ତସ୍ମିଂ ଦୁତିୟା ୱିଭତ୍ତି ହୋତି; କଟଂ କରୋତି, ଓଦନଂ ପୱତି, ଆଦିଚ୍ଚଂ ପସ୍ସତି, ଓଦନୋ ପଚ୍ଚତୀତି-ଓଦନସଦ୍ଦତୋ କମ୍ମତା ନପ୍ପତୀୟତେ, କିଂ ଚରହି ? ଆଖ୍ୟାତତୋ; କଟଂ କରୋତି ୱିପୁଲଂ ଦସ୍ସନୀୟନ୍ତି- ଅତ୍ଥେୱ ଗୁଣ ୟୁତ୍ତସ୍ସ କମ୍ମତା; ଇଚ୍ଛିତେ’ପି କମ୍ମତ୍ତାୱ ଦୁତିୟା ସିଦ୍ଧ; ଗାୱୁଂ ପୟୋ ଦୋହତି, ଗୋମନ୍ତଂ ଗାୱଂ ୟାୱତି, ଗୱମୱରୁନ୍ଧତି ୱଜଂ, ମାଣୱକଂ ମଗ୍ଗଂ ପୁଚ୍ଛତି, ଗୋମନ୍ତଂ ଗାୱଂ ଭିକ୍ଖତେ, ରୁକ୍ଖମୱ ଚିନାତି ଫଲାନି, ସିସ୍ସଂ ଧମ୍ମଂ ବ୍ରୂତେ, ସିସ୍ସଂ ଧମ୍ମମନୁସାସତି ।
ଏୱମନିଚଛିତେ’ପି; ଅହିଂ ଲଙ୍ଘୟତି, ୱୀସଂ ଭକ୍ଖେତି; ୟନ୍ନେ ୱିଚ୍ଛିତଂ ନାପି ଅନିଚ୍ଛିତଂ ତତ୍ଥାପି ଦୁତୀୟା ସିଦ୍ଧା; ଗାମଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ରୁକ୍ଖମୂଲମୁପସପ୍ପତି, ପଥୱିଂ ଅଧିସେସ୍ସତି, ଗାମମଧିତିଟ୍ଠତି, ରୁକ୍ଖ ମଜ୍ଝାସତେତି-ଅଧିସୀଠାସାନଂ ପୟୋଗେ’ଧିକରଣେ କମ୍ମୱଚନିଚ୍ଛା ।
ୱତ୍ତିଚ୍ଛାତୋ ହି କାରକାନି ହୋନ୍ତି; ତଂ ୟଥା- ୱଲାହକା ୱିଜ୍ଜୋତତେ, ୱଲାହକସ୍ସ ୱିଜ୍ଜୋତତେ, ୱଲାହକୋ ୱିଜ୍ଜୋତତେ, ୱଲାହକେ ୱିଜ୍ଜୋତତେ, ୱଲାହକେନ ୱିଜ୍ଜୋତତେତି ।
ଏୱମଭିନୱିସସ୍ସ ୱା, ଧମ୍ମମଭିନିୱିସତେ ଧମ୍ମେ ୱା, ତଥା ଉପନ୍ୱଜ୍ଝାୱସସ୍ସାଭୋଜନନୱୁତ୍ତିଚନସ୍ସ; ଗାମମୁପୱସତି, ଗାମ ମନୁୱସତି, ପବ୍ବତମଧିୱସତି, ଘରମାୱସତି; ଅଭୋଜନନିୱୁତ୍ତିୱଚ ନସ୍ସାତି-କିଂ ? ଗାମେ ଉପୱସତି-ଭୋଜନନିୱୁତ୍ତିଂ କରୋତୀତି ଅତ୍ଥୋ । ତପ୍ପାନାଚାରେ’ପି କମ୍ମତ୍ତାୱ ଦୁତିୟା ସିଦ୍ଧା, ନଦିମ୍ପିୱତି, ଗାମଂ ଚରତି; ଏୱଂ ସଚେ ମଂ ନାଲପିସ୍ସତୀତି-ଆଦିସୁପି ।
ୱିହିତାୱ ପଟିୟୋଗେ ଦୁତିୟା, ପଟିଭନ୍ତୁ ତଂ ଚୁନ୍ଦ ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗାତି-ତଂ ପଟି ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗା ଭାସନ୍ତୂତି ଅତ୍ଥୋ; ୟଦା ତୁ ଧାତୁନା ୟୁତ୍ତୋ ପତି ତଦା ତେନାୟୋଗା ସମ୍ବନ୍ଧେ ଛଟ୍ଠୀ ଚ ତସ୍ସ ନପ୍ପଟି ଭାତୀତି ? ଅକ୍ଖେ ଦିବ୍ବତି, ଅକ୍ଖେହି ଦିବ୍ବତି, ଅକ୍ଖେସୁ ଦିବ୍ବତୀତିକମ୍ମକରଣାଧିକରଣୱଚନିଚ୍ଛା ।
କ୍ରିୟାଗୁଣଦବ୍ବେହି ସାକଲ୍ଲେନ କାଲଦ୍ଧାନଂ ସମ୍ବନ୍ଧୋ ଅଚ୍ଚନ୍ତସଂୟୋଗେ, ତସ୍ମିଂ ୱିଞ୍ଞାୟମାନେ କାଲସଦ୍ଦେହି ଅଦ୍ଧ ସଦ୍ଦେହି ଚ ଦୁତିୟା ହୋତି; ମାସମଧୀତେ, ମାସଂ କଲ୍ୟାଣି । ମାସଂ ଗୁଳଧାନା, କୋସମଧୀତେ, କୋସଂ କୁଟିଲା ନଦୀ, କୋସଂ ପବ୍ବତୋ; ଅଚ୍ଚନ୍ତସଂୟେଗେତି କିଂ ? ମାସସ୍ସ ଦ୍ୱୀହମଧୀତେ; କୋସସ୍ସେକ ଦେସେ ପବ୍ବତୋ; ପୁବ୍ବନ୍ହସମୟଂ ନିୱାସେତ୍ୱା, ଏକଂ ସମୟଂ ଭଗୱା, ଇମଂ ରତ୍ତିଂ ଚତ୍ତାରୋ ମହାରାଜାତି; ଏୱମାଦିସୁ କାଲୱାଚୀହି ଅଚ୍ଚନ୍ତସଂୟେଗତ୍ତାୱ ଦୁତିୟା ସିଦ୍ଧା, ୱିଭତ୍ତିୱିପଲ୍ଲାସେନ ୱା ବହୁଲଂ ୱିଧାନା-
ଫଲପ୍ପତ୍ତିୟଂ କ୍ରିୟାପରିସମତ୍ତ୍ୟପୱଗ୍ଗୋ ତସ୍ମିଂ ୱିଞ୍ଞାୟ ମାନେ କାଲଦ୍ଧାନଂ କ୍ରିୟାୟାଚ୍ଚନ୍ତସଂୟୋଗେ ତତିୟାଭିମତା ସାପି କରଣତ୍ତାୱ ସିଦ୍ଧା; ମାସେନାନୁୱାକୋ’ଧୀତୋ, କୋସେନାନୁୱା କୋ’ଧୀତୋତି; ଅନପୱଗ୍ଗେତୁ ଅସାଧକତମତ୍ତା କରଣତ୍ତାଭୱେ ଦୁତିୟାୱ ମାସମଧୀତୋ’ନୁୱାକୋ, ନ ଚାନେନ ଗହିତୋତି ।
କାରକମଜ୍ଝେ ୟେ କାଲଦ୍ଧାନୱାଚିନୋ ତତୋ ସତ୍ତମୀପପଞ୍ଚମିୟୋ ଅଭିମତା; ଅଜ୍ଜ ଭୁତ୍ୱା ଦେୱଦତ୍ତୋ ଦ୍ୱୀହେ ଭୁଞ୍ଜିସ୍ସତି ଦ୍ୱୀହା ଭୁଞ୍ଜିସ୍ସତି, ଅତ୍ରଟ୍ଠୋ’ୟମିସ୍ସାସୋ କୋସେ ଲକ୍ଖଂ ୱିଜ୍ଝତି, କୋସା ଲକ୍ଖଂ ୱିଜ୍ଝତୀତି-ତାପୀହ ସକସକକାରକୱଚନିଚ୍ଛାୟେୱ ସିଦ୍ଧା ।
ଗତିବୋଧାହାରସଦ୍ଦତ୍ଥକମ୍ମକହଜ୍ଜାଦୀନଂ ପୟୋଜ୍ଜେ- ।
ଗମନତ୍ଥାନଂ ବୋଧତ୍ଥାନଂ ଆହାରତ୍ଥାନଂ ସଦ୍ଦତ୍ଥାନମକମ୍ମକାନଂ ଭଜ୍ଜାଦୀନଞ୍ଚ ପୟୋଜ୍ଜେ କତ୍ତରି ଦୁତିୟା ହୋତି, ସାମତ୍ଥିୟା ଚ ପୟୋଜକୱ୍ୟାପାରେନ କମ୍ମତାୱସ୍ସ ହୋତୀତି ପତୀୟତେ; ଗମ ୟତି ମାଣୱକଂ ଗାମଂ, ୟାପୟତି ମାଣୱକଂ ଗାମଂ, ବୋଧୟତି ମାଣୱକଂ ଧମ୍ମଂ, ୱେଦୟତି ମାଣୱକଂ ଧମ୍ମଂ, ଭୋଜୟତି ମାଣୱକମୋଦନଂ, ଆସୟତି ମାଣୱକମୋଦନଂ, ଅଜ୍ଝାପୟତି ମାଣୱକଂ ୱେଦଂ ପାଠୟତି ମାଣୱକଂ ୱେଦଂ, ଆସୟତି ଦେୱଦତ୍ତଂ, ସାୟୟତି ଦେୱ ଦତ୍ତଂ, ଅଞ୍ଞଂ ଭଜ୍ଜାପେତି, ଅଞ୍ଞଂ କୋଟ୍ଟାପେତି, ଅଞଞ୍ଞଂ ସନ୍ଥରାପେତି । ଏତେସମେୱାତି କିଂ ?ପାଚୟତି ଓଦନଂ ଦେୱଦତ୍ତେନ ୟଞଞ୍ଞଦତ୍ତୋ; ପୟେ ପ୍ପୋତି କିଂ ?ଗଚ୍ଛତି ଦେୱଦତ୍ତୋ, ୟଦା ଚରହିଗମୟତି ଦେୱଦତ୍ତଂ ୟଞ୍ଞ ଦତ୍ତୋ, ତମପରୋ ପୟୋଜୟତି ତଦା ଗମୟତି ଦେୱଦତ୍ତଂ ୟଞ୍ଞଦତ୍ତେନେତି - ଭୱିତବ୍ବଂ ଗମୟତିସ୍ସାଗମନତ୍ଥତ୍ତା ।
ହରାଦୀନଂ ପୟୋଜ୍ଜେ କତ୍ତରି ଦୁତିୟା ହୋତି ୱା; ହାରେତି ହାରଂ ଦେୱଦତ୍ତଂ ଦେୱଦତ୍ତେନେତି ୱା, ଅଜ୍ଝୋହାରେତି ସତ୍ତୁଂ ଦେୱଦତ୍ତଂ ଦେୱଦତ୍ତେନେତି ୱା, କାରେତି ଦେୱଦତ୍ତଂ ଦେୱଦତ୍ତେନେତି ୱା, ଦସ୍ସୟତେ ଜନଂ ରାଜା ଜନେନେତି ୱା, ଅଭିୱାଦୟତେ ଗୁରୁଂ ଦେୱଦତ୍ତଂ ଦେୱଦତ୍ତେନେତି ୱା ।
ଖାଦାଦୀନଂ ପୟୋଜ୍ଜେ କତ୍ତରି ଦୁତିୟା ନ ହୋତି; ଖାଦୟତି ଦେୱଦତ୍ତେନ, ଆଦୟତି ଦେୱଦତ୍ତେନ, ଅୱ୍ହାପୟତି ଦେୱଦତ୍ତେନ, ସଦ୍ଦାୟତି ଦେୱଦତ୍ତେନ, କନ୍ଦୟତି ଦେୱଦତ୍ତେନ, ନାୟୟତି ଦେୱଦତ୍ତେନ ।
ୱହିସ୍ସାନିୟନ୍ତୁକେ- ।()
ୱାହୟତି ଭାରଂ ଦେୱଦତ୍ତେନ; ଅନିୟନ୍ତୁକେତି-କିଂ ?ୱାହୟତି ଗାରଂ ବଲିୱଦ୍ଦେ ।
ଭକ୍ଖିସ୍ସାହିଂସାୟଂ- ।()
ଭକ୍ଖୟତି ମୋଦକେ ଦେୱଦତ୍ତେନ; ଅହିଂସାୟନ୍ତି କିଂ ? ଭକ୍ଖୟତି ବଲିୱଦ୍ଦେ ସସ୍ସଂ ।
ଧିଆଦୀହି ୟୁତ୍ତତୋ ଦୁତିୟା ହୋତି ? ଧିରତ୍ଥୁମଂ ପୂତିକାୟଂ, ଅନ୍ତରା ଚ ରାଜଗହଂ, ଅନ୍ତରା ଚ ନାଳନ୍ଦଂ, ସମାଧାନମନ୍ତରେନ, ମୁଚଲିନ୍ଦମଭିତୋ ସରମିଚ୍ଚାଦି-ଛଟ୍ଠିୟାପୱାଦୋ ୟଂ ।
ଲକ୍ଖଣିତ୍ଥମ୍ଭୁତୱୀଚ୍ଛାସ୍ୱଭିନା- ।
ଲକ୍ଖଣାଦିସ୍ୱତ୍ଥେସ୍ୱହିନା ୟୁତ୍ତମ୍ହା ଦୁତିୟା ହୋତି; ରୁକ୍ଖ ମଭିୱିଜ୍ଜେତତେ ୱିଜ୍ଜୁ, ସାଧୁ ଦେୱଦତ୍ତୋ ମାତରମଭି, ରୁକ୍ଖଂ ରୁକ୍ଖମଭିତିଟ୍ଠତି ।
ପତିପରୀହି ୟୁତ୍ତମ୍ହା ଲକ୍ଖଣାଦିସୁ ଭାଗେ ୱତ୍ଥେ ଦୁତିୟା ହୋତି; ରୁକ୍ଖମ୍ପତି ୱିଜ୍ଜୋତତେ ୱିଜ୍ଜୁ, ସାଧୁ ଦେୱଦତ୍ତୋ ମାତରଂ ପତି, ରୁକ୍ଖଂ ରୁକ୍ଖଂ ପତି ତିଟ୍ଠତି, ୟଦେତ୍ଥ ମଂ ପତି ସିୟା, ରୁକ୍ଖଂ ପରିୱିଜ୍ଜେତତେ ୱିଜ୍ଜୁ, ସାଧୁ ଦେୱଦତ୍ତୋ ମାତରଂ ପରି, ରୁକ୍ଖଂ ରୁକ୍ଖଂ ପରି ତିଟ୍ଠତି, ୟଦେତ୍ଥ ମଂ ପରି ସିୟା ।
ଲକ୍ଖଣାଦିସ୍ୱତ୍ଥେସ୍ୱନୁନା ୟୁତ୍ତମ୍ହା ଦୁତିୟା ହୋତି; ରୁକ୍ଖ ମନୁୱିଜ୍ଜୋତତେ ୱିଜ୍ଜୁ, ସଚ୍ଚକିରିୟମନୁପୱସ୍ସି; ହେତୁ ଚ ଲକ୍ଖଣଂ ଭୱତି, ସାଧୁ ଦେୱଦତ୍ତୋ ମାତରମନୁ, ରୁକ୍ଖଂ ରୁକ୍ଖମନୁ ତିଟ୍ଠତି, ୟଦେତ୍ଥ ମଂ ଅନୁସିୟା ।
ସହତ୍ଥେ-
ସହତ୍ଥେ’ନୁନା ୟୁତ୍ତମ୍ହା ଦୁତିୟା ହୋତି; ପବ୍ବତମନୁତିଟ୍ଠତି ।
ହୀନେ-
ହୀନତ୍ଥେ’ନୁନା ୟୁତ୍ତମ୍ହା ଦୁତିୟା ହୋତି; ଅନୁସାରିପୁତ୍ତଂ ପଞ୍ଞାୱନ୍ତୋ ।
ପଞ୍ଞୱନ୍ତୋ-ମ ।
ହିନତ୍ଥେ ଉପେନ ୟୁତ୍ତମ୍ହା ଦୁତିୟା ହୋତି; ଉପସାରିପୁତ୍ତ ପଞ୍ଞାୱନ୍ତୋ ।
ସତ୍ତମ୍ୟାଧିକ୍ୟେ- ।
ଆଧିକ୍ୟତ୍ଥେ ଉପେନ ୟୁତ୍ତମ୍ହା ସତ୍ତମୀ ହୋତି; ଉପଖାରୟଂ ଦୋଣୋ ।
ସାମିତ୍ତେ’ଧିନା- ।
ସାମିଭାୱତ୍ଥେ’ଧିନା ୟୁତ୍ତମ୍ହା ସତ୍ତମୀ ହୋତି; ଅଧିବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତେ ପଞ୍ଚାଲା, ଅଧିପଞ୍ଚାଲେସୁ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତୋ ।
କତ୍ତରି କରଣ ଚୈଅ କାରକେ ତତିୟା ହୋତି; ପୁରିସେନ କତଂ, ଅସିନା ଛିନ୍ଦତି, ପକତିୟାଭିରୂପୋ, ଗୋତ୍ତେନ ଗୋତମୋ’ସୁମେଧୋ ନାମ ନାମେନ, ଜାତିୟା ସତ୍ତୱସ୍ସିକୋତି-ଭୂଧାତୁସ୍ସ ସମ୍ଭୱା କରଣେ ଏୱ ତତିୟା; ଏୱଂ ସମେନ ଧାୱତି, ୱିସମେନ ଧାୱତି, ଦ୍ୱିଦୋଣେନ ଧଞ୍ଞଂ କିଣାତି, ପଞ୍ଚକେନ ପସୱୋ କିଣାତୀତି ।
ସହତ୍ଥେନ-
ସହତ୍ଥେନ ୟୋଗେ ତତିୟା ସିୟା; ପୁତ୍ତେନ ସହାଗତୋ, ପୁତ୍ତେନ ସଦ୍ଧିଂ ଆଗତୋ ? ତତିୟାପି ଛଟ୍ଠୀୱ ଅପ୍ପଧାନେ ଏୱ ଭୱତି ।
ଲକ୍ଖଣେ ୱତ୍ତମାନତୋ ତତିୟା ସିୟା; ତିଦଣ୍ଡକେନ ପରିବ୍ବାଜକମଦ୍ଦକ୍ଖି, ଅକ୍ଖିନା କାଣୋ, ତେନ ହି ଅଙ୍ଗେନ ଅଙ୍ଗିନୋ ୱିକାରୋ ଲକ୍ଖୀୟତେ ।
ତକ୍କିରିୟାୟୋଗ୍ଗେ ତତିୟା ସିୟା; ଅନ୍ନେନ ୱସତି, ୱିଜ୍ଜାୟ ୟସୋ ।
ପଞ୍ଚମୀଣେ ୱା- ।
ଇଣେ ହେତୁମ୍ହୀ ପଞ୍ଚମୀ ହୋତି ୱା;ଜଳତ୍ତା ବଦ୍ଧୋ ସତେନ ୱା ।
ଗୁଣେ-
ପରାଙ୍ଗଭୁତେ ହେତୁମ୍ହି ପଞ୍ଚମୀ ହୋତି ୱା; ଜଳତ୍ତା ବଦ୍ଧୋ ଜଳତ୍ତେନ ୱା, ପଞ୍ଞାୟ ମୁତ୍ତୋ, ହୁତ୍ୱା ଅଭାୱତୋ’ନିଚ୍ଚା, ସଙ୍ଖାର ନିରୋଧା ୱିଞ୍ଞାଣନିରୋଧୋ ।
ହେତ୍ୱତ୍ଥୱଚୀହି ୟେଗେ ହେତୁମ୍ହି ଛଠୀ ସିୟୟା; ଉଦରସ୍ସ ହେତୁ, ଉଦରସ୍ସ କାରଣା ।
ସବ୍ବାଦିତୋ ସବ୍ବା- ।
ହେତ୍ୱତ୍ଥେହି ୟୋଗେ ସବ୍ବାଦୀହି ସବ୍ବା ୱିଭତ୍ତିୟୋ ହୋନ୍ତି; କୋ ହେତୁ, କଂ ହେତୁଂ, କେନ ହେତୁନା, ତସ୍ସ ହେତୁସ୍ସ, କସ୍ମା ହେତୁସ୍ମା, କସ୍ସ ହେତୁସ୍ସ, କସ୍ମିଂ ହେତୁସ୍ମିଂ; କିଂ କାରଣଂ, କେନ କାରଣେନ; କିଂ ନିମିତ୍ତଂ, କେନ ନିମିତ୍ତେନ; କିଂ ପୟୋଜନଂ, କେନ ପୟୋଜନେନେଚ୍ଚେୱମାଦି –ହେତ୍ୱତ୍ଥେହୀତ୍ୱେୱ-କେନ କତଂ ।
ୟସ୍ସ ସମ୍ମା ପଦୀୟତେ ତସ୍ମିଂ ଚତୁତ୍ଥି ସିୟା; ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦଦାତି, ଆଧାରୱିଚକ୍ଖାୟଂ ସତ୍ତମୀପି ସିୟା, ସଙ୍ଘେ ଦେହି ।
ତାଦତ୍ଥ୍ୟେ- ।
ତସ୍ସେଦଂ ତଦତ୍ଥଂ ତଦତ୍ଥଭାୱେ ଜୋତନୀୟେ ନାମସ୍ମା ଚତୁତ୍ଥୀ ସିୟା; ସୀତସ୍ସ ପଟିଘାତାୟ, ଅତ୍ଥାୟ ହିତାୟ ଦେୱମନୁସ୍ସାନଂ, ନାଲଂ ଦାରଭରଣାୟ, ୟୂପାୟ ଦାରୁ, ପାକାୟ ୱଜତୀତ୍ୱେୱମାଦି ।
କସ୍ସ ସାଦୁଂ ନ ରୁଚ୍ଚତି, ମା ଆୟସ୍ମନ୍ତାନମ୍ପି ସଙ୍ଘଭେଦୋ ରୁଚ୍ଚତ୍ଥ, ଖମତି ସଙ୍ଘସ୍ସ, ଭତ୍ତମସ୍ସ ନଚ୍ଛାଦେତୀତି-ଛଟ୍ଠୀ ସମ୍ବନ୍ଧ ୱଚନିଚ୍ଛାୟଂ; ନ ଚେୱଂ ୱିରୋଧୋ ସିୟା ସଦିସରୂପତ୍ତା ଏୱଂ ୱିଧେସୁ ଚ ସମ୍ବନ୍ଧସ୍ସ ସଦ୍ଦିକାନୁମତତ୍ତା କସ୍ସ ୱା ତ୍ୱଂ ଧମ୍ମଂ ରୋଚେସୀତି-ଅତ୍ଥମତ୍ତେ ପଠମା ।
ଏୱମଞ୍ଞାପି ୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟା ପରତୋ’ପି ୟଥାଗମଂ ।
ରଞ୍ଞୋ ସତଂ ଧାରେତି, ରଞ୍ଞୋ ଛତ୍ତଂ ଧାରେତୀତି ସମ୍ବନ୍ଧେ ଛଟ୍ଠୀ; ଏୱଂ ରଞ୍ଞୋ ସିଲାଘତେ, ରଞ୍ଞୋ ହନୁତେ, ରଞ୍ଞୋ ଉପ ତିଟ୍ଠତେ, ରଞ୍ଞୋ ସପତେ, ଦେୱାପି ତସ୍ସ ପିହୟନ୍ତି ତାଦିନୋ, ତସ୍ସ କୁଜ୍ଝ ମହାୱୀର, ୟଦିତଂ ତସ୍ସ ପକୁପ୍ପେୟ୍ୟଂ, ଦୁଭୟତି ଦିସାନଂ ମେଘୋ, ୟୋ ମିତ୍ତାନଂ ନ ଦୂହତୀ,[ ] ୟୋ ଅପ୍ପଦୁଟ୍ଠସ୍ସ ନରସ୍ସ ଦୁସ୍ସତି, କ୍ୟାହଂ ଅୟ୍ୟାନଂ ଅପରଜ୍ଝାମି, ଇସ୍ସୟନ୍ତି ସମଣାନଂ ତିତ୍ଥିୟା, ଧମ୍ମେନ ନୟମାନାନଂ କା ଉସୂୟ, [ ] ରଞ୍ଞୋ ଭାଗ୍ୟମା ରଜ୍ଝତି, ରଞ୍ଞୋ ଭାଗ୍ୟମିକ୍ଖତେ, ତେନ ୟାଚିତୋ ଅୟାଚିତୋ ୱା ତସ୍ସ ଗାୱୋ ପଟିସୁଣାତି, ଗାୱୋ ଆସୁଣାତି, ଭଗୱତୋ ପଚ୍ଚସ୍ସୋସୁଂ, ହୋତୁ ପତିଗିଣାତି, ହୋତ୍ୱନୁଗିଣାତି, ଆରୋୱୟାମି ୱୋ, ପତିୱେଦୟାମି ୱୋ, ଧମ୍ମ ତେ ଦେସିସ୍ସାମି, ୟଥା ନୋ ସତ୍ଥା ୱ୍ୟାକରେୟ୍ୟ, ଅଲଂ ତେ ଇଧ ୱାସେନ, କିଂ ତେ ଜଟାହି ଦୁମ୍ମେଧ, ଅରହତି ମଲ୍ଲୋ ମଲ୍ଲସ୍ସାତି –ଜୀୱିତଂ ତିଣାୟପି ନ ମଞ୍ଞମନୋତି ତାଦତ୍ଥ୍ୟେ ଚତୁତ୍ଥି; ତିଣେନ ୟୋ ଅତ୍ଥୋ ତଦତ୍ଥାୟପୀତି ଅତ୍ଥୋ;
‘‘ୟୋ ଚ ସିତଚ ଉଣ୍ହଚ ତିଣା ଭିୟ୍ୟୋ ନ ନମଞ୍ଞତି‘‘
ତିଣମିୱ ଜୀୱିତଂ ମଞ୍ଞମାନୋତି-ସୱିସୟାୱ ୱିଭତ୍ତିୟୋ; ସଗ୍ଗାୟ ଗଚ୍ଛତୀତି-ତାଦତ୍ଥ୍ୟେ ଚତୁତ୍ଥି, ୟୋ ହି ସଗ୍ଗଂ ଗଚ୍ଛତି ତଦତ୍ଥଂ ତସ୍ସ ଗମନନ୍ତି–-କମ୍ମୱୱନିଚ୍ଛାୟଂ ତୁ ଦୁତିୟାୱ - ସଗ୍ଗଂ ଗଚ୍ଛତି; ଆୟୁଂ ଭୋତୋ ହୋତୁ, ଚିରଂ ଜୀୱିତଂ ଭଦ୍ଦଂ କଲ୍ୟାଣଂ ଅତ୍ଥଂ ପୟୋଜନଂ କୁସଲଂ ଅନାମୟଂ ହିତଂ ପଥ୍ୟଂ ସୁଖଂ ସାତଂ ଭୋତୋ ହୋତୁ; ସାଧୁ ସମ୍ମୁତି ମେତସ୍ସ, ପୁତ୍ତସ୍ସାୱିକରେୟ୍ୟ ଗୁୟ୍ହମତ୍ଥଂ, ତସ୍ସ ମେ ସକ୍କୋ ପାତୁରହୋସି, ତସ୍ସ ପହିଣେୟ୍ୟ, ଭିକ୍ଖୂନଂ ଦୂତଂ ପାହେସି, କପ୍ପତି ସମଣାନଂ ଆୟୋଗୋ, ଏକସ୍ସ ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ତିଣ୍ଣଂ ୱା ପହୋତି, ଉପମଂ ତେ କରିସ୍ସାମି, ଅଞ୍ଜଲିଂ ତେ ପଗଣ୍ହାମି, ତସ୍ସ ଫାସୁ, ଲୋକସ୍ସତ୍ଥୋ, ନମୋ ତେ ପୁରିସାଜଞ୍ଞ, ସୋତ୍ଥି ତସ୍ସ, ଅଲଂ ମଲ୍ଲୋ ମଲ୍ଲସ୍ସ, ସମତ୍ଥୋ ମଲ୍ଲୋ ମିଲ୍ଲସ୍ସ, ତସ୍ସ ହିତଂ ତସ୍ସ ସୁଖଂ, ସ୍ୱାଗତଂ ତେ ମହାରାଜାତି-ସବ୍ବତ୍ଥ ଛଟ୍ଠୀ ସମ୍ବନ୍ଧେ ।
ଏୱଂ ୱିଧମଞ୍ଞମ୍ପେୱଂ ୱିଞ୍ଞେୟୟ୍ୟଂ ୟଥାଗମଂ ।
ପଦତ୍ଥାୱଧିସ୍ମା ପଞ୍ଚମୀ ୱିଭତ୍ତି ହୋତି; ଗାମସ୍ମା ଆଗଚ୍ଛତି ଏୱଂ ଚୋରସ୍ମା ଭାୟତି, ଚୋରସ୍ମା ଉତ୍ତସତି, ଚୋରସ୍ମା ତାୟତି ଚୋରସ୍ମା ରକ୍ଖତୀତି ।
ସୱେଭାୟଥ ଦୁକ୍ଖସ୍ସ, ପମାଦେ ଭୟଦସ୍ସିୱା ତସନ୍ତି ଦଣ୍ଡସ୍ସାତି,-ଛଟ୍ଠିସତ୍ତମିୟୋ’ପି ହୋନ୍ତେୱ ସମ୍ବନ୍ଧାଧାରୱୱନିଚ୍ଛାୟଂ ଅଜ୍ଝେନା ପରାଜେତି, ପଟିପକ୍ଖେ ପରାଜେତୀତି-ସୱୀସୟାୱ ୱିଭତ୍ତିୟୋ; ସଚେ କେୱଟ୍ଟସ୍ସ ପରଜ୍ଜିସ୍ସାମୀତି- ଛଟ୍ଠୀପି ହୋତି ସମ୍ବନ୍ଧୱୱନିଚ୍ଛାୟଂ, ୟୱେହି ଗାୱୋ ୱାରେତି, ପାପା ଚିତ୍ତଂ ନିୱାରୟେ, କାକେ ରକ୍ଖତି ତଣ୍ଡୁଲାତି-ସୱିସୟେୱ ପଞ୍ଚମୀ ? ଚିତ୍ତଂ ରକ୍ଖେଥ ମେଧାୱୀତି-ଦୁତିୟାୱ ଦିସ୍ସତି କମ୍ମତ୍ଥେ; ଉପଜ୍ଝାୟା ଅନ୍ତରଧାୟତି, ଉପଜ୍ଝାୟା ଅଧୀତେ; କାମତୋ ଜାୟତୀ ସୋକୋତି-ସୱିସୟେୱ ପଞ୍ଚମୀ; ତତ୍ଥେମିଛଦ୍ଧୟୋ’ପି ହୋନ୍ତେୱ ସୱିସୟେ; ହିମଚନ୍ତା ପଭୱତି ଗଙ୍ଗା, ପାଣାତିପାତା ୱିରମସ୍ସୁ ଖିପ୍ପଂ, ଅଞ୍ଞୋ ଦେୱଦତ୍ତା, ଭିନ୍ନୋ ଦେୱଦତ୍ତାତି-ସମିସୟେୱ ପଞ୍ଚମୀ; ଅଞ୍ଞୋ ଦେୱଦତ୍ତା, ଭିନ୍ନୋ ଦେୱଦତ୍ତାତି-ସୱିସୟେୱ ପଞ୍ଚମି; ଏୱଂ ଆରା ସୋ [ ] ଆସୱକ୍ଖୟା, ଇତରୋ ଦେୱଦତ୍ତା, ଉଦ୍ଧଂ ପାଦତଲା, ଅଧୋ କେସମତ୍ଥକା, ପୁବ୍ବୋ ଗାମା, ପୁବ୍ବେୱ ସମ୍ବୋଧା, ତତୋ ପରଂ, ତତୋ ଅପରେନ ସମୟେନ, ତତୁତ୍ତରିନ୍ତି, ସମ୍ବନ୍ଧ ୱଚନିଚ୍ଛାୟଂ ଛଟ୍ଠୀପି; ପୁରତୋ ଗାମସ୍ସ, ଦକ୍ଖିଣତୋ ଗାମସ୍ସ, ଉପରି ପବ୍ବତସ୍ସ, ହେଟ୍ଠା ପାସାଦସ୍ସାତି;ପାସାଦମାରୁୟ୍ହ ପେକ୍ଖତି, ପାସାଦା ପେକ୍ଖତି, ଆସନେ ଉପୱିସିତ୍ୱା ପେକ୍ଖତି ଆସନା ପେକ୍ଖତୀତି-ଅୱଧି ୱଚନିଚ୍ଛାୟଂ ପଞ୍ଚମୀ; ପୁଚ୍ଛନଖ୍ୟାନେସୁପି; କୁତୋ ଭୱଂ, ପାଟଲିପୁତ୍ତ ସ୍ମାତି; ତଥା ଦେସକାଲମାନେ’ପି; ପାଟଲିପୁତ୍ତସ୍ମା ରାଜଗହଂ ସତ୍ତ ୟୋଜନାନି ସତ୍ତସୁ ୟୋଜନେସୂତି ୱା; ଏୱମିତୋ ତିଣ୍ଣଂ ମାସା ନମଚ୍ଚୟେନାତି; କିଚ୍ଛା ଲଦ୍ଧନ୍ତୀ-ଗୁଣେ ପଞ୍ଚମୀ; କଚ୍ଛେନ ମେ ଅଧି ଗତନ୍ତି ହେତୁମ୍ହି କରଣେ ୱା ତତିୟା; ଏୱଂ ଥୋକା ମୁତ୍ତୋ, ଥୋ କେନ ମୁତ୍ତୋତି, ଥୋକଂ ୱଲତୀତି-କ୍ରିୟାୱିସେସନେ କମ୍ମନି ଦୁତିୟା; ଦୂରନ୍ତିକତ୍ଥୟୋଗେ’ପି ସୱିସୟେୱ ପଞ୍ଚମୀଛଟ୍ଠିୟୋ ସିୟୁଂ; ଦୂରଂଗାମସ୍ମା, ଅନ୍ତିକଂ ଗାମସ୍ମା, ଦୂରଂ ଗାମସ୍ସ, ଅନ୍ତିକଂ ଗାମସ୍ସାତି-ଦୂରନ୍ତି କତ୍ଥେ ହୀ ତୁ ସବ୍ବାୱ ସୱିସୟେ ସିୟୁଂ ବାଧକାଭାୱା; ଦୂରୋ ଗାମୋ, ଅନ୍ତିକୋ ଗାମୋତ୍ୱେୱମାଦି; କେଚି ପନାହୁ ଅସତ୍ତୱଚନେହେତେହି ପାଟିପଦିକତ୍ଥେ ଦୁତିୟାତତିୟାପଞ୍ଚମୀସତ୍ତମିୟୋ ସତ୍ତୱଚନେହି ତୁ ସବ୍ବାୱ ସୱିସୟେତି; ତେ ପନଞ୍ଞେହେୱ ପଟିକ୍ଖିତ୍ତା; ଦୂରଂ ମଗ୍ଗୋ, ଅନ୍ତିକଂ ମଗ୍ଗୋତି- କ୍ରିୟାୱିସେସନଂ ଭୁଧାତୁସ୍ସ ଗମ୍ମ ମାନତ୍ତା; ସୁଦ୍ଧୋ ଲୋଭନୀୟେହି ଧମ୍ମେହି, ପରିମୁତ୍ତୋ ଦୁକ୍ଖସ୍ମା, ୱିୱିଚ୍ଚେୱ କାମେହି, ଗମ୍ଭୀରତୋ ଚ ପୁଥୁଲତୋ ଚ ୟୋଜନଂ, ଆୟାମେନ ୟୋଜନଂ, ତତୋପ୍ପଭୁତି, ୟତୋ ସରାମି ଅତ୍ତାନନ୍ତୀ-ସୱିସୟେୱ ୱିଭତ୍ତିୟୋ ।
ୱଜ୍ଜନେ ୱତ୍ତମାନେହି ଅପପରୀହି ୟୋଗେ ପଞ୍ଚମୀ ହୋତି; ଅପସାଲାୟ ଆୟନ୍ତି ୱାଣିଜା, ପରିସାଲାୟ ଆୟନ୍ତି ୱାଣିଜା, ସାଲଂ ୱଜ୍ଜେତ୍ୱାତି ଅତ୍ଥୋ; ୱଜ୍ଜନେତି କିଂ ? ରୁକ୍ଖଂ ପରିୱିଜ୍ଜୋତତେ ୱିଜ୍ଜୁ, ଆପାଟଲିପୁତ୍ତସ୍ମା ୱସ୍ସି ଦେୱୋତି-ମରିୟାଦାଭିୱିଧିମ୍ହିୟେୱ ପଞ୍ଚମ, ୱିନା ପାଟଲପୁତ୍ତେନ ସହ ୱେତି-ୱିସେସୋ; ଏୱଂ ୟାୱ ପାଟଲିପୁତ୍ତସ୍ମ ୱସ୍ସି ଦେୱୋତି ।
ପଟିନିଧିମ୍ହି ପଟିଦାନେ ଚ ୱତ୍ତମାନେନ ପତିନା ୟୋଗେ ନାମସ୍ମା ପଞ୍ଚମୀ ୱିଭତ୍ତି ହୋତି; ବୁଦ୍ଧସ୍ମା ପତି ସାରିପୁତ୍ତୋ, ଘତମସ୍ସ ତେଲସ୍ମା ପତି ଦଦାତି, ପଟିନିଧିପଟିଦାନେସୂତି-କିଂ ? ରୁକ୍ଖଂ ପତି ୱିପ୍ପୋତତେ ।
ରିତେ ଦୁତିୟା ଚ-
ରିତେ ସଦ୍ଦେନ ୟୋଗେ ନାମସ୍ମା ଦୁତିୟା ହୋତି ପଞ୍ଚମୀ ଚ ରିତେ ସଦ୍ଧମ୍ମଂ, ରିତେ ସଦ୍ଧମ୍ମା ।
ୱିନାଞ୍ଞତ୍ରସଦ୍ଦେହି ୟୋଗେ ନାମସ୍ମା ତତିୟା ଚ ହୋତି, ଦୁତିୟାପଞ୍ଚମିୟୋ ଚ; ୱିନା ୱାତେନ, ୱିନା ୱାତଂ, ୱିନା ୱାତସ୍ମା, ଅଞ୍ଞତ୍ର ଏକେନ ପିଣ୍ଡପାତନୀହାରକେନ, ଅଞ୍ଞତ୍ର ଧମ୍ମଂ, ଅଞ୍ଞତ୍ର ଧମ୍ମା ।
ପୁଥନାନାହି- ।
ଏତେହି ୟୋଗେ ତତିୟା ହୋତି ପଞ୍ଚମୀ ଚ; ପୁଥଗେୱ ଜନେନ, ପୁଥଗେୱ ଜନସ୍ମା, ଜନେନ ନାନା, ଜସନ୍ମା ନାନା ।
ସତ୍ତମ୍ୟାଧାରେ- ।
କ୍ରିୟାଧାରଭୁତକତ୍ତୁକମ୍ମାନଂ ଧାରଣେନ ୟୋ କ୍ରିୟାୟାଧାରୋ ତସ୍ମିଂ କାରକେ ନାମସ୍ମା ସତ୍ତମି ହୋତି; କଟେ ନିସୀଦତି, ଥାଲିୟଂ ଓଦନଂ ପଚତି, ଆକାସେ ସକୁଣା, ତିଲେସୁ ତେଲଂ, ଗଙ୍ଗାୟଂ ୱଜୋ ।
ନିମିତ୍ତତ୍ଥେ ସତ୍ତମୀ ହୋତି; ଅଜିନମ୍ହି ହଞ୍ଞତେ ଦୀପି, ମୁସା ୱାଦେ ପାଚିତ୍ତିୟଂ ।
ୟବ୍ଭାୱୋ ଭାୱଲକ୍ଖଣଂ- ।
ୟସ୍ସ ଭାୱୋ ଭାୱନ୍ତରସ୍ସ ଲକ୍ଖଣଂ ଭୱତି ତତୋ ସତ୍ତମୀ ହୋତି; ଗାୱୀସୁ ଦୁୟ୍ହମାନାସୁ ଗତୋ, ଦୁଦ୍ଧାସୁ ଆଗତୋ; ଭାୱୋତି କିଂ ? ୟୋ ଜଟାହି ସ ଭୁଞ୍ଜତି; ଭାୱଲକ୍ଖଣନ୍ତି କିଂ;ୟୋ ଭୁଜତେ ସୋ ଦେୱଦତ୍ତୋ ? ଅକାଲେ ୱସ୍ସତି ତସ୍ସ, କାଲେ ତସ୍ସ ନ ୱସ୍ସତୀତି-ୱିସୟସତ୍ତମୀ ।
ୟସ୍ସ ଭାୱୋ ଭାୱନ୍ତରସ୍ସ ଲକ୍ଖଣଂ ଭୱତି ତତୋ ଛଟ୍ଠୀ ଭୱତି ସତ୍ତମୀ ଚାନାଦରେ ଗମ୍ୟାନେ ।
‘‘ଆକୋଟୟନ୍ତୋ ସୋ ନେତି ସିୱିରାଜସ୍ସ ପେକ୍ଖତୋ ।
ମଚ୍ଚୁ ଗଚ୍ଛତି ଆଦାୟ ପେକ୍ଖମାନେ ମହାଜନେ ॥
ଗୁନ୍ନଂ ସାମୀତି-ସମ୍ବନ୍ଧେ ଛଟ୍ଠୀ, ଗେଂସୁ ସାମୀତି ୱିସୟସତ୍ତମୀ, ଏୱଂ ଗୁନ୍ନମିସ୍ସରୋ ଗୋସିସ୍ସରୋ, ଗୁନ୍ନଂ ଅଧିପତି ଗୋସୁ ଅଧିପତି, ଗୁନ୍ନଂ ଦାୟାଦୋ ଗୋସୁ ଦାୟାଦୋ ଗୁନ୍ନଂ ସକ୍ଖି ଗୋସୁ ସକ୍ଖି, ଗୁନ୍ନଂ ପତିଭୁ ଗୋସୁପତିଭୁ, ଗୁନ୍ନଂ ପସୂତୋ ଗୋସୁ ପସୂତୋ, କୁସଲା ନଚ୍ଚଗୀତସ୍ସ କୁସଲା ନଚ୍ଚଗୀତେ, ଆୟୁତ୍ତୋ କଟକରଣସ୍ସ ଆୟୁତ୍ତୋ କଟକରଣେ, ତଥାଧାରୱଚନିଚ୍ଛାୟଂ ପତ୍ତମୀ; ଭିକ୍ଖୁସୁ ଅଭିୱାଦେନ୍ତି, ମୁଦ୍ଧନି ଚୁମ୍ବିତ୍ୱା, ବାହାସୁ ଗହେତ୍ୱା, ହତ୍ଥେସୁ ପିଦ୍ଧାୟ ଚରନ୍ତି, ପଥେସୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତି, କଦଲୀସୁ ଗଜେ ରକ୍ଖନ୍ତୀତି; ଞାଣସ୍ମିଂ ପସନ୍ନୋତିୱିସୟସତ୍ତମୀ; ଞାଣେନ ପସନ୍ନୋତି-କରଣେ ତତିୟା; ଏୱଂ ଞାଣସ୍ମିଂ ଉସ୍ସୁକ୍କୋ ଞାଣେନ ଉସ୍ସୁକ୍କୋତି ।
ଜାତିଗୁଣକ୍ରିୟାହି ସମୁଦାୟତେକଦେସସ୍ସ ପୁଥକ୍କରଣଂ ନିଦ୍ଧାରଣଂ ୟତୋ ତଂ କରୀୟତି ତତୋ ଛଟ୍ଠୀସତ୍ତମିୟୋ ହୋନ୍ତି; ସାଲିୟୋ ସୂକଧଞ୍ଞାନଂ ପଥ୍ୟତମା ସାଲିୟୋ ସୂକଧଞ୍ଞେସୁ ପଥ୍ୟ ତମା,କଣ୍ଭା ଗାୱୀନଂ ସମ୍ପନ୍ନଖୀରତମା କଣ୍ହା ଗାୱୀସୁ ସମ୍ପନ୍ନ ଖୀରତମା, ଗଚ୍ଛତଂ ଧାୱନ୍ତୋ ସୀଘତମା ଗଚ୍ଛନ୍ତେସୁ ଧାୱନ୍ତୋ ସୀଘତମା –- ସୀଲମେୱ ସୁତା ସେୟ୍ୟୋତି-ଅୱଧିମ୍ହିୟେୱ ପଞ୍ଚମୀ ।
ନାମସ୍ମାଭିଧେୟ୍ୟମତ୍ତେ ପଠମାୱିଭତ୍ତି ହୋତି; ରୁକ୍ଖୋ, ଇତ୍ଥି, ପୁମା ନପୁଂସକନ୍ତି-ଲିଙ୍ଗମ୍ପି ସଦ୍ଦୋତ୍ଥୋୱ, ତଥା ଦୋଣୋ, ଖାରୀ ଆଳହକନ୍ତି-ପରିମାଣମ୍ପି ସଦ୍ଦତ୍ଥୋୱ, ଏକୋ, ଦ୍ୱେ, ବହୱୋତି-ସଂଖ୍ୟ୍ୟାପି ସଦ୍ଦତ୍ଥୋୱ ।
ୟତୋ ସଦ୍ଦେନାଭିମୁଖୀକରଣମାମନ୍ତଣଂ ତସ୍ମିଂ ୱିସୟେ ପଠମା ୱିଭତ୍ତି ହୋତି; ଭୋ ପୁରିସ, ଭୋ ଇତ୍ଥି, ଭୋ ନପୁଂସକ । ଛଟ୍ଠୀ ସମ୍ବନ୍ଧେ- ।
କ୍ରିୟାକାରକସଞ୍ଜାତୋ ଅସ୍ସେଦମ୍ଭାୱହେତୁକୋ ସମ୍ବନ୍ଧୋ ନାମ ତସ୍ମିଂ ଛଟ୍ଠୀୱିଭତ୍ତି ହୋତି; ରଞ୍ଞୋ ପୁରିସୋ, ସରତି ରଜ୍ଜସ୍ସାତି- ସମ୍ବନ୍ଧେ କ୍ଟ୍ଠୀ, ରଜଜ୍ଜସମ୍ବନ୍ଧିନିଂ ସତିଂ କରୋତୀତି ଅତ୍ଥୋ; କମ୍ମୱଚନିଚ୍ଛାୟନ୍ତୁ ଦୁତିୟାୱ; ସରତି ରଜ୍ଜଂ, ତଥା ରଜକସ୍ସ ୱତ୍ଥଂ ଦଦାତି, ପହରତୋପିଟ୍ଠିଂ ଦଦାତି ପୂରତି ବାଲୋ ପାପସ୍ସ,
‘‘ଅମଚ୍ଚେ ତାତ ଜାନାହି ଧୀରେ ଅତ୍ଥସ୍ସ କୋୱିଦେ’’
ଦିୱସସ୍ସ ତିଝତ୍ତୁଂ, ସକିଂ ପକ୍ଖସ୍ସ, ପୂରଂ ହିରଞ୍ଞସୁୱଣ୍ଣସ୍ସ କୁମ୍ଭିଂ ତ୍ୱେୱମାଦି ।
କିତକପ୍ପୟୋଗେ କତ୍ତୁକମ୍ମେସୁ ବହୁଲଂ ସମ୍ବନ୍ଧୱଚନିଚ୍ଛାୟଂ ଛଟ୍ଠୀ; ସାଧୁ ସମ୍ମତୋ ବହୁଜନସ୍ସ, ସୁପ୍ପଟିୱିଦ୍ଧା ବୁଦ୍ଧାନଂ ଧମ୍ମଧାତୁ, ଧମ୍ମସ୍ସ ଗୁତ୍ତୋ ମେଧାୱୀ, ଅମତଂ ତେସଂ ପରିଭୁତ୍ତଂ, ତସ୍ସଭୱନ୍ତି ୱତ୍ତାରୋ, ଅୱିସଂୱାଦକୋ ଲୋକସ୍ସ, ଅଲଜ୍ଜୀନଂ ନିସ୍ସାୟ, ଚତୁନ୍ନଂ ମହାଭୂତାନଂଉପାଦାୟ ପସାଦୋତ୍ୱେୱମାଦି; କତ୍ତୁକମ୍ମ ୱଚନିଚ୍ଛାୟନ୍ତୁ ତତିୟାଦୁତିୟାୟୋୱ ସଞ୍ଚତ୍ତୋ ପିତରା ଅହଂ, ସରସି ତ୍ୱଂ ଏୱରୂପିଂ ୱାଚା ଭାସିତା, ଭଗୱନ୍ତଂ ଦସ୍ସନାୟତ୍ଥେମାଦି ।
ତୁଲ୍ୟତ୍ଥେନ ୟୋଗେ ଛଟ୍ଠୀ ହୋତି ତତିୟା ୱା; ତୁଲ୍ୟୋ ପିତୁ, ତୁଲ୍ୟୋ ପିତରା; ସଦିସୋ ପିତୁ, ସଦିସୋ ପିତରା –-ଇହ କଥଂ ତତିୟୟା ନ ହୋତି; ଅଜ୍ଜୁନସ୍ସ ତୁଲା ନତ୍ଥି, କେସୱସ୍ସୁପମା ନଚେତିନେତେ ଲ୍ୟତ୍ଥା କିଂ ଚରହି; ତୁଲ୍ୟାନମୋପମ୍ମତ୍ଥା ।
ଅଅତୋ ୟୋନଂ ଟାଟେ- ।
ଅକାରନ୍ତତୋ ନାମସ୍ମା ୟୋନଂ ଟାଟେ ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ ଟକାରା ସବ୍ବାଦେସତ୍ଥା; ବୁଦ୍ଧା, ବୁଦ୍ଧେ, ଅତୋତି-କିଂ ? କଞ୍ଞାୟୋ ଇତ୍ଥିୟୋ, ୱଧୁୟୋ –- ଇଧ କସ୍ମା ନ ଭୱତି ଅଗ୍ଗୟୋ, ଅୱିଧାନ ସାମତ୍ଥିୟା ।
କାରନ୍ତତୋ ନାମସ୍ମା ନୀନଂ ଟାଟେ ୱା ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କ ମଂ; ରୂପା, ରୂପେ, ରୂପାନି; ଅତୋତ୍ଥେୱ-ଅଟ୍ଠୀନି ।
ଅକାରନ୍ତତୋ ନାମସ୍ମା ସ୍ମାସ୍ମିନ୍ନଂ ଟାଟେ ୱା ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; ବୁଦ୍ଧା, ବୁଦ୍ଧସ୍ମା, ବୁଦ୍ଧେ, ବୁଦ୍ଧସ୍ମିଂ; ଅତୋତ୍ୱେୱ-ଅଗ୍ଗୀସ୍ମା ଅଗ୍ଗିସ୍ମିଂ ।
ସସ୍ସାୟ ଚତୁତ୍ଥିୟା- ।
ଅକାରନ୍ତତୋ ପରସ୍ସ ସସ୍ସ ଚତୁତ୍ଥିୟା ଆୟୋ ହୋତି ୱା; ବୁଦ୍ଧାୟ, ବୁଦ୍ଧସ୍ସ, ଭିୟ୍ୟୋ ତାଦତ୍ଥ୍ୟେୟେୱାୟମାୟୋ ଦିସ୍ସତେ କ୍ୱୱି ଦେୱଞ୍ଞତ୍ଥ; ଅତୋତ୍ୱେୱ-ଇସିସ୍ସ; ଚତୁତ୍ଥିୟାତି-କିଂ ? ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ମୁଖଂ –- ଅତ୍ତତ୍ଥନ୍ତି ଅତ୍ଥସଦ୍ଦେନ ସମାସୋ; ସବ୍ବାଦିତୋ’ପି ସ୍ମାସ୍ମିଂ ସାନଂ ଟାଟ୍ଞାୟା ହୋନ୍ତେୱ । ନିରୁତ୍ତିକାରାନୁମତତ୍ତା ବୁଦ୍ଧ ୱଚନେ ସନ୍ଦସ୍ସନତୋ ୱ-ତତ୍ରେଦମୁଦାହରଣଂ ?-
‘‘ଅସ୍ମା ଲୋକା ପରମ୍ହା ଚ ଉଭୟା ଧଂସତେ ନରୋ‘‘ତ୍ୟାହଂ ମନ୍ତେ ପରତ୍ଥଦ୍ଧୋ; ୟାୟେୱ ଖୋ ପନତ୍ଥାୟ ଆଗଚ୍ଛେୟ୍ୟାଥୋ; ତମେୱତ୍ଥଂ ସାଧୁକଂ ମନସି କରେୟ୍ୟାଥୋତି ।
ଘପତୋ ନାଦୀନମେକସ୍ମିଂ ୟୟା ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; କଞ୍ଞାୟ, ରତ୍ତିୟା, ଇତ୍ଥିୟା, ଧେନୁୟା, ୱଧୁୟା; ଏକସ୍ମିନ୍ତିକିଂ ?କଞ୍ଞାହି, ରତ୍ତୀହି ।
ଘପସଞ୍ଞେହି ତେତିମାମୂହି ନାଦୀନମେକସ୍ମିଂ ସ୍ସା ୱା ହୋତି; ତସ୍ସା କତଂ, ତସ୍ସା ଦୀୟତେ, ତସ୍ସା ନିସ୍ସଟଂ, ତସ୍ସା ପରିଗ୍ଗହୋ, ତସ୍ସା ପତିଟ୍ଠିତଂ, ତାୟ ୱା; ଏୱଂ ଏତିସ୍ସା, ଏତାୟ, ଇମିସ୍ସା, ଇମାୟ, ଅମୁସ୍ସା, ଅମୁୟା; ଏତେହୀତି-କିଂ ? ସବ୍ବାୟ, ନାଦୀନଂତ୍ୱେୱ-ସା, ଘପତୋତ୍ୱେୱତେନ, ଏକସ୍ମିଂତ୍ୱେଚ-ତାହି, ଅମୂହି ।
ନମ୍ହି ନୁକ ଦ୍ୱାଦନଂ ସତ୍ତରସନ୍ନଂ- ।
ଦ୍ୱାଦୀନଂ ସତ୍ତରସନ୍ନଂ ସଂଖ୍ୟାନଂ ନୁକ ହୋତି ନମ୍ହି ୱିଭତ୍ତିମ୍ହି; ଦ୍ୱିନ୍ନଂ, ଚତୁନ୍ନଂ, ପଞ୍ଚନ୍ନଂ, ଏୱଂ ୟାୱ ଅଟ୍ଠାରସନ୍ନଂ; ଉକାରୋ ଉଚ୍ଚାରଣତ୍ଥୋ, କକାରୋ ଅନ୍ତାୱୟୱତ୍ଥୋ, ତେନନମ୍ହି ନ ଦୀଘୋ ।
ନମ୍ହି ବହୁନୋ କତିସ୍ସ ଚ ସୁକକ ହୋତି ? ବହୁନ୍ନଂ, କତିନ୍ନଂ ।
ଣ୍ଣଂଣ୍ଣନ୍ନଂ ତିତୋଜ୍ଝା- ।
ଝସଞ୍ଞା ତିତୋ ନଂୱଚନସ୍ସ ଣ୍ଣଂଣ୍ଣନ୍ନଂ ହୋନ୍ତି; ତିଣ୍ଣଂ, ତିଣ୍ଣନ୍ନଂ, ଝାତି-କିଂ ?ତିସ୍ସନ୍ନଂ ।
ଉଭିନ୍ନଂ- ।
ଉଭା ନଂୱଚନସ୍ସ ଇନ୍ନଂ ହୋତି; ଉଭିନ୍ନଂ ।
ସୁଞ୍ସସ୍ସ- ।
ନାମସ୍ମା ସସ୍ସ ସୁଞ ହୋତି; ବୁଦ୍ଧସ୍ସ–-ଦ୍ୱିସକାରପାଠେନ ସିଦ୍ଧେ ଲାଘୱତ୍ଥମିଦଂ ।
ସ୍ସଂସ୍ସାସ୍ସାୟେସ୍ୱିତରେକଞ୍ଞେତିମାନମି- ।
ସ୍ସମାଦିସ୍ୱିତରାଦୀନମି ହୋତି; ଇତରିସ୍ସଂ, ଇତରିସ୍ସା, ଏକିସ୍ସଂ, ଏକିସ୍ସା, ଅଞ୍ଞସ୍ସଂ, ଅଞ୍ଞସ୍ସା, ଏତିସ୍ସଂ, ଏତିସ୍ସାୟ, ଇମିସ୍ସଂ, ଇମିସ୍ସା, ଇମସ୍ସାୟ; ଏସ୍ୱିତି-କିଂ ? ଇତରାୟ, ଏସନ୍ତି-କିଂ ? ସବ୍ବସ୍ସଂ, ସବ୍ବସ୍ସା ।
ତାୟ ୱା - ।
ସ୍ସମାଦିସୁ ତସ୍ସା ୱା ଇ ହୋତି; ତିସ୍ସଂ, ତସ୍ସଂ, ତିସ୍ସା, ତସ୍ସା, ତିସ୍ସାୟ, ତସ୍ସାୟ; ସ୍ସଂସ୍ସାସ୍ସାୟେସ୍ୱିତ୍ୱେୱ-ତାୟ ।
ତେତିମାତୋ ୟସ୍ସ ସ୍ସାୟ- ।
ତାଏତାଇମାତୋ ସସ୍ସସ୍ସାୟୋ ହୋତି ୱା; ତସ୍ସାୟ, ତାୟ, ଏତିସ୍ସାୟ, ଏତାୟ, ଇମିସ୍ସାୟ, ଇମାୟ ।
ରତ୍ୟାଦୀହି ସ୍ମିନୋ ଟୋ ହୋତି ୱା; ରତ୍ତୋ, ରତ୍ତିୟଂ, ଆଦୋ, ଆଦିସ୍ମିଂ ।
ସୁହିସୁଭସ୍ସୋ- ।
ଉଭସ୍ସ ସୁହିସ୍ୱୋ ହୋତି; ଉଭୋସୁ, ଉଭୋହି ।
ଲ୍ତୁପିତାଦୀନମା ସିମ୍ହି- ।
ଲତୁପ୍ପଚ୍ଚୟନ୍ତାନଂ ପିତାଦୀନଞ୍ଚା ହୋତି ସିମ୍ହି; କତ୍ତା ପିତା; ପିତୁ ମାତୁ ଭାତୁ ଧୀତୁ ଦୁହିତୁ ଜାମାତୁ ନତ୍ତୁ ହୋତୁ ପୋତୁ ।
ଗେ ଅ ଚ- ।
ଲତୁପିତାଦୀନଂ ଅ ହୋତି ଗେ ଆ ଚ; ଭୋ କତ୍ତ, ଭୋ କତ୍ତା, ଭୋ ପିତ, ଭୋ ପିତା ।
ଅ ଇ ଉ ଇଚ୍ଚେସଂ ୱା ଦୀଘୋ ହୋତି ଗେ ପରେ ତିଲିଙ୍ଗେ; ଭୋ ପୁରିସା, ଭୋ ପୁରିସ, ଭୋ ଅଗ୍ଗୀ, ଭୋ ଅଗ୍ଗି, ଭୋ ଭିକ୍ଖୂ, ଭୋ ଭିକ୍ଖୂ ।
ଘବ୍ରହ୍ମାଦିତେ- ।
ଘତୋ ବ୍ରହ୍ମାଦିତୋ ଚ ଗସ୍ସେ ୱା ହୋତି; ହୋତି କଞ୍ଞେ, ହୋତି କଞ୍ଞା, ଭୋ ବ୍ରହ୍ମେ, ଭୋ ବ୍ରହ୍ମ, ଭୋ କତ୍ତେ, ଭୋ କତ୍ତ,ଭୋ ଇସେ, ଭୋ ଇସି, ଭୋ ସଖେ, ଭୋ ସଖ –- ସଖି ସଖୀତି-ଇତ୍ଥିୟଂ ସିଦ୍ଧମେୱ; ଆକତିଗଣୋୟଂ; ଏୱମଞ୍ଞତ୍ରାପି ।
ଅମ୍ମାଦୀହି ଗସ୍ସେନ ହୋତି; ଭୋତି ଅମ୍ମା; ଭୋତି ଅନ୍ନା, ଭୋତି ଅମ୍ବା ।
ରସ୍ସୋ ୱା- ।
ଅମ୍ମାଦୀନଂ ଗେ ରସ୍ସୋ ହୋତି ୱା; ଭୋତି ଅମ୍ମ, ଭୋତି ଅମ୍ମା ।
ଘୋ ସ୍ସଂସ୍ସାସ୍ସାୟଂତିଂସୁ- ।
ସ୍ସମାଦିସୁ ଘୋ ରସ୍ସୋ ହୋତି; ତସ୍ସଂ, ତସ୍ସା, ତସ୍ସାୟ, ତଂ, ସଭତିଂ –-ଏସ୍ୱିତି-କିଂ ? ତାୟ, ସହାୟ ।
ଏକୱଚନେ ୟୋସୁୱ ଘଓକାରନ୍ତୱଜ୍ଜିତାନଂ ନାମାନଂ ରସ୍ସୋହୋତି ତିଲିଙ୍ଗେ; ଇତ୍ଥିଂ, ଇତ୍ଥିୟା, ଇତ୍ଥିୟୋ, ୱଧୁଂ, ୱଧୁୟା, ୱଧୁୟୋ; ଦଦ୍ଧିଂ, ଦଦ୍ଧିନା, ଦଦ୍ଧିନୋ, ସୟମ୍ଭୁଂ, ସୟମଭୁନା, ସୟମଭୁୱୋ –- ଅଘୋନନ୍ତି-କିଂ ? କଞ୍ଞାୟ, କଞ୍ଞାୟୋ; ଓଗ୍ଗହଣମୁତ୍ତରତ୍ଥଂ ।
ଗେ ୱା- ।
ଅଘୋନଂ ଗେ ୱା ରସ୍ସୋ ହୋତି ତିଲିଙ୍ଗେ ?ଇତ୍ଥି, ଇତ୍ଥି, ୱଧୁ, ୱଧୁ,ଦଦ୍ଧି, ଦଦ୍ଧୀ, ସୟମ୍ଭୁ, ସୟମ୍ଭୁ –- ଅଘୋନଂତ୍ୱେୱ-ହୋତି କଞ୍ଞା, ଭୋ ଗୋ ।
ନପୁଂସକୱଜ୍ଜିତସ୍ସ ନାମସ୍ସ ସିସ୍ମିଂ ରସ୍ସୋ ନ ହୋତି । ଇତ୍ଥି, ଦଦ୍ଧୀ, ୱଧୂ, ସୟମ୍ଭୁ –-ସିସ୍ମିନ୍ତି-କିଂ ?ଇତ୍ଥିଂ, ଅନପୁଂସକସ୍ସାତି-କିଂ । ଦଦ୍ଧି, କୁଲଂ ।
ଗୋସ୍ସାଗସିହିନଂସୁ ଗାୱଗୱା- ।
ଗସିହିନଂ ଚଜ୍ଜିତାସୁ ୱିଭତ୍ତିସୁ ଗୋସଦ୍ଦସ୍ସ ଗାୱଗୱା ହୋନ୍ତି; ଗାୱୋ, ଗୱୋ, ଗାୱେନ, ଗୱେନ, ଗାୱସ୍ସ, ଗୱସ୍ସ, ଗାୱସ୍ମା, ଗୱସ୍ମା, ଗାୱେ, ଗୱେ; ଅଗସିହିନଂସୂତି-କିଂ ? ଭୋ ଗୋ ଗୋ ତିଟ୍ଠତି, ଗୋହି, ଗୋନଂ ।
ସୁମ୍ହି ୱା- ।
ଗୋସ୍ସ ସୁମ୍ହି ଗାୱଗୱା ହୋନ୍ତି ୱା; ଗାୱେସୁ, ଗୱେସୁ, ଗୋସୁ ।
ଗୱଂ ସେନ- ।
ଗୋସ୍ସ ସେ ୱା ଗୱଂ ହୋତି ସହ ସେନ; ଗୱଂ, ଗାୱସ୍ସ, ଗୱସ୍ସ ।
ନଂୱଚନେନ ସହ ଗୋସ୍ସ ଗୁନ୍ନଂ ହୋତି ଗୱଞ୍ଚ ୱା; ଗୁନ୍ନଂ, ଗୱଂ, ଗୋନଂ ।
ନାସ୍ସା- ।
ଗୋତୋ ନାସ୍ସ ଆ ହୋତି ୱା; ଗାୱା, ଗୱା, ଗାୱେନ, ଗୱେନ ।
ଗାୱୁମ୍ହି- ।
ଅଂୱଚନେ ଗୋସ୍ସ ଗାୱୁ ୱା ହୋତି; ଗାୱୁଂ, ଗାୱଂ, ଗୱଂ–-ଗୋସ୍ସ ଗୋଣାଦେସୋ ନ କତୋ ସଦ୍ଦନ୍ତରତ୍ତା ।
ପସଞ୍ଞୀତୋ ଅଂୱଚନସ୍ସ ୟଂ ୱା ହୋତି; ଇତ୍ଥିୟଂ, ଇତ୍ଥିଂ–-ପିତୋତି-କିଂ ?ଦଦ୍ଧିଂ, ରତ୍ତିଂ ।
ନଂ ଝୀତୋ- ।
ଝସଞ୍ଞୀତୋ ଅଂୱଚନସ୍ସ ନଂ ୱା ହୋତି; ଦଦ୍ଧିନଂ, ଦଦ୍ଧିଂ–- କଥଂ ? ବୁଦ୍ଧଂ ଆଦିଚ୍ଚବନ୍ଧୁନନ୍ତି-ୟୋଗୱିଭାଗା; ଝାତି-କିଂ ? ଇତ୍ଥିଂ, ଈତୋତି -କିଂ ?ଅଗ୍ଗିଂ
ୟୋନଂ ନୋନେ ପୁମେ- ।
ଝିତୋ ୟୋନଂ ନୋନେ ୱା ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ ପୁଲ୍ଲିଙ୍ଗେ, ଦଦ୍ଧିନୋ, ଦଦ୍ଧିନେ, ଦଦ୍ଧୀ–-ଝୀତୋତ୍ୱେୱ ଅଗ୍ଗୀ; ପୁମେତି-କିଂ ?ଦଦ୍ଧୀନି, କୁଲାନି ।
ନୋ- ।
ଝିତୋ ୟୋନଂ ନୋ ୱା ହୋତି ପୁଲ୍ଲିଙ୍ଗେ; ଦଦ୍ଧିନୋ ତିଟ୍ଠନ୍ତି, ଦଦ୍ଧିନୋ ପସ୍ସ, ଦଦ୍ଧୀ ୱା ।
ଝିତୋ ସ୍ମିଂୱଚନସ୍ସ ନି ହୋତି ୱା; ଦଦ୍ଧିନୀ, ଦଦ୍ଧିସ୍ମିଂ, ଝିତୋ ତ୍ୱେୱ-ଅଗ୍ଗିସ୍ମିଂ ।
ଅମ୍ବୱାଦୀହି- ।
ଅମ୍ବୁଆଦୀହି ସ୍ମିନୋ ନି ହୋତି ୱା; ଫଲଂ ପତତି ଅମ୍ବୁନି,’ପଦୁମଂ ୟଥା ପଂସୁନି ଆତପେ କତଂ’, ୱାତ୍ୱେୱ-ଅମ୍ବୁମ୍ହ, ପଂସୁମ୍ହି ।
କମ୍ମାଦିତୋ- ।
କମ୍ମାଦିତୋ ସ୍ମିନୋ ନି ହୋତି ୱା; କମ୍ମନୀ, କମ୍ମେ; କମ୍ମ ଚମ୍ମ ୱେସ୍ମ ଭସ୍ମ ବ୍ରହ୍ମ ଅତ୍ତ ଆତୁମ ଘମ୍ମ ମୁଦ୍ଧ–-କମ୍ମାଦିତୋତି-କିଂ ? ବୁଦ୍ଧେ ।
ନାସ୍ସେନୋ- ।
କମ୍ମାଦିତୋ ନାୱୱନସ୍ସ ଏନୋ ୱା ହୋତି; କମ୍ମେନ, କମ୍ମନା, ଚମ୍ମେନ, ଚମ୍ମନା–-କମ୍ମାଦିତୋତ୍ୱେୱ-ବୁଦ୍ଧେନ ।
ଝଲା ସସ୍ସ ନୋ- ।
ଝଲତୋ ସସ୍ସ ନୋ ୱା ହୋତି; ଅଗ୍ଗିନୋ, ଅଗ୍ଗିସ୍ସ, ଦଦ୍ଧିନୋ ଦଦ୍ଧିସ୍ସ, ଭିକ୍ଖୁନୋ, ଭିକ୍ଖୁସ୍ସ, ସୟମ୍ଭୁନୋ, ସୟମ୍ଭୁସ୍ସ–-କଥଂ ?’ୟୋ ୱା ସିସ୍ସୋ ମହାମୁନେ’ତି ।
ଇତୋ କ୍ୱୱୀ ସସ୍ସ ଟାନୁବନ୍ଧେତି -()
ବ୍ରହ୍ମାଦିସୁ ପାଠା ସସ୍ସ ଏ ଟାନୁବନ୍ଧୋ ।
ନା ସ୍ମାସ୍ସ- ।
ଝଲତୋ ସ୍ମାସ୍ସ ନା ହୋତି ୱା; ଅଅଗ୍ଗିନା ଅଗ୍ଗିସ୍ମା ଦଦ୍ଧିନା, ଦଦ୍ଧିସ୍ମା, ଭିକ୍ଖୁନା, ଭିକ୍ଖୁସ୍ମା, ସୟମ୍ଭୁନା, ସୟମ୍ଭୁସ୍ମା ।
ଲତୋ ୟୋନଂ ୱୋ ହୋତି ୱା ପଲ୍ଲିଙ୍ଗେ; ଭିକ୍ଖୱୋ, ଭିକ୍ଖୂ, ସୟମ୍ଭୁୱୋ, ସୟମ୍ଭୁ–-ପୁମେତି-କିଂ ?ଆୟୂନି ।
ଜନତ୍ୱାଦିତୋ ନୋ ଚ- ।
ଜନ୍ତ୍ୱାଦିତୋ ୟୋନଂ ନୋ ହୋତି ୱୋ ଚ ୱା ପୁଲ୍ଲିଙ୍ଗେ; ଜନ୍ତୁନୋ, ଜନ୍ତୱୋ, ଜନ୍ତୁୟୋ, ଗୋତ୍ରଭୁନୋ, ଗୋତ୍ରଭୁୱୋ, ଗୋତ୍ରଭଅ, ସହଭୁନୋ, ସହଭୁୱୋ, ସହଭୁ ।
କୁତୋ- ।
କୁପ୍ପଚ୍ଚୟନ୍ତତୋ ୟୋନଂ ନୋ ୱା ହୋତି ପୁଲ୍ଲିଙ୍ଗେ; ୱିଦୁନୋ, ୱିଦୂ, ୱିଞ୍ଞୁନୋ, ୱିଞ୍ଞ, ସବ୍ବଞ୍ଞୁନୋ, ସବ୍ବଞ୍ଞ ।
ଲୋପୋ’ମୁସ୍ମା- ।
ଅମୁସଦ୍ଦତୋ ୟୋନଂ ଲୋପୋୱ ହୋତି ପୁଲ୍ଲିଙ୍ଗେ; ଅମୂ ପୁମେତ୍ୱେୱ-ଅମୁୟୋ,ଅମୂନି; ୱୋ’ପୱାଦା’ୟଂ ।
ଅମୁସ୍ମା ସସ୍ସ ନୋ ନ ହୋତି; ଅମୁସ୍ସ, ନୋତି-କିଂ ? ଅମୁୟା ।
ୟୋଲୋପନିସୁ ଦୀଘୋ- ।
ୟୋନଂ ଲୋପେ ନିସୁୱ ଦୀଘୋ ହୋତି; ଅଟ୍ଠି, ଅଟ୍ଠୀନି; ୟୋଲୋପ ନିସୂତି-କିଂ ? ରତ୍ତିୟୋ ।
ସୁନଂହିସୁ- ।
ଏସୁ ନାମସ୍ସ ଦୀଘୋ ହୋତି; ଅଗ୍ଗୀସୁ, ଅଗ୍ଗୀନଂ, ଅଗ୍ଗୀହନି ।
ପଞ୍ଚାଦୀନଂ ଚୁଦ୍ଦସନ୍ନମ- ।
ପଞ୍ଚାଦୀନଂ ୱଦ୍ଦସନ୍ନଂ ସୁନଂହିସ୍ୱ ହୋତି; ପଞ୍ଚସୁ, ପଞ୍ଚନ୍ନଂ, ପଞ୍ଚହି, ଛସୁ, ଛନ୍ନ, ଛହି; ଏୱଂ ୟାୱ ଅଟ୍ଠାରସା ।
ୟୱାଦୋ ନ୍ତୁସ୍ସ- ।
ୟୱାଦିସୁ ନ୍ତୁସ୍ସ ଅ ହୋତି; ଗୁଣୱନ୍ତା, ଗୁଣୱନ୍ତଂ, ଗୁଣୱନ୍ତେ, ଗୁଣୱନ୍ତେନ, ଇଚ୍ଚାଦି–-ୟ୍ୱାଦୋତି-କିଂ ? ଗୁଣୱା ତିଟ୍ଠତି । ଅମୁସ୍ସା-ମ ।
ଅଂସେସୁ ନ୍ତପ୍ପଚ୍ଚୟୟସ୍ସ ଟ ହୋତି ୱା ନ୍ତୁସ୍ସ ଚି;’ ୟଂ ୟଂ ହିରାଜ ଭଜତି ସତଂ ୱା ୟଦି ୱା ଅସଂ’’ କିଚ୍ଚାନି କୁବ୍ବସ୍ସ କରେୟ୍ୟ କିଚ୍ଚଂ’’ହିମୱଂଚ ପବ୍ବତଂ’,’ସୁଜାତି ମନ୍ତୋ’ପି ଅଜାତିମସ୍ସ’ ୟୋଗୱିଭାଗେନାଞ୍ଞତ୍ରାପି’ଚକ୍ଖୁମା ଅନ୍ଧିତା ହୋନ୍ତି’’ ୱଗ୍ଗୁମୁଦାତୀରିୟା ପନ ଭିକ୍ଖୂ ୱଣ୍ଣୱା ହୋନ୍ତି ।’
ୟୋସୁଜ୍ଝିସ୍ସ ପୁମେ- ।
ଝସଞ୍ଞସ୍ସ ଇସ୍ସ ୟୋସୁ ୱା ଟ ହୋତି ପୁଲ୍ଲିଙ୍ଗେ;ଅଗ୍ଗସୋ ଅଗ୍ଗୀ–-ଝଗ୍ଗହଣଂ କିଂ ? ଇକାରନ୍ତସମୁଦାୟସ୍ସ ଟୋ ମା ସିୟାତିରତ୍ତିୟୋ; ଇଗ୍ଗହଣଂ କିଂ ? ଦଣ୍ଡିନୋ; ପୁୱେତି-କିଂ; ଅଟ୍ଠି ।
ଲସଞ୍ଞସ୍ସ ଉସ୍ସ ଦ୍ୱେୱୋସୁ ଟ ହୋତି; ଭିକ୍ଖୱେ, ଭିକ୍ଖୱୋ, ୱେୱୋସୂତି-କିଂ ?ଚନ୍ତୁୟୋ; ଉଗ୍ଗହଣଂ କିଂ; ସୟମ୍ଭୁୱୋ ।
ୟୋମ୍ହି ୱା କ୍ୱୱି- ।
ୟୋମ୍ହୀ କ୍ୱଚି ଲସଞ୍ଞସ୍ସ ୱା ଟ ହୋତି; ହେତୟୋ,’ନନ୍ଦନ୍ତି ତଂ କୁରୟୋ ଦସ୍ସନେନ ଅଜ୍ଜେୱ ତଂ କୁରୟୋ ପାପୟାତୁ’ ୱାତି-କିଂ ହେତୁୟୋ ।
ପୁମାଲପନେ ୱେୱୋ- ।
ଲସଞ୍ଞତୋ ଉତୋ ୟୋସ୍ସାଲପନେ ୱେୱୋ ହୋନ୍ତି ୱା ପୁଲ୍ଲିଙ୍ଗେ; ଭିକ୍ଖୱେ, ଭିକ୍ଖୱୋ, ଭିକ୍ଖୂ–-ପୁମେତି-କିଂ; ଆୟୂନି; ଆଲପନେତି-କିଂ ?ଚନ୍ତୁୟୋ ତିଟ୍ଠନ୍ତି; ଲୁତାତ୍ୱେୱୈ-ଧେନୁୟୋ,ସୟମ୍ଭୁୱୋ ।
ନାମସ୍ମା ପରେସଂ ସ୍ମାହିସ୍ମିନ୍ନଂ ମ୍ହାଭିମ୍ହି ୱା ହୋନ୍ତି ୟଥା କ୍କମଂ; ବୁଦ୍ଧମ୍ହା, ବୁଦ୍ଧସ୍ମା, ବୁଦ୍ଧେହି, ବୁଦ୍ଧମ୍ହି, ବୁଦ୍ଧସ୍ମିଂ–-ବହୁଲାଧିକାରାପୱାଦୱୀସୟେ’ପି; ଦସସହସ୍ସିମ୍ହି ଧାତୁୟା ।
ସୁହିସ୍ୱସ୍ସେ- ।
ଅକାରନ୍ତସ୍ସ ସୁହିସ୍ୱେ ହୋତି; ବୁଦ୍ଧେସୁ, ବୁଦ୍ଧେହି ।
ସବ୍ବାଦୀନଂ ନମ୍ହି ଚ- ।
ଅକାରନ୍ତାନଂ ସବ୍ବାଦୀନଂ ଏ ହୋତି ନମ୍ହି ସୁହିସୁଚ; ସବ୍ବେସଂ ସବ୍ବେସୁ, ସବ୍ବେହି–-ସବ୍ବାଦୀନନ୍ତି-କିଂ ?ବୁଦ୍ଧାନଂ; ଅସ୍ସେତ୍ୱେୱ ଅମୂସଂ ।
ସବ୍ବ କତର କତମ ଉଭୟ ଇତର ଅଞ୍ଞ ଅଞ୍ଞତର ଅଞ୍ଞତମ;
ପୁବ୍ବପରାପରଦକ୍ଖିଣୁତ୍ତରାଧରାନି ୱୱତ୍ଥାୟମସଞ୍ଞାୟଂ-() ।
ୟତ୍ୟ ତ ଏତ ଇମ ଅମୁ କିଂ ଏକ ତୁମ୍ହ ଅମ୍ହ (ଇଚ୍ଚେତେ ସବ୍ବାଦୟୋ )
ସଂସାନଂ- ।
ସବ୍ବାଦିତୋ ନଂୱଚନସ୍ସ ସଂସାନଂ ହୋନ୍ତି; ସବ୍ବେସଂ, ସବ୍ବେସାନଂ ।
ଘପା ସସ୍ସ ସ୍ସା ୱା- ।
ସବ୍ବାଦୀନଂ ଘପତୋ ସସ୍ସ ସ୍ସା ୱା ହୋତି; ସବ୍ବସ୍ସା, ସବ୍ବାୟ, ପଗ୍ଗହଣମୁତ୍ତରତ୍ଥଂ ।
ସବ୍ବାଦୀନଂ ଘପତୋ ସ୍ମିନୋ ସ୍ସଂ ୱା ହୋତି; ସବ୍ବସ୍ସଂ, ସବ୍ବାୟ; ଅମୁସ୍ସଂ, ଅମୁୟା ।
ୟଂ- ।
ଘପତୋ ସ୍ମିନୋ ୟଂ ୱା ହୋତି; କଞ୍ଞାୟଂ, ଦଞ୍ଞାୟ, ରତ୍ତିୟଂ, ରତ୍ତିୟା, ୱଧୁୟଂ, ୱଧୁୟା, ସବ୍ବାୟଂ, ସବ୍ବାୟ, ଅମୁୟଂ, ଅମୁୟା ।
ତିଂ ସଭାପରିସାୟ- ।
ସଭାପରିସାହି ସ୍ମିନୋ ତିଂ ୱା ହୋତି; ସଭତିଂ, ସହାୟ, ପରିସତିଂ, ପରିସାୟ ।
ପଦାଦୀହି ସି- ।
ଏହି ସ୍ମିନୋ ସି ହୋତି ୱା, ପଦସି, ପଦସ୍ମିଂ, ବିଲସି, ବିଲସ୍ମିଂ ।
ନାସ୍ସ ସା- ।
ପଦାଦୀହି ନାସ୍ସ ସା ହୋତି ୱା; ପଦସା, ପଦେନ, ବିଲସା, ବିଲେନ ।
ଏହି ନାସ୍ସ ସା ହୋତି ୱା; କୋଧସା, କୋଧେନ, ଅତ୍ଥସା, ଅତ୍ଥେନ ।
ଅତେନ- ।
ଅକାରନ୍ତତୋ ପରସ୍ସ ନାୱୱନସ୍ସ ଏନାଦେସୋ ହୋତି; ବୁଦ୍ଧେନ; ଅତୋତି-କିଂ ?ଅଗ୍ଗିନା ।
ସିସ୍ସୋ- ।
ଅକାରନ୍ତତୋ ନାମସ୍ମା ସିସ୍ସ ଓ ହୋତି; ବୁଦ୍ଧୋ; ଅତୋ ତ୍ୱେୱ-ଅଗ୍ଗି ।
କ୍ୱଚେ ୱା- ।
ଅକାରନ୍ତତୋ ନାମସ୍ମା ସିସ୍ସ ଏ ହୋତି ୱା କ୍ୱଚି;’ୱନପ୍ପ ଗୁମ୍ବେ ୟଥା ଫୁସ୍ସିତଗ୍ଗେ’ ଅପୱାଦୱିସୟେ’ପି ବହୁଲଂ ୱିଧାନା, ସୁଖେ, ଦୁକ୍ଖେ–-ୱାତି-କିଂ ? ୱନପ୍ପଗୁମ୍ବୋ; କ୍ୱଚୀତି-କିଂ ? ପକ୍ଖେ ସବ୍ବତ୍ଥ ମା ହୋତୁ ।
ଅଂ ନପୁଂସକେ- ।
ଅକାରନ୍ତତୋ ନାମସ୍ମା ସସ୍ସ ଅଂ ହୋତି ନପୁଂସକଲିଙ୍ଗେ ରୂପଂ ।
ଅକାରନ୍ତତୋ ନାମସ୍ମା ୟୋନଂ ନି ହୋତି ନପୁଂସକେ; ସବ୍ବାନି, ରୂପାନି –-ନିଚ୍ଚୱିଧାନେ ଫଲମେକଚ୍ଚାଦିସବ୍ବାଦନଂ ପଠମାୟ ।
ଝଲା ୱା- ।
ଝଲତୋ ୟୋନଂ ନି ହୋତି ୱା ନପୁଂସକେ; ଅଟ୍ଠିନି, ଅଟ୍ଠୀ, ଆୟୂନି, ଆୟୂ ।
ଲୋପୋ- ।
ଝଲତୋ ୟୋନଂ ଲୋପୋ ହୋତି; ଅଟ୍ଠୀ, ଆୟୂ, ଅଗ୍ଗୀ, ଭିକ୍ଖୂ, ଝଲାତ୍ୱେୱ-ଅଗ୍ଗୟୋ; ପଗେୱ କସ୍ମା ନ ହୋତି; ଅନ୍ତରଙ୍ଗତ୍ତା ଆକରସ୍ସ ।
ଜନ୍ତୁହେତୂହି ଈକାରନ୍ତେହି ଘପସଞ୍ଞୋହିୱ ପରେସଂ ୟୋନଂ ୱା ଲୋପୋ ହୋତି; ଜନ୍ତୁ ଜନ୍ତୁୟୋ, ହେତୁ ହେତୁୟୋ, ଦଦ୍ଧୀ ଦଦ୍ଧୀୟୋ, କଞ୍ଞା କଞ୍ଞାୟୋ, ରତ୍ତୀ ରତ୍ତିୟୋ, ଇତ୍ଥୀ ଇତ୍ଥିୟୋ, ଦେଣୂ ଦେଣୁୟା, ୱୈଧୂ ୱଧୁୟୋ ।
ୟେପସ୍ସିୱଣ୍ଣସ୍ସ- ।
ପସଞ୍ଞସ୍ସ ଇୱଣ୍ଣସ୍ସ ଲୋପୋ ହୋତି ୱା ୟକାରେ; ରତ୍ୟୋ ରତ୍ୟା ରତ୍ୟଂ, ପୋକ୍ଖରଞ୍ଞୋ ପୋକ୍ଖରଞ୍ଞ୍ଞା ପୋକ୍ଖରଞ୍ଞଂ–-ୱାତ୍ୱେୱ-ରତ୍ତିୟୋ; ପସ୍ସାତି-କିଂ ?ଦଦ୍ଧିୟୋ; ଇୱଣ୍ଣସ୍ସାତି-କିଂ ? ଧେନୁୟୋ ୱଧୁୟା; କୈଥଂ; ଅନୁଞ୍ଞାତୋ ଅହଂ ମତ୍ୟାତି ?’ ୟେ ପସ୍ସା’ତି-ୟୋଗୱିଭାଗା ।
ନାମସ୍ମା ଗସୀନଂ ଲୋପୋ ହୋତି ୱିଜ୍ଝନ୍ତରାଭାୱେ; ଭୋ ପୁରିସ, ଅୟଂ ଦଦ୍ଧୀ ।
ଅସଂଖ୍ୟେହି ସବ୍ବାସଂ- ।
ଅୱିଜ୍ଜମାନସଙ୍ଖ୍ୟେହି ପରାସଂ ସବ୍ବାସଂ ୱିଭତ୍ତୀନଂ ଲୋପୋହୋତି;ୱ ୱା ଏୱଏୱଂ । ଏତସ୍ମାୟେୱ ଲିଙ୍ଗା [ ] ଅସଙ୍ଖ୍ୟେହି ସ୍ୟାଥୁପ୍ପତ୍ତ୍ୟନୁମୀୟତେ ।
ଏକତ୍ଥୀଭାୱେ ସବ୍ବାସଂ ୱିଭତ୍ତୀନଂ ଲୋପୋ ହୋତି ବହୁଲଂ; ପୁତ୍ତୀୟତି, ରାଜପୁରିସୋ, ୱାସିଟ୍ଠୋ–- କ୍ୱୱି ନ ହୋତି ବହୁଲଂ ୱିଧାନା; ପରନ୍ତପୋ । ଭଗନ୍ଦରୋ, ପରସ୍ସପଦଂ, ଅତ୍ତନୋପଦଂ, ଗୱମ୍ପତି, ଦେୱାନମ୍ପିୟତିସ୍ସୋ, ଅନ୍ତେୱାସୀ, ଜନେସୁତୋ, ମମତ୍ତଂ, ମାମକୋ ।
ଅମାଦେକତ୍ଥା ପୁବ୍ବଂ ୟଦେକତ୍ଥଂ ତତୋ ପରାସଂ ସବ୍ବାସଂ ୱିଭତ୍ତୀନଂ ଲୋପୋ ହୋତି; ଅଧିତ୍ଥୀ–-ଇଧ ନ ହୋତି ବହୁଲଂ ୱିଧାନା, ୟଥାପତ୍ତିୟା, ୟୟଥାପରିସାୟ; ପୁବ୍ବସ୍ମାତି-କିଂ ?ଗାମଂ ଗତୋ ।
ଅମାଦେକତ୍ଥା ପୁବ୍ବଂ ୟଦେକତ୍ଥମକାରନ୍ତଂ ତତୋ ପରାସଂ ସବ୍ବାସଂ ୱିଭତ୍ତୀନଂ ଲୋପୋ ନ ହୋତି ଅସ୍ତୁ ଭୱତ୍ୟପଞ୍ଚମ୍ୟା; ଉପକୁମ୍ଭଂ, ଅପଞ୍ଚମିୟାତି-କିଂ ? ଉପକୁମ୍ଭା ଆନୟ ।
ୱା ତନିୟାସତ୍ତମିନଂ-
ଅମାଦେକତ୍ଥା ପୁବ୍ବଂ ୟଦେକତ୍ଥମକାରନ୍ତଂ ତତୋ ପରାସଂ ତତିୟାସତ୍ତମିନଂ ୱା ଅଂ ହୋତି; ଉପକୁମ୍ଭେନ କତଂ, ଉପକୁମ୍ଭଂ କତଂ, ଉପକୁମ୍ଭେ ନିଧେହି, ଉପକୁମ୍ଭଂ ନିଧେହି ।
ନାମ୍ହି ରାଜସ୍ସି ୱା ହୋତି; ସବ୍ବଦତ୍ତେନ ରାଜିନା; ୱାତ୍ୱେ ୱରଞ୍ଞା ।
ସୁନଂହିସୂ- ।
ରାଜସ୍ସ ଊ ହୋତି ୱା ସୁନଂହିସୁ; ରାଜୂସୁ ରାଜେସୁ, ରାଜୂନଂ ରଞ୍ଞଂ, ରାଜୂଭି ରାଜେଭି ।
ଇମସ୍ସାନିତ୍ଥିୟଂ ଟେ- ।
ଇମସଦ୍ଦସ୍ସାନିତ୍ଥିୟଂ ଟେ ହୋତି ୱା ସୁନଂହିସୁ; ଏସୁ ଇମେସୁ, ଏସଂ ଇମେସଂ, ଏହି ଇମେହି–-ଅନିତ୍ଥିୟନ୍ତି-କିଂ ? ଇମାସୁ, ଇମାୟଂ, ଇମାହି ।
ନାମ୍ଭନିମି- ।
ଇମସଦ୍ଦସ୍ସାନିତ୍ଥିୟଂ ନାମ୍ହି ଅନୈମି ଇଚ୍ଚାଦେସା ହୋନ୍ତି; ଅନେନ, ଇମିନା; ଅନିତ୍ଥିୟଂତ୍ୱେୱ-ଇମାୟ ।
ଇମସଦ୍ଦସ୍ସାନପୁଂସକସ୍ସ ଅୟଂ ହୋତି ସିମ୍ହି; ଅୟଂ ପୁରିସୋ, ଅୟଂ ଇତ୍ଥୀ; ଅନପୁଂସକସ୍ସାତି-କିଂ ?ଇମଂ ।
ତ୍ୟତେତାନଂ ତସ୍ସ ସୋ-
ତ୍ୟତେତାନମନପୁଂସକାନଂ ତସ୍ସ ସୋ ହୋତି ସିମ୍ହି; ସ୍ୟୋ ପୁରିସୋ, ସ୍ୟା ଇତ୍ଥି; ଏୱଂ ସୋ, ସା, ଏସୋ, ଏସା –-ଅନପୁଂସକ ସ୍ସେତ୍ୱୈୱ-ତ୍ୟଂ, ତଂ, ଏତଂ ।
ମସ୍ସାମୁସ୍ସ- ।
ଅନପୁଂସକସ୍ସାମୁସ୍ସ ମକାରସ୍ସ ସୋ ହୋତି ସିମ୍ହି; ଅସୁ ପୁରିସୋ, ଅସୁ ଇତ୍ଥି ।
କେ ୱା- ।
ଅମୁସ୍ସ ମସ୍ସ କେ ୱା ସୋ ହୋତି; ଅସୁକୋ ଅମୁକୋ, ଅସୁକା ଅମୁକା, ଅସୁକଂ ଅମୁକଂ, ଅସୁକାନି ଅମୁକାନି ।
ତସଦ୍ଦସ୍ସ ତସ୍ସ ନୋ ୱା ହୋତି ସବ୍ବାସୁୱିଭତ୍ତୀସୁ; ନେ, ତେ, ନାୟୋ, ତାୟୋ, ନଂ, ତଂ, ନାନି, ତାନି ଇଚ୍ଚାଦି ।
ଟ ସସ୍ମାସ୍ମିଂସ୍ସାୟୟସ୍ସଂସ୍ସାସଂମ୍ଭାମ୍ହିସୱିମସ୍ସ ଚ- ।
ସାଦିସ୍ୱିମସ୍ସ ତତସ୍ସ ଚ ଟୋ ୱା ହୋତି; ଅସ୍ସୈମସ୍ସ, ଅସ୍ମା, ଇମସ୍ମା, ଅସ୍ମିଂ ଇମସ୍ମିଂ,ଅସ୍ସାୟ ଇମିସ୍ସାୟ, ଅସ୍ସଂ ଇମସ୍ସଂ, ଅସ୍ସା ଇମିସ୍ସା, ଆସଂ ଇମାସଂ, ଅମ୍ହା ଇମମ୍ହା, ଅମ୍ହି ଇମମ୍ହି; ଅସ୍ସ ତସ୍ସ, ଅସ୍ମା ତସ୍ମା, ଅସ୍ମିଂ ତସ୍ମିଂ, ଅସ୍ସାୟ ତସ୍ସାୟ, ଅସ୍ସଂ ତସ୍ସଂ, ଅସ୍ସା ତସ୍ସା, ଆସଂ ତାସଂ, ଅମ୍ହା ତମ୍ହା, ଅମ୍ହି ତମ୍ହି । ସ୍ସାୟାଦିଗ୍ଗହଣ ମାଦେସନ୍ତରେ ମା ହୋତୁତୀ ।
ଟା ସିସ୍ସିସିସ୍ମା- ।
ଇସିସ୍ମା ସିସ୍ସ ଟେ ୱା ହୋତି;’ ୟୋନଜ୍ଜ ୱିନୟେ କଙ୍ଖଂ ଅତ୍ଥଧମ୍ମୱିଦୂ ଇସେ’ ୱାତ୍ୱେୱ-ଇସି ।
ଇସିସ୍ମା ପରସ୍ସ ଦୁୟାୟୋସ୍ସ ଟେ ୱା ହୋତି;’ ସମଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ୱନ୍ଦେ ସମ୍ପନ୍ନଚରଣେ ଇସେ’ ୱାତ୍ୱେୱ-ଇସୟୋ ପସ୍ସ; ଦୁତିୟସ୍ସାତି-କିଂ ?ଇସୟୋ ତିଟ୍ଠନ୍ତି ।
ଏକଚ୍ଚାଦିଗତୋ- ।
ଅକାରନ୍ତେହି ଏକଚ୍ଚାଦୀହି ୟୋନଂ ଟେ ହୋତି; ଏକଚ୍ଚେ ତିଟ୍ଠନ୍ତି, ଏକଚ୍ଚେ ପସ୍ସ–-ଅତୋତି-କିଂ ? ଏକଚ୍ଚାୟୋ; ଏୱଂ ଏସସ ପଠମ ।
ନ ନିସ୍ସ ଟା- ।
ଏକଚ୍ଚାଦୀହି ପରସ୍ସ ନିସ୍ସ ଟା ନ ହୋତି; ଏକଚ୍ଚାନି ।
ସବ୍ବାଦୀହି ପରସ୍ସ ନିସ୍ସ ଟା ନ ହୋତି; ସବ୍ବାନି ।
ଅକାରନ୍ତେହି ସବ୍ବାଦୀହି ୟୋନମେଟ ହୋତି; ସବ୍ବେ ତିଟ୍ଠନ୍ତି ସବ୍ବେ ପସ୍ସ; ଅତୋତ୍ୱେୱ-ସବ୍ବାୟୋ ।
ନାଞ୍ଞଞ୍ଚ ନାମପ୍ପଧାନା- ।
ନାମଭୁତେହି ଅପ୍ପଧାନେହି ଚ ସବ୍ବାଦୀହି ୟଂ ୱୁତ୍ତଂ ୟଂ ଚଞ୍ଞଂ ସବ୍ବାଦିକାରିୟନ୍ତଂ ନ ହୋତି; ତେ ସବ୍ବା, ତେ ପିୟସବ୍ବା, ତେ ଅତି ସବ୍ବା ।
ତତିୟତ୍ଥୟୋଗେ- ।
ତତିୟତ୍ଥେନ ୟୋଗେ ସବ୍ବାଦୀହି ୟଂ ୱୁତ୍ତଂ ୟଂ ଚଞ୍ଞଂ ସବ୍ବାଦି କାରିୟନ୍ତଂ ନ ହୋତି; ମାସେନପୁବ୍ବାନଂ ମାସପୁବ୍ବାନଂ ।
ଚତ୍ଥସମାସୱିସୟେ ସବ୍ବାଦୀହି ୟଂ ୱୁତ୍ତଂ ୟଂ ଚଞ୍ଞଂ ସବ୍ବାଦି କାରିୟନ୍ତଂ ନ ହୋତି; ଦକ୍ଖିଣୁତ୍ତରପୁବ୍ବାନଂ–-ସମାସେତି-କିଂ ?ଅମୁସଞ୍ଚ ତେସଞ୍ଚ ଦେହି ।
ୱେଟ- ।
ଚତ୍ଥସମାସୱିସୟେ ସବ୍ବାଦୀହି ୟସ୍ସେଟ ୱୁତ୍ତୋ ତସ୍ସ ୱା ହୋତି; ପୁବ୍ବୁତ୍ତରେ, ପୁବ୍ବୁତ୍ତରା ।
ପୁବ୍ବାଦୀହି ଜହି-
ଏତେହି ପୁବ୍ବାଦୀହି ଛହି ସୱିସୟେ ଏଟ ୱା ହୋତି ?ପୁବ୍ବେ ପୁବ୍ବା, ପରେ ପରା, ଅପରେ ଅପରା,ଦକ୍ଖିଣେ ଦକ୍ଖିଣା, ଉତ୍ତରେ ଉତ୍ତରା, ଅଧରେ ଅଧରା–-ଛହୀତି-କିଂ ?ୟେ ।[ ]
ମନାଦୀହି ସ୍ମିଂସଂନାସ୍ମାନଂ ସିସୋଓସାସା- ।
ମନାଦୀହି ସମୀମାଦୀନଂ ସିସୋଓସାସା ୱା ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କଂ; ମନସି ମନସ୍ମିଂ, ମନସୋ ମନସ୍ସ, ମନୋ ମନଂ, ମନସା ମନେନ, ମନସା ମନସ୍ମା–-କଥଂ ? ପୁତ୍ତୋ ଜାତୋ ଅୱେତସୋ, ହିତ୍ୱା ୟାତି ସୁମେଧସୋ; ସୁଦ୍ଧୁତ୍ତରୱାସସା, ହେମକପକ୍ପଣୱାସସେତି-ସକତ୍ଥେ ଣନ୍ତା ।
ମନ ତମ ତପ ତେଜ ସିର ଉର ୱଚ ଓଜ ରଜ ୟସ ପୟ
ସରୱୟୟାୟୱାସଚେତା ଜଲାସୟାକ୍ଖୟଲୋହପଟମନେସୁ-() ।
ସତୋ ସବ୍ଭେ- ।
ସନ୍ତସଦ୍ଦସ୍ସ ସବ ଭୱତି ଭକାରେ; ସବ୍ଭି ।
ଭୱନ୍ତସଦ୍ଦସ୍ସ ଭୋନ୍ତାଦେସୋ ୱା ହୋତି ଗୟୋନାସେ; ଭୋନ୍ତ, ଭୱଂ, ଭୋନ୍ତୋ, ଭୱନ୍ତୋ, ଭୋତା, ଭୱତା, ଭୋତୋ, ଭୱତୋ–-ଭୋ ଇତି-ଆମନ୍ତଣେ ନିପାତୋ’କୁତୋନୁ ଆଗଚ୍ଛଥ ଭୋ ତୟୋ ଜନା’ଏୱଂ ଭନ୍ତେତି-ଭଦ୍ଦେତି-ସଦ୍ଦନ୍ତରେନ ସିଦ୍ଧଂ;ଭଦ୍ଦନ୍ତ ଇତି-ଦସ୍ସ ଦ୍ୱିଭାୱେନ ।
ସିସ୍ସାଗ୍ଗିତୋ ନି- ।
ଅଗ୍ଗିସ୍ମା ସିସ୍ସ ନି ହୋତି ୱା; ଅଗ୍ଗିନୀ,ଅଗ୍ଗି ।
ସିମ୍ହି ନ୍ତପ୍ପଚ୍ଚୟସ୍ସ ଅଂ ହୋତି ୱା; ଗଚ୍ଛଂ, ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ।
ଭୁତୋ- ।
ଭୁଧାତୁତୋ ନ୍ତସ୍ସ ଅଂ ହୋତି ସିମ୍ହି ନିଚ୍ଚଂ ପୁନବ୍ବିଧାନା; ଭୱଂ ।
ମହନ୍ତରହତ୍ତାନଂ ଟା ୱା- ।
ସିମ୍ହି ମହନ୍ତାରହନ୍ତାନଂ ନ୍ତସ୍ସ ଟା ୱା ହୋତି; ମହା, ମହଂ, ଅରହା, ଅରହଂ ।
ନ୍ତୁସ୍ସ- ।
ସିମ୍ହି ନ୍ତୁସ୍ସଟା ହୋତି; ଗୁଣୱା ।
ଅଂଙଂ ନପୁଂସକେ- ।
ନ୍ତୁସ୍ସ ଅଂଙଂ ହୋନ୍ତି ସିମ୍ହି ନପୁଂସକେ; ଗୁଣୱଂ କୁଲଂ, ଗୁଣଞ୍ଚ ନ୍ତଂ କୁଲଂ–-ନପୁଂସକେତି କିଂ ? ସୀଲୱା ଭିକ୍ଖୁ ।
ହିମୱତୋ ୱା ଓ- ।
ହିମୱତୋ ସିମ୍ହି ନ୍ତୁସ୍ସ ଓ ୱା ହୋତି; ହିମୱନ୍ତୋ, ହିମୱା ।
ରାଜାଦିୟୁୱାଦିତ୍ୱା - ।
ରାଜାଦୀହି ୟୟୁୱାଦୀହି ଚ ସିସ୍ସ ଆ ହୋତି; ରାଜା, ୟୟୁୱା–-ରାଜ ବ୍ରହ୍ମ ସଖ ଅତ୍ତ ଆତୁମ ।
ଦଳ୍ହଧମ୍ମା; (ଦଳ୍ହଧମ୍ମୋ) ଅସ୍ମା ।
ଇମୋ ଭାୱେ-() ।
ଅଣିମା, ଲଘିମା–-ୟୁୱ ସା ସୁୱା ମଘୱ ପୁମ ୱତ୍ତହ ।
ୱାମ୍ଭାନଦ୍ଧ - ।
ରାଜାଦୀନଂ ୟୁୱାଦୀନଂ ଚାନଙି ହୋତି ୱାମ୍ହି; [ ] ରାଜାନଂ, ରାଜଂ, ୟୁୱାନଂ, ୟୁୱଂ ।
ୟୋନମାନୋ- ।
ରାଜାଦୀହି ୟୁୱାଦୀହି ଚ ୟୋନମାନୋ ୱା ହୋତି; ରାଜାନୋ, ୟୁୱାନୋ–-ୱାତ୍ୱେୱ-ରାଜା,ରାଜେ, ୟୁୱା, ୟୁୱେ ।
ଆୟୋ ନୋ ଚ ସଖା- ।
ସଖତୋ ୟୋନମାୟୋନୋ ହୋନ୍ତି ୱା ଆନୋ ଚ; ସଖାୟୋ, ସଖିନୋ, ସଖାନୋ ?ୱାତ୍ୱେୱ-ସଖା, ସଖେ ।
ଟେ ସ୍ମିନୋ- ।
ସଖତୋ ସ୍ମିନୋ ଟେ ହୋତି; ସଖେ ନିଚ୍ଚତ୍ଥୋ’ୟମାରମ୍ଭୋ ।
ସଖସ୍ସ ଇ ହୋତି ନୋନାସେସୁ; ସଖିନୋ, ସଖିନା, ସଖିସ୍ସ ।
ସ୍ମାନଂସୁ ୱା- ।
ସଖସ୍ସ ୱା ଇ ହୋତୀ ସ୍ମାନଂସୁ; ସଖିସ୍ମା, ସଖସ୍ମା, ସଖୀନଂ, ସଖାନଂ ।
ୟୋସ୍ୱଂହିସୁ ଚାରଙି- ।
ସଖସ୍ସ ୱା ଆରଙି ହୋତି ୟୋସ୍ୱଂହିସୁସ୍ମାନଂସୁ ଚ; ସଖାରୋ ସଖାୟୋ, ସଖାରେସୁ, ସଖେସୁ,ସଖାରଂ, ସଖଂ, ସଖାରେହି, ସଖେହି, ସଖାରା, ସଖାରସ୍ମା, ସଖାରାନଂ, ସଖାନଂ ।
ଲତୁପିତାଦିନମସେ- ।
ଲତୁପ୍ପଚ୍ଚୟନ୍ତାନଂ ପିତାଦୀନଂ ଚାରଙି ଭୋତି ସତୋ’ଞ୍ଞତ୍ର; କତ୍ତାରୋ, ପିତରୋ, କତ୍ତାରଂ, ପିତରଂ, କତ୍ତାରା, ପିତରା, କତ୍ତରି, ପିତରି–-ଅସେତି-କିଂ ?କତ୍ତୁନୋ, ପିତୁନୋ ।
ନମ୍ହି ଲତୁପିତାଦୀନମାରଙି ୱା ହୋତି; କତ୍ତାରାନଂ, କତ୍ତୁନଂ, ପିତରାନଂ, ପିତୁନ୍ନଂ ।
ଆ-୧
.
ନମ୍ହି ଲତୁପିତାଦୀନମା ୱା ହୋତି; କତ୍ତାନଂ, କତ୍ତୂନଂ, ପିତାନଂ, ପିତୁନ୍ନଂ ।
ସଲୋପୋ- ।
ଲତୁପିତାଦୀହି ସସ୍ସ ଲୋପୋ ୱା ହୋତି; କତ୍ତୁ, କତ୍ତୁନୋ, ସକମନ୍ଧାତୁ, ସକମନ୍ଧାତୁନୋ, ପିତୁ, ପିତୁନୋ ।
ସୁହିସ୍ୱାରଙି- ।
ସୁହିସୁ ଲତୁପିତାଦୀନମରଙି ୱା ହୋତି; କତ୍ତାରେସୁ, କତ୍ତୁସୁ, ପିତରେସୁ, ପିତୁସୁ, କତ୍ତାରେହି, କତ୍ତୁହି, ପିତରେହି, ପିତୁହି ।
ନଜ୍ଜାୟୋସ୍ୱାମ- ।
ୟୋସୁ ନଦୀସଦ୍ଦସ୍ସ ଆମି ୱା ହୋତି; ନଜ୍ଜାୟୋ, ନଦିୟୋ ।
କତିମ୍ହା ୟୋନଂ ଟି ହୋତି; କତି ତିଟ୍ଠନ୍ତି, କତି ପସ୍ସ ।
ଟ ପଞ୍ଚାଦିହି ଚୁଦ୍ଦସହି- ।
ପଞ୍ଚାଦୀହି ଚୁଦ୍ଦସହି ସଂଖ୍ୟାହି ୟୋନଂ ଟୋ ହୋତି; ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ, ଏୱଂ ୟାୱ ଅଟ୍ଠାରସା–-ପଞ୍ଚାଦୀହୀକି-କିଂ ? ଦ୍ୱେ ତୟୋ ଚତ୍ତାରୋ; ଚୁଦ୍ଦସଭୀତି-କିଂ ? ଦ୍ୱେୱୀସତିୟୋ ।
ଉଭଗୋହି ୟୋନଂ ଟୋ ହୋତି; ଉଭୋ, ଉଭୋ, ଗାୱୋ, ଗାୱୋ–-କଥଂ ? ଇମେକରତ୍ତିଂ ଉଭୟୋ ୱସାମାତି- ଟୋମ୍ହି ୟକାରାଗମୋ ।
ଆରଙିସ୍ମା- ।
ଆରଙାଦେସତୋ ପରେସଂ ୟୋନଂ ଟୋ ହୋତି; ସଖାରୋ, କତ୍ତାରୋ, ପତରୋ ।
ଟୋଟେ ୱା- ।
ଆରଙାଦେସମ୍ହା ୟୋନଂ ଟୋଟେ ୱା ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; ସଖାରୋ, ସଖାରେ, ସଖାରୋ–-ଟୋଗ୍ଗହଣଂ ଲାଘୱତ୍ଥଂ ।
ଟା ନାସ୍ମାନଂ- ।
ଆରଙାଦେସମ୍ହା ନାସ୍ମାନଂ ଟା ହୋତି; କତ୍ତାରା, କତ୍ତାରା, କ୍ୱଚି ୱା ହୋତି ବହକୁଲାଧିକାରା; ଏତାଦିସା ସଖାରସ୍ମା
ଟି ସ୍ମିନୋ- ।
ଆରଙାଦେସମ୍ହା ସ୍ମିନୋ ଟି ହୋତି; କତ୍ତରି, ପିତରି ।
ଦିୱାଦୀହି ନାମେହି ସ୍ମିନୋ ଟି ହୋତି; ଦିୱି, ଭୁୱି–-ନିଚ୍ଚଂ ୱକାରାଗମୋ ।
ରସ୍ସାରଙି- ।
ସ୍ମିମ୍ହି ଆରୋ ରସ୍ସୋ ହୋତି; କତ୍ତରି, ନତ୍ତରି ।
ପିତାଦୀନମନତ୍ତ୍ୱାଦୀନଂ- ।
ନତ୍ତ୍ୱାଦିୱଜ୍ଜିତାନଂ ପିତାଦୀନମାରୋ ରସ୍ସୋ ହୋତି ସବ୍ବାସୁ ୱିଭତ୍ତିସୁ; ପିତରୋ, ପିତରଂ–-ଅନତ୍ତ୍ୱାଦୀନନ୍ତି କିଂ ? ନତ୍ତାରୋ ।
ୟୁୱାଦୀନଂ ସୁହିସ୍ୱାନଙି- ।
ସୁହିସୁ ୟୁୱାଦୀନଂ ଆନଙି ହୋତି; ୟୟୁୱାନେସୁ, ୟୁୱାନେହି ।
ନୋନାନେସ୍ୱା- ।
ଏସୁ ୟୁୱାଦୀନମା ହୋତି; ୟୁୱାନୋ, ୟୁୱାନା, ୟୁୱାନେ ।
ୟୁୱାଦୀହିଂ ସ୍ମାସ୍ମିନ୍ନଂ ନାନେ ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; ୟୁୱାନା, ୟୁୱାନେ ।
ୟୋନଂ ନୋନେ ୱା- ।
ୟୁୱାଦୀହି ୟୋନଂ ନୋନେ ୱା ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମିଂ; ୟୁୱାନୋ ୟୁୱାନେ–-ୱାତି-କିଂ ?ୟୁୱେ ପସ୍ସ;ନୋଗ୍ଗହଣଂ ଲାଘୱତ୍ଥଂ ।
ଇତୋ’ଞ୍ଞତ୍ଥେ ପୁମେ- ।
ଅଞ୍ଞପଦତ୍ଥେ ୱତ୍ତମାନା ଇକାରନ୍ତତୋ ନାମସ୍ମା ୟୋନଂ ନୋନେ ୱା ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ ପୁଲ୍ଲିଙ୍ଗେ, ତୋମରଂକୁସ ପାଣିନୋ, ତୋମରଂକୁସପାଣିନେ, ୱାତ୍ୱେୱ-ତୋମରଂକୁସପାଣୟୋ; ଅଞ୍ଞତ୍ଥେତି-କିଂ ?ପାଣୟୋ ।
ନେ ସ୍ମିନୋ କ୍ୱୱି- ।
ଅଞ୍ଞପଦତ୍ଥେ ୱତ୍ତମାନା ଇକାରନ୍ତତୋ ନାମସ୍ମା ସ୍ମିନୋ ନେ ହୋତି ୱା କ୍ୱଚି;’ କତଞ୍ଞୁମ୍ହି ଚ ପୋସମ୍ହି ସୀଲୱନ୍ତେ ଅରିୟୱୁତ୍ତିନେ’ ୱାତ୍ୱେୱ-ଅରିୟୱୁତ୍ତିମ୍ହି; ପୁମେତ୍ୱେୱ-ଅରିୟୟୱୁତ୍ତିୟା ।
ପୁମସଦ୍ଦତୋ ସ୍ମିନୋ ୟଂ ୱୁତ୍ତଂ ତଂ ୱା ହୋତି; ପୁମାନେପୁମେ ।
ନାମ୍ହି- ।
ପୁମସ୍ସ ନାମ୍ହି ୟଂ ୱୁତ୍ତଂ ତଂ ୱା ହୋତି; ପୁମାନା ପୁମେନ ।
ସୁମ୍ହା ଚ- ।
ପୁମସ୍ସ ସୁମ୍ହି ୟଂ ୱୁତ୍ତଂ ତଂ ଆ ଚ ୱା ହୋତି; ପୁମାନେସୁ, ପୁମେସୁ, ପୁମାସୁ ।
ଗସ୍ସଂ- ।
ପୁମସଦ୍ଦତୋ ଗସ୍ସ ଅଂ ୱା ହୋତି; ଭୋ ପୁମଂ, ଭୋ ପୁମ, ଭୋ ଇତ୍ଥିପୁମଂ, ଭୋ ଇତ୍ଥିପୁମ ।
ସାସ୍ସଂସେ ଚାନଙି- ।
ସାସଦ୍ଦସ୍ସ ଆନଙି ହୋତି ଅଂସେ ଗେ ଚ; ସାନଂ, ସାନସ୍ସ, ଭୋ ସାନ ।
ୱତ୍ତହା ସନନ୍ନଂ ନୋନାନଂ ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମ; ୱତ୍ତହା ନୋ, ୱତ୍ତହାନାନଂ ।
ବ୍ରହ୍ମସ୍ସୁ ୱା- ।
ବ୍ରହ୍ମସ୍ସୁ ୱା ହୋତି ସନଂସୁ; ବ୍ରହ୍ମୁନୋ, ବ୍ରହ୍ମସ୍ସ, ବ୍ରହ୍ମୂନଂ ବ୍ରହ୍ମାନଂ ।
ନାମ୍ହି- ।
ବ୍ରହ୍ମସ୍ସୁ ହୋତି ନାମ୍ହି; ବ୍ରହ୍ମୁନା,
ପୁମକମ୍ମଥାମଦ୍ଧାନଂ ୱା ସସ୍ମାସୁ ଚ- ।
ପୁଦୀନମୁ ହୋତି ୱା ସସ୍ମାସୁ ନାମ୍ହି ଚ; ପୁମୁନୋ, ପୁମସ୍ସ; ପୁମୁନା, ପୁମାନା, ପୁମୁନା, ପୁମାନା; କମ୍ମୁନୋ, କମ୍ମସ୍ସ; କମ୍ମୁନା କମ୍ମସ୍ମା; କମ୍ମୁନା, କମ୍ମନା; ଠାମୁନୋ, ଠାମସ୍ସ;ଠାମୁନା, ଠାମସ୍ମା; ଠାମୁନା, ଠାମେନ; ଅଦ୍ଧୁନୋ, ଅଦ୍ଧସ୍ସ; ଅଦ୍ଧୁନା, ଅଦ୍ଧସ୍ମା;ଅଦ୍ଧୁନା, ଅଦ୍ଧନା ।
ୟୁୱା ସସ୍ସୱା ଇନୋ ହୋତି, ୟୁୱିନୋ, ୟୁୱସ୍ସ ।
ନୋତ୍ତାତୁମା- ।
ଅତ୍ତାତୁମେହି ସସ୍ସ ନୋ ହୋତି ୱା; ଅତ୍ତନୋ, ଅତ୍ତସ୍ସ; ଆତୁମନୋ, ଆତୁମସ୍ସ ।
ସୁହିସୁ ନକ- ।
ଅତ୍ତଆତୁମାନଂ ସୁହିସୁ ୱା ନକ ହୋତି; ଅତ୍ତନେସୁ, ଅତ୍ତେସୁ, ଆତୁମନେସୁ, ଆତୁମେସୁ; ଅତ୍ତନେହି, ଅତ୍ତେହି; ଆତୁମନେହି, ଆତୁମେହି–-କଥଂ ?ୱେରିନେସୂତି-ନକ ଇତି ୟୋଗୱିଭାଗା ।
ସ୍ମାସ୍ସନା ବ୍ରହ୍ମା ଚ- ।
ବ୍ରହ୍ମ ଅତ୍ତଆତୁମେହି ଚ ସ୍ମାସ୍ସ ନା ହୋତି; ବ୍ରହ୍ମୁନା, ଅତ୍ତନା, ଆତୁମନା ।
ଇମେତାନମେନାଣ୍ୱାଦେସେ ଦୁତିୟାୟଂ- ।
ଇମଏତସଦ୍ଦାନଂ କଥିତାନୁକଥନୱିସୟେ ଦୁତିୟାୟମେନାଦେସୋ ହୋତି; ଇମଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ୱିନୟମଜ୍ଝାପୟଅଥୋ ଏନଂ ଧମ୍ମମଜ୍ଝାପୟ, ଇମେ ଭିକ୍ଖୂ ୱିନୟମଜ୍ଝାପୟ ଅଥୋ ଏନେ ଧମ୍ମମଜ୍ଝାପୟ; ଏୱମେ ତସ୍ସ ଚ ୟୋଜନୀୟଂ ।
ସବ୍ବାସୁ ୱିଭତ୍ତିସୁକିସ୍ସକୋ ହୋତି; କୋ, କେ, କା, କାୟୋ, କଂ, କାନି, କେନେଚ୍ଚାଦି ।
କି ସସ୍ମିଂସୁୱାନିତ୍ଥିୟଂ- ।
ଅନିତ୍ଥିୟଂ କିସ୍ସ କି ୱା ହୋତି ସସ୍ମିଂସୁ; କିସ୍ସ, କସ୍ସ, କିସ୍ମିଂ, କସ୍ମିଂ; ଅନିତ୍ଥିୟନ୍ତି-କିଂ ? କୋ, କଂ ।
ଇମସ୍ସିଦଂ ୱା- ।
ଅଂସିସୁ ସହ ତେହିଇମସ୍ସିଦଂ ହୋତି ୱା ନପୁଂସକେ; ଇଦଂ, ଇମଂ; ଇଦଂ,ଇମଂ ।
ଅଂସିସୁ ସହ ତେହି ଅମୁସ୍ସ ଅଦୁଂ ହୋତି ୱା ନପୁଂସକେ; ଅଦୁଂ, ଅମୁଂ; ଅଦୁଂ, ଅମୁଂ ।
ସୁମ୍ଭାମ୍ଭସ୍ସାସ୍ମା-
ଅହ୍ମସ୍ସ ଅସ୍ମା ହୋତି ୱା ସୁମ୍ହି; ଭତ୍ତୀରସ୍ମାସୁ ସା ତୱ; ୱାତ୍ୱେୱ-ଅମ୍ହେସୁ ।
ନମ୍ହି ତିଚତୁନ୍ତମିତ୍ଥିୟଂ ତିସ୍ସଚତସ୍ସା- ।
ନମ୍ହି ତିଚତୁନ୍ନଂ ତିସ୍ସୱତସ୍ସା ହୋନ୍ତିତ୍ଥିୟଂ ୟଥାକ୍କମଂ; ତିସ୍ସନ୍ନଂ, ୱତସ୍ସନ୍ନଂ; ଇତ୍ଥିୟନ୍ତି-କିଂ ? ତିଣ୍ଣଂ, ଚତୁନ୍ନଂ ।
ତିସ୍ସୋଚତସ୍ସୋ ୟୋମ୍ହି ସୱିଭତ୍ତୀନଂ- । ୱିଭତ୍ତିସହିତାନଂ ତିୱତୁନ୍ନଂ ୟୋମ୍ହି ତିସ୍ସୋ ଚତସ୍ସୋ ହୋନ୍ତିତ୍ଥିୟଂ ୟଥାକ୍କମଂ; ତିସ୍ସୋ,ଚତସ୍ସୋ
ତୀଣିଚତ୍ତାରି ନପୁଂସକେ- ।
ୟୋମ୍ହିସୱିଭତ୍ତୀନଂ ତିଚତୁନ୍ନଂ ୟଥାକ୍କମଂତୀଣି ଚତ୍ତାରି ହୋନ୍ତି ନପୁଂସକେ; ତୀଣି, ଚତ୍ତାରି ।
ପୁମେ ତୟୋଚତ୍ତାରୋ- ।
ୟୋମ୍ହି ସୱିଭତ୍ତୀନଂ ତିଚତୁନ୍ନଂ ତୟୋଚତ୍ତାରୋ ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ ପୁଲ୍ଲିଙ୍ଗେ; ତୟୋ, ଚତ୍ତାରୋ ।
ଚତୁସଦ୍ଦସ୍ସ ସୱିଭତ୍ତିସ୍ସ ୟୋମ୍ଭି ଚତୁରୋ ୱା ହୋତି ପୁଲ୍ଲିଙ୍ଗେ; ଚତୁରୋ ଜନା ସଂୱିଧାୟ; କଥଂ ? ଚତୁରୋ ନିମିତ୍ତେନାଦ୍ଦସାସିନ୍ତି ଲିଙ୍ଗୱିପଲ୍ଲାସା ।
ମୟମସ୍ମାମ୍ହସ୍ସ- ।
ୟେୟାସ୍ୱମ୍ହସ୍ସ ସୱିଭତ୍ତିସ୍ସଅସ୍ମାକଂମମଂ ହୋନ୍ତି ୱା ୟଥାକ୍କମଂ; ଅସ୍ମାକଂ, ଅମ୍ହାକଂ; ମମଂ, ମମ ।
ସିମ୍ଭହଂ- ।
ସିମ୍ହି ଅମ୍ହସ୍ସ ସୱିଭତ୍ତିସ୍ସ ଅହଂ ହୋତି; ଅହଂ ।
ତୁମ୍ହସ୍ସ ତୁୱଂତ୍ୱମମ୍ହି ଚ- ।
ଅମ୍ହୀ ସିମ୍ହି ଚ ତୁହ୍ମସ୍ସ ସୱିଭତ୍ତିସ୍ସ ତୁୱଂତ୍ୱଂ ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; ତୁୱଂ, ତ୍ୱଂ ।
ତୟାତୟୀନଂ ତ୍ୱଂ ୱା ତସ୍ସ- ।
ତୁମ୍ହସ୍ସତୟାତୟୀନଂ ତକାରସ୍ସତ୍ୱ ହୋତି ୱା; ତ୍ୱୟା, ତୟା; ତ୍ୱୟି, ତୟି ।
ସ୍ମାମ୍ହି ତ୍ୱମ୍ହା- ।
ସ୍ମାମ୍ହି ତୁମ୍ହସ୍ସ ସୱିଭତ୍ତିସ୍ସ ତ୍ୱମ୍ହା ହୋତି ୱା; ପତ୍ତା ନିସ୍ସଂସୟଂ [ ] ତ୍ୱମ୍ହା–-ୱାତ୍ୱେୱ-ତ୍ୱୟା ।
ପଠମେ ୟୋମ୍ହି ନ୍ତନ୍ତୁନଂ ସୱିଭତ୍ତିନଂ ନ୍ତୋ ଇଚ୍ଚାଦେସୋ ୱା ହୋତି; ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ, ଗଚ୍ଛନ୍ତା; ଗୁଣୱନ୍ତୋ, ଗୁଣୱନ୍ତା ।
ତଂ ନମ୍ହି- ।
ନମ୍ହି ନ୍ତନ୍ତୁନଂ ସୱିଭତ୍ତିନଂ ତଂ ୱା ହୋତି; ଗଚ୍ଛତଂ, ଗଚ୍ଛନ୍ତାନଂ; ଗୁଣୱତଂ, ଗୁଣୱନ୍ତାନଂ ।
ତୋତାତିତା ସସ୍ମାସ୍ମିଂନାସୁ- ।
ସାଦିସୁନ୍ତନ୍ତୁନଂ ସୱିଭତ୍ତିନଂ ତୋତାତିତା ହୋନ୍ତି ୱା ୟଥାକ୍କମଂ; ଗଚ୍ଛତୋ, ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ସ; ଗୁଣୱତୋ, ଗୁଣୱନ୍ତସ୍ସ; ଗଚ୍ଛତା, ଗଚ୍ଛନ୍ତମ୍ହା; ଗୁଣୱତା, ଗୁଣୱନ୍ତମ୍ହା; ଗଚ୍ଛତି, ଗଚ୍ଛନ୍ତେ;ଗୁଣୱତି, ଗୁଣୱନ୍ତେ; ଗଚ୍ଛତା, ଗଚ୍ଛନ୍ତେନ; ଗୁଣୱତା, ଗୁଣୱନ୍ତେନ ।
ଟଟାଅଂ ଗେ- ।
ଗେ ପରେ ନ୍ତନ୍ତୁନଂ ସୱିଭତ୍ତୀନଂ ଟଟାଅଂ ଇଚ୍ଚାଦେସା ହୋନ୍ତି; ଭୋ ଗଚ୍ଛ, ଭୋ ଗଚ୍ଛା, ଭୋକ ଗଚ୍ଛଂ; ଭୋ ଗୁଣୱ, ଭୋ ଗୁଣୱା, ଭୋ ଗୁଣୱଂ ।
ୟୋମ୍ହି ଦ୍ୱିସ୍ସ ସୱିଭତ୍ତିସ୍ସ ଦୁୱେଦ୍ୱେ ହୋନ୍ତି ପଚ୍ଚେକଂ; ଦୁୱେ, ଦ୍ୱେ ।
ଦୁୱିନ୍ନଂ ନମ୍ହି ୱା- ।
ନମ୍ହି ଦ୍ୱିସ୍ସ ସୱିଭତ୍ତିସ୍ସ ଦୁୱିନ୍ନଂ ହୋତି ୱା; ଦୁୱିନ୍ନଂ, ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ।
ରାଜସ୍ସ ରଞ୍ଞଂ- ।
ନମ୍ହି ରାଜସଦ୍ଦସ୍ସସୱିଭତ୍ତିସ୍ସରଞ୍ଞଂ ହୋତି ୱା; ରଞ୍ଞଂ, ରଜାନଂ
ନାସ୍ମାସୁ ରଞ୍ଞା- ।
ନାସ୍ମାସୁ ରାଜସ୍ସ ସୱିଭତ୍ତିସ୍ସରଞ୍ଞା ହୋତି, ରଞ୍ଞା କତଂ, ରଞ୍ଞାନିସ୍ସଟଂ ।
ରଞ୍ଞୋରଞ୍ଞସ୍ସରାଜିନୋ ସେ- ।
ସେ ରାଜସ୍ସ ସୱିଭତ୍ତିସ୍ସ ରଞ୍ଞୋରଞ୍ଞସ୍ସରାଜିନୋ ହୋନ୍ତୀ; ରଞ୍ଞୋ, ରଞ୍ଞସ୍ସ, ରାଜିନୋ ।
ସ୍ମିମ୍ହି ରଞ୍ଞେରାଜିନି- ।
ସ୍ମିମ୍ହି ରାଜସ୍ସ ସୱିଭତ୍ତିସ୍ସ ରଞ୍ଞେରାଜିନି ହୋନ୍ତି; ରଞ୍ଞେ,ରାଜିନି ।
ସମାସେ ୱା- ।
ସମାସୱିସୟେ ଏତେ ଆଦେସା ରାଜସ୍ସୱା ହୋନ୍ତି; କାସିରଞ୍ଞା, କାସିରାଜେନ; କାସିରଞ୍ଞା, କାସିରାଜସ୍ମା; କାସିରଞ୍ଞୋ, କାସିରାଜସ୍ସ; କାସିରଞ୍ଞେ, କାସିରାଜେ ।
ସ୍ମିମ୍ହି ତୁମ୍ହାମ୍ହାନଂତୟିମୟି- ।
ସ୍ମିମ୍ହି ତୁମ୍ହଅମ୍ହସଦ୍ଦାନଂ ସୱିଭତ୍ତୀନଂ ତୟିମୟି ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; ତୟି,ମୟୟି ।
ଅମ୍ହି ତଂମଂତୱଂମମଂ- ।
ଅମ୍ହି ତୁମ୍ହଅମ୍ହସଦ୍ଦାନଂ ସୱିଭତ୍ତୀନଂ ତଂମଂତୱଂମମଂ ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; ତଂ, ମଂ, ତୱଂ, ମମଂ ।
ନାସ୍ମାସୁତୟାମୟା- ।
ନାସ୍ମାସୁ ତୁମ୍ହଅମ୍ହସଦ୍ଦାନଂ ସୱିଭତ୍ତୀନଂ ତୟାମୟା ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; ତୟା କତଂ, ମୟା କତଂ; ତୟା ନିସ୍ସଟଂ, ମୟା ନିସ୍ସଟଂ ।
ତୱମମତୁୟ୍ହଂମୟ୍ହଂ ସେ- ।
ସେତୁମ୍ହଅମ୍ହସଦ୍ଦାନଂ ସୱିଭତ୍ତୀନଂ ତୱମମତୁୟ୍ହଂମୟ୍ହଂ ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; ତୱ, ତୁୟ୍ହଂ; ମମ,ମୟ୍ହଂ ।
ଙଂଙକଂ ନମ୍ହି- ।
ନମ୍ହି ତୁମ୍ହଅମ୍ହସଦ୍ଦାନଂ ସୱିଭତ୍ତୀନଂ ଙଂଙାକଂ ହୋନ୍ତି ପଚ୍ଚେକଂ; ତୁମ୍ହଂ, ତୁମ୍ହାକଂ, ଅମ୍ହଂ, ଅମ୍ହାକଂ–-ୟଥାସଙ୍ଖ୍ୟମତ୍ର ନ ୱିୱଚ୍ଛତେ ।
ତୁମ୍ହଅମ୍ହସଦ୍ଦାନଂ ସୱିଭତ୍ତୀନଂ ପଚ୍ଚେକଂ ଙଂଙାକଂ ୱା ହୋନ୍ତି ୟୋମ୍ହି ଦୁତିୟେ; ତୁମ୍ହଂ’ତୁମ୍ହାକଂ, ତୁମ୍ହେ; ଅମ୍ହଂ,ଅମ୍ହାକଂ,ଅମ୍ହେ ।
ଅପାଦାଦୋ ପଦତେକୱାକ୍ୟେ- ।
ଇଦମଧିକତଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ; ପଜ୍ଜତେ’ନେନତ୍ଥୋତି-ପଦଂ, ସ୍ୟାଦ୍ୟନ୍ତଂ ତ୍ୟାଦ୍ୟାନ୍ତଞ୍ଚ; ପଦସମୂହୋ ୱାକ୍ୟଂ ।
ୟୋନଂହିସ୍ୱପଞ୍ଚମ୍ୟା ୱୋନୋ- ।
ଅପଞ୍ଚମିୟା ୟୋନଂହିସ୍ୱପାଦାଦୋ ୱତ୍ତମାନାନଂ ପଦସ୍ମା ପରେସଂ ଏକୱାକ୍ୟେ ଠିତାନଂ ତୁମ୍ହଅମ୍ହସଦ୍ଦାନଂ ସୱିଭତ୍ତୀନଂ ୱୋ ନୋ ହୋନ୍ତି ୱା ୟଥାକ୍କମଂ; ତିଟ୍ଠଥ ୱୋ, ତିଟ୍ଠଥ ତୁମ୍ହେ; ତିଟ୍ଠାମ ନୋ, ତିଟ୍ଠାମ ମୟଂ; ପସ୍ସତି ୱୋ, ପସ୍ସତି ତୁମ୍ହେ; ପସ୍ସତି ନୋ, ପସ୍ସତିଅମ୍ହେ; ଦୀୟତେ ୱୋ, ଦୀୟତେ ତୁମ୍ହଂ; ଦୀୟତେ ନୋ,
ଦୀୟତେ ଅମ୍ହଂ; ଧନଂ ୱୋ, ଧନଂ ତୁମ୍ହଂ; ଧନଂ ନୋ, ଧନଂ ଅମ୍ହଂ; କତଂ ୱୋ, କତଂ ତୁମ୍ହେହି; କତଂ ନୋ, କତଂ ଅମ୍ହେହି–-ଅପଞ୍ଚମ୍ୟାତି-କିଂ ?ନିସ୍ସଟଂ ତୁମ୍ହେହି, ନିସ୍ସଟଂ ଅମ୍ହେହି; ଅପାଦାଦୋତ୍ୱେୱ
‘‘ବଲଞ୍ଚ ଭିକ୍ଖୂନମନୁପ୍ପଦିନ୍ନଂ,
ତୁମ୍ହେହି ପୁଞ୍ଞଂ ପସୁତଂ ଅନପ୍ପକଂ’’ ।
ପଦତୋତ୍ୱେୱ- ତୁମ୍ହେ ତିଟ୍ଠଥ; ଏକୱାକ୍ୟେତ୍ୱେୱ- ଦେୱଦତ୍ତୋ ତିଟ୍ଠତି ଗାମେ, ତୁମ୍ହେ ତିଟ୍ଠଥନଗରେ; ସୱିଭତ୍ତୀନଂତ୍ୱେୱ- ଅରହତି ଧମ୍ମୋ ତୁମ୍ହାଦିନଂ; ଅରହତି ଧମ୍ମୋ ଅମ୍ହାଦିସାନଂ ।
ତେମେ ନାସେ- ।
ନାମ୍ହି ସେ ଚ ଅପାଦାଦୋ ୱତ୍ତମାନାନଂ ପଦସ୍ମା ପରେସଂ ଏକ ୱାକ୍ୟେ ଠିତାନଂ ତୁମ୍ହଅମ୍ଭସଦ୍ଦାନଂ ସୱିଭତ୍ତୀନଂ ତେମେ ୱା ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; କତଂ ତେ, କତଂ ତୟା; କତଂମେ, କତଂ ମୟା; ଦୀୟତେ ତେ, ଦୀୟତେ ତୱ; ଦୀୟତେ ମେ, ଦୀୟୟତେ ମମ; ଧନଂ ତେ, ଧନଂମେ, ଧନଂ ମମ ।
ଅନ୍ୱାଦେସେ- ।
କଥିତାନୁକଥନୱିସୟେ ତୁମ୍ହଅମ୍ହସଦ୍ଦାନମାଦେସା ନିଚ୍ଚଂ ଭୱନ୍ତି ପୁନବ୍ବିଧାନା; ଗାମୋ ତୁମ୍ହଂ ପରିଗ୍ଗହୋ, ଅଥୋ ଜନପଦୋ ୱୋ ପରିଗ୍ଗହୋ ।
ସପୁବ୍ବା ପଠମନ୍ତା ୱା- ।
ୱିଜ୍ଜମାନପୁବ୍ବସ୍ମା ପଠମନ୍ତା ପରେସଂ ତୁମ୍ହଅମ୍ହସଦ୍ଦାନମା ଦେସା ୱା ହୋନ୍ତି ଅନ୍ୱାଦେସେ’ପି; ଗାମେ ପଟୋ ତୁମ୍ହାକଂ, ଅଥୋ ନଗରେ କମ୍ବଲୋ ୱୋ; ଅଥୋ ନଗରେ କମ୍ବଲୋ ତୁମ୍ହାକଂ; ସପୁବ୍ବାତି-କିଂ ? ପଟୋ ତୁମ୍ହାକଂ, ଅଥୋ କମ୍ବଲୋ ୱୋ; ପଠ ମନ୍ତାତି-କିଂ-ପଟୋ ନଗରେ ତୁମ୍ହାକଂ, ଅଥୋ କମ୍ବଲୋ ଗାମେ ୱୋ ।
ନ ୱୱାହାହେୱୟୋଗେ- ।
ଚାଦୀହି ୟୋଗେ ତୁମ୍ହଅମ୍ହସଦ୍ଦାନମାଦେସା ନ ହୋନ୍ତି; ଗାମୋ ତୱ ଚ ପରିଗ୍ଗହୋ, ମମ ଚ ପରିଗ୍ଗହୋ; ଗାମୋ ତୱ ୱା ପରିଗ୍ଗହୋ, ମମ ୱା ପରିଗ୍ଗହୋ; ଗାମୋ ତୱହ ପରିଗ୍ଗହୋ, ମମହ ପରିଗ୍ଗହୋ; ଗାମୋ ତୱାହ ପରିଗ୍ଗହୋ, ମମାହ ପରିଗ୍ଗ ହୋ; ଗାମା ତୱେୱ ପରିଗ୍ଗହୋ, ମମେୱ ପରିଗ୍ଗହୋ; ଏୱଂ ସବ୍ବତ୍ଥ ଉଦାହରରିତବ୍ବଂ–-ୟୋଗେତି କିଂ ? ଗାମୋଚ ତେ ପରିଗ୍ଗହୋ, ନଗରଞ୍ଚ ମେ ପରିଗ୍ଗହୋ ।
ଦସ୍ସନତ୍ଥେନାଲୋଚନେ- ।
ଦସ୍ସନତ୍ଥେସୁ ଆଲୋଚନୱଜ୍ଜିତେସୁ ପୟୁଜ୍ଜମାନେସୁ ତୁମ୍ହ ଅମ୍ହସଦ୍ଦାନମାଦେସା ନ ହୋନ୍ତି; ଗାମୋ ତୁମ୍ହେ ଉଦ୍ଦିସ୍ସାଗତୋ, ଗାମୋ ଅମ୍ହେ ଉଦ୍ଦିସ୍ସାଗତୋ–-ଅନାଲୋଚନେତି-କିଂ ? ଗାମୋ ୱୋ ଆଲୋୱେତି, ଗାମୋ ନୋ ଆଲୋଚେତି ।
ଆମନ୍ତଣଂ ପୁବ୍ବମୱିଜ୍ଜମାନଂ ୱିୟ ହୋତି ତୁମ୍ହଅମ୍ହସଦ୍ଦାନ ମାଦେସୱିସୟେ; ଦେୱଦତ୍ତ ତୱ ପରିଗ୍ଗହୋ–-ଆମନ୍ତଣନ୍ତିକିଂ ? କମ୍ବଲୋ ତେ ପରିଗ୍ଗହୋ; ପୁବ୍ବନ୍ତି-କିଂ ?’ମୟେତଂ ସବ୍ବ ମକ୍ଖାତଂ ତୁମ୍ହାକଂ ଦ୍ୱିଜପୁଙ୍ଗୱା’ ପରସ୍ସ ହି [ ] ଅୱିଜ୍ଜମାନନ୍ତା ଅପାଦାଦୋତି-ପଟିସେଧୋନ ସିୟା ? ଇୱାତି-କିଂ ? ସୱନଂ[ ] ୟଥା ସିୟା ।
ନ ସାମଞ୍ଞୱଚନମେକତ୍ଥେ- ।
ସମାନାଧିକରଣେ ପରତୋ ସାମଞ୍ଞୱଚନମାମନ୍ତଣମସନ୍ତଂ ୱିୟ ନ ହୋତି; ମାଣୱକ ଜଟିଲକ ତେପରିଗ୍ଗହୋ–-ପରସ୍ସା ୱିଜ୍ଜମାନତ୍ତେ’ପି ପୁବ୍ବରୂପମୁପାଦାୟାଦେସୋ ହୋତି; ସାମଞ୍ଞ ୱଚନନ୍ତି-କିଂ ? ଦେୱଦତ୍ତ ମାଣୱକ ତୱ ପରିଗ୍ଗହୋ; ଏକତ୍ଥେତିକିଂ ? ଦେୱଦତ୍ତ ୟଞ୍ଞଦତ୍ତ ତୁମ୍ହଂ ପରିଗ୍ଗହୋ ।
ବହୁସୁ ୱତ୍ତମାନମାମନ୍ତଣଂ ସାମଞ୍ଞୱଚନମେକତ୍ଥେ ଅୱିଜ୍ଜମାନଂ ୱିୟ ୱା ନ ହୋତି; ବ୍ରାହ୍ମଣା ଗୁଣୱନ୍ତୋ ତୁମ୍ହାକଂ ପରିଗ୍ଗହୋ; ବ୍ରାହ୍ମଣା ଗୁଣୱନ୍ତୋ ୱୋ ପରିଗ୍ଗହୋ ।
ଇତି ମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାନେ ୱ୍ୟାକରଣେ ୱୁତ୍ତିୟଂ ସ୍ୟାଦିକଣ୍ଡୋ ଦୁତିୟୋ ।
ସ୍ୟାଦ୍ୟନ୍ତଂ ସ୍ୟାଦ୍ୟାନ୍ତେନ ସହେକତ୍ଥଂ ହୋତୀତି-ଇଦମଧିକତଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ; ସୋ ଚ ଭିନ୍ନତ୍ଥାନମେକତ୍ଥିଭାୱୋ ସମାସୋତି ୱୁଚ୍ଚତେ ।
ଅସଂଖ୍ୟଂ ୱିଭତ୍ତିସମ୍ପତ୍ତିସମୀପସାକଲ୍ୟାଭାୱୟଥା ପଚ୍ଛାୟୁଗପଦତ୍ଥେ- ।
ଅସଂଖ୍ୟଂ ସ୍ୟ୍ୟାଦ୍ୟନ୍ତଂ ୱିଭତ୍ୟାଦୀନମତ୍ଥେ ୱତ୍ତମାନଂ ସ୍ୟାଦ୍ୟନ୍ତେନ ସହେକତ୍ଥଂ ଭୱତି; ତତ୍ଥ ୱିଭତ୍ୟତ୍ଥେ ତାୱ-ଇତ୍ଥିସୁ କଥା ପୱତ୍ତା ଅଧିତ୍ଥି–-ସମ୍ପତ୍ତି ଦ୍ୱିଧା ଅତ୍ତସମ୍ପତ୍ତି ସମିଦ୍ଧି ଚସମ୍ପନ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମଂ ସବ୍ରହ୍ମଂ, ଲିଚ୍ଛୱୀନଂ; ସମିଦ୍ଧି ଭିକ୍ଖାନଂ ସୁଭିକ୍ଖଂ । ସମୀପେ-କୁମ୍ଭସ୍ସ ସମୀପମୁପକୁମ୍ଭଂ–-ସାକଲ୍ୟେ-ସତିଣମଜ୍ଝୋ ହରତି; ସାଗ୍ଗ୍ୟଧୀତେ–-ଅଭାୱୋ ସମ୍ବନ୍ଧିଭେଦା ବହୁୱିଧୋ; ତତ୍ର ଇଦ୍ଧାଭାୱେ-ୱିଗତା ଇଦ୍ଧି ସଦ୍ଦିକାନଂ ଦୁସ୍ସଦ୍ଦିକଂ; ଅତ୍ଥାଭାୱେ-ଅଭାୱୋ ମକ୍ଖିକାନଂ ନିମ୍ମକ୍ଖିକଂ; ଅତିକ୍କମାଭାୱେ-ଅତିଗତାନି ତିଣାନି ନିତ୍ତିଣଂ; ସମ୍ପତାଭାୱେ-ଅତିଗତଂ ଲହୁପାପୁରଣଂ ଅତି ଲହୁପାପୁରଣଂ; ଲହୁପାପୁରଣସ୍ସ ନାୟମୁପଭୋଗକାଲୋତି ଅତ୍ଥୋ । ୟୟଥାତ୍ଥୋ’ନେକୱିଧୋ; ତତ୍ର ୟୋଗ୍ଗତାୟଂ-ଅନୁରୂପଂ ସୁରୂପୋ ୱହତି; ୱିଚ୍ଛାୟଂ -ଅନ୍ୱଦ୍ଧମାସଂ; ଅତ୍ଥାନତିୱତ୍ତିୟଂ- ୟଥାସତ୍ତି; ସଦିସତ୍ତେ- ସଦିସୋ କିଖିୟା[ ] ସକିଖି; ଆନୁପୁବ୍ବିୟଂ- ଅନୁଜେଟ୍ଠଂ; ପଚ୍ଛାତ୍ଥେ [ -]ଅନୁରଥଂ; ୟୁଗପଦତ୍ଥେ-ସଚକ୍କଂ ନିଧି ।
ୟଥାସଦ୍ଦୋତୁଲ୍ୟତ୍ଥେ ୱତ୍ତମାନୋ ସ୍ୟାଦ୍ୟନ୍ତେନ ସହେକତ୍ଥୋ ନ ଭୱତି; ୟଥା ଦେୱଦତ୍ତୋ ତଥା ୟଞ୍ଞଦତ୍ତୋ ।
ୟାୱାୱଧାରଣେ- ।
ୟାୱସଦ୍ଦୋ’ୱଧାରଣେ ୱତ୍ତମାନୋ ସ୍ୟାଦ୍ୟନ୍ତେନ ସହେକତ୍ଥୋ ଭୱତି; ଅୱଧାରଣମେତ୍ତକତା ପରିଚ୍ଛେଦୋ; ୟାୱାମତ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଆମନ୍ତୟ; ୟାୱଜୀୱଂ–-ଅୱଧାରଣେତି-କିଂ, ୟାୱ ଦିନ୍ନଂତାୱ ଭୁତ୍ତଂ ନାୱଧାରୟାମି କିତ୍ତକଂ ମୟା ଭୁତ୍ତନ୍ତି ।
ପୟ୍ୟପାବହିତିରୋପୁରେପଚ୍ଛାୱା ପଞ୍ଚମ୍ୟା- ।
ପରିଆଦୟୋ ୱଞ୍ଚମ୍ୟନ୍ତେନ ସହେକତ୍ଥା ହୋନ୍ତି ୱା; ପରି ପବ୍ବତଂ ୱସ୍ସି ଦେୱୋ, ପରିପବ୍ବତା; ଅପପବ୍ବତଂ ୱସ୍ସି ଦେୱୋ, ଅପ ପବ୍ବତା; ଆପାଟଲିପୁତ୍ତଂ ୱସ୍ସିଦେୱୋ, ଆପାଟଲିପୁତ୍ତା; ବହିଗାମଂ, ବହିଗାମା; ତିରୋପବ୍ବତଂ, ତିରୋପବ୍ବତା; ପୁରେଭତ୍ତଂ, ପୁରେଭତ୍ତା; ପଚ୍ଛାଭତ୍ତଂ, ପଚ୍ଛାଭତ୍ତା–-ୱେତାଧିକାରୋ
ଅନୁସଦ୍ଦୋ ସାମୀପ୍ୟେ ଆୟାମେ ଚ ୱତ୍ତମାନୋ ସ୍ୟାଦ୍ୟନ୍ତେନ ସହେକତ୍ଥୋ ହୋତୀ ୱା; ଅନୁୱନମସନି ଗତା; ଅନୁଗଙ୍ଗଂ ବାରାଣସୀ–-ସମୀପାୟାମେସ୍ୱିତି-କିଂ, ରୁକ୍ଖମନୁୱିଜ୍ଜୋତତେ ୱିଜ୍ଜୁ ।
ତିଟ୍ଠଗ୍ୱାଦିନି- ।
ତିଟ୍ଠଗୁପ୍ପଭୁତୀନି, ଏକତ୍ଥିଭାୱୱିସୟେ ନିପାତୀୟନ୍ତେ;’ତିଟ୍ଠନ୍ତୀ ଗାୱୋ ୟସ୍ମିଂ କାଲେ’ତିଟ୍ଠଗୁ, କାଲୋ; ୱହଗ୍ଗୁ, କାଲୋ; ଆୟତିଗୱଂ, ଖଲେୟୱଂ, ଲୂନୟୱଂ, ଲୂୟମାନୟୱମିଚ୍ଚାଦି–-ୱ୍ୟନ୍ତୋ’ପେତ୍ଥ; କେସାକେସି; ଦଣ୍ଡାଦଣ୍ଡି–-ତଥା ୱେଲାପ୍ପଭାୱନତ୍ଥୋ’ପି; ପାତୋ ନହାନଂ ପାତନହାନଂ; ସାୟଂ ନହାନଂ ସାୟନହାନଂ; ପାତକାଲଂ, ସାୟକାଲଂ; ପାତମେଘଂ, ସାୟମେଘଂ; ପାତମଗ୍ଗଂ, ସାୟମଗ୍ଗଂ ।
ଓରେପରିପଟିପାରେମଜ୍ଝେହେଠୁଦ୍ଧାଧୋନ୍ତୋ ୱା ଛଟ୍ଠୀୟା- ।
ଓରାଦୟୋ ସଦ୍ଦା ଛଟ୍ଠିୟନ୍ତେନ ସହେକତ୍ଥା ୱା ହୋନ୍ତି; ଏକାରନ୍ତତ୍ତଂ ନିପାତନତୋ–-ଓରେଗଙ୍ଗଂ; ଉପରିସିଖରଂ; ପଟି ସୋତଂ; ପାରେୟମୁନଂ; ମଜ୍ଝେଗଙ୍ଗଂ; ହେଟ୍ଠାପାସାଦଂ; ଉଦ୍ଧଗଙ୍ଗଂ; ଅଧୋଗଙ୍ଗଂ; ଅନ୍ତୋପାସାଦଂ–-ପୁନ ୱାୱିଧାନା ଗଙ୍ଗାଓରମିଚ୍ଚା ଦିପି ହୋତି ।
ୟଦେତମତକ୍କନ୍ତମେକତ୍ଥଂ ତଂ ନପୁଂସକଲିଙ୍ଗଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ; ତଥା ୱେୱୋଦାହଟଂ; ୱା କ୍ୱଚି ବହୁଲାଧିକାରା–-ୟଥାପରିସଂ, ୟଥା ପରିସାୟ; ସକାୟ ସକାୟ ପରିସାୟାତି ଅତ୍ଥୋ ।
ଅମାଦି- ।
ଅମାଦିସ୍ୟାଦ୍ୟନ୍ତଂ ସ୍ୟାଦ୍ୟାନ୍ତେନ ସହ ବହୁଲମେକତ୍ଥଂ ହୋତି;’ଗାମଂ ଗତୋ’ ଗାମଗତୋ;’ମୁହୁତ୍ତଂ ସୁଖଂ’ ମୁହୁତ୍ତସୁଖଂ । ୱୁତ୍ତିୟେ ୱୋପପଦସମାସେ-କୁମ୍ଭକାରୋ; ସପାକୋ; ତନ୍ତୱାୟୋ; ଚରା ହରୋ–-ନ୍ତମାନକ୍ତୱନ୍ତୁହି ୱାକ୍ୟମେୱ; ଧମ୍ମଂ ସୁଣନ୍ତୋ; ଧମ୍ମଂ ସୁଣମାନୋ; ଓଦନଂ ଭୁତ୍ତୱା ।’
ରଞ୍ଞା ହତୋ’ ରାଜହତୋ;’ଅସିନା ଛିନ୍ନୋ’ ଅସିଚ୍ଛିନ୍ନୋ; ପିତୁସଦିସୋ; ପିତୁସମୋ; ସୁଖସହଗତଂ;’ଦଧିନା ଉପସିତ୍ତଂ ଭୋଜନଂ’ଦଧିଭୋଜନଂ;’ଗୁଳେନ ମିସ୍ସୋ ଓଦନୋ’ ଗୁଳୋଦନୋ । ୱୁତ୍ତି ପଦେନେୱୋପସିତ୍ତାଦିକ୍ରିୟାୟାଖ୍ୟାପନତୋ ନତ୍ଥାୟୁତ୍ତତ୍ଥତା ।
କ୍ୱୱି ୱୁତ୍ତିୟେୱ; ଉରଗୋ ପାଦପୋ–-କ୍ୱୱି ୱାକ୍ୟମେୱ; ଫରସୁନା ଛିନ୍ନୱା; ଦସ୍ସନେନ ପହାତବ୍ବା ।’
ବୁଦ୍ଧସ୍ସଦେୟ୍ୟଂ’ ବୁଦ୍ଧଦେୟ୍ୟଂ;’ୟୂପାୟ ଦାରୁ’ ୟୂପଦାରୁ;’ରଜନାୟ ଦୋଣି’ ରଜନଦୋଣି; ଇଧ ନ ହୋତି-ସଙ୍ଘସ୍ସ ଦାତବ୍ବଂ–-କଥଂ, ଏତଦତ୍ଥୋ ଏତଦତ୍ଥନ୍ତି-ଅଞ୍ଞପଦତ୍ଥେ ଭୱିସ୍ସତି ।’
ସୱରେହି ଭୟଂ’ ସୱରଭୟଂ; ଗାମନିଗ୍ଗତୋ, ମେଥୁନାପେତୋ । କ୍ୱଚି ୱୁତ୍ତିୟେୱ; କମ୍ମଜଂ, ଚିତ୍ତଜଂ–-ଇଧ ନ ହୋତି-ରୁକ୍ଖା ପତିତୋ ।’
ରଞ୍ଞୋ ପୁରିସୋ’ ରାଜପୁରିସୋ–-ବହୁଲାଧିକାରା ନ୍ତମାନ ନିଦ୍ଧାରିୟପୂରଣଭାୱତିତ୍ତତ୍ଥେହି ନ ହୋତି; ମମାନୁକୁବ୍ବଂ; ମମାନୁ କୁରୁମାନୋ; ଗୁନ୍ନଂ କଣ୍ହା ସମ୍ପନ୍ନଖୀରତମା; ସିସ୍ସାନଂ ପଞ୍ଚମୋ; ପଟସ୍ସ ସୁକ୍କତା–-କ୍ୱଚି ହୋତେୱ; ୱତ୍ତମାନସାମୀପ୍ୟଂ–-କଥଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ସ ସୁକ୍କା ଦନ୍ତାତି-ସାପେକ୍ଖତାୟ ନ ହୋତି–-ଇଧ ପନହୋତେୱ ଚନ୍ଦନଗନ୍ଧୋ; ନଦୀଘୋସୋ; କଞ୍ଞାରୂପଂ; କାୟସମ୍ଫସ୍ସୋ ?ଫଲରସୋତି [ –-]ଫଲାନଂତିତ୍ତୋ; ଫଲାନମାସିତୋ[ ] ଫଲାନଂ ସୁହିତୋ; ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ସୌଚ୍ଚଂ ଗେହନ୍ତି; ସାପେକ୍ଖ ତାୟ ନ ହୋତି–-ରଞ୍ଞୋପାଟଲିପୁତ୍ତକସ୍ସଧନନ୍ତି–-ଧନ ସମ୍ବନ୍ଧେ ଛଟ୍ଠୀତି ପାଟଲିପୁତ୍ତକୈନସମ୍ବନ୍ଧାଭାୱା ନହେସ୍ସତି; ରଞ୍ଞୋ’ଗୋୱ ଅସ୍ସୋ ଚ ପୁରିସୋ ଚା’ତି ଭୀନ୍ନତ୍ଥତାୟଂ [ ] ୱାକ୍ୟ ମେୱ–-’ରଞ୍ଞୋ ଗୱାସ୍ସପୁରିସା ରାଜଗୱାସ୍ସପୁରିସାତି ୱୁତ୍ତି ହୋତେୱେକତ୍ଥିଭାୱେ ।’ଦାନେସୋଣ୍ଡୋ’ ଦାନସୋଣ୍ଡୋ; ଧମ୍ମରତୋ; ଦାନଭିରତୋ–-କ୍ୱଚିୱୁତ୍ତିୟେୱ; କୁଚ୍ଛିସୟୋ; ଥଲଟ୍ଠୋ; ପଙ୍କଜଂ; ସରୋରୁହଂ ଇଧ ନ ହୋତି ଭୋଜନେ ମତ୍ତଞ୍ଞୁତା; ଇନ୍ଦ୍ରିୟେସୁ ଗୁତ୍ତଦ୍ୱାରତା; ଆସନେ ନିସିନ୍ନୋ ଆସନେ ନିସୀଦିତବ୍ବଂ ।
ୱିସେସନଂ ସ୍ୟାଦ୍ୟନ୍ତଂ ୱିସେସ୍ସେନ ସ୍ୟାଦ୍ୟାନ୍ତେନ ସମାନାଧିକରଣେନସହେକତ୍ଥଂ ହୋତି;’ନୀଲଞ୍ଚ ତଂ ଉପ୍ପଲଞ୍ଚେ’ତି ନିଲୁପ୍ପଲଂ,’ଛିନ୍ନଞ୍ଚ ତଂ ପରୂଳ୍ହଞ୍ଚେ’ତି ଛିନ୍ନପରୂଳ୍ହଂ; ସତ୍ଥିୱ ସତ୍ଥୀ,’ସତ୍ଥୀ ଚ ସାସାମା ଚେ’ତି ସତ୍ଥିସାମା; ସୀହୋୱ ସୀହୋ,’ମୁନି ଚ ସୋସୀହୋ ୱା’ତିମୁନିସୀହୋ;’ସୀଲମେୱ ଧନଂ’ ସୀଲଧନଂ–-କ୍ଚି ୱାକ୍ୟମେୱ, ପୁଣ୍ଣୋ ମନ୍ତାଣିପୁତ୍ତୋ; ଚିତ୍ତୋ ଗହପତି ।–-କ୍ୱଚି ୱୁତ୍ତିୟେୱ; କଣ୍ହସପ୍ପୋ; ଲୋହିତସାଲି । ୱିସେସନନ୍ତି-କିଂ ? ତଚ୍ଛକୋ ସପ୍ପୋ । ଏକତ୍ଥେନେତି-କିଂ ? କାଳମ୍ହା ଅଞ୍ଞୋ–-କଥଂ, ପତ୍ତ ଜୀୱିକୋ ଆପନ୍ନଜୀୱିକୋ[ ] ମାସଜାତୋତି-ଅଞ୍ଞପଦତ୍ଥେ ଭୱିସ୍ସତି ।
ନଞିଚ୍ଚେତଂ ସ୍ୟାଦ୍ୟନ୍ତଂ ସ୍ୟାଦ୍ୟନ୍ତେନ ସହେକତ୍ଥଂ ହୋତି; ନ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଅବ୍ରାହ୍ମଣୋ–-ବହୁଲାଧିକାରତୋ ଅସମତ୍ଥେହିପି କେହିଚି ହୋତି; ଅପୁନଗେୟ୍ୟା, ଗାଥା–-ଅନୋକାସଂ କାରେତ୍ୱା ଅମୂଲାମୂଲଂ ଗନ୍ତ୍ୱା–-ଈସକଳାରୋ ଈସପିଙ୍ଗଲୋତି-ସ୍ୟାଦି ସ୍ୟାଦିନେକତ୍ଥନ୍ତି ସମାସୋ; ୱାକ୍ୟମେୱ ୱାତିପ୍ପସଙ୍ଗାଭାୱା ।
କୁପାଦୟୋ ନିଚ୍ଚମସ୍ୟାଦିୱିଧିମ୍ହି- ।
କୁସଦ୍ଦୋ ପାଦୟୋ ଚ ସ୍ୟାଦ୍ୟନ୍ତେନ ସହେକତ୍ଥା ହୋନ୍ତି ନିଚ୍ଚଂ ସ୍ୟଦିୱିଧିୱିସୟତୋ’ଞ୍ଞତ୍ଥ;’କୁଚ୍ଛିତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ’ କୁବ୍ରାହ୍ମଣୋ,’ଈସକଂ ଉଣ୍ହଂ’ କଦୁଣ୍ହଂ; ପନାୟକୋ, ଅଭିସେକୋ, ପକରିତ୍ତ୍ୱା, ପକତଂ, ଦୁପ୍ପୁରିସୋ, ଦୁକ୍କତଂ, ସୁପୁରିସୋ, ସୁକତଂ, ଅଭିତ୍ଥୁତଂ, ଅତିତ୍ଥୁତଂ, ଆକଳାରୋ, ଆବଦ୍ଧୋ । ପାଦୟୋ ଗତାଦ୍ୟତ୍ଥେ ପଠମାୟ()’ ପଗତୋ ଆଚରିୟୋ’ ପାଚରିୟୋ; ପନ୍ତେୱାସୀ–-ଅଚ୍ଚାଦୟୋ କନ୍ତାଦ୍ୟତ୍ଥେ ଦୁତିୟାୟ;()’ଅତିକ୍କନ୍ତୋ ମଚ’ମତିମଞ୍ଚୋ; ଅତିମାଲୋ । ଅୱାଦୟୋ କୁଟ୍ଠାଦ୍ୟତ୍ଥେ ତତିୟାୟ;()’ଅୱକୁଟ୍ଠଂ କୋକିଲାୟ ୱନ’ମୱକୋକିଲଂ; ଅୱମୟୟୂରଂ । ପରିୟାଦୟୋ ଗିଲାନାଦ୍ୟତ୍ଥେ ଚତୁତ୍ଥିୟା; ()’ପରିଗିଲ ନୋ’ଜ୍ଝେନାୟ’ ପରିୟଜ୍ଝେନୋ–-ନ୍ୟାଦୟୋ କନ୍ନାଦ୍ୟତ୍ଥେ ପଞ୍ଚମିୟା()’ନିକ୍ଖନ୍ତୋକୋସମ୍ବିୟା’ ନିକ୍କୋସମ୍ବି–-ଅସ୍ୟାଦିୱିଧିମ୍ହୀତି କିଂରୁକ୍ଖମ୍ପତି ୱିଜ୍ଜୋତତେ ।
ଚୀପ୍ପଚ୍ଚୟନ୍ତୋ କ୍ରିୟତ୍ଥେହି ସ୍ୟଦ୍ୟନ୍ତେହି ସହେକତ୍ଥୋ ହୋତି; ମଲିନୀ କରିୟ ।
ଭୁସନାଦରାନାଦରେସ୍ୱଲଂସାସା- ।
ଭୁସନାଦିସ୍ୱତ୍ଥେସ୍ୱଲମାଦୟୋ ସଦ୍ଦା କ୍ରିୟାତ୍ଥେହି ସ୍ୟାଦ୍ୟନ୍ତେହି ସହେକତ୍ଥା ହୋନ୍ତି; ଅଲଂକରିୟ; ସକ୍କଚ୍ଚ; ଅସକ୍କଚ୍ଚ–-ଭୁସନାଦୀସୂତି-କିଂ ? ଅଲଂ ଭୁତ୍ୱା ଗତୋ; ସକ୍କତ୍ୱା ଗତୋ; ଅସକ୍କତ୍ୱା ଗତୋ; ପରିୟତ୍ତଂ ସୋଭନମସୋଭନନ୍ତି ଅତ୍ଥୋ ।
ଅଞ୍ଞେ ଚ ସଦ୍ଦା କ୍ରିୟତ୍ଥେହି ସ୍ୟାଦ୍ୟନ୍ତେହି ସହ ବହୁଲମେକତ୍ଥା ଭୱନ୍ତି; ପୁରୋଭୁୟ; ତିରୋଭୁୟ;ତିରୋକରିୟ; ଉରସିକରିୟ; ମନସିକରିୟ; ମଜ୍ଝେକରିୟ; ତୁଣ୍ହିଭୁୟ ।
ୱାନେକଞ୍ଞତ୍ଥେ- ।
ଅନେକଂ ସ୍ୟାଦ୍ୟନ୍ତମଞ୍ଞସ୍ସ ପଦସ୍ସତ୍ଥେ ଏକତ୍ଥଂ ୱା ହୋତି; ବହୂନି ଧନାନି ୟସ୍ସସୋ’ବହୁଧନୋ;’ଲମ୍ବା କଣ୍ଣା ୟସ୍ସ ସୋ’ ଲମ୍ବକଣ୍ଣୋ;’ୱଜିରଂ ପାଣିମ୍ହି ୟସ୍ସସୋ’ୟଂ’ ୱଜିରପାଣି;’ମତ୍ତାବହୱୋ ମାତଙ୍ଗା ଏତ୍ଥ’ ମତ୍ତବହୁମାତଙ୍ଗଂ, ୱନଂ;’ଆରୂଳ୍ହୋ ୱାନରୋୟଂ ରୁକ୍ଖଂ ସୋ’ ଆରୂଳ୍ହୱାନରୋ;’ଜିତାନି ଇନ୍ଦ୍ରିୟାନି ୟେନସୋ’ ଜିତିନ୍ଦ୍ରିୟୋ;’ଦିନ୍ନଂ ଭୋଜନଂ ୟସ୍ସସୋ’ ଦିନ୍ନଭୋଜନୋ;’ଅପଗତଂ କାଳକଂ ୟସ୍ମା ପଟା ସୋ’ୟ’ ମପଗତକାଳକୋ;’ଉପଗତାଦସ ୟେସଂ ତେ’ ଉପଦସା; ଆସନ୍ନଦସା; ଅଦୂରଦସା ? ଅଧିକ ଦସା;’ତୟୋ ଦସ ପରିମାଣମେସଂ) ତିଦସା–-କଥଂ, ଦସସଦ୍ଦୋସଂ ଖ୍ୟାନେ ୱତ୍ତତେ ପରିମାଣସଦ୍ଦସନ୍ନିଧାନା, ୟଥା-ପଞ୍ଚପରିମାଣ ମେସଂ’ ପଞ୍ଚକା ସକୁଣାତି; ଦ୍ୱେ ୱା ତୟୋ ୱାପରିମାଣମେସ’ଦ୍ୱତ୍ତୟୋ;ୱାସଦ୍ଦତ୍ଥେ ୱା-’ୱେ ୱା ତୟୋ ୱା’ ଦ୍ୱତ୍ତୟୋ–-’ଦକ୍ଖିଣସ୍ସା ଚ ପୁବ୍ବସ୍ସା ଚ ଦିସାୟ ୟଦନ୍ତରାଳଂ’ ଦକ୍ଖିଣପୁବ୍ବା, ଦିନା;’ଦକ୍ଖିଣା ୱସା ପୁବ୍ବା ଚା’ତି ୱା;’ସହ ପୁତ୍ତେନାଗତୋ’ ସପୁତ୍ତୋ ସଲୋମକୋ, ୱିଜ୍ଜମାନଲୋମକୋତି ଅତ୍ଥୋ ଏୱଂ ସପକ୍ଖକୋ; ଅତ୍ଥିଖୀରା, ବ୍ରାହ୍ମଣିତି-ଅତ୍ଥିସଦ୍ଦୋ ୱିଜ୍ଜମାନତ୍ଥେ ନିପାତୋ–-କ୍ୱଚି ଗତତ୍ଥତାୟ ପଦନ୍ତରାନମପ୍ପୟୋଗୋ, କଣ୍ଠଟ୍ଠା କାଳା ଅସ୍ସ କଣ୍ଠେକାଳୋ; [ ] ଓଟ୍ଠମୁଖମିଚ ମୁଖମସ୍ସଓଟ୍ଠମୁଖୋ; କେସସଙ୍ଘାତୋ ଚୂଳା ଅସ୍ସ କେସଚୂଳୋ; ସୁୱଣ୍ଣୱିକାରୋ ଅଲଙ୍କାରୋ ଅସ୍ସସୁୱଣ୍ଣାଲଙ୍କାରୋ;’ ପପତିତଂ ପଣ୍ଣମସ୍ସ’ ପପତିତପଣ୍ଣୋ, ପପଣ୍ଣୋ;’ଅୱିଜ୍ଜମାନା ପୁତ୍ତା ଅସ୍ସ’ ଅୱିଜ୍ଜମାନପୁତ୍ତୋ;’ନ ସନ୍ତି ପୁତ୍ତା ଅସ୍ସ’ ଅପୁତ୍ତୋ–-କ୍ୱଚି ନ ହୋତିପଞ୍ଚଭୁତ୍ତୱନ୍ତୋ ଅସ୍ସ, ଭାତୁନୋ ପୁତ୍ତୋ ଅସ୍ସ ଅତ୍ଥିତି ବହୁଲାଧିକାରତୋ ।
ତତ୍ଥ ଗହେତ୍ୱା ତେନ ପହରିତ୍ୱା ୟୁଦ୍ଧେ ସରୂପଂ- ।
ସତ୍ତମ୍ୟନ୍ତଂ ତତିୟନ୍ତଞ୍ଚ ସରୂପମନେକଂ ତତ୍ଥ ଗହେତ୍ୱା ତେନ ପହରିତ୍ୱା ୟୁଦ୍ଧେ’ଞ୍ଞପଦତ୍ଥେ ଏକତ୍ଥଂ ୱା ହୋତି;’କେସେସୁ ଚ କେସେସୁ ଚ ଗହେତ୍ୱା ୟୁଦ୍ଧମ୍ପୱତ୍ତଂ’ କେସାକେସି;’ଦଣ୍ଡେହି ଚ ଦଣ୍ଡେହି ଚ ପହରିତ୍ୱା ୟୁଦ୍ଧମ୍ପୱତ୍ତଂ’ ଦଣ୍ଡାଦଣ୍ଡି; ମୁଟ୍ଠାମୁଟ୍ଠି ‘‘ଚି ୱୀତି ହାରେ’ତି । ଚି ସମାସନ୍ତୋ [’]ଚିସ୍ମି । ନ୍ତ୍ୟାକାରୋ–-ତତ୍ଥ ତେନେତି-କିଂ ? କାୟଦ୍ୱ କାୟଦ୍ୱ [ ] ଗହେତ୍ୱା ୟୁଦ୍ଧଂ ପୱତ୍ତଂ; ଗହେତ୍ୱା ପହରିତ୍ୱାତି- କିଂ ? ରଥେ ଚ ରଥେ ଚ ଠତ୍ୱା ୟୁଦ୍ଧଂପୱତ୍ତଂ; ୟୁଦ୍ଧେତିକିଂ ? ହତ୍ଥେ ଚ ହତ୍ଥେ ଚ ଗହେତ୍ୱା ସଖ୍ୟଂ ପଚତ୍ତଂ; ସରୂପନ୍ତିକିଂ ? ଦଣ୍ଡେହି ଚ ମୁସଲେହିଚ ପହରିତ୍ୱା ୟୁଦ୍ଧଂ ପୱତ୍ତଂ ।
ଚତ୍ଥେ- ।
ଅନେକଂ ସ୍ୟାଦ୍ୟନ୍ତଂ ଚତ୍ଥେ ଏକତ୍ଥଂ ୱା ଭୱତି–-ସମୁଚ୍ଚୟୋ’ଣ୍ୱାଚୟୋ ଇତରୀତରୟୋଗୋ ସମାହାରୋ ଚ ଚସଦ୍ଦତ୍ଥା, ତତ୍ଥ ସମୁଚ୍ଚୟାଣ୍ୱାଚୟେସୁ ନେକତ୍ଥିଭାୱୋ ସମ୍ଭୱତି- ତେସୁ ହି ସମୁଚ୍ଚୟୋ ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞନିରପେକ୍ଖାନମତ୍ତପ୍ପଧାନାନଂ କତ୍ଥଚି କ୍ରିୟାୱିସେସେ ଚୀୟମାନତା-ୟଥା-ଧୱେ ଚ ଖଦିରେ ଚ ପଲାସେ ଚ ଛିନ୍ଦାତି; ଅନ୍ୱାଚୟୋୱ ୟତ୍ଥେକୋ ପଧାନଭାୱେନ ୱିଧିୟତେ ଅପରୋ ଚଗୁଣଭାୱେନ-ୟଥା-ଭିକ୍ଖଂ ଚର ଗାୱୋ ୱାନୟେତି–-ଇତରଞ୍ଚୟୟ ତୁ ସମ୍ଭୱତି, ତେସୁ ହି ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞସାପେକ୍ଖାନମୱ ୟୱଭେଦାନୁଗତୋ ଇତରୀତରୟୋଗୋ- ୟଥା- ସାରିପୁତ୍ତମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାନାତିଅସ୍ସାୱୟୱପ୍ପଧାନତ୍ତା ବହୁୱଚନମେୱ; ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞ ସାପେକ୍ଖାନମେୱ ତିରୋହିତାୱୟୱଭେଦୋ ସମୁଦାୟପ୍ପଧାନୋ ସମାହାରୋ-ୟଥା-ଛତ୍ତୁପାହନନ୍ତି-ଅସ୍ସ ପନ ସମୁଦାୟପ୍ପଧାନତ୍ତା ଏକୱଚନମେୱ; ତେ ଚ ସମାହାରୀତରୀତରୟୋଗା ବହୁଲଂ ୱିଧାନା ନିୟତୱିସୟାୟେୱ ହୋନ୍ତି, ତତ୍ରାୟଂ ୱିସୟୱିଭାଗୋ ନିରୁତ୍ତି ପିଟକାଗତୋ ।
ପାଣିତୁରିୟୟୋଗ୍ଗସେନଙ୍ଗାନଂ; ନିଚ୍ଚୱେରୀନଂ; ସଂଖ୍ୟାପରି ମାଣସଞ୍ଞାନଂ; ଖୁଦ୍ଦଜନ୍ତୁକାନଂ; ପଚନୱଦ୍ଧାଲାନଂ; ଚରଣସାଧାରଣାନଂ; ଏକ୍ଝାୟନପାୱଚନାନଂ; ଲିଙ୍ଗୱିସେସାନଂ; ୱିୱିଧୱିରୁଦ୍ଧାନଂ; ଦିସାନଂ; ନଦୀନଞ୍ଚ; ନିଚ୍ଚଂ ସମାହାରେକତ୍ଥଂ ଭୱତି ।
ତିଣରୁକ୍ଖପସୁସକୁଣଧନଧଞ୍ଞୱ୍ୟଞ୍ଜନଜନପଦାନଂୱା ଅଞ୍ଞେ ସମିତରୀତରୟୋଗୋୱ ।
ପାଣ୍ୟଙ୍ଗାନଂ–-ଚକ୍ଖୁସୋତଂ; ମୁଖନାସିକ; ହନୁଗୀୱଂ; ଛୱି ମଂସଲୋହିତଂ; ନାମରୂପଂ; ଜରାମରଣଂ;–-ତୁରିୟଙ୍ଗାନଂ–-ଅଲସତାଳମ୍ବରଂ;ମୁରଜଗୋମୁଖଂ; ସଂଖଦେଦ୍ଧିମଂ; [ ] ମଦ୍ଦୱିକପାଣୱିକଂ; ଗୀତୱାଦତଂ ?ସମ୍ମତାଳଂ–-ୟୋଗ୍ଗଙ୍ଗାନଂ–-ଫାଲପାଚନଂ; ୟୁଗନଙ୍ଗଲଂ–-ସେନଙ୍ଗାନଂ–-ଅସିସତ୍ତିତୋମରପିଣ୍ଡଂ;[ ] ଅସିଚମ୍ମଂ; ବୀଳାରମୂସିକଂ; କାକୋଲୂକଂ; ନାଗସୁପଣ୍ଣଂ–-ସଂଖ୍ୟାପରିମାଣ ସଞ୍ଞାନଂ–-ଏକକଦୁକଂ, ଦୁକତିକଂ; ତିକଚତୁକ୍କଂ, ଚତୁକ୍କପଞ୍ଚକଂ; ଦସେକାଦସକଂ –- ଖୁଦ୍ଦଜନ୍ତୁକାନଂ–-କୀଟପଟଙ୍ଗଂ; କୁତ୍ଥକିପିଲ୍ଲିକଂ; ଡଂସମକସଂ; ମକ୍ଖିକକିପିଲ୍ଲିକଂ–-ପୱନୱଦ୍ଧାଲାନଂ–-ଓରରବ୍ଗିକସୁକରିକଂ; ସାକୁନ୍ତିକମାଗୱିକଂ;ସପାକୱଦ୍ଧାଲଂ;ୱେନ
ରଥକାରଂ; ପୁକ୍କୁସଛୱଡାହକଂ–-ଚରଣସାଧାରଣାନଂ–-ଅତିସଭାରଦ୍ୱାଜଂ; କଠକାଲାପଂ; ସୀଲପଞ୍ଞାଣଂ; ସମଥୱିପସ୍ସନଂ; ୱିଜ୍ଜାଚରଣଂ–-ଏକଜ୍ଝାୟନପାୱଚନାନଂ–-ଦୀଘମଜ୍ଝିମଂ; ଏକୁତ୍ତରସଂୟୁତ୍ତକଂ; ଖନ୍ଧକୱିଭଙ୍ଗଂ–-ଲିଙ୍ଗୱିସେସାନଂ–-ଇତ୍ଥିପୁମଂ; ଦାସିଦାସଂ; ଚୀୱରପିଣ୍ଡପାତସେନାସନଗିଲାନପଚ୍ଚୟଭେସଜ୍ଜପରରିକ୍ଖାରଂ; ତିଣକଟ୍ଠସାଖାପଲାସଂ; ‘‘ଲାଭୀ ହୋତି ଚୀୱରପିଣ୍ଡପାତସେନାସନଗିଲାନପଚ୍ଚୟଭେସଜ୍ଜପରିକ୍ଖାରାନ‘‘ନ୍ତିପି ଦିସ୍ସତି–-ୱିୱିଧୱିରୁଦ୍ଧାନଂ–-କୁସଲାକୁସଲଂ; ସାୱଜ୍ଜାନୱଜ୍ଜଂ; ହୀନପ୍ପଣିତଂ; କଣ୍ଭସୁକ୍କଂ; ଛେକପାପକଂ; ଅଧରୁତ୍ତରଂ–-ଦିସାନଂ–-ପୁବ୍ବାପରଂ; ଦକ୍ଖିଣୁତ୍ତରଂ; ପୁବ୍ବଦକ୍ଖିଣଂ; ପୁବ୍ବୁତ୍ତରଂ; ଅପର ଦକ୍ଖିଣଂ; ଅପରୁତ୍ତରଂ–-ନଦୀନଂ–-ଗଙ୍ଗାୟମୁନଂ, ମହୀସରଭୁ ।
ତିଣୱିସେସାନଂ–-କାସକୁସଂ, କାସକୁସା; ଉସୀରବୀରଣଂ, ଉସୀ ରବୀରଣା; ମୁଜବବ୍ବଜଂ, ମୁଞ୍ଜବବ୍ବଜା–-ରୁକ୍ଖୱସେସାନଂ–-ଖଦିରପଲାସଂ, ଖଦିରପଲାସା; ଧୱାସ୍ସକଣ୍ଣଂ, ଧୱାସ୍ସକଣ୍ଣା; ପିଲକ୍ଖନିଗ୍ରୋଧଂ, ପିଲକ୍ଖନଗ୍ରୋଧା; ଅସ୍ସତ୍ଥକପିତ୍ଥନଂ, ଅସ୍ସତ୍ଥ କପିତ୍ଥନା; ସାକସାଲଂ, ସାକସାଲା–-ପସୁୱିସେସାନଂ–-ଗଜ ଗୱଜଂ,ଗଜଗୱଜା; ଗୋୱହିସଂ, ଗୋମହିସା;ଏଣେୟ୍ୟଗୋମହିସଂ, ଏଣେୟ୍ୟଗୋମହିସା; ଏଣେୟ୍ୟୱରାହଂ, ଏଣେୟ୍ୟୱରାହା; ଅଜେ
ଳକଂ, ଅଜେଳକା; କୁକ୍କୁରସୂକରଂ, କୁକ୍କୁରସୂକରା; ହତ୍ଥିଗୱାସ୍ସ ୱଳୱଂ, ହତ୍ଥିଗୱାସ୍ସୱଳୱା–-ସକୁଣୱିସେସାନଂ–-ହଂସବଲାୱଂ, ହଂସବଲାୱା; କାରଣ୍ଡୱୱକ୍କୱାକଂ, କାରଣ୍ଡୱୱକ୍କୱାକା; ବକବଲାକଂ, ବକବଲାକା–-ଧନାନଂ–-ହିରଞ୍ଞସୁୱଣ୍ଣଂ, ହିରଞ୍ଞ ସୁୱଣ୍ଣା;ମଣିସଂଖମୁତ୍ତାୱେଫଫରିୟଂ, ମଣିସଂଖମୁତ୍ତାୱେଳୁରିୟା; ଜାତରୂପରଜତଂ, ଜାତରୂପରଜତା–-ଧଞ୍ଞାନଂ–-ସାଲିୟୱକଂ, ସାଲିୟୱକା; ତିଲମୁଗ୍ଗମାସଂ, ତିଲମଗ୍ଗମାସା; ନିପ୍ଫାୱକୁଲତ୍ଥଂ, ନିପ୍ଫାୱକୁଲତ୍ଥା–-ବ୍ୟଞ୍ଜନାନଂ–-ସାକସୁୱଂ, ସାକସୁୱା; ଗବ୍ୟମାହିସଂ, ଗବ୍ୟମାହିସା; ଏଣେୟ୍ୟୱାରାହଂ, ଏଣେୟ୍ୟୱାରାହା; ମିଗମାୟୂରଂ, ମିଗମାୟୂରା–-ଜନପଦାନଂ–କାସିକୋସଲଂ, କାସିକୋସଲା; ୱଜ୍ଜିମଲ୍ଲଂ, ୱଜ୍ଜିମଲ୍ଲା; ଚେତିୱୀସଂ, ଚେତିୱୀସା; ମଚ୍ଛସୁରସେନଂ, ମଚ୍ଛସୂରସେନା; କୁରୁପଞ୍ଚାଲଂ, କୁରୁପଞ୍ଚାଲା ।
ଇତରୀତରୟୋଗୋ-ୟଥା-ୱନ୍ଦିମସୂରିୟା, ସମଣବ୍ରାହ୍ମଣା, ମାତାପିତରୋ, ଇଚ୍ଚାଦି, ଏତସ୍ମିଂ ଏକତ୍ଥିଭାୱକଣ୍ଡେ ୟଂ ୱୁତ୍ତଂ ପୁବ୍ବଂ ତଦେୱ ପୁବ୍ବଂ ନିପତତି କମାତିକ୍କମେ ପୟୋଜନାଭାୱା କ୍ୱୱି ୱିପଲ୍ଲାସୋ’ପି ହୋତି ବହୁଲାଧିକାରତୋ ।’ ଦନ୍ତାନଂ ରାଜା’ ରାଜଦନ୍ତୋ । କତ୍ଥଚି କମମ୍ପଚ୍ଚନାଦରା ପୁବ୍ବକାଲସ୍ସାପି ପରନିପାତୋ । ଲିତ୍ତୱାସିତୋ, ନଗ୍ଗମୁସିତୋ, ସିତ୍ତସମ୍ମଟ୍ଠୋ, ଭଟ୍ଠଲୁଞ୍ଚିତୋ–-ଚତ୍ଥେ ୟଦେକତ୍ଥଂ ତତ୍ଥ କେଚି ପୁବ୍ବପଦଂ ବହୁଧା ନିୟମେନ୍ତି ତଦିହ ୱ୍ୟଭିୱାରଦସ୍ସନା ନ ୱୁତ୍ତନ୍ତି ଦଟ୍ଠବ୍ବଂ ।
ୱତ୍ଥେ ସମାହାରେ ୟଦେକତ୍ଥଂ ତନ୍ନପୁଂସକଲିଙ୍ଗମ୍ହୱତି; ତଥା ୱେୱୋଦାହଟଂ–-କତ୍ଥଚି ନ ହୋତି ସଭାପରିସାୟାତି ଞାପକା; ଆଧି ପଚ୍ଚପରିୱାରୋ; ଛନ୍ଦପାରିସୁଦ୍ଧି; ପଟିସନ୍ଧିପ୍ପୱତ୍ତିୟଂ ।
ସଂଖ୍ୟାଦି- ।
ଏକତ୍ଥେ ସମାହାରେ ସଂଖ୍ୟାଦି ନପୁଂସକଲିଙ୍ଗମ୍ଭୱତି; ପଞ୍ଚଗୱଂ; ଚତୁପ୍ପଥଂ–-ସମାହାରସ୍ସେକତ୍ତା ଏକୱଚନମେୱ ହୋତି; ସମାହାରେତ୍ୱେୱ-ପଞ୍ଚକପାଲୋ, ପୂୱୋ; ତିପୁତ୍ତୋ ।
କ୍ୱଚେକତ୍ତଞ୍ଚ ଛଟ୍ଠିୟା- ।
ଛଟ୍ଠିୟେକତ୍ଥେ କ୍ୱଚି ନପୁଂସକତ୍ତଂ ହୋତେକତ୍ତଞ୍ଚ;’ସଲଭାନଂ ଛାୟା’ ସଲହଚ୍ଛାୟଂ; ଏୱଂ’ସକୁନ୍ତାନଂ ଛାୟା’ ସକୁନ୍ତଚ୍ଛାୟଂ;
ପାସାଦଚ୍ଛାୟୟଂ, ପାସାଦଚ୍ଛାୟୟା; ଘରଚ୍ଛାୟୟଂ, ଘରଚ୍ଛାୟା । ଅମନୁସ୍ସା ସଭାୟ ନପୁଂସକେକତ୍ତମ୍ଭୱତି; ବ୍ରହ୍ମସଭଂ; ଦେୱସଭଂ; ଇନ୍ଦସଭଂ; ୟକ୍ଖସଭଂ; ସରଭସଭଂ–-ମନୁସ୍ସସଭାୟଂ–-ଖତ୍ତିୟସଭା, ରାଜସଭା ଇଚ୍ଚେୱମାଦି–-କ୍ୱଚୀତି କିଂ ?ରାଜପୁରିସୋ ।
ସ୍ୟାଦିସୁ ରସ୍ସୋ- ।
ନପୁଂସକେ ୱତ୍ତମାନସ୍ସ ରସ୍ସୋ ହୋତି ସ୍ୟାଦିସୁ; ସଲଭଚ୍ଛାୟଂ–-ସ୍ୟାଦିସୂତି-କିଂ ?ସଲଭଚ୍ଛାୟେ ।
ଅନ୍ତଭୁତସ୍ସାପ୍ପଧାନସ୍ସଘପସ୍ସସ୍ୟାଦିସୁରସ୍ସୋହୋତି; ବହୁମାଲୋ, ପୋସୋ; ନିକ୍କୋସମ୍ବି; ଅତିୱାମୋରୁ–-ଅନ୍ତସ୍ସାତି-କିଂ ? କଞ୍ଞାପିୟୋ; ଅପ୍ପଧାନସ୍ସାତି-କିଂ ? ରାଜକୁମାରୀ; ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୂ ।
ଗୋସ୍ସୁ- ।
ଅନ୍ତଭୁତସ୍ସାପ୍ପଧାନସ୍ସ ଗୋସ୍ସ ସ୍ୟାଦିସୁ ଉ ହୋତି; ଚିତ୍ତଗୁ–-ଅପ୍ପଧାନସ୍ସାତ୍ୱେୱ - ସୁଗୋ;ଅନ୍ତସ୍ସାତ୍ୱେଚଗୋକୁଲଂ ।
ଇତ୍ଥିୟମତ୍ୱା- ।
ଇତ୍ଥିୟଂ ୱତ୍ତମାନତୋ ଅକାରନ୍ତତୋ ନାମସ୍ମା ଆପ୍ପଚ୍ଚୟୋ ହୋତି, ଧମ୍ମଦିନ୍ନା ।
ନଦାଦୀହି ଇତ୍ଥିୟଂ ଣ୍ଡୀପ୍ପଚ୍ଚୟୋ ହୋତି; ନଦୀ, ମହୀ, କୁମାରୀ, ତରୁଣୀ, ୱାରୁଣୀ, ଗୋତମୀ ।
ଗୋତୋ ୱା() ।
ଗାୱୀ, ଗୋ; ଆକତିଗଣୋ’ୟଂ–-ଙକାରୋ ‘‘ନ୍ତନ୍ତୁନଂ ଙିମ୍ହି ତୋ ୱା‘‘ତି । ୱିସେସନତ୍ଥୋ ।
ୟକ୍ଖାଦିତ୍ତ୍ୱିତୀ ଚ- ।
ୟକ୍ଖାଦିତୋ ଇତ୍ଥିୟମିନୀ ହୋତି ଙୀ ଚ; ୟକ୍ଖିନୀ, ୟକ୍ଖି; ନାଗିନୀ, ନାଗୀ; ସୀହିନୀ, ସୀହୀ ।
ଆରାମିକାଦୀହି- ।
ଆରାମିକାଦିତୋ ଇନୀ ହୋତିତ୍ଥିୟଂ; ଆରାମିକିନୀ; ଅନନ୍ତରାସିକିନୀ; ରାଜିନୀ ।
ସଞ୍ଞାୟଂ ମାନୁସୋ() ।
ମାନୁସିନୀ; ଅଞ୍ଞତ୍ର ମାନୁସୀ ।
ୟୁୱଣ୍ଣୋହି ନୀ- ।
ଇତ୍ଥିୟମିୱଣ୍ଣୁୱଣ୍ଣନ୍ତେହି ନୀ ହୋତି ବହୁଲଂ; ସଦାପୟତ ପାଣିନୀ; ଦଣ୍ଡିନୀ; ଖତ୍ତବନ୍ଧୁନୀ; ପରଚିତ୍ତୱିଦୁନୀ–-ମାତୁ ଆଦିତୋ କସ୍ମା ନ ହୋତି ? ଇତ୍ଥିପ୍ପଚ୍ଚୟଂ ୱିନାପି ଇତ୍ଥତ୍ତାହି ଧାନତୋ ।
କ୍ତିମ୍ହାଞ୍ଞତ୍ଥେ- ।
କ୍ତିମ୍ହାଞ୍ଞତ୍ଥେୟେୱ ଇତ୍ଥିୟଂ ନୀ ହୋତି ବହୁଲଂ; ସାହଂ ଅହିଂସାରତିନୀ; ତସ୍ସା ମୁଟ୍ଠସ୍ସତିନିୟା; ସା ୱଚ୍ଛଗିଦ୍ଧିନୀ–-ଅଞ୍ଞତ୍ଥେତି-କିଂ ? ଧମ୍ମରତି ।
ଘରଣୀପ୍ପଭୁତୟୋ ନୀପ୍ପଚ୍ଚୟନ୍ତା ସାଧୱୋ ଭୱନ୍ତି; ଘରଣୀ; ପୋକ୍ଖରଣୀ; ଈସ୍ସତ୍ତଂ ନିପାତନା ।
ଆଚରିୟା ୱା ୟଲୋପୋ ଚ(); ଆଚରିନୀ; ଆଚରିୟା ।
ମାତୁଲାଦିତ୍ୱାନୀ ଭରିୟାୟଂ- ।
ମାତୁଲାଦିତୋ ଭରିୟାୟମାନୀ ହୋତି; ମାତୁଲାନୀ; ୱରୁଣାନୀ; ଗହପତାନୀ; ଆଚରିୟାନୀ ।
ଅଭରିୟାୟଂ ଖତ୍ତିୟା ୱା() ଖତ୍ତିୟାନୀ; ଖତ୍ତିୟା –-ନଦା ଦୀପାଠା ଭରିୟାୟନ୍ତୁ ଖତ୍ତିୟୀ ।
ଉପମାସଂହିତସହିତସଞ୍ଞତସହସଫୱାମଲକ୍ଖଣାଦିତୁରୁତୁ- ।
ଊରୁସଦ୍ଦା ଉପମାନାଦିପୁବ୍ବା ଇତ୍ଥିୟମୂ ହୋତି; କରହୋରୂ; ସଂହିତୋରୂ; ସହିତୋରୂ; ସଞ୍ଞତୋରୂ; ସହୋରୂ; ସଫୋରୂ; ୱାମୋ ରୂ; ଲକ୍ଖଣୋରୂ–-’ଊ’ତି-ୟୋଗୱିଭାଗା ଊ; ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୁ ।
ୟୁୱାତି - ।
ୟୁୱସଦ୍ଦତୋତି ହୋତିତ୍ଥିୟଂ; ୟୁୱତି ।
ନ୍ତନ୍ତୁନଂ ଙୀମ୍ହି ତୋ ୱା- ।
ଙୀମ୍ହି ନ୍ତନ୍ତୁନଂ ତୋ ୱା ହୋତି; ଗଚ୍ଛତୀ, ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ; ସୀଲୱତୀ, ସୀଲୱନ୍ତୀ ।
ଭୱତୋ ଭୋତୋ- ।
ଙୀମ୍ହି ଭୱତୋ ଭୋତାଦେସୋ ହୋତି ୱା; ଭୋତୀ; ଭୱନ୍ତୀ ।
ଗୋସ୍ସାୱଙି- ।
ଗୋସଦ୍ଦସ୍ସ ଙୀମ୍ହାୱଙି ହୋତି; ଗାୱୀ ।
ପୁଥୁସ୍ସପଥୱପୁଥୱା- ।
ଙୀମ୍ହି ପୁଥୁସ୍ସ ପଥୱପୁଥୱା ହୋନ୍ତି; ପଥୱୀ; ପୁଥୱୀ ।–-ଠେ ପଥୱୀ ।
ସମାସନ୍ତୋ ଅ ଇତି ୱାଧିକରୀୟନ୍ତି ।
ପାପାଦୀହି ଭୁମିୟା- ।
ପାପାଦୀହି ପରା ୟା ଭୁମି ତସ୍ସା ସମାସନ୍ତୋ ଅ ହୋତି; ପାପ ଭୁମିଂ; ଜାତିଭୁମଂ ।
ସଂଖ୍ୟାହି- ।
ସଂଖ୍ୟାହି ପରା ୟା ଭୁମି ତସ୍ସା ସମାସନ୍ତୋ ଅ ହୋତି; ଦ୍ୱିଭୁମଂ; ତିଭୁମଂ
ନଦୀଗୋଦାୱରୀନଂ- ।
ସଂଖ୍ୟାହି ପରାସଂ ନଦୀଗୋଦାୱରୀନଂ ସମାସନ୍ତୋ ଅ ହୋତି; ପଞ୍ଚନଦଂ, ସତ୍ତଗୋଦାୱରଂ ।
ଅସଂଖ୍ୟେହି ଚାଙ୍ଗୁଲ୍ୟାନଞ୍ଞାସଂଖ୍ୟତ୍ଥେସୁ- ।
ଅସଂଖ୍ୟେହି ସଂଖ୍ୟାହି ଚ ପରାୟ ଅଙ୍ଗୁଲ୍ୟା ସମାସନ୍ତୋ ଅହୋତି ନୋ ଚେ ଅଞ୍ଞପଦତ୍ଥେ ଅସଂଖ୍ୟତ୍ଥେୱ ସମାସୋ ୱତ୍ତିତେ ।’ନିଗ୍ଗତମଙ୍ଗୁଲୀହି’ ନିରଙ୍ଗୁଲଂ; ଅଚ୍ଚଙ୍ଗୁଲଂ; ଦ୍ୱେ ଅଙ୍ଗୁଲିୟୋ ସମାହଟା’ଦ୍ୱଙ୍ଗୁଲଂ–-ଅନଞ୍ଞାସଂଖ୍ୟତ୍ଥେସୂତି-କିଂ ? ପଞ୍ଚଙ୍ଗୁଲିହତ୍ଥୋ; ଉପଙ୍ଗୁଲି–-କଥଂ, ଦ୍ୱ୍ଞଙ୍ଗୁଲୀ ପମାଣମସ୍ସାତି ଦ୍ୱଙ୍ଗୁଲନ୍ତି-ନାତୁ ସମାସୋ’ଞ୍ଞପଦତ୍ଥେ ୱିହିତୋ ମତ୍ତାଦୀନଂ ଲୋପେ କତେ ତତ୍ଥୱତ୍ତତେ; ଅଙ୍ଗୁଲସଦ୍ଦୋୱା ପମାଣୱାଚୀସଦ୍ଦନ୍ତରଂ–-ୟଥାସେନାଙ୍ଗୁଲପ୍ପମାଣେନ ଅଙ୍ଗୁଲାନଂ ସତଂ ପୁଣ୍ଣଂ ଚତୁଦ୍ଦସ ୱା ଅଙ୍ଗୁଲାନୀତି ।
ଦୀଘାଦୀହି ଅସଂଖ୍ୟେହି ସଂଖ୍ୟାହି ଚ ପରାୟ ରତ୍ତିୟା ସମାସନ୍ତୋ ଅ ହୋତି; ଦୀଘରତ୍ତଂ; ଅହୋରତ୍ତଂ; ୱସ୍ସାରତ୍ତଂ; ପୁବ୍ବରତ୍ତଂ; ଅପରରତ୍ତଂ; ଅଡ୍ଢରତ୍ତଂ;’ଅତିକ୍କନ୍ତୋ ରତ୍ତିଂ’ ଅତିରତ୍ତୋ;’ଦ୍ୱେ ରତ୍ତୀ ସମାହଟା’ ଦ୍ୱିରତ୍ତଂ–-ୱା କ୍ୱଚି ବହୁଲାଧିକାରାଏକରତ୍ତଂ; ଏକରତ୍ତି–-ଅନଞ୍ଞାସଂଖ୍ୟତ୍ଥେସୁତ୍ୱେୱ-ଦୀଘରତ୍ତି, ହେମନ୍ତୋ; ଉପରତ୍ତି–-କ୍ୱଚି ହୋତେୱ ବହୁଲଂ ୱିଧାନା;ୟଥାରତ୍ତଂ ।
ଗୋସଦ୍ଦା ଅଲୋପୱିସୟା ସମାସନ୍ତୋ ଅହୋତି ନ ୱେ ୱତ୍ଥେ ସମାସୋ ଅଞ୍ଞପଦତ୍ଥେ ଅସଂଖ୍ୟ୍ୟତ୍ଥେ ଚ; ରାଜଗୱୋ; ପରମଗୱୋର ପଞ୍ଚଗୱଧନୋ; ଦସଗୱଂ–-ଅଲୋପେତି-କିଂ ?ପଞ୍ଚହି ଗୋହି କୀତୋ ପଞ୍ଚଗୁ; ଅଚତ୍ଥେତି-କିଂ ? ଅଜସ୍ସଗାୱୋ –-ଅନଞ୍ଞାସଂଖ୍ୟତ୍ଥେସୁତ୍ୱେୱ-ଚିତ୍ତଗୁ;ଉପଗୁ ।
ରତ୍ତିନ୍ଦିୱଦାରଗୱଚତୁରସ୍ସା- ।
ଏତେ ସଦ୍ଦା ଅ ଅନ୍ତା ନିପଚ୍ଚନ୍ତେ;’ରତ୍ତୋ ଚ ଦିୱା ଚ’ ରତ୍ତିନ୍ଦିୱଂ;’ ରତ୍ତି ଚ ଦିୱା ଚ’ରତ୍ତିନ୍ଦିୱଂ;’ଦାରା ଚ ଗାୱୋ ଚ’ ଦାରଗୱଂ;’ ୱତସ୍ସୋ ଅସ୍ସିୟୋ ଅସ୍ସ’ ଚତୁରସ୍ସୋ ।
ଅନୁଗୱନ୍ତି ନିପଚ୍ଚତେ ଆୟାମେ ଗମ୍ୟମାନେ; ଅନୁଗୱଂ, ସକଟଂ–-ଆୟାମେତି-କିଂ ? ଗୁନ୍ନଂ ପଚ୍ଛା ଅନୁଗୁ ।
ଅକ୍ଖିସ୍ମାଞ୍ଞତ୍ଥେ- ।
ଅକ୍ଖିସ୍ମା ସମାସନ୍ତୋ ଅ ହୋତି ଅଞ୍ଞତ୍ଥେ ଚେ ସମାସୋ; ୱିସାଲକ୍ଖୋ ।
ଦାରୁମ୍ଭ୍ୟଙ୍ଗୁଲ୍ୟା- ।
ଅଙ୍ଗୁଲନ୍ତା ଅଞ୍ଞପଦତ୍ଥେ ଦାରୁମ୍ହି ସମାସନ୍ତୋ ଅ ହୋତି; ଦ୍ୱଙ୍ଗୁଲଂ, ଦାରୁ; ପଞ୍ଚଙ୍ଗୁଲଂ–-ଅଙ୍ଗୁଲିସଦିସାୱୟୱଂ ଧଞ୍ଞାଦୀନଂ ୱୀକ୍ଖେପକଂ ଦାରୂତି ୱୁଚ୍ଚତେ–-ପମାଣେ ତୁ ପୁବ୍ବେ ୱିୟ ସିଦ୍ଧଂ; ସଖରାଜସଦ୍ଦାଅକାରନ୍ତାୱ, ସିସ୍ସୋ’ପି ନ ଦିସ୍ସତି–-ଗାଣ୍ଡୀୱଧତ୍ୱାତି ପକତନ୍ତରେନସିଦ୍ଧଂ ।
କ୍ରିୟାୱ୍ୟତିହାରେ ଗମ୍ୟମାନେ ଅଞ୍ଞପଦତ୍ଥେ ୱତ୍ତମାନତୋ ଚି ହୋତି; କେସାକେସି; ଦଣ୍ଡାଦଣ୍ଡି–-ଚକାରୋ’ଚିସ୍ମି’ନ୍ତି ॥ ୱିସେସନତ୍ଥୋ; ସୁଗନ୍ଧି ଦୁଗ୍ଗନ୍ଧୀତି-ପୟୋଗୋ ନଦିସ୍ସତେ ।
ଲତ୍ୱିତ୍ଥିୟୂହି କୋ- ।
ଲତୁପ୍ପଚ୍ଚୟନ୍ତେହି ଇତ୍ଥିୟମୀକାରୂକାରନ୍ତେହି ଚବହୁଲଂ କପ୍ପଚ୍ଚୟୋ ହୋତି ଅଞ୍ଞପଦତ୍ଥେ; ବହୁକତ୍ତୁକୋ; ବହୁକୁମାରିକୋ; ବହୁବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୁକୋ, ବହୁଲଂତ୍ୱେୱ-ସୁବ୍ଭୁ ।
ଅଞ୍ଞେହି ଅଞ୍ଞପଦତ୍ଥେ କୋ ୱା ବହୁଲଂ ହୋତି; ବହୁ ମାଲକୋ; ବହୁମାଲୋ ।
ଉତ୍ତରପଦେ- ।
ଏତମଧିକତଂ ୱେଦିତବ୍ବଂ ।
ଇମସ୍ସିଦଂ- ।
ଉତ୍ତରପଦେ ପରତୋ ଇମସ୍ସ ଇଦଂ ହୋତି; ଇଦମଟ୍ଠିତା; ଇଦପ୍ପଚ୍ଚୟା; ନିଗ୍ଗହୀତଲୋପୋ ପସ୍ସ ଚ ଦ୍ୱିଭାୱୋ ।
ପୁମସ୍ସ ପୁଂହୋତୁତ୍ତରପଦେ ୱିଭାସା; ପୁଲ୍ଲିଙ୍ଗଂ; ପୁଂଲିଙ୍ଗଂ ।
ଟ ନ୍ନନ୍ତୁନଂ- ।
ଏସଂ ଟ ହୋତୁତ୍ତରପଦେକ୍ୱଚି ୱା; ଭୱମ୍ପତିଟ୍ଠା ମୟଂ; ଭାଗୱମମୂଲକା ନୋ ଧମ୍ମା–-ବହୁଲାଧିକାରା ତରାଦିସୁ ଚ; ପଗେୱ ମହତ୍ତରୀ; ରତ୍ତଞ୍ଞୁମହତ୍ତଂ ।
ଅ-୫
.
ଏସଂ ଅ ହୋତୁତ୍ତରପଦେ; ଗୁଣୱନ୍ତପତିଟ୍ଠୋ’ସ୍ମି ।
[ହ୍ହ୍ୱ ପଗେ ]
ମନାଦ୍ୟାପାଦୀନମୋ ମୟେ ଚ- ।
ମନାଦୀନମାପାଦୀନଞ୍ଚ ଓ ହୋତୁତ୍ତରପଦେ ମୟେ ଚ; ମନୋ ସେଟ୍ଠା; ମନୋମୟା; ରଜୋଜଲ୍ଲଂ; ରଜୋମୟଂ; ଆପୋଗତଂ; ଆପୋମୟଂ; ଅନୁୟନ୍ତି ଦିସୋଦିସଂ ।
ପରସ୍ସସଂଖ୍ୟାସୁ- ।
ସଂଖ୍ୟାସୁତ୍ତରପଦେସୁ ପରସ୍ସ ଓ ହୋତି; ପରୋସତଂ, ପରୋସହସ୍ସଂ–-ସଂଖ୍ୟାସୂତି-କିଂ ?ପରଦତ୍ତୁପଜୀୱିନୋ ।
ଜନେ ଉତ୍ତରପଦେ ଫୁଥସ୍ସ ଉ ହୋତି; ଅରିୟେହି ପୁଥଗେୱାୟଂ ଜନୋତି ପୁଥୁଜ୍ଜନୋ ।
ସୋ ଛସ୍ସାହାୟତନେ ୱା- ।
ଅହେ ଆୟତନେ ୱୁତ୍ତରପଦେ ଛସ୍ସ ସୋ ୱା ହୋତି; ସାହଂ, ଛାହଂ; ସଳାୟତନଂ, ଛଳାୟତନଂ ।
ଲ୍ତୁପିତାଦୀନମାରଙରଙି- ।
ଲତୁପ୍ପଚ୍ଚୟନ୍ତାନଂ ପିତାଦୀନଞ୍ଚ ୟଥାକ୍କମମାରଙରଙି ୱା ହୋନ୍ତୁତ୍ତରପଦେ; ସତ୍ଥାରଦସ୍ସନଂ; କତ୍ତାରନିଦ୍ଦେସୋ; ମାରତ ପିତରୋ–-ୱାତ୍ୱେୱ-ସତ୍ଥୁଦସ୍ସନଂ; ମାତାପିତରୋ ।
ୱିଜ୍ଜାୟୋନିସମ୍ବାନ୍ଧନମା ତତ୍ର ଚତ୍ଥେ- ।
ଲତୁପିତାଦୀନଂ ୱିଜ୍ଜାସମ୍ବନ୍ଧୀନଂ ୟୋନିସମ୍ବନ୍ଧୀନଞ୍ଚ ତେସ୍ୱେୱ ଲତୁପିତାଦିସୁ ୱିଜ୍ଜାୟୋନିସମ୍ବନ୍ଧିସୁତ୍ତରପଦେସୁ ଚତ୍ଥୱିସୟେ ଆ ହୋତି; ହୋତାପୋତାରୋ; ମାତାପିତରୋ–-ଲତୁପିତାଦୀନନ୍ତ୍ୱେୱପୁତ୍ତଭାତରୋ; ତତ୍ରେତି-କିଂ ? ପିତୁପିତାମହା; ଚତ୍ଥେତି-କିଂ; ମାତୁ ଭାତା; ୱିଜ୍ଜାୟୋନିସମ୍ବନ୍ଧାନନ୍ତି-କିଂ ?ଦାତୁଭାତରୋ ।
ପୁତ୍ତେ ଉତ୍ତରପଦେ ୱତ୍ଥୱିସୟେ ଲତୁପିତାଦୀନଂୱିଜ୍ଜାୟୋନି ସମ୍ବନ୍ଧାନମା ହୋତି; ପିତାପୁତ୍ତା; ମାତାପୁତ୍ତା ।
ଚିସ୍ମିଂ- ।
ଚିପ୍ପଚ୍ଚୟନ୍ତେ ଉତ୍ତରପଦେ ଆ ହୋତି; କେସାକେସି; ମୁଟ୍ଠାମୁଟ୍ଠି ।
ଇତ୍ଥିୟମ୍ହାସିତପୁମିତ୍ଥି ପୁମେୱେକତ୍ଥେ- ।
ଇତ୍ଥିୟଂ ୱତ୍ତମାନେ ଏକତ୍ଥେ ସମାନାଧିକରଣେ ଉତ୍ତରପଦେ ପରେ ଭାସିତପୁମା ଇତ୍ଥି ପୁମେୱ ହୋତି; କୁରଭରିୟୋ; ଦୀଘ
ଜଙ୍ଘୋ; ୟୁୱଜାୟୋ–-ଇତ୍ଥିୟନ୍ତି-କିଂ ?’କଲ୍ୟାଣୀ ପଧାନମେସଂ’ କଲ୍ୟ୍ୟାଣିପ୍ପଧାନା; ଭାସିତପୁମେତି- କିଂ ? କଞ୍ଞାଭରିୟୋ; ଇତ୍ଥିତି-କିଂ ? ଗାମଣିକୁଲଂ ଦିଟ୍ଠି ଅସ୍ସ’ ଗାମଣିଦିଟ୍ଠି; ଏକତ୍ଥେତି-କିଂ ?’କଲ୍ୟାଣିୟା ମାତା’ କଲ୍ୟାଣୀମାତା ।
କ୍ୱଚିପ୍ପଚ୍ଚୟେ- ।
ଭାସିତପୁମିତ୍ଥି ପଚ୍ଚୟେ କ୍ୱଚି ପୁମେୱ ହୋତି; ୱ୍ୟତ୍ତତରା, ୱ୍ୟତ୍ତତମା ।
ସବ୍ବାଦୟୋ ୱୁତ୍ତିମତ୍ତେ- ।
ଇତ୍ଥିୱାଚକା ସବ୍ବାଦୟୋ ୱୁତ୍ତିମତ୍ତେ ପୁମେୱ ହୋନ୍ତି; ତସ୍ସା ମୁଖଂ’ ତମ୍ମୁଖଂ; ତସ୍ସଂ ତତ୍ର; ତାୟ ତତୋ; ତସ୍ସଂୱେଲାୟଂ ତଦା ।
ପତିମ୍ହି ପରେ ଜାୟାୟ ଜୟଂ ହୋତି; ଜୟମ୍ପତୀ–-ଜାନିପତୀତିପକତନ୍ତରେନ ସିଦ୍ଧଂ; ତଥା ଦମ୍ପତୀ ଜମ୍ପତୀତି ।
ସଞ୍ଞାୟମୁଦୋଦକସ୍ସ- ।
ସଞ୍ଞାୟମୁଦକସ୍ସୁତ୍ତରପଦେ ଉଦାଦେସୋ ହୋତି; ଉଦଧୀ; ଉଦପାନଂ ।
କୁମ୍ଭାଦସୁତ୍ତରପଦେସୁ ଉଦକସ୍ସ ଉଦାଦେସୋ ୱା ହୋତି; ଉଦକୁମ୍ଭୋ, ଉଦକକୁମ୍ଭୋ; ଉଦପତ୍ତୋ, ଉଦକପତ୍ତୋ; ଉଦବିନ୍ଦୁ, ଉକବିନ୍ଦୁ–-ଆକତିଗଣୋ’ୟଂ ।
ସୋତାଦିସୂଲୋପୋ- ।
ସୋତାଦିସୁତ୍ତରପଦେସୁଉଦକସ୍ସ ଉସ୍ସଲୋପୋ ହୋତି; ଦକସୋତଂ; ଦକରକ୍ଖସୋ ।
ଟ ନଞ୍ସ୍ସ- ।
ଉତ୍ତରପଦେନଞ୍ସଦ୍ଦସ୍ସ ଟ ହୋତି; ଅବ୍ରାହ୍ମଣୋ –-ଞକାରୋ କିଂ, କେୱଲସ୍ସମା ହୋତୁ; ପାମନପୁତ୍ତୋ ।
ଅନ ସରେ- ।
ସରାଦୋ ଉତ୍ତରପଦେ ନଞ୍ସଦ୍ଦସ୍ସଅନ ହୋତି; ଅନକ୍ଖାତଂ ।
ନଖାଦୟୋ ସଦ୍ଦା ଅକତଟାଦେସା ନିପଚ୍ଚନ୍ତେ;’ନାସ୍ସ ଖମତ୍ଥିତି’ ନଖୋ; ଅଖମଞ୍ଞଂ–-ସଞ୍ଞାସଦ୍ଦେସୁ ଚ ନିପ୍ଫତ୍ତିମତ୍ତଂ ୟଥାକଥଚି କତ୍ତବ୍ବଂ ।’
ନାସ୍ସ କୁଲମତ୍ଥି’ତି ନକୁଲୋ; ଅକୁଲମଞ୍ଞଂ; ନଖ ନକୁଲ ନପୁଂସକ ନକ୍ଖତ୍ତ ନାକ ଏୱମାଦି ।
ନଗୋ ୱାପ୍ପାଣିନି- ।
ନଗୈଚ୍ଚପ୍ପାଣିନି ୱା ନିପଚ୍ଚତେ; ନଗା, ରୁକ୍ଖା; ନଗା, ପବ୍ବତା; ଅଗା, ରୁକ୍ଖା; ଅଗା ପବ୍ବତା–-ଅପ୍ପାଣିନୀତି -କିଂ ? ଅଗୋ ୱସଲୋ ସୀତେନ ।
ଅଞ୍ଞପଦତ୍ଥୱୁତ୍ତିମ୍ହି ସମାସେ ଉତ୍ତରପଦେ ପରେ ସହସ୍ସ ସୋ ୱା ହୋତି; ସପୁତ୍ତୋ, ସହପୁତ୍ତୋ; ଅଞ୍ଞତ୍ଥେତି-କିଂ ? ସହକତ୍ୱା ସହୟୁଜ୍ଝିତ୍ୱା ।
ସଞ୍ଞାୟଂ- ।
ସହସ୍ସୁତ୍ତରପଦେ ସୋ ହେତି ସଞ୍ଞାୟଂ; ସାସ୍ସତ୍ଥଂ; ସପଲାସଂ ।
ଅପଚ୍ଚକ୍ଖେ- ।
ଅପଚ୍ଚକ୍ଖେ ଗମ୍ୟମାନେ ସହସ୍ସ ସୋ ହୋତୁତ୍ତରପଦେ; ସାଗ୍ଗି, କପୋତୋ; ସପିସାୱା, ୱାତମଣ୍ଡଲିକା ।
ସକତ୍ଥପ୍ପଧାନସ୍ସ ସହସଦ୍ଦସ୍ସ ଅକାଲେ ଉତ୍ତରପଦେ ସୋ ହୋତି; ସମ୍ପନ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମଂ ସବ୍ରହ୍ମଂ; ସଚକ୍କଂ ନିଧେହି, ସଧୁରଂ–-ଅକାଲେତି-କିଂ ? ସହପୁବ୍ବନହଂ, ସହାପରନ୍ହଂ ।
ଗନ୍ଥାନ୍ତାଧିକ୍ୟେ- ।
ଗନ୍ଥାନ୍ତେ ଆଧିକ୍ୟ ଚୈଅ ୱତ୍ତମାନସ୍ସ ସହସ୍ସ ସୋ ହୋତୁତ୍ତରପଦେ; ସକଲଂ ଜୋତିମଧୀତେ; ସମୁହୁତ୍ତଂ–-କାଲତ୍ଥୋ ଆରମ୍ଭୋ; ଆଧିକ୍ୟେ-ସଦୋଣା ଖାରୀ; ସମାସକୋ କହାପଣୋ; ନିଚ୍ଚତ୍ଥୋ’ୟମାରମ୍ହୋ ।
ପକ୍ଖାଦିସୁତ୍ତରପଦେସୁ ସମାନସ୍ସସୋ ହୋତି ୱା; ସପକ୍ଖୋ, ସମାନପକ୍ଖୋ; ସଜୋତି, ସମାନଜୋତି–-ପକ୍ଖାଦିସୂତି-କିଂ ? ସମାନସୀଲୋ; ପକ୍ଖ ଜୋତି ଜନପଦ ରତ୍ତି ପତ୍ତିନୀ ପତ୍ତୀ ନାଭୀ ବନ୍ଧୁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ନାମ ଗୋତ୍ତ ରୂପ ଠାନୱଣ୍ଣ ୱୟୋ ୱଚନ ଧମ୍ମ ଜାତିୟ ଘଚ୍ଚ ।
ଉଦରେ ଇୟେ- ।
ଉଦରେ ଇୟପରେ ପରତୋ ସମାନସ୍ସ ସୋ ୱା ହୋତି; ସୋଦରିୟୋ; ସମାନୋଦରିୟୋ–-ଇୟେତି-କିଂ ? ସମାନୋଦରତଂ ।
ରୀରିକ୍ଖକେସୁ- ।
ଏତେସୁସମାନସ୍ସ ସୋ ହୋତି; ସରୀ; ସରିକ୍ଖୋ; ସରିସୋ ।
ରୀରିକ୍ଖକେସୁସବ୍ବାଦୀନମା ହୋତି; ୟାଦୀ, ୟାଦିକ୍ଖୋ, ୟାଦିସୋ ।
ନ୍ତକିମିମାନଂ ଟାକୀଟୀ- ।
ରୀରିକ୍ଖକେସୁ ନ୍ତସଦ୍ଦକିଂସଦ୍ଦୈମସଦ୍ଦାନଂ ଟାକୀଟୀ ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; ଭୱାଦୀ, ଭୱାଦିକ୍ଖୋ, ଭୱାଦିସୋ; କୀଦୀ, କୀଦିକ୍ଖୋ, କୀଦିସୋ; ଈଦୀ, ଈଦିକ୍ଖୋ, ଈଦିସୋ ।
ତୁମ୍ହାମ୍ଭାନଂ ତାମେକସ୍ମିଂ- ।
ରୀରିକ୍ଖକେସୁ ତୁମ୍ହାମ୍ହାନଂ ତାମା ହୋନ୍ତେକସ୍ମିଂ ୟଥାକ୍କମଂ; ତାଦୀ, ତାଦିକ୍ଖୋ, ତାଦିସୋ;ମାଦୀ, ମାଦିକ୍ଖୋ, ମାଦିସୋ; –-ଏକସ୍ମିନ୍ତି-କିଂ ? ତୁମ୍ହାଦୀ, ଅମ୍ହାଦୀ, ତୁମ୍ହାଦିକ୍ଖୋ, ଅମ୍ହାଦିକ୍ଖୋ, ତୁମ୍ହାଦିସୋ, ଅମ୍ହାଦିସୋ ।
ରୀରିକ୍ଖକନ୍ତତୋ’ଞ୍ଞସ୍ମିଂ ଉତ୍ତରପଦେ ତୁମ୍ହାମ୍ହାନମେ କସ୍ମିଂ ତଂମଂ ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; ତନ୍ଦୀପା; ମନ୍ଦୀପା; ତଂ ସରଣା, ମଂସରଣା; ତୟ୍ୟୋଗୋ ମୟ୍ୟୋଗୋତି-ବିନ୍ଦୁଲୋପୋ ।
ୱେତସ୍ସେଟ- ।
ରୀରିକ୍ଖକେସ୍ୱେତସ୍ସେଟ ୱା ହୋତି; ଏଦୀ, ଏତାଦୀ; ଏଦିକ୍ଖୋ, ଏତାଦିକ୍ଖୋ; ଏଦିସୋ, ଏତାଦିସୋ ।
ୱିଧାଦିସୁ ଦ୍ୱିସ୍ସ ଦୁ- ।
ଦ୍ୱିସ୍ସ ଦୁ ହୋତି ୱିଧାଦିସୁ; ଦୁୱିଧୋ, ଦୁପଟ୍ଟଂ; ଏୱମାଦି ।
ଦି ଗୁଣାଦିସୁ- ।
ଗୁଣାଦିସୁ ଦ୍ୱିସ୍ସ ଦି ହୋତି; ଦିଗୁଣଂ, ଦିରତ୍ତଂ, ଦିଗୁ; ଏୱମାଦି
ତୀସୁ ଦ୍ୱିସ୍ସ ଅ ହୋତି; ଦ୍ୱତ୍ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ, ଦ୍ୱତ୍ତିପତ୍ତପୂରା ।
ଆ ସଂଖ୍ୟାୟାସତାଦୋ’ନଞ୍ଞତ୍ଥେ- ।
ସଂଖ୍ୟାୟମୁତ୍ତରପଦେ ଦ୍ୱିସ୍ସଆ ହୋତସଦାଦୋ’ନଞ୍ଞତ୍ଥେ; ଦ୍ୱାଦସ, ଦ୍ୱାୱୀସତି, ଦ୍ୱତ୍ତିଂସ; ସଂଖ୍ୟାୟନ୍ତି-କିଂ ?’ଦିରତ୍ତଂ; ଅସତାଦୋତି-କିଂ ? ଦ୍ୱିସତଂ, ଦ୍ୱିସହସ୍ସଂ; ଅନଞ୍ଞତ୍ଥେତି-କିଂ ?ଦ୍ୱିଦସା ।
ତିସ୍ସେ- ।
ସଂଖ୍ୟାୟମୁତ୍ତରପଦେ ତିସ୍ସ ଏହୋତସତାଦୋ’ନଞ୍ଞତ୍ଥେ; ତେରସ, ତେୱିସ, ତେତ୍ତିଂସ–-ସଂଖ୍ୟାୟନ୍ତ୍ୱେୱ-ତିରତ୍ତଂ; ଅସତାଦୋତ୍ୱେୱ-ତିସତଂ; ଅନଞ୍ଞତ୍ଥେତ୍ୱେୱ-ତିୱତୁକା ।
ତିସ୍ସେୱା ହୋତି ଚତ୍ତାଲୀସାଦୋ; ତେଚତ୍ତାଲୀସ, ତିଚତ୍ତାଲୀସ; ତେପଞ୍ଞାସ, ତିପଞ୍ଞାସ; ତେସଟ୍ଠି, ତିସଟ୍ଠି; ତେସତ୍ତତି, ତୀସତ୍ତତୀ; ତ୍ଞସୀତି, ତିୟାସୀତି; ତେନୱୁତି, ତିନୱୁତି–-ଅସତାଦୋତ୍ୱେୱ-ତିସତଂ ।
ଦ୍ୱିସ୍ସା ଚ- ।
ଅସତାଦୋ’ନଞ୍ଞତ୍ଥେ ଚତ୍ତାଲୀସାଦୋ ଦ୍ୱିସ୍ସେ ୱା ହୋତି ଆୱ ଦ୍ୱେଚତ୍ତାଲୀସଂ, ଦ୍ୱାଚତ୍ତାସଂ, ଦ୍ୱିଚତ୍ତାଲୀସଂ; ଦ୍ୱେପଞ୍ଞାସଂ, ଦ୍ୱାପଞ୍ଞାସଂ, ଦ୍ୱିପଞ୍ଞାସଂ; ଇଚ୍ଚାଦି ।
ଦ୍ୱିସ୍ସ ବା ୱା ହୋତଚତ୍ତାଲୀସାଦୋ’ନଞ୍ଞତ୍ଥେ; ବାରସ, ଦ୍ୱାଦସ; ବାୱୀସତି, ଦ୍ୱାୱୀସତି; ବତ୍ତିଂସ, ଦ୍ୱତ୍ତିଂସ–-ଅଚତ୍ତାଲୀସାଦୋତି-କିଂ ? ଦ୍ୱିଚତ୍ତାଲୀସ ।
ଦ୍ୱିସତିଦସେସୁ ପଞ୍ଚସ୍ସ ପଣ୍ଣୁପନ୍ନା - ।
ୱୀସତିଦସେସୁ ପରେସୁ ପଞ୍ଚସ୍ସ ପଣ୍ଣୁପନ୍ନା ହୋନ୍ତି ୱା ୟଥାକ୍କମଂ; ପଣ୍ଣୁୱୀସତି, ପଞ୍ଚୱୀସତି;ପନ୍ନରସ, ପଞ୍ଚଦସ ।
ଚତୁସ୍ସ ଚୁତୋ ଦସେ- ।
ଚତୁସ୍ସ ଚୁଚୋ ହୋନ୍ତି ୱା ଦସସଦ୍ଦେ ପରେ; ଚୁଦ୍ଦସ, ଚୋଦ୍ଦସ, ଚତୁଦ୍ଦସ ।
ଛସ୍ସ ସୋ- ।
ଛସ୍ସ ସୋ ଇଚ୍ଚୟମାଦେସୋ ହୋତି ଦସସଦ୍ଦେ ପରେ; ସୋଳସ ।
ଏକଟ୍ଠାନମା- ।
ଏକଅଟ୍ଠାନଂ ଆ ହୋତି ଦସେ ପରେ; ଏକାଦସ, ଅଟ୍ଠାରସ ।
ର ସଂଖ୍ୟାତୋ ୱା- ।
ସଂଖ୍ୟାତୋ ପରସ୍ସ ଦସସ୍ସର ହୋତି ୱିଭାସା; ଏକାରସ, ଏକାଦସ; ବାରସ, ଦ୍ୱାଦସ; ପନ୍ନରସ, ପଞ୍ଚଦସ; ସତ୍ତରସ, ସତ୍ତଦସ; ଅଟ୍ଠାରସ, ଅଟ୍ଠାଦସ–-ପନ୍ନବାଦେସେସୁ ନିଚ୍ଚଂ, ଇଧ ନ ହୋତି ଚତୁଦ୍ଦସ ।
ଛତୀହି ଳୋ ଚ-
ଛତୀହି ପରସ୍ସ ଦସସ୍ସ ଳୋ ହୋତି ରୋ ଚ; ସୋଳସ, ସୋରସ; ତେଳସ, ତେରସ ।
ଅଡ୍ଢା ପରେସଂ ଚତୁତ୍ଥତତିୟାନଂ ଉଡ୍ଢତିୟା ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ;’ଅଡ୍ଢନ ଚତୁତ୍ଥୋ’ ଅଡ୍ଢୁଡ୍ଢୋ,’ଅଡ୍ଢେନ ତତିୟୋ’ ଅଡ୍ଢତିୟୋ–-କଥଂ ?ଅଡ୍ଢତେୟ୍ୟୋତି-ସକତ୍ଥେ ଣ୍ୟେ ଉତ୍ତର ପଦୱୁଦ୍ଧି ।
ଦୁତିୟସ୍ସ ସହ ଦିୟଡ୍ଢଦିୱଡ୍ଢା- ।
ଅଡ୍ଢା ପରସ୍ସ ଦୁତିୟସ୍ସ ସହଅଡ୍ଢସଦ୍ଦେନ ଦିୟଡ୍ଢଦିୱଡ୍ଢା ହୋନ୍ତି;’ ଅଡ୍ଢେନ ଦୁତିୟୋ’ ଦିୟଡ୍ଢୋ, ଦିୱଡ୍ଢୋ ୱା ।
ସରେ କଦ କୁସ୍ସୁନ୍ତରତ୍ଥେ- ।
କୁସ୍ସୁତ୍ତରପଦତ୍ଥେ ୱତ୍ତମାନସ୍ସ ସରାଦୋ ଉତ୍ତରପଦେ କଦା ଦେସୋହୋତି; କଦନ୍ନଂ, କଦସନଂ–-ସରେତି-କିଂ ? କୁପୁତ୍ତୋ; ଉତ୍ତରତ୍ଥେତି-କିଂ ? କୁଓଟ୍ଠୋ; ରାଜା ।
କାପ୍ପତ୍ଥେ- ।
ଅପ୍ପତ୍ଥେ ୱତ୍ତମାନସ୍ସ କୁସ୍ସକା ହୋତୁତ୍ତରପଦତ୍ଥେ;’ଅପ୍ପକଂ ଲୱଣଂ’ କାଲୱଣଂ ।
ପୁରିସେୱା- ।
କୁସ୍ସ ପୁରିସେକା ହୋତି ୱା; କାପୁରିସୋ, କୁପୁରିସୋ–-ଅୟମପ୍ପତ୍ତୱିଭାସା–-ଅପ୍ପତ୍ଥେ ତୁପୁବ୍ବେନନିଚ୍ଚଂହୋତି;’ଈସଂ ପୁରିସୋ’ କାପୁରିସୋ ।
ପୁବ୍ବାଦୀହୁତ୍ତରପଦସ୍ସଅହସ୍ସ ଅନ୍ହାଦେସୋ ହୋତି; ପୁବ୍ବନ୍ହୋ; ଅପରନ୍ହୋ; ଅଜଜନ୍ହୋ; ସାୟନ୍ହୋ; ମଜ୍ଝନ୍ହୋ ।
ଇତି ମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାନେ ୱ୍ୟାକରଣେ ୱୁତ୍ତିୟଂ ସମାସକଣ୍ଡୋ ତତିୟୋ ।
ଛଟ୍ଠିୟନ୍ତା ନାମସ୍ମା ୱା ଣପ୍ପଚ୍ଚୟୋ ହୋତପଚ୍ଚେ’ଭିଧେୟେ; ଣକାରୋ ୱୁଦ୍ଧ୍ୟତ୍ଥୋ; ଏୱମଞ୍ଞତ୍ରାପି,’ୱସିଟ୍ଠସ୍ସାପଚ୍ଚଂ’ ୱାସିଟ୍ଠୋ, ୱାସିଟ୍ଠୀ ୱା; ଓପଗୱୋ, ଓପଗୱୀ ୱା –-ୱେତି-ୱାକ୍ୟ ସମାସୱିକପ୍ପତ୍ଥଂ ତସ୍ସାଧିକାରୋ ସକତ୍ଥାୱଧି ।
ୱଚ୍ଛାଦୀହି ଅପଚ୍ଚପ୍ପଚ୍ଚୟନ୍ତେହି ହୋତ୍ତାଦୀହିଚ ସଦ୍ଦେହି ଣାନଣାୟନପ୍ପଚ୍ଚୟା ୱା ହୋନ୍ତପଚ୍ଚେ । ୱଚ୍ଛାନୋ ୱଚ୍ଛାୟନୋ; କଚ୍ଚାନୋ, କଚ୍ଚାୟନୋ–-ୟାଗମେ-କାତିୟାନୋ; ମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାନୋ, ମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାୟନୋ; ସାକଟାନୋ, ସାକଟାୟନୋ; କଣ୍ଭାନୋ, କଣ୍ଭାୟନୋ; ଇଚ୍ଚାଦି ।
କତ୍ତିକାଦୀହି ୱିଧୱାଦୀହି ଚ ଣେୟ୍ୟଣେରା ୱା ୟଥାକ୍କମଂ ହୋନ୍ତପଚ୍ଚେ । କତ୍ତିକେୟ୍ୟୋ । ୱେନତେୟ୍ୟୋ; ଭାଗୀନେୟ୍ୟୋ ଇଚ୍ଚାଦି–-ୱେଧୱେରୋ; ୱନ୍ଧକେରୋ; ନାଳିକେରୋ; ସାମଣେରୋ ଇଚ୍ଚାଦି ।
ଣ୍ୟ ଦିଚ୍ଚାଦୀହି- ।
ଦିତିପ୍ପଭୁତୀହି ଣ୍ୟୋ ୱା ହୋତପଚ୍ଚେ । ଦେଚ୍ଚୋ; ଆଦିଚ୍ଚୋ; କୋଣ୍ଡଞ୍ଞୋ; ଗଗ୍ଗ୍ୟୋ; ଭାତବ୍ବୋ; ଇଚ୍ଚାଦି
ଅକାରନ୍ତତୋ ଣି ୱା ହୋତପଚ୍ଚେ ଦକ୍ଖି; ଦୋଣି; ୱାସୱି; ୱାରୁଣିଚ୍ଚାଦି ।
ରାଜତୋ ଞ୍ଞୋ ଜାତିୟଂ- ।
ରାଜସଦ୍ଦତୋ ଞ୍ଞୋ ୱା ହୋତପଚ୍ଚେ ଜାତିୟଂ ଗମ୍ୟମାନାୟଂ । ରାଜଞ୍ଞୋ–-ଜାତିୟନ୍ତି କିଂ ?ରାଜାପଚ୍ଚଂ ।
ଖତ୍ତା ୟିୟା- । ଖତ୍ତସଦ୍ଦା ୟେୟା ହୋନ୍ତପଚ୍ଚେ ଜାତିୟଂ ଖତ୍ୟୋ; ଖତ୍ତିୟୋ ଜାତିୟୟନ୍ତ୍ୱେ-ଖତ୍ତି ।
ମନୁତୋ ସ୍ସସଣି- ।
ମନୁସଦ୍ଦତୋ ଜାତିୟଂ ସ୍ସସଣ ହୋନ୍ତପଚ୍ଚେ । ମନୁସ୍ସୋ; ମାନୁସୋ ? ଇତ୍ଥିୟଂ-ମନୁସ୍ସା; ମାନୁସୀ–-ଜାତିୟନ୍ତ୍ୱେୱ-ମାଣୱୋ ।
ଜନପଦନାମସ୍ମା ଖତ୍ତିୟା ରଞ୍ଞୋ ଚ ଣୋ- ।
ଜନପଦସ୍ସ ୟଂ ନାମଂ ତନ୍ନାମସ୍ମା ଖତ୍ତିୟାପଚ୍ଚେ ରଞ୍ଞୋୱ ଣୋ ହୋତି । ପଞ୍ଚାଲୋ; କୋସଲୋ; ମାଗଧୋ; ଓକ୍କାକୋ–-ଜନପଦନାମସ୍ମାତି-କିଂ ? ଦାସରଥି; ଖତ୍ତିୟାତି-କିଂ ?’ପଞ୍ଚାଲସ୍ସ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ସାପଚ୍ଚଂ’ ପଞ୍ଚାଲ ।
ଣ୍ୟ କୁରୁସିୱୀହୀ- ।
କୁରୁସିୱୀହପଚ୍ଚେ ରଞ୍ଞେ ଚ ଣ୍ୟୋ ହୋତି; କୋରବ୍ୟୋ ସେବ୍ୟୋ ।
ଣ ରାଗା ତେନ ରତ୍ତଂ- ।
ରାଗୱାଚିତତିୟନ୍ତତୋ ରତ୍ତମିଚ୍ଚେତସ୍ମିଂ ଅତ୍ଥେ ଣୋ ହୋତି’କସାୱେନ ରତ୍ତଂ’ କାସାୱଂ;କୋସୁମ୍ଭଂ; ହାଲିଦ୍ଦଂ–-ରାଗାତି କିଂ ? ଦେୱଦତ୍ତେନ ରତ୍ତଂ ୱତ୍ଥଂ; ଇଧ କସ୍ମା ନହୋତି ? ନୀଲଂ ପୀତନ୍ତି–-ଗୁଣୱଚନତ୍ତା ୱିନାପି ଣେନ ଣତ୍ଥସ୍ସାଭିଧାନତୋ ।
ତତିୟନ୍ତତୋ ନକ୍ଖତ୍ତା ତେନ ଲକ୍ଖିତେ କାଲେ ଣୋ ହୋତି; ତଂ ଚେ ନକ୍ଖନ୍ତମିନ୍ଦୁୟୁତ୍ତଂ ହୋତି । ଫୁସ୍ସୀ, ରତ୍ତୀ; ଫୁସ୍ସୋ, ଅହୋ–-ନକ୍ଖତ୍ତେନେତି-କିଂ ? ଗୁରୁନା ଲକ୍ଖିତା ରତ୍ତି; ଇନ୍ଦୁ ୟନୁତ୍ତେନେତି-କିଂ ? କତ୍ତିକାୟ ଲକ୍ଖିତୋ ମୁହୁତ୍ତୋ; କାଲେତି-କିଂ ? ଫୁସ୍ସେନଲକ୍ଖିତା ଅତ୍ଥସିଦ୍ଧି–-ଅଜ୍ଜକତ୍ତିକାତି କତ୍ତିକା ୟୁତ୍ତେ ଚନ୍ଦେ କତ୍ତିକାସଦ୍ଦୋ ୱତ୍ତତେ ।
ସେତି ପଠମନ୍ତା ଅସ୍ସାତି ଛଟ୍ଠତ୍ଥେ ଣୋ ଭୱତି ୟଂ ପଠମନ୍ତଂ ସା ୱେ ଦେୱତା ପୁଣ୍ଣମାସୀ ୱା ।’ସୁଗତୋ ଦେୱତା ଅସ୍ସା’ତି ସୋଗତୋ; ମାହିନ୍ଦୋ; ୟାମୋ; ୱାରୁଣୋ; ଫୁସ୍ସୀ ପୁଣ୍ଣମାସୀ ଅସ୍ସ ସମ୍ବନ୍ଧିନୀ’ତି ଫୁସ୍ସୋ, ମାଘୋ; ମାଘୋ; ଫଗ୍ଗୁନୋ; ଚିତ୍ତୋ; ୱେସାଖୋ;ପେଟ୍ଠମୁଲୋ; ଆସାଳ୍ହୋ; ସାୱଣୋ; ପୋଟ୍ଠପାଦୋ; ଅସ୍ସୟୁଜୋ; କତ୍ତିକୋ; ମାଗସିରୋ–-ପୁଣ୍ଣମାସୀତି-କିଂ, ଫୁସ୍ସି ପଞ୍ଚମୀ ଅସ୍ସ–-ପୁଣ୍ଣମାସୀୱ ଗତକମାସସମ୍ବନ୍ଧିନୀ ନ ହୋତି;’ପୁଣ୍ଣୋ ମା ଅସ୍ସନ୍ତି’ ନିବ୍ବଚନା–-ଅତୋ ଏୱ ନିପାତନା ଣୋ, ସାଗମୋ ଚ, ମାସସୁତୀୟାୱ ନପପଞ୍ଚଦସରତ୍ତାଦୋ ୱିଧି ।
ଦୁତିୟନ୍ତତୋ ତମଧୀତେ ତଂ ଜାନାତୀତି ଏତେସ୍ଫତ୍ଥେସୁଣୋ ହୋତି କୋ ଣିକୋୱ ।’ ୱ୍ୟାକରଣମଧୀତେ ଜାନାତି ୱା’ ୱେୟ୍ୟାକରଣୋ; ଛାନ୍ଦସୋ; କମକୋ; ପଦକୋ; ୱେନୟିକୋ; ସୁତ୍ତନ୍ତିକୋ–-ଦ୍ୱିତଗ୍ଗହଣଂ ପୁଥଗେୱ ୱିଧାନତ୍ଥଂ ଜାନନସ୍ସଚ ଅଜ୍ଝେନୱିସୟଭାୱଦସ୍ସନତ୍ଥଂ ପସିମ୍ବୁପସଂଗହତ୍ଥଞ୍ଚ ।
ଛଠିୟନ୍ତା ୱିସୟେ ଦେସରୂପେ ଣୋ ହୋତି ।’ୱସାତୀନଂ ୱିସୟୋ ଦେସୋ’ୱାସାତୋ–-ଦେସେତି କିଂ ? ଚକ୍ଖୁସ୍ସ ୱିସୟୋ ରୂପଂ, ଦେୱଦତ୍ତସ୍ସ ୱିସୟୋ’ନୁୱାକୋ ।
ନିୱାସେ ତନ୍ନାମେ- ।
ଛଟ୍ଠିୟନ୍ତା ନିୱାସେ ଦେସେ ତନ୍ନାମେ ଣୋ ହୋତି;’ସିୱୀନଂ ନିୱାସୋ ଦେସୋସେବ୍ୟୋ; ୱାସାତୋ ।
ଛଟ୍ଠିୟନ୍ତା ଅଦୂରଭୱେ ଦେସେତନ୍ନାମେ ଣୋ ହୋତି;’ୱିଦସାୟ ଅଦୁରଭୱଂ’ ୱେଦିସଂ ।
ତେନତିବ୍ବତ୍ତେ- ।
ତତିୟନ୍ତା ନିବ୍ବତ୍ତେ ଦେସେତନ୍ନାମେ ଣୋ ହୋତି; କୁସମ୍ବେନ ନିବ୍ବତ୍ତା କୋସମ୍ବୀ, ନଗରୀ; କାକନ୍ଦୀ, ମାକନ୍ଦୀ,’ସହସ୍ସେନ ନିବ୍ବତ୍ତା’ ସାହସ୍ସୀ, ପରିଖା–-ହେତୁମ୍ହି କତ୍ତରିକରଣେ ଚ ୟଥାୟୋଗଂ ତତିୟା ।
ତମିଧତ୍ଥି- ।
ତନ୍ତି ପଠମନ୍ତା ଇଧାତି ସତ୍ତମ୍ୟତ୍ଥେ ଦେସେ ତନ୍ନାମେ ଣୋ ହୋତି, ୟନ୍ତଂ ପଠମନ୍ତମତ୍ଥି ଚେ;’ଉଦୁମ୍ବରା ଅସ୍ମିଂ ଦେସେ ସନ୍ତୀ’ତି ଓଦୁମ୍ବରୋ, ବାଦରୋ, ବବ୍ବଜୋ ।
ତତ୍ର ଭୱେ- ।
ସତ୍ତମ୍ୟନ୍ତା ଭୱତ୍ଥେ ଣୋ ହୋତି;’ଉଦକେ ଭୱୋ’ଓଦକୋ, ଓରସୋ, ଜାନପଦୋ, ମାଗଧୋ, କାପିଲୱତ୍ଥୱୋ, କୋସମ୍ବୋ ।
ଭୱତ୍ଥେ ଅଜ୍ଜାଦୀହି ତନୋ ହୋତି;’ଅଜ୍ଜ ଭୱୋ’ ଅଜ୍ଜତନୋ, ସ୍ୱାତନୋ, ହିୟ୍ୟତ୍ତନୋ ।
ପୁରାତୋ ଣୋ ଚ- ।
ପୁରା ଇଚ୍ଚସ୍ମା ଭୱତ୍ଥେ ଣୋ ହୋତି ତନୋ ଚ; ପୁରାଣୋ, ପୁରାତନୋ ।
ଅମାତ୍ଥଚ୍ଚୋ- । ଅମାସଦ୍ଦତୋ ଅଚ୍ଚୋ ହୋତି ଭୱତ୍ଥେ; ଅମଚ୍ଚୋ ।
ମଜ୍ଝାଦିତ୍ୱିମୋ- ।
ମଜ୍ଝାଦୀହି ସତ୍ତମ୍ୟନ୍ତେହି ଭୱତ୍ଥେ ଇମୋ ହୋତି; ମଜ୍ଝିମୋ, ଅନ୍ତିମୋ–-ମଜ୍କ୍ଜ୍ଧଅନ୍ତ ହେଟ୍ଠା ଉପରି ଓର ପାର ପଚ୍ଛା ଅବ୍ଭନ୍ତର ପଚ୍ଚନ୍ତ ।
କଣ୍ଣେୟ୍ୟଣେୟ୍ୟକୟିୟା- ।
ସତ୍ତମ୍ୟନ୍ତା ଏତେ ପଚ୍ଚୟା ହୋନ୍ତି ଭୱତ୍ଥେ; କଣ-’କୁସିନାରାୟଂ ଭୱୋ’ କୋସିନାରକୋ, ମାଗଧକୋ, ଆରଞ୍ଞକେ, ୱିହାରୋ–-ଣେୟ୍ୟ-ଗଙ୍ଗେୟ୍ୟୋ, ପବ୍ବତେୟ୍ୟୋ, ୱାନେୟେୟ୍ୟା–-ଣେୟ୍ୟକ-କୋଲେୟ୍ୟକୋ, ବାରାଣସେୟ୍ୟକୋ, ଚମ୍ପେୟ୍ୟକୋ; ମିଥିଲେୟ୍ୟକୋତି-ଏୟ୍ୟକୋ–-ୟ-ଗମ୍ମୋ, ଦିବ୍ବୋ; ଇୟଗାମିୟୋ, ଉଦରିୟୋ, ଦିୱିୟୋ, ପଞ୍ଚାଲିୟୋ, ବୋଧପକ୍ଖୀୟୋ, ଲୋକିୟୋ ।
ଣିକୋ- ।
ସତ୍ତମ୍ୟନ୍ତା ଭୱତ୍ଥେ ଣିକୋ ହୋତି; ସାରଦିକୋ, ଦିୱସୋ; ସାରଦିକା, ରତ୍ତି ॥
ତମସ୍ସ ସିପ୍ପଂ ସୀଲଂ ପଣ୍ୟଂ ପହରଣଂ ପୟୋଜନଂ- ।
ପଠମନ୍ତା ସିପ୍ପାଦିୱାଚକା ଅସ୍ସେତି ଛଢତ୍ଥେ ଣିକୋ ହୋତି;’ୱୀଣାୱାଦନଂ ସିପ୍ପମସ୍ସ’ ୱେଣିକୋ, ମୋଦଙ୍ଗିକୋ, ୱଂସିକୋ;’ପଂସୁକୂଲଧାରଣଂ ସୀଲମସ୍ସ’ ପଂସୁକୂଲିକୋ, ତେଚୀୱରିକୋ;’ଗନ୍ଧୋପଣ୍ୟମସ୍ସ’ ଗନ୍ଧିକୋ, ତେଲିକୋ, ଗୋଳିକୋ’ଚାପୋ ପହରଣମସ୍ସ’ ଚାପିକୋ, ତୋମରିକୋ, ମୁଗ୍ଗରିକୋ;’ଉପଧିପ୍ପ ୟୋଜନମସ୍ସ’ ଓପଧିକଂ, ସାତିକଂ, ସାହସ୍ସିକଂ ।
ତଂ ହନ୍ତରହତି ଗଚ୍ଛତୁଞ୍ଛତି ଚରତି- । ଦୁତିୟନ୍ତା ହନ୍ତୀତି ଏୱମାଦିସ୍ୱତ୍ଥେସୁ ଣିକୋ ହୋତି; ପକ୍ଖୀହି-’ପକ୍ଖିନୋ ହନ୍ତୀ’ତି ପକ୍ଖିକୋ, ସାକୁଣିକୋ, ମାୟୁରିକୋ–-ମଚ୍ଛେହି- ମଚ୍ଛିକୋ, ମେନିକୋ–-ମିଗେହି ମାଗୱିକୋ, ହାରିଣିକୋ, - ସୂକରିକୋତି- ଇକୋ;’ସତମରହତୀ’ତି ସାତିକଂ, ସନ୍ଦିଟ୍ଠିକଂ;’ଏହି ପସ୍ସ ୱିଧିଂ ରହତୀ’ତି ଏହିପସ୍ସିକୋ, ସାହସ୍ସିକୋ–-ସହସ୍ସିୟୋତୀଧ ଇୟୋ;’ପରଦାରଂ ଗଚ୍ଛତୀ’ତି ପାରଦାରିକୋ, ମଗ୍ଗିକୋ, ପଞ୍ଞାସୟୋଜନିକୋ;’ ବଦରେ ଉଞ୍ଛତୀ’ତି ବାଦରିକୋ, ସାମାକିକୋ;’ଧମ୍ମଂ ଚରତୀ’ତି ଧମ୍ମିକୋ, ଅଧମ୍ମିକୋ ।
ତେନ କତଂ କୀତଂ ବଦ୍ଧମହିସଙ୍ଖତଂ ସଂସଢଂ ହତଂ ହନ୍ତି ଜିତଂ ଜୟତି ଦିବ୍ବତି ଖଣତି ତରତି ଚରତି ୱହତି ଜିୱତି- ।
ତତିୟନ୍ତା କତାଦିସ୍ୱତ୍ଥେସୁ ଣିକୋ ହୋତି;’କାୟେନ କତଂ’ କାୟିକଂ, ୱାଚସିକଂ, ମାନସିକଂ;’ୱାତେନକତୋ ଆବାଧୋ’ ୱାତିକୋ–-’ସତେନ କୀତଂ’ ସାତିକଂ, ସାହସ୍ସିକଂ, ମୂଲତୋୱ-ଦେୱଦତ୍ତେନ କୀତୋତି ନ ହୋତି ତଦତ୍ଥାପ୍ପତୀତିୟା–-’ୱରତ୍ତାୟ ବଦ୍ଧୋ’ ୱାରତ୍ତିକୋ, ଆୟସିକୋ, ପାସିକୋ; –-’ଘତେନ ଅଭିସଙ୍ଖତଂ ସଂସଟ୍ଠଂ ୱା’ ଘାତିକଂ, ଗୋଳିକଂ, ଦାଧିକଂ, ମାରିଚିକଂ–-’ଜାଲେନ ହତୋ ହନ୍ତୀତି ୱା’ ଜାଲିକୋ, ବାଳିସିକୋ–-’ଅକ୍ଖୋହି ଜିତ’ମକ୍ଖିକଂ, ସାଲାକିକଂ–-’ଅକ୍ଖେହି ଜୟତି ଦିବ୍ବତି ୱା’ ଅକ୍ଖିକୋ–-’ଖଣିତ୍ତିୟା ଖଣତୀ’ତି ଖାଣିତ୍ତିକୋ, କୁଦ୍ଦାଲିକୋ-ଦେୱଦତ୍ତେନ ଜିତମଙ୍ଗୁଲ୍ୟା ଖଣତୀତି ନ ହୋତି ତଦତ୍ଥା ନୱଗମା–-’ଉଳୁମ୍ପେନ ତରତୀ’ତି ଓଳୁମ୍ପିକୋ; ଉଳୁମ୍ପିକୋତି-ଇକୋ; ଗୋପୁଚ୍ଛିକୋ; ନାୱିକୋ–-’ସକଟେନ ଚରତୀ’ତି ସାକଟିକୋ । ରଥିକୋ–-ପରପ୍ପିକୋତି ଇକୋ-’ଖନ୍ଧେନ ୱହତୀ’ତି ଖନ୍ଧିକୋ, ଅଂସିକୋ; ସୀସିକୋତି-ଇକୋ–-’ୱେତତେନ ଜୀୱତୀ’ତି ଖନ୍ଧିକୋ, ଅଂସିକୋ; ସୀସିକୋତି-ଇକୋ–-’ୱେତନେନ ଜୀୱତୀ’ତି ୱେତନିକୋ, ଭତିକୋ, କୟିକୋ, ୱିକ୍କୟିକୋ; କୟୱିକ୍କୟୟିକୋତି-ଇକୋ ।
ତସ୍ସ ସଂୱତ୍ତତି- ।
ଚତୁତ୍ଥ୍ୟନ୍ତା ସଂୱତ୍ତତି ଅସ୍ମିଂ ଅତ୍ଥେ ଣିକୋ ହୋତି;’ପୁନବ୍ଭୱାୟ ସଂୱତ୍ତତୀ’ତି ପୋନୋଭୱିକୋ, ଇତ୍ଥିୟଂ-ପୋନୋଭୱିକା;’ଲୋକାୟ ସଂୱତ୍ତତୀ’ତି ଲୋକିକୋ,’ ସୁଟ୍ଠୁ ଅଗ୍ଗୋ’ତି ସଗ୍ଗୋ,’ସଗ୍ଗାୟ ସଂୱତ୍ତତୀ’ତି ସୋୱଗ୍ଗିକୋ, ସସ୍ସାୱୈକ ତଦମିନାଦି ପାଠା–-’ଧନାୟ ସଂୱତ୍ତତୀ’ତି ଧଞ୍ଞଂ-ୟୋ ।
ପଞ୍ଚମ୍ୟନ୍ତା ସମ୍ଭୁତମାଗତନ୍ତିଏତେସ୍ୱତ୍ଥେସୁ ଣିକୋ ହୋତି;’ମାତିତୋ ସମ୍ଭୁତମାଗତନ୍ତି ୱା’ ମତ୍ତିକଂ, ପେତ୍ତିକଂ–-ଣ୍ୟରିୟଣ୍ର୍ୟାପି ଦିସ୍ସନ୍ତି–-’ସୁରଭିତୋ ସମ୍ଭୁତଂ’ ସୋରଭ୍ୟଂ;’ଥନତୋ ସମ୍ଭୁତଂ’ ଥଞ୍ଞଂ;’ପିତିତୋ ସମ୍ଭୁତୋ’ ପେତ୍ତିୟୋ, ମାତିୟୋ, ମତ୍ତିୟୋ; ମଚ୍ଚୋ ୱା ।
ତତ୍ଥ ୱସତି ୱିଦିତୋ ଭତ୍ତୋ ନିୟୁତ୍ତୋ- ।
ସତ୍ତମ୍ୟନ୍ତା ୱସତୀତ୍ୱେୱମାଦିସ୍ୱତ୍ଥେସୁ ଣିକୋ ହୋତି;’ରୁକ୍ଖମୂଲେ ୱସତୀ’ତି ରୁକ୍ଖମୁଲିକୋ,ଆରଞ୍ଞିକୋ, ସୋସାନିକୋ;’ଲୋକେ ୱିଦିତୋ’ ଲୋକିକୋ;’ଚତୁମହାରାଜେସୁ ଭତ୍ତା’ ଚାତୁମ୍ମହାରାଜିକା;;ଦ୍ୱାରେ ନିୟୁତ୍ତୋ’ ଦୋୱାରିକୋ; ଦସ୍ସୋକ ତଦମିନାଦିପାଠା,ଭଣ୍ଡାଗାରିକୋ;-ଇକୋ ନୱକମ୍ମିକୋ–-କିୟୋ-ଜାତିକିୟୋ, ଅନ୍ଧକିୟୋ ।
ତସ୍ସିଦଂ- ।
ଛଟ୍ଠିୟନ୍ତା ଇଦମିଚ୍ଚସ୍ମିଂଅତ୍ଥେ ଣିକୋ ହୋତି;’ସଙ୍ଘସ୍ସ ଇଦଂ’ ସଙ୍ଘିକଂ, ପୁଗ୍ଗଲିକଂ, ସକ୍ୟପୁତ୍ତିକୋ, ନାଥପୁତ୍ତିକୋ, ଜେନଦତ୍ତିକୋ–-କିୟେ-ସକିୟୋ, ପରକିୟୋ; ନିୟେ-ଅତ୍ତନିୟଂ;କେ-ସକୋ, ରାଜକଂ, ଭଦ୍ଧଂ ।
ଣୋ- ।
ଛଟ୍ଠିୟନ୍ତା ଇଦମିଚ୍ଚସ୍ମିଂ ଅତ୍ଥେ ଣୋ ହୋତି;’କଚ୍ଚାୟନସ୍ସୈଦଂ’ କଚ୍ଚାୟନଂ, ୱ୍ୟାକରଣଂ; ସୋଗତଂ, ସାସନଂ; ମାହିସଂ, ମଂସାଦି ।
ଗୱାଦୀହି ୟୋ- ।
ଗୱାଦୀହି ଛଟ୍ଠିୟନ୍ତେହି ଇଦମିଚ୍ଚସ୍ମିଂ ଅତ୍ଥେ ୟୋ ହୋତି;’ଗୁନ୍ନଂ ଇଦଂ’ଗବ୍ୟଂ, ମଂସାଦି; କବ୍ୟଂ, ଦବ୍ବଂ ।
ପିତିତୋ ଭାତରି ରେୟ୍ୟଣ- ।
ପିତୁସଦ୍ଦା ତସ୍ସ ଭାତରି ରେୟ୍ୟଣ ହୋତି;’ପିତୁଭାତା’ ପେତ୍ତେୟ୍ୟୋ ।
ମାତିତୋ ଚ ଭଗିନିୟଂ ଛୋ- ।
ମାତିତୋ ପିତିତୋ ଚ ତେସଂ ଭଗିନୀୟଂ ଛୋ ହୋତି;’ମାତୁ ଭଗିନି’ ମାତୁଚ୍ଛା;’ପିତୁଭଗିନୀ’ ପିତୁଚ୍ଛା–-କଥଂ ମାତୁଲୋତୁ ?’ମାତୁଲାଦିତ୍ୱାନୀ’ତି ନିପାତନା ।
ମାତାପିତୁସ୍ୱାମହୋ- ।
ମାତାପିତୂହି ତେସଂ ମାତାପିତୁସ୍ୱାମହୋ ହୋତି;’ମାତୁମାତା’ ମାତାମହୀ;’ମାତୁପିତା’ ମାତାମହୋ;’ପିତୁମାତା’ ପତାମହୀ;’ପିତୁପିତା’ ପିତାମହୋ–-ନ ୟଥାସଂଖ୍ୟଂ ପଚ୍ଚେକାଭିସମ୍ବନ୍ଧା ।
ନହିତେ ରେୟ୍ୟଣ- ।
ମାତାପିତୁହି ହିତେ ରେୟ୍ୟଣ ହୋତି; ମତ୍ତେୟ୍ୟୋ, ପେତ୍ତେୟ୍ୟୋ ।
ନିନ୍ଦାଞ୍ଞାତପ୍ପପଟିଭାଗରସ୍ସଦୟାସଞ୍ଞାସୁ କୋ- ।
ନିନ୍ଦାଦୀସ୍ୱତ୍ଥେସୁ ନାମସ୍ମା କୋ ହୋତି; ନିନ୍ଦାୟଂ-ମୁଣ୍ଡକୋ, ସମଣକୋ; ଅଞ୍ଞାତେ-’କସ୍ସାୟଂ ଅସ୍ସୋ’ତି ଅସ୍ସକୋ–-
ପୟୋଗସାମତ୍ଥିୟା ସମ୍ବନ୍ଧିୱିସେସାନୱଗମୋ’ୱଗମ୍ୟତେ–-ଅପ୍ପତ୍ଥେ-ତେଲକଂ, ଘତକଂ–-ପଟିଭାଗତ୍ଥେ-’ହତ୍ଥି ୱିୟ’ ହତ୍ଥିକୋ, ଅସ୍ସକୋ, ବଲିୱଦ୍ଦକୋ–-ରସ୍ସେ-ମାନୁସକୋ, ରୁକ୍ଖକୋ, ପିଲକ୍ଖକୋ–-ଦୟାୟଂ-ପୁତ୍ତକୋ, ୱଚ୍ଛକୋ–-ସଞ୍ଞାୟଂ-’ମୋରୋୱିୟ’ ମୋରକୋ ।
ପଠମନ୍ତା ଅସ୍ସେତି ଅସ୍ମିଂ ଅତ୍ଥେ ଣିକୋ ହୋତି କୋ ଚ, ତଂ ଚେ ପଠମନ୍ତଂ ପରିମାଣଂ ଭୱତି;’ପରିମିୟତେ’ତେନେ’ତି ପରିମାଣଂ–-’ଦୋଣୋ ପରିମାଣମସ୍ସ’ ଦୋଣିକୋ, ୱୀହି; ଖାରସତିକୋ, ଖାରସହସ୍ସିକୋ, ଆସୀତିକୋ, ୱୟୋ; ଉପଡ୍ଢକାୟିକଂ, ବିମ୍ବୋହନଂ; ପଞ୍ଚକଂ,ଛକ୍କଂ ।
ୟାଦୀହି ପଠମନ୍ତେହିଅସ୍ସେତି ଛଟ୍ଠତ୍ଥେତ୍ତକୋ ହୋତି, ତଂ ୱେ ପଠମନ୍ତଂ ପରିମାଣଂ ଭୱତି;’ୟଂ ପରମାଣମସ୍ସ ୟନ୍ତକଂ, ତତ୍ତକଂ, ଏତ୍ତକଂ; ଆୱତକେ-ୟାୱତକୋ, ତାୱତକୋ ।
ସବ୍ବା ଚାୱନ୍ତୁ- ।
ସବ୍ବତୋ ପଠମନ୍ତେହି ୟାଦୀହି ଚ ଅସ୍ସେତି ଛଟ୍ଠତ୍ଥେ ଆୱନ୍ତୁ ହୋତି, ତଂ ୱେ ପଠମନ୍ତଂ ପରିମାଣଂ ଭୱତି;’ସବ୍ବଂ ପରିମାଣମସ୍ସ’ ସବ୍ବାୱନ୍ତଂ, ୟାୱନ୍ତଂ, ତାୱନ୍ତଂ, ଏତାୱନ୍ତଂ ।
କିମ୍ହା ରତିରିୱରୀୱତକରିତ୍ତକା- ।
କିମ୍ହା ପଠମନ୍ତା ଅସ୍ସେତି ଛଟ୍ଠତ୍ଥେ ରତିରୀୱରୀୱତକରିତ୍ତକା ହୋନ୍ତି, ତଂ ଚେ ପଠମନ୍ତଂ ପରିମାଣଂ ଭୱତି;’କିଂ ସଂଖ୍ୟାନଂ ପରିମାଣମେସଂ’ କତି, ଏତେ; କିୱ, କୀୱତକଂ, କିତ୍ତକଂ–-ରୀୱନ୍ତୋ ସଭାୱତୋ ଅସଂଖ୍ୟୋ ।
ତାରକାଦୀହି ପଠମନ୍ତେହିଅସ୍ସେତି ଛଟ୍ଠତ୍ଥେଇତୋ ହୋତି, ତେ ୱେ ସଂଜାତା ହୋନ୍ତି;’ତାରକାସଂଜାତା ଅସ୍ସ’ ତାରକିତଂ, ଗଗନଂ; ପୁପ୍ଫୀତୋ, ରୁକ୍ଖୋ; ପଲ୍ଲୱିତା, ଲତା ।
ମାନେ ମତ୍ତୋ- ।
ପଠମନ୍ତା ମାନୱୁତ୍ତିତୋ ଅସ୍ସେତି ଅସ୍ମିଂ ଅତ୍ଥେ ମତ୍ତୋହୋତି;’ପଲଂ ଉମ୍ମାନମସ୍ସ’ ପଲମତ୍ତଂ,’ହତ୍ଥୋ ପମାଣମସ୍ସ’ ହତ୍ଥମତ୍ତଂ,’ସତଂ ମାନମସ୍ସ’ ସତମତ୍ତଂ,’ଦୋଣୋ ପରିମାଣମସ୍ସ’ ଦୋଣମତ୍ତଂ–-ଅଭେଦୋପୱାରା ଦୋଣୋତିପି ହୋତି ।
ତଗ୍ଘୋ ୱୁଦ୍ଧଂ- ।
ଉଦ୍ଧମାନୱୁତ୍ତିତୋ ଅସ୍ସେତି ଛଟ୍ଠତ୍ଥେ ତଗ୍ଘା ହୋତୀମୈତ୍ତୋ ଚ; ଜଣ୍ଣୁତଗ୍ଘଂ, ଜଣ୍ଣୁମତ୍ତଂ ।
ପୁରିସା ପଠମନ୍ତା ଉଦ୍ଧମାନୱୁତ୍ତିତୋ ଣୋ ହୋତି ମତ୍ତାଦୟୋ ଚ; ପୋରିସଂ, ପୁରିସମତ୍ତଂ, ପୁରିସତଗ୍ଘଂ ।
ଅୟୁଭୱୀତୀହଂସେ- ।
ଉବୱିତୀହି ଅୱୟୱୱୁତ୍ତୀହି ପଠମନ୍ତେହି ଅସ୍ସେତି ଛଟ୍ଠତ୍ଥେ ଅୟୋ ହୋତି;’ ଉଭୋ ଅଂସା ଅସ୍ସ’ ଉଭୟଂ, ଦ୍ୱୟଂ, ତୟଂ ।
ସଂଖ୍ୟାୟ ସଚ୍ଚୁତୀସସଦସନ୍ତାଧକାସ୍ମିଂ ସତସହସ୍ସେଡୋ- ।
ସତ୍ୟନ୍ତାୟ ଉତ୍ୟନ୍ତାୟ ଈସନ୍ତାୟ ଆସନ୍ତାୟ ଦସନ୍ତାୟ ଚ ସଂଖ୍ୟାୟ ପଠମନ୍ତାୟ ଅସ୍ମିନ୍ତି ସତ୍ତମ୍ୟତ୍ଥେ ଡୋ ହୋତି, ସା ଚେ ସଂଖ୍ୟା ଅଧିକା ହୋତି, ୟଦସ୍ମିନ୍ତି ତଂ ଚେ ସତଂ ସହସ୍ସଂସତ
ସହସ୍ସଂ ୱା ହୋତି;’ୱୀସତି ଅଧିକା ଅସ୍ମିଂ ସତେ’ତି ୱୀସଂସତଂ, ଏକୱୀସଂସତଂ, ସହସ୍ସଂ ସତସହସ୍ସଂ ୱା–-ତିଂସଂସତଂ, ଏକତିଂସଂ ସତଂ –-ଉତ୍ୟନ୍ତାୟ -ନୱୁତଂସତଂ, ସହସ୍ସଂ ସତସହସ୍ସଂ ୱା –-ଈସନ୍ତିୟ-ଚତ୍ତାରୀସଂସତଂ, ସହସ୍ସଂ ସତସହସ୍ସଂ ୱା–-ଆସନ୍ତାୟ-ପଞ୍ଞାସଂସତଂ ସହସ୍ସଂ ସତସହସ୍ସଂ ୱା–-ଦସନ୍ତାୟ-ଏକାଦସଂ ସତଂ, ସହସ୍ସଂ ସତସହସ୍ସଂ ୱା–-ସଚ୍ଚୁତୀସାସଦସନ୍ତେତି କିଂ ?ଛାଧିକା ଅସ୍ମିଂ ସତେ; ଅଧିକେତି କିଂ ? ପଞ୍ଚଦସହୀନା ଅସ୍ମିଂ ସତେ; ଅସ୍ମିନ୍ତି କିଂ ? ୱୀସତ୍ୟଧିକା ଏତସ୍ମାସତା; ସତସହସ୍ସେତି କିଂ ? ଏକାଦସଅଧିକା ଅସ୍ସଂ ୱୀସତିୟଂ ।
ତସ୍ସ ପୂରେଣେକାଦସାଦିତୋ ୱା- ।
ଛଟ୍ଠୀୟନ୍ତାୟେକାଦସାଦିକାୟ ସଂଖ୍ୟାୟ ଡୋ ହୋତି ପୂରଣତ୍ଥେ ୱିଭାସା; ସା ସଂଖ୍ୟାପୂରୀୟତେୟେନତଂ ପୂରଣଂ’ଏକାଦସନ୍ନଂ ପୂରଣୋ’ଏକାଦସୋ, ଏକାଦସମୋ; ୱୀସୋ, ୱୀସତିମୋ; ତିଂସୋ, ତୀଂସତିମୋ; ଚତ୍ତାଲୀସୋ, ପଞ୍ଞାସୋ ।
ଛଟ୍ଠୀୟନ୍ତାୟ ପଂଚାଦିକାୟ ସଂଖ୍ୟାୟକତିସ୍ମା ଚ ମୋ ହୋତି ପୂରଣତ୍ଥେ; ପଞ୍ଚମୋ, ସତ୍ତମୋ, ଅଟ୍ଠମୋ; କତିମୋ, କତିମୀ ।
ସତାଦୀନମି ଚ- ।
ସତାଦିକାୟ ସଂଖ୍ୟାୟ ଛଟ୍ଠିୟନ୍ତାୟ ପୁରଣତ୍ଥେ ମୋ ହୋତି, ସତାଦିନମିଚାନ୍ତାଦେସୋ; ସତିମୋ, ସହସ୍ସିମୋ ।
ଛା ଦ୍ଧଦ୍ଧମା - ।
ଛସଦ୍ଦାଟ୍ଠଟ୍ଠମାହୋନ୍ତି ତସ୍ସ ପୂରଣତ୍ଥେ; ଛଟ୍ଠୋ, ଛଟ୍ଠମୋ; ଇତ୍ଥୀୟ-ଛଟ୍ଠି ଛଟ୍ଠମି–-କଥଂ,ଦୁତିୟଂ ତତିୟଂ ଚତୁତ୍ଥନ୍ତି ? ଦୁତିୟସ୍ସ-ଚତୁତ୍ଥତତିୟାନନ୍ତି-ନିପାତନା ।
ଏକା କାକ୍ୟସହାୟେ- ।
ଏକସ୍ମା ଅସହାୟତ୍ଥେ କଆକି ହୋନ୍ତି ୱା; ଏକକୋ, ଏକାକି, ଏକୋ ।
ୱଚ୍ଛାଦୀନଂ ସଭାୱସ୍ସ ତନୁତ୍ତେ ଗମ୍ୟମାନେତରୋ ହୋତି; ସୁସୁତ୍ତସ୍ସ ତନୁତ୍ତେ-ୱଚ୍ଛତରୋ; ଇତ୍ଥିୟଂ-ୱଚ୍ଛତରୀ; ୟୋବ୍ବନସ୍ସତନୁତ୍ତୈ-ଓକ୍ଖତରୋ; ଅସ୍ସଭାୱସ୍ସ ତନୁତ୍ତେ-ଅସ୍ସତରୋ; ସାମତ୍ଥିୟସ୍ସ ତନୁତ୍ତୈ-ଉସଭତରୋ ।
କିମ୍ହା ନିଧାରଣେ ରତରରତମା- ।
କିଂସଦ୍ଦା ନିଦ୍ଧାରଣେ ରତରରତମା ହୋନ୍ତୀ; କତରୋ ଭୱତଂ ଦେୱଦତ୍ତୋ; କତରୋ ଭୱତଂ କଠୋ; କତମୋ ଭୱତଂ ଦେୱଦତ୍ତୋ; କତମୋ ଭୱତଂ କଠୋ; ଭାରଦ୍ୱାଜାନଂ କତମୋ’ସି ବ୍ରହ୍ମେ ।
ତେନ ଦତ୍ତେ ଲିୟା- ।
ତତିୟନ୍ତା ଦତ୍ତେ’ଭିଧେୟେ ଲୈୟା ହୋନ୍ତି;’ଦେୱେନଦତ୍ତୋ; ଦେୱଲୋ; ଦେୱିୟୋ; ବ୍ରହ୍ମଲୋ; ବ୍ରହ୍ମୟୋ–-ସିୱା-ସୀୱଲୋ; ସୀୱିୟୋ; ସିସ୍ସ ଦୀଘୋ ।
ତସ୍ସ ଭାୱକମ୍ମେସୁ ତ୍ତତାତ୍ତନଣ୍ୟଣେୟ୍ୟ ଣିୟଣିୟୟା- ।
ଛଟ୍ଠିୟନ୍ତା ଭାୱେ କମ୍ମେ ଚ ତ୍ତାଦୟୋ ହୋନ୍ତି ବହୁଲଂ; ନ ଚ ସବ୍ବେ ସବ୍ବତୋ ହୋନ୍ତି,ଅଞଞ୍ଞତ୍ର ତ୍ତତାହି–-’ଭୱନ୍ତି ଏତସ୍ମାବୁଦ୍ଧିସଦ୍ଦା’ତି ଭାୱୋ, ସଦ୍ଦସ୍ସ ପୱତ୍ତିନିତ୍ତଂ–-’ନୀଲସ୍ସପଟସ୍ସ ଭାୱୋ’ ନୀଲତ୍ତଂ, ନୀଲତାତି ଗୁଣୋ ଭାୱୋ–-’ନୀଲସ୍ସଗୁଣସ୍ସ ଭାୱୋ ନୀଲତ୍ତଂ, ନୀଲତାତୀ ନୀଲଗୁଣଜାତି; ଗୋତ୍ତଂ ଗୋତାତି, ଗୋଜାତି–-ପାଚକତ୍ତଂ ଦଣ୍ଡିତ୍ତଂ ୱିସାଣିତ୍ତଂ ରାଜପୁରିସତ୍ତନ୍ତି କ୍ରିୟାଦିସମ୍ବନ୍ଧିତ୍ତଂ–-ଦେୱଦତ୍ତତ୍ତ ଚନ୍ଦତ୍ତଂ ସୂରିୟତ୍ତନ୍ତୀତଦୱତ୍ଥାୱିସେସସାମଞ୍ଞଂ–-ଆକାସତ୍ତଂ ଅଭାଚତ୍ତନ୍ତି ଉପଚରିତଭେଦସାମଞ୍ଞଂ–-ତ୍ତନ-ପୁଥୁଜ୍ଜନତ୍ତନଂ; ୱେଦନତ୍ତନଂ; ଜାୟତ୍ତନଂ ଜାରତ୍ତନଂ–-ଣ୍ୟ-ଆଲସ୍ୟଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଞଂ ଚାପଲ୍ୟଂ ନେପୁଞ୍ଞଂପେସୁଞ୍ଞଂ ରଜ୍ଜଂ ଆଧିପଚ୍ଚଂ ଦାୟଜ୍ଜଂ ୱେସମ୍ମଂ; ୱେସମନ୍ତି କେଚି, ସଖ୍ୟଂ ୱାଣିଜ୍ଜଂ–-ଣେୟ୍ୟ-ସୋଚେୟ୍ୟଂ, ଆଧିପତେୟ୍ୟଂ–-ଣ-ଗାରୱଂ ପାଟୱଂ ଅଜ୍ଜୱଂ ମଦ୍ଦୱଂ–-ଇୟ-ଅଧିପତିୟଂ ପଣ୍ଡିତିୟଂ ବହୁସ୍ସୁତିୟଂନଗ୍ଗିୟଂ ସୂରିୟଂ –-ଣିୟ-ଆଲସିୟଂ କାଲୁସିୟଂ ମନ୍ଦିୟଂ ଦକ୍ଖିୟଂ ପୋରୋହିତିୟଂ ୱେୟ୍ୟତ୍ତିୟଂ–-କଥଂ, ରାମଣୀୟକନ୍ତି-ସକତ୍ଥେ କନ୍ତାଣେନ ସିଦ୍ଧଂ–-କମ୍ମଂ କ୍ରିୟା; ତତ୍ଥ ।’ଅଲସସ୍ସ କମ୍ମଂ’ ଅଲସତ୍ତଂ, ଅଲସତା, ଅଲସତ୍ତନଂ; ଆଲସ୍ୟଂ ଆଲସିୟଂୱା–-’ସକତ୍ଥେ’ତି । ସକତ୍ଥେ’ପି ୟଥାଭୁଚ୍ଚଂକାରୁଞ୍ଞଂ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ ଆକାସାନଞ୍ଚଂ, କାୟପଗୁଞ୍ଞତା ।
ଛଟ୍ଠୟନ୍ତା ୱଦ୍ଧା ଦାସା ଚ ବ୍ୟୋ ୱାହୋତି ଭାୱକମ୍ମେସୁ; ୱଦ୍ଧଖ୍ୟଂ, ୱଦ୍ଧତା; ଦାସବ୍ୟଂ; ଦାସତା–-କଥଂ, ୱଦ୍ଧୱନ୍ତି ଣେ ୱାଗମୋ ।
ଛଟ୍ଠିୟନ୍ତା ୟୁୱସ୍ଦା ଭାୱକମ୍ମେସୁନଣ ୱା ହୋତି, ୱସ୍ସବୋ ଚ; ୟୋବ୍ବନଂ; ୱାତ୍ୱେୱ-ୟୁୱତ୍ତଂ, ୟୁୱତା ।
ଅଣ୍ୱାଦିତ୍ୱିମୋ- ।
ଅଣୁଆଦୀହି ଛଟ୍ଠିୟନ୍ତେହି ଭାୱେ ୱା ଇମେ ହୋତି; ଅଣିମା; ଲଘିମା; ମହିମା;କସିମା–-ୱାତ୍ୱେୱ-ଅଣୁତ୍ତଂ; ଅଣୁତା ।
ଭାୱା ତେନ ନିବ୍ବତ୍ତେ- ।
ଭାୱୱାଚକା ସଦ୍ଦା ତେନ ନିବ୍ବତ୍ତେ’ଭିଧେୟେ ଇମୋ ହୋତି;’ପାକେନ ନିବ୍ବତ୍ତଂ’ ପାକିମଂ; ସେକିମଂ ।
ତରତମିସ୍ସିକିୟିଟ୍ଠାତିସୟେ- ।
ଅତିସୟେ ୱତ୍ତମାନତୋ ହୋନ୍ତେତେ ପଚ୍ଚୟା;’ଅତିସୟେନ ପାପୋ’ ପାପତରୋ; ପାପତମୋ, ପାପିସ୍ସିକୋ, ପାପିୟୋ, ପାପିଟ୍ଠୋ–-ଇତ୍ଥିୟଂ-ପାପତରା–-ଅତିସୟନ୍ତାପି ଅତିସୟପ୍ପଚ୍ଚୟୋ;’ଅତିସୟେନ ପାପିଟ୍ଠୋ’ ପାପିଟ୍ଠତରୋ ।
ଦୁତିୟନ୍ତା ଲ୍ଲପ୍ପଚ୍ଚୟୋ ହୋତି ନିସ୍ସିତତ୍ଥେ;’ୱେଦନିସ୍ସିତଂ’ ୱେଦଲ୍ଲଂ;’ ଦୁଠୁନିସ୍ସିତଂ’ ଦୁଟ୍ଠୁଲ୍ଲଂ–-ଇଲ୍ଲେ-ସଙ୍ଖାରିଲ୍ଲଂ ।
ତସ୍ସ ୱିକାରାୱୟୱେସୁ ଣ୍ଣିକଣେୟ୍ୟମୟା- ।
ପକତିୟା ଉତ୍ତରମୱତ୍ଥନ୍ତରଂ ୱିକାରୋ–-ଛଟ୍ଠିୟନ୍ତା ନାମସ୍ମା ୱିକାରେ’ୱୟୱେ ଚ ଣାଦୟୋହୋନ୍ତିବହୁଲଂ; ଣ-ଆୟସଂ, ବନ୍ଧନଂ; ଓଦୁମ୍ବରଂ, ପଣ୍ଣଂ; ଓଦୁମ୍ବରଂ, ଭସ୍ମଂ; କାପାତୈଂ, ମଂସଂ; କାପୋତଂ, ସତ୍ଥି –-ଣିକ-କପ୍ପାସିକଂ, ୱତ୍ଥଂ; ଣେୟ୍ୟ-ଏଣେୟ୍ୟଂ,ମଂସଂ; ଏଣେୟ୍ୟଂ, ସତ୍ଥି; କୋସେୟ୍ୟଂ, ୱତ୍ଥଂ–-ମୟ-ତିଣମୟଂ; ଦାରୁମୟଂ, ନଳମୟଂ; ମତ୍ତିକାମୟଂ–-’ଅଞ୍ଞସ୍ମିନ୍ତି’ । ଗୁନ୍ନଂକରୀସେ’ପି ମୟୋ; ଗୋମୟଂ ।
ଜତୁତୋ ସ୍ସଣ୍ୱା- ।
ଛଟ୍ଠିୟନ୍ତା ନାମସ୍ମାଜତୁତୋ ୱିକାରୱୟୱେସୁସ୍ସଣ୍ୱା ହୋତି;’ଜତୁନୋ ୱିକାରୋ’ ଜାତୁସ୍ସଂଜାତୁମୟଂ–-‘‘ଲୋପୋ‘‘ତି । ବହୁଲଂ ପଚ୍ଚୟଲୋପୋ’ପି ଫଲପୁପ୍ଫମୂଲେସୁୱିକାରାୱୟୱେସୁ;’ ପିୟାଲସ୍ସ ଫଲାନି’ ପିୟାଲାନି;’ମଲ୍ଲିକାୟ ପୁପ୍ଫାନି’ ପଲ୍ଲିକା;’ଉସୀରସ୍ସ ମୂଲଂ’ଉସୀରଂ–-ତଂସଦ୍ଦେନୱା ତଦଭିଧାନଂ ।
ଛଟ୍ଠିୟନ୍ତା ସମୂହେ କଣ୍ଣଣିକା ହୋନ୍ତି; ଗୋତ୍ତପ୍ପଚ୍ଚୟନ୍ତା କଣ-ରାଜଞ୍ଞକଂ; ମାନୁସ୍ସକଂ–-ଉକ୍ଖାଦୀହି-ଓକ୍ଖକଂ; ଓଟ୍ଠକଂ; ଓରବ୍ଭକଂ; ରାଜକଂ; ରାଜପୁତ୍ତକଂ; ହତ୍ଥିକଂ; ଧେନୁକଂ–-ଣ-କାକଂ; ଭିକ୍ଖଂ; ଣିକ-ଅଚିତ୍ତା-ଆପୂପିକଂ; ସଂକୁଲିକଂ ।
ଜନାଦୀହି ତା- ।
ଜନାଦୀହି ଛଟ୍ଠିୟନ୍ତେହି ସମୂହେ ତା ହୋତି; ଜନତା; ଗଜତା; ବନ୍ଧୁତା; ଗାମତା; ସହାୟତା; ନାଗରତା–-ତାନ୍ତା ସଭାୱତୋ ଇତ୍ଥିଲିଙ୍ଗା–-ମଦନୀୟନ୍ତି-କରଣେ’ଧିକରଣେ ୱା ଅନୀୟେନସିଦ୍ଧଂ –-ଧୁମାୟିତତ୍ତନ୍ତି-କ୍ତାନ୍ତା ନାମଧାତୁତୋ ତେତ୍ତନ ସିଦ୍ଧଂ ।
ଛଟ୍ଠିୟନ୍ତା ହିତେ ଇୟୋ ହୋତି; ଉପାଦାନିୟଂ–-ଅଞ୍ଞତ୍ରାପି’ସମାନାଦୈରେ ସୟିତୋ’ ସୋଦରିୟୋ ।
ଚକ୍ଖୱାଦିତୋ ସ୍ସୋ- ।
ଛଟ୍ଠିୟନ୍ତେହି ଚକ୍ଖୁଆଦୀହି ହିତେ ସ୍ସୋହୋତି; ଚକ୍ଖୂସ୍ସଂ; ଆୟୁସ୍ସଂ ।
ଣ୍ୟୋ ତତ୍ଥ ସାଧୁ- ।
ସତ୍ତମ୍ୟନ୍ତା ତତ୍ଥ ସାଧୂତି ଅସ୍ମିଂ ଅତ୍ଥେ ଣ୍ୟ୍ୟୋ ହୋତି; ସବ୍ଭୋ; ପାରିସଜ୍ଜୋ–-ସାଧୂତି-କୁସଲୋ ୟୋଗ୍ଗୋ ହିତୋ ୱା–-ଅଞ୍ଞତ୍ରାପି-’ରଥଂ ୱହନ୍ତୀ’ତି ରଚ୍ଛା ।
ସତ୍ତମ୍ୟନ୍ତା କମ୍ମସଦଦା ତତ୍ଥ ସାଧୂତି ଅସ୍ମିଂ ଅତ୍ଥେ ନିୟଞ୍ଞା ହୋନ୍ତି;’ କମ୍ମେ ସାଧୁ’ କମ୍ମନିୟଂ; କମ୍ମଞ୍ଞଂ ।
କଥାଦିତ୍ୱିକୋ- ।
କଥାଦୀହି ସତ୍ତମ୍ୟନ୍ତେହି ତତ୍ଥ ସାଧୂତି ଅସ୍ମିଂ ଅତ୍ଥେ ଇକୋ ହୋତି; କଥିକୋ; ଧମ୍ମକଥିକୋ; ସଙ୍ଗାମିକୋ; ପୱାସିକୋ; ଉପୱାସିକୋ ।
ପଥାଦୀହି ଣେୟ୍ୟୋ- ।
ପଥାଦୀହି ସତ୍ତମ୍ୟନ୍ତେହି ତତ୍ଥ ସାଧୂତି ଅସ୍ମିଂ ଅତ୍ଥେ ଣେୟ୍ୟୋ ହୋତି; ପାଥେୟ୍ୟଂ; ସାପତେୟ୍ୟଂ ।
ଦକ୍ଖିଣାୟାରହେ- ।
ଦକ୍ଖିଣାସଦ୍ଦତୋ ଅରହତ୍ଥେ ଣେୟ୍ୟୋ ହୋତି;’ଦକ୍ଖିଣଂ ଅରହତୀ’ତି ଦକ୍ଖିଣେୟ୍ୟୋ ।
ରାୟୋ ତୁମନ୍ତା- ।
ତୁମନ୍ତତୋ ଅରହତ୍ଥେ ରାୟୋହୋତି; ‘‘ଘାତେତାୟଂ ୱା ଘାତେତୁଂ, ଜାପେତାୟଂ ୱା ଜାପେତୁଂ, ପବ୍ବାଜେତାୟଂ ୱା ପବ୍ବାଜେତୁଂ‘‘ ।
ପଠମନ୍ତା ଏତ୍ଥ ଅସ୍ସ ଅତ୍ଥିତି ଏତେସ୍ୱତ୍ଥେସୁ ମନ୍ତୁ ହୋତି;’ଗାମୋ ଏତ୍ଥ ଦେସେ ଅସ୍ସ ୱା ପୁରିସସ୍ସ ସନ୍ତୀତି’ ଗୋମା–-ଅତ୍ଥିତି ୱତ୍ତମାନକାଲୋପାଦାନତୋ ଭୁତାହି ଭୱିସ୍ସନ୍ତୀହି ୱା ଗୋହି ନ ଗୋମା । କଥଂ ଗୋମା ଆସି ଗୋମା ଭୱିସ୍ସତୀତି ? ତଦାପି ୱତ୍ତମାନାହିୟେୱ ଗୋହି ଗୋମା; ଆସି ଭୱିସ୍ସତୀତି ପଦନ୍ତରା କାଲନ୍ତରଂ; ଇତିକରଣତୋ ୱିସୟନିୟମୋ ।
ପହୂତେ ଚ ପସଂସାୟଂ ନିନ୍ଦାୟଞ୍ଚାତିସାୟନେ ନିଚ୍ଚୟୋଗେ ଚ ସଂସଗ୍ଗେ ହୋନ୍ତିମେ ମନ୍ତୁଆଦୟୋ ।
ଗୋଅସ୍ସୋତି-ଜାତିସଦ୍ଦାନଂ ଦବ୍ବାଭିଧାନସାମତ୍ଥିୟା ମନ୍ତ୍ୱା ଦୟୋ ନହୋନ୍ତି; ତଥା ଗୁଣସଦ୍ଦାନଂ ସେତୋ ପଟୋତି; ୟେ ସତ୍ତୁ ଗୁଣସଦ୍ଦାନଂ ଦବ୍ବାଭିଧାନସାମତ୍ଥିୟଂ ନତ୍ଥି ତେହି ହୋନ୍ତେୱ–-ବୁଧିମା ରୂପୱା ରସୱା ଗନ୍ଧୱା ଏସ୍ସୱା ସଦ୍ଦୱା; ରସୀରସିକୋ; ରୂପି ରୂପିକୋ; ଗନ୍ଧୀ ଗନ୍ଧିକୋତି ।
ପଠମନ୍ତତୋ ଅୱଣ୍ଣନ୍ତା ମନ୍ତ୍ୱତ୍ଥେ ୱନ୍ତୁ ହୋତି; ସୀଲୱା; ପଞ୍ଞୱା–-ଅୱଣ୍ଣାତି-କିଂ ? ସତିମା; ବନ୍ଧୁମା ।
ଦଣ୍ଡାଦିତ୍ୱିକଈ ୱା- ।
ଦଣ୍ଡାଦୀହି ଇକଈ ହୋନ୍ତି ୱା ମନ୍ତ୍ତ୍ୱତ୍ଥେ; ବହୁଲଂ ୱିଧାନା କୁତୋୱି ଦ୍ୱେ ହୋନ୍ତି; କୁତୋଚେକମେକଂୱ । ଦଣ୍ଡକୋ, ଦଣ୍ଡି, ଦଣ୍ଡୱା; ଗନ୍ଧିକୋ, ଗନ୍ଧୀ, ଗନ୍ଧୱା; ରୂପିକୋ, ରୂପୀ, ରୂପୱା–-ଉତ୍ତମିଣେୱ ଧନା ଇକୋ () ଧନିକୋ; ଧନୀ ଧନୱାଞ୍ଞୋ –-ଅସନ୍ନିତ୍ଞତ୍ଥା () ଅତ୍ଥିକୋ ଅତ୍ଥି; ଅଞ୍ଞତ୍ର ଅତ୍ଥୱା
–-ତଦନ୍ତା ଚ;() ପୁଞ୍ଞତ୍ଥିକୋ, ପୁଞ୍ଞତ୍ଥି–-ୱଣ୍ଣନ୍ତା ଈୟେୱ() ବ୍ରହ୍ମୱଣ୍ଣୀ ଦେୱୱଣ୍ଣୀ–-ହତ୍ଥଦନ୍ତେହି ଜାତିୟଂ () ହତ୍ଥୀ; ଦନ୍ତୀ; ଅଞ୍ଞତ୍ର ହତ୍ଥୱା; ଦନ୍ତୱା–-ୱଣ୍ଣତୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରିମ୍ହି; () ୱଣ୍ଣୀ, ବୁହ୍ମଚାରୀ; ୱଣ୍ଣୱାଞ୍ଞୋ–-ପୋକ୍ଖରାଦିତୋ ଦେସେ() ପୋକ୍ଖରଣୀ ଉପ୍ପଲିନୀ କୁମୁଦିନୀ ଭିସିନୀ ମୁଳାଲିନୀ ସାଲୁକିନୀ –-କ୍ୱାୱାଦେସେ’ପି-ପଦୁମନୀ, ପଦୁମିନୀପଣ୍ଣଂ; ଅଞ୍ଞତ୍ର ପୋକ୍ଖରୱା, ହତ୍ଥି–-ନାୱାୟିକୋ () ନାୱିକୋ; –-ସୁଖଦୁକ୍ଖା ଈ() ସୁଖ ଦୁକ୍ଖୀ–-(ସିଖାଦିହୀ ୱା)() ସିଖି ସିଖାୱା ମାଲୀ ମକାଲାୱା ସୀଲି ସୀଲୱା ବଲୀ ବଲୱା –-ବଲା ବାହୂରୁପୁବ୍ବା ଚ() ବାହୁବଲୀ; ଊରୁବଲୀ ।
ତପାଦିତୋ ମନ୍ତ୍ୱତ୍ଥେ ୱା ସ୍ସି ହୋତି; ତପସ୍ସି, ୟସସ୍ସୀ, ତେଜସ୍ସୀ, ମନସ୍ସୀ, ପୟସ୍ସୀ –-ୱାତ୍ୱେୱ-ୟସୱା ।
ମୁଖାଦିତୋ ରୋ- ।
ମୁଖାଦୀହି ମନ୍ତ୍ୱତ୍ଥ ରୋ ହୈଓତି; ମୁଖରୋ, ସୁସିରୋ ଊସରୋ, ମଧୁରୋ, ଖରୋ, କୁଜରୋ, ନଗରୋ –-ଦନ୍ତସ୍ସୁ ଚ ଉତ୍ତତଦନ୍ତେ () ଦନ୍ତୁରୋ ।
ତୁଣ୍ଡ୍ୟାଦୀହି ଭୋ- ।
ତୁଣ୍ଡିଆଦୀହି ମନ୍ତ୍ୱତ୍ଥେ ଭୋ ୱା ହୋତି; ତୁଣ୍ଡିଭୋ, ସାଳିଭୋ,ୱଲିଭୋ, ୱାତ୍ୱେୱ-ତୁଣ୍ଡିମା ।
ସଦ୍ଧାଦିତ୍ୱ- ।
ସଦ୍ଧାଦୀହି ମନ୍ତ୍ୱତ୍ଥେ ଅ ହୋତି ୱା; ସନ୍ଦ୍ଧୋ, ପଞ୍ଞୋ; ଇତ୍ଥିୟଂ-ସଦ୍ଧା; ୱାତ୍ୱେୱ-ପଞ୍ଞୱା ।
ତପା ଣୋ ହୋତି ମନ୍ତ୍ୱତ୍ଥେ; ତାପସୋ; ଇତ୍ଥିୟଂ-ତାପସୀ ।
ଆଲ୍ୱାହିଜ୍ଝାଦୀହି- । ଅଭିଜ୍ଝାଦୀହି ଆଲୁ ହୋତିମନ୍ତ୍ୱତ୍ଥେ; ଅଭିଜ୍ଝାଲୁ, ସୀତାଲୁ, ଧଜାଲୁ, ଦୟାଲୁ–-ୱାତ୍ୱେୱ-ଦୟାୱା ।
ପିଚ୍ଛାଦିତ୍ୱିଲୋ- ।
ପିଚ୍ଛାଦୀହି ଇଲୋ ହୋତି ଚା ମନ୍ତ୍ୱତ୍ଥେ; ପିଚ୍ଛିଲୋ, ପିଚ୍ଛୱା; ଫେଣିଲୋ, ଫେଣୱା; ଜଟିଲୋ, ଜଟାୱା;–-କଥଂ ୱାୱାଲୋତି ? ନିନ୍ଦାୟମିଲସ୍ସାଦିଲୋପେ ‘‘ପରୋ କ୍ୱଚୀ‘‘ତି ॥
ସିଲାଦିତା ୱୋ- ।
ସୀଲାଦିହି ୱୋ ହୋତି ୱା ମୈନ୍ତ୍ୱତ୍ଥେ; ସୀଲୱୋ, ସୀଲୱା; କେସୱୋ, କେସୱା–-ଅଣ୍ଣା ନିଚ୍ଚଂ;() ଅଣ୍ଣୱୋ–-ଗାଣ୍ଡି ରାଜୀହି ସଞ୍ଞାୟଂ; () ଗାଣ୍ଡିୱଂ, ଧନୁ; ରାଜିୱଂ, ପଙ୍କଜଂ ।
ମାୟାମେଧାହି ୱୀ- ।
ଏତେହି ଦ୍ୱୀହି ୱୀ ହୋତି ମନ୍ତ୍ୱତ୍ଥେ; ମାୟାୱି, ମେଧାୱୀ ।
ସିସ୍ସରେ ଆମ୍ୟୁୱାମୀ- ।
ସସଦ୍ଦା ଆମ୍ୟୁୱାମୀ ହୋନ୍ତିସ୍ସରେ’ଭିଧେୟେ ମନ୍ତ୍ୱତ୍ଥେ;’ସମସ୍ସତ୍ଥିତି’ ସାମୀ, ସୁୱାମୀ ।
ଲକ୍ଖୀସଦ୍ଦାଣୋ ହୋତ ମନ୍ତ୍ୱତ୍ଥେ; ଅ ଚନ୍ତସ୍ସ; ଣକାରୋ’ୱ ସୱୋ; ଲକ୍ଖଣୋ ।
ଅଙ୍ଗା ନୋ କଲ୍ୟାଣେ- ।
କଲ୍ୟାଣେ ଗମ୍ୟମାନ୍ଞଙ୍ଗସ୍ମାନୋହୋତି ମନ୍ତ୍ୱତ୍ଥେ; ଅଙ୍ଗନା ।
ସୋ ଲୋମା- ।
ଲୋମା ସୋହୋତି ମନ୍ତ୍ୱତ୍ଥେ; ଲୋମସୋ; ଇତ୍ଥିୟଂ-ଲୋମସା ।
ଇମିୟା- ।
ମନ୍ତ୍ୱତ୍ଥେ ଇମୈୟା ହୋନ୍ତି ବହୁଲଂ; ପୁତ୍ତିମୋ, କିତ୍ତିମୋ, ପୁତ୍ତିୟୋ, କପ୍ପିୟୋ, ଜଟିୟୋ,ହାନଭାଗିୟୋ, ସେନିୟୋ ।
ତୋ ପଞ୍ଚମ୍ୟା- ।-
ପଞ୍ଚୱ୍ୟନ୍ତା ବହୁଲଂ ତୋ ହୋତି ୱା; ଗାମତୋ ଆଗଚ୍ଛତି, ଗାମସ୍ମାଆଗଚ୍ଛତି; ଚୋରତୋ ଭାୟତି, ଚୋରେହି ଭାୟତି; ସତ୍ଥତୋପରିହୀନୋ, ସତ୍ଥା ପରିହୀନୋ ।
ତୋମ୍ହି ଇମସ୍ସ ଟି ନିପଚ୍ଚତେ ଏତସ୍ସ ଟ ଏତ କିଂସଦ୍ଦସ୍ସ କୁତ୍ତଚ; ଇତୋ, ଇମସ୍ମା; ଅତୋ, ଏତ୍ତୋ, ଏତସ୍ମା; କୁତୋ, କସ୍ମା ।
ଅଭ୍ୟାଦୀହି- ।
ଅଭିଆଦୀହି ତୋ ହୋତି; ଅଭିତୋ, ପରିତୋ, ପଚ୍ଛତୋ, ହେଟ୍ଠତୋ ।
ଆଦ୍ୟାଦୀହି- ।
ଆଦିପ୍ପଭୁତୀହି ତୋ ୱା ହୋତି; ଆଦୋ, ଆଦିତୋ; ମଜ୍ଝତୋ, ଅନ୍ତତୋ, ପିଟ୍ଠିତୋ, ପସ୍ସତୋ, ମୁଖତୋ–-ୟତୋଦକଂ ତଦା ଦିତ୍ତଂ, ୟଂ ଉଦକଂ ତଦେୱାଦିତ୍ତନ୍ତି ଅତ୍ଥୋ ।
ସବ୍ବାଦିତୋ ସତ୍ତମ୍ୟା ତ୍ରତ୍ଥା- ।
ସବ୍ବାଦୀହି ସତ୍ତମ୍ୟନ୍ତେହି ତ୍ରତ୍ଥା ୱା ହୋନ୍ତି; ସବ୍ବତ୍ର, ସବ୍ବତ୍ଥ, ସବ୍ବସ୍ମିଂ; ୟତ୍ର, ୟତ୍ଥ, ୟସ୍ମିଂ–-ବହୁଲାଧିକାରା ନ ତୁମ୍ହାମ୍ହେହି ।
ଏତେ ସଦ୍ଦା ନିପଚ୍ଚନ୍ତେ; କସ୍ମିଂ କତ୍ଥ, କୁତ୍ର, କ୍ୱ; ଏତସ୍ମିଂ ଏତ୍ଥ, ଅତ୍ର; ଅସ୍ମିଂ ଇହ, ଇଧ ।
ଧି ସବ୍ବା ୱା-
ସତ୍ତମ୍ୟନ୍ତତୋ ସବ୍ବସ୍ମାଧି ୱା ହୋତି; ସବ୍ବଧି; ସବ୍ବତ୍ଥ ।
ୟା ହିଂ- ।
ସତ୍ତମ୍ୟନ୍ତା ୟତୋ ହିଂ ୱା ହୋତି; ୟହିଂ, ୟତ୍ର ।
ତା ହଂ ଚ- ।
ସତ୍ତମ୍ୟନ୍ତା ତତୋ ୱା ହଂ ହୋତି ହିଞ୍ଚ; ତହଂ, ତହିଂ, ତତ୍ର ।
କୁହିଂକହଂ- ।
କିଂସଦ୍ଦା ସତ୍ତମ୍ୟନ୍ତା ହିଂହଂ ନିପଚ୍ଚନ୍ତେ କିସ୍ସ କୁକା ଚ; କିହିଂ, କହଂ, କଥଂ କୁହିଦ୍ୱନନ୍ତି ? ଚନଂ ଇତି ନିପାତନ୍ତରଂ; କିହିଦ୍ୱୀତି-ଏତ୍ଥ ୱିସଦ୍ଦୋୱିୟ ।
ଏତେହି ସତ୍ତମ୍ୟନ୍ତେହି ଚତ୍ତମାନେହି କାଲେ ଦା ହୋତି; ସବ୍ବସ୍ମିଂ କାଲେ ସବ୍ବଦା; ଏକଦା, ଅଞ୍ଞଦା, ୟଦା, ତଦା–-କାଲେତି-କିଂ ? ସବ୍ବତ୍ଥଦେସେ ।
କଦାକୁଦାସଦାଧୁନେଦାତି- ।
ଏତେ ସଦ୍ଦା ନିପଚ୍ଚନ୍ତେ; ତସ୍ମିଂ କାଲେ କଦା, କୁଦା; ସମ୍ବସ୍ମିଂ କାଲେ ସଦା; ଇମସ୍ମିଂ କାଲେ ଅଧୁନା, ଇଦାନି ।
ଅଜ୍ଜସଜ୍ଜୱପରଜ୍ଜ୍ୱେତରହିକରହା- ।
ଏତେ ସଦ୍ଦା ନିପଚ୍ଚନ୍ତେ; ଏକତିପ୍ପଚ୍ଚୟୋ ଆଦେସୋ କାଲ ୱିସେସୋତି ସବ୍ବମେତଂ ନିପାତନା ଲବ୍ଭତି; ଇମସ୍ସ ୱୋ ଜ୍ଜୋ ଚାହନି ନିପଚ୍ଚତେ; ଅସ୍ମିଂ ଅହନି ଅଜ୍ଜ–-ସମାନସ୍ସ ସଭାୱୋଜ୍ଜୁ ଚାହନି–-ସମାନେ ଅଭନି ସଜ୍ଜୁ–-ଅପରସ୍ମା ଜ୍ଜୁ–-ଅପରସ୍ମିଂ ଅହନିଅପରଜ୍ଜୁ–-ଇମସ୍ସେତୋକାଲେ ରହି ୱ–-ଇମସ୍ମିଂ କାଲେ ଏତରହି–-କିଂସଦ୍ଦସ୍ସ କୋ ରହ ଚାନଜ୍ଜତନେ–-ତସ୍ମିଂ କାଲେ କରହ ।
ସାମଞ୍ଞସ୍ସ ଭେଦକୋ ୱିସେସୋ ପକାରୋ, ତତ୍ଥ ୱତ୍ତମାନେହି ସବ୍ବାଦୀହି ଥା ହୋତି ସବ୍ବେନପକାରେନ ସବ୍ବଥା; ୟଥା, ତଥା ।
କଥମିତ୍ଥଂ- ।
ଏତେ ସଦ୍ଦା ନିପଚ୍ଚନ୍ତେ ପକାରେ; କିମିମେହି ଥଂ ପଚ୍ଚୟୋ, କୈଚ୍ଚ ତେସଂ ୟଥାକ୍କମଂ; କଥମିତ୍ଥଂ ।
ଧା ସଙ୍ଖ୍ୟାହି- ।
ସଙ୍ଖ୍ୟାୱାଚୀହି ପକାରେ ଧା ପରୋ ହୋତି;’ଦ୍ୱୀହି ପକାରେହି ଦ୍ୱେ ୱା ପକାରେକରୋତି’ ୱିଧାକରୋତି; ବହୁଧା କରୋତି;’ଏକଂ ରାସିଂ ପଞ୍ଚପ୍ପକାରଂ କରୋତି’ ପଞ୍ଚଧା କରୋତି ?ପଞ୍ଚପ୍ପକାରମେକପ୍ପକାରଂ କରୋତି’ ଏକଧାକରୋତି ।
ଏକସ୍ମା ପକାରେ ଜ୍ଝଂ ୱା ହୋତି; ଏକଜ୍କ୍ୱଙ୍କରୋତି; ଏକଧା କରୋତି ।
ଦ୍ୱିତୀହେଧା- ।
ଦ୍ୱୀତିହି ପକାରେ ଏଧାୱା ହୋତି; ୱେଧା, ତେଧା; ଦ୍ୱିଧା, ତିଧା ।
ତବ୍ବତି ଜାତିୟୋ- ।
ପକାରୱତି ତଂସାମଞ୍ଞୱାଚକା ସଦ୍ଦାଜାତିୟୋ ହୋତି; ପଟୁ ଜାତିୟୋ, ମୁଦୁଜାତିୟୋ ।
ୱାରସଂଖ୍ୟାୟ କ୍ଖତ୍ତୁଂ-
ୱାରସମ୍ବନ୍ଧିନିୟା ସଂଖ୍ୟାୟ କ୍ଖତ୍ତୁଂ ହୋତି;’ଦ୍ୱେ ୱାରେ ଭୁଞ୍ଜତି’ ଦ୍ୱିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଦିୱସସ୍ସ ଭୁଞ୍ଜତି; ୱାରଗ୍ଗହଣଂ କିଂ ? ପଞଚ ଭିଞ୍ଜତି; ସଙ୍ଖ୍ୟାୟାତି-କିଂ ? ପହୂତେ ୱାରେ ଭୁଞ୍ଜତି ।
ୱାରସମ୍ବନ୍ଧିନିୟା କତିସଂଖ୍ୟାୟ କ୍ଖତ୍ତୁଂ ହୋତି;’କତି ୱାରେ ଭୁଞ୍ଜନି’କତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଭୁଞ୍ଜତି ।
ବହୁମ୍ଭା ଧା ଚ ପଚ୍ଚାସତ୍ତିୟଂ- ।
ୱାରସମ୍ବନ୍ଧିନିୟା ବହୁସଂଖ୍ୟାୟ ଧାହୋତି କ୍ଖତ୍ତୁଞ୍ଚ; ୱାରାନଞ୍ଚେ ପଚ୍ଚାସତ୍ତି ହୋତି; ବହୁଧା ଦିୱସସ୍ସ ବୁଞ୍ଜତି ବହୁକ୍ଖତ୍ତୁଂ–-ପଚ୍ଚାସତ୍ତିୟନ୍ତି କିଂ ? ବହୁକ୍ଖତ୍ତୁଂ ମାସସ୍ସ ଭୁଞ୍ଜତି ।
ସକିଂ ୱା- ।
ଏକଂ ୱାରମିଚ୍ଚସ୍ମିଂ ଅତ୍ଥେ ସକିନ୍ତି ୱା ନିପଚ୍ଚତେ;’ଏକଂ ୱାରଂ ଭୁଞ୍ଜତି’–-ୱାତି କିଂ ?ଏକକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଭୁଞ୍ଜତି ।
ସୋ ୱିଚ୍ଛାପ୍ପକାରେସୁ- ।
ୱୀଚ୍ଛାୟଂ ପକାରେ ଚ ସୋ ହୋତି ବହୁଲଂ; ୱୀଚ୍ଛାୟଂ-ଖଣ୍ଡସୋ, ବିଲସୋ; ପକାରେ-ପୁଥୁସୋ,ସବ୍ବସୋ ।
ଅଭିତତବ୍ଭାୱେ କରାସଭୁୟୋଗେ ୱିକାରା ଚୀ- ।
ଅୱତ୍ଥାୱତୋ ୱତ୍ଥନ୍ତରେନାଭୁତସ୍ସ ତାୟାୱତ୍ଥାୟ ଭାୱେ କରାସଭୁହି ସମ୍ବନ୍ଧେସତି ୱିକାରୱାଚକାଚୀ ହୋତି;’ଅଧୱଲଂ ଧୱଲଂ କରୋତି’ ଧୱଲୀ କରୋତି; ଅଧୱଲୋ ଧୱଲୋ ସିୟା ଧୱଲୀ ସିୟା; ଅଧୱଲୋ ଧୱଲୋ ଭୱତି ଧୱଲୀ ଭୱତି–-ଅଭତତବ୍ଭାୱେତି-କିଂ ? ଘଟଂ କରୋତି, ଦଧିଅତ୍ଥି, ଘଟୋ ଭୱତି–-କରାସଭୁୟୋଗେତି କିଂ ? ଅଧୱଲା ଧ୍ୱଅଇଲୋ ଜାୟତେ–-ୱିକାରାତି-କିଂ ? ପକତିୟା ମା ହୋତୁ; ସୁୱଣ୍ଣଂ କୁଣ୍ଡଲୀ କରୋତି ।
ଦିସ୍ସନ୍ତଞ୍ଞେ’ପି ପଚ୍ଚୟା- ।
ୱୁତ୍ତତୋ’ଞ୍ଞେ’ପି ପଚ୍ଚୟା ଦିସ୍ସନ୍ତି ୱୁତ୍ତାୱୁତ୍ତତ୍ଥେସୁ;’ୱିୱିଧା ମାତରୋ’ ୱିମାତରୋ,’ତାସଂ ପୁତ୍ତା’ ୱେମାତୀକା-ରିକଣ;’ପଥଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀତି’ ପଥାୱିନୋ-ଆୱୀ;’ ଇସ୍ସା ଅସ୍ସ ଅତ୍ଥିତି’ ଇସ୍ସୁକୀ-ଉକୀ ?’ଧୁରଂ ୱହନ୍ତୀତି’ ଧୋରୟ୍ହା-ୟ୍ହଣ ।-
ୱୁତ୍ତତୋ’ଞ୍ଞସ୍ମିମ୍ପି ଅତ୍ଥେ ୱୁତ୍ତପ୍ପଚ୍ଚୟା ଦିସ୍ସନ୍ତି;’ମଗଧାନଂ ଇସ୍ସରୋ’ ମାଗଧୋ-ଣୋ;’କାସୀତି ସହସ୍ସଂ, ତମଗ୍ଘତୀତି କାସିୟୋ-ଇୟୋ ।
ସକତ୍ଥ- ।
ସକତ୍ଥେ’ପି ପଚ୍ଚୟା ଦିସ୍ସନ୍ତି; ହୀନକୋ, ପୋତକୋ, କିଚଚୟୟଂ ।
ଲୋପୋ- ।
ପଚ୍ଚୟାନଂ ଲୋପୋ’ପି ଦିସ୍ସତି; ବୁଦ୍ଧେ ରତନଂ ପଣୀତଂ, ଚକ୍ଖୁଂ ସୁଞ୍ଞଂ ଅତ୍ତେନ ୱା ଅତ୍ତନିୟେୟନ ୱାତି ଭାୱପ୍ପଚ୍ଚୟ ଲୋପୋ ।
ସରାନମାଦିସ୍ସାୟୁୱଣ୍ଣସ୍ସାଞୋ ଣାନୁବନ୍ଧେ- ।
ସରାନମାଦିଭୁତା ୟେ ଅକାରିୱଣ୍ଣୁୱଣ୍ଣା ତେସଂ ଆଞୋ ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ ଣାନୁବନ୍ଧେ; ରାଘୱୋ, ୱୈନତେୟ୍ୟୋ, ମେନିକୋ, ଓଳୁମ୍ପିକୋ, ଦୋହଗ୍ଗଂ–-ଣାନୁବନ୍ଧେତି-କିଂ ? ପୁରାତନୋ ।
ସଂୟୋଗେ କ୍ୱଚି- ।
ସରାନମାଦିଭୁତା ୟେ ଅୟୁୱଣ୍ଣା ତେସଂ ଆଞୋ ହୋନ୍ତି କ୍ୱଚି ଦେୱ ସଂୟୋଗୱିସୟେ ଣାନୁବନ୍ଧେ;ଦେଚ୍ଚୋ, କୋଣ୍ଡଞ୍ଞୋ –-କ୍ୱଚୀତି-କିଂ ? କତ୍ତିକେୟ୍ୟୋ ।
ମଜ୍ଝେ ୱତ୍ତମାନାନମ୍ପି ଅୟୁୱଣ୍ଣାନଂ ଆଞୋ ହୋନ୍ତି କ୍ୱଚି; ଅଡ୍ଢତେୟ୍ୟା, ୱାସେଟ୍ଠୋ ।
କୋସ୍ଜୈଜାଜ୍ଜୱପାରିସଜ୍ଜସୁଭଜ୍ଜମଦ୍ଦୱାରିସ୍ସାସଭାଜଞ୍ଞ ଥେୟ୍ୟବାହୁସଚ୍ଚା- ।
ଏତେ ସଦ୍ଦା ନିପଚ୍ଚନ୍ତେ ଣାନୁବନ୍ଧେ;’କୁସୀତସ୍ସ ଭାୱୋ’ କୋସଜ୍ଜଜଂ;’ ଉଜୁନୋ ଭାୱୋ’ ଅପ୍ପୱଂ;’ପରିସାସୁ ସାଧୁ’ ପାରିସଜ୍ଜୋ;’ସୁହଦୟୋଚ’ ସୁହଜ୍ଜୋ,’ତସ୍ସ ପନ ଭାୱୋ ସୋହଜ୍ଜଂ;’ମୁଦୁନୋ ଭାୱୋ’ମଦ୍ଦୱଂ;’ଇସିନୋ ଇଦଂ, ଭାୱୋ ୱା’ ଆରିସ୍ସଂ;’ଉସଭସ୍ସ ଇଦଂ, ଭାୱୋ ୱା’ ଆସଭଂ;’ଆଜାନୀୟସ୍ସ ଭାୱୋ’ ସୋ ଏୱ ୱା’ ଆଜଞ୍ଞଂ;’ଥେନସ୍ସ ଭାୱୋ, କମ୍ମଂ ୱା’ ଥେୟ୍ୟଂ;’ବହୁସ୍ସୁତସ୍ସ ଭାୱୋ’ ବାହୁସଚ୍ଚଂ–-ଏତେସୁ ୟମଲକ୍ଖଣିକଂ ତଂ ନିପାତନା ।
ମନାଦୀନଂ ସକ ହୋତି ଣାନୁବନ୍ଧେ;’ମନସି ଭୱଂ’ ମାନସଂ;’ଦୁମ୍ମନସୋ ଭାୱୋ’ ଦୋମନସ୍ସଂ; ସୋମନସ୍ସଂ ।
ଉୱଣ୍ଣସ୍ସାୱଙି ହୋତି; ରାଘୱୋ, ଜାମ୍ବୱଂ ।
ୟମ୍ହି ଗୋସ୍ସ ଚ- ।
ୟକାରାଦୋ ପଚ୍ଚୟ ଗୈଓସ୍ସୁୱଣ୍ଣସ୍ସ ଚ ଅୱଙି ହୋତି; ଗବ୍ୟଂ, ଗାତବ୍ୟୋ ।
ୟକାରାଦୋ ପଚ୍ଚୟେ ଅୱଣ୍ଣିୱଣ୍ଣାନଂ ଲାପୋ ହୋତି, ଦାୟ୍ଜୈଜଂ, କାରୁଞ୍ଞଂ, ଆଧିପଚ୍ଚଂ, ଦେପ୍ପଂ–-ବହକୁଲଂୱିଧାନଂ କ୍ୱଚି ନ ହୋତି; କିଚ୍ଚୟଂ ।
ରାନୁବନ୍ଧେ’ନ୍ତସରାଦିସ୍ସ- ।
ଅନ୍ତୋ ସରୋ ଆଦି ୟସ୍ସାୱୟୱସ୍ସ ତସ୍ସ ଲୋପୋ ହୋତି ରାନୁବନ୍ଧେ; କିତ୍ତକଂ, ପେତ୍ତେୟ୍ୟଂ ।
କିସମହତମିମେ କସ୍ମହା- ।
କିସସ୍ସ ମହତୋ ଇମେ କସ୍ମହା ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; କସିମା, ମହିମା ।
ଆୟୁସ୍ସାୟସ ମନ୍ତୁମ୍ହି- ।
ଆୟୁସ୍ସ ଆୟସାଦେସୋ ହୋତି ମନ୍ତୁମ୍ହି; ଆୟସ୍ମା ।
ଜୋ ୱୁଦ୍ଧସ୍ସିୟିଢେସୁ- ।
ୱୁଦ୍ଧସ୍ସ ଜୋ ହୋତି ଇୟୈଟ୍ଠେସୁ; ଜେୟ୍ୟୋ, ଜେଟ୍ଠୋ ।
ବାଳ୍ହନ୍ତିକପସତ୍ଥାନଂ ସାଧନେଦସା- ।
ଇୟେଟ୍ଠେସୁ ବାଳ୍ହନ୍ତିକପସତ୍ଥାନଂ ସାଧନେଦସା ହୋନ୍ତୀ ୟଥାକ୍କମଂ; ସାଧିୟୋ, ସାଧିଟ୍ଠୋ; ନେଦିୟୋ, ନେଦିଟ୍ଠୋ; ସେୟ୍ୟୋ, ସେଟ୍ଠୋ
କଣ୍କନାପ୍ପୟୁୱାନଂ- ।
ଇୟେଟ୍ଠେସୁ ଅପ୍ପୟୁୱାନଂ କଣ୍କନା ହୋନ୍ତି ୟୟଥାକ୍କମଂ; କଣିୟୋ, କଣିଟ୍ଠୋ; କନିୟୋ, କନିଟ୍ଠୋ ।
ଲୋପୋ ୱୀମନ୍ତୁୱତ୍ତୁନଂ- ।
ୱୀମନ୍ତୁୱନ୍ତୁନଂ ଲୋପୋ ହୋତି ଇୟୈଟ୍ଠେସୁ ?’ଅତିସୟେନ ମେଧାୱୀ’ ମେଧିୟୋ, ମେଧିଟ୍ଠୋ;’ଅତିସୟେନସତିମା’ସତିୟୋ, ସତିଟ୍ଠୋ;’ଅତିସୟେନ ଗୁଣୱା’ ଗୁଣିୟା, ଗୁଣିଟ୍ଠୋ ।
ସେ ସ୍ତିଅଇସ୍ସ ତିସ୍ସ- ।
ସେ ପରେ ସତ୍ୟନ୍ତସ୍ସ ତିକାରସ୍ସ ଲୋପୋ ହୋତି; ୱୀସଂ ସତଂ, ତିଂସଂ ସତଂ ।
ଏତସ୍ସେଟ ତ୍ତକେ- ।
ତ୍ତକେ ପରେ ଏତସ୍ସ ଏଟ ହେନାତି; ଏତ୍ତକଂ ।
ଣିକସ୍ସୱା ଇୟୋ ହୋତି; ସକ୍ୟପୁତ୍ତିୟୋ, ସକ୍ୟପୁତ୍ତିକୋ ।
ଅଧାତୁସ୍ସ କେ’ସ୍ୟାଦିତୋ ଘେ’ସ୍ସୀ- ।
ଘେ ପରେ ଅଧାତୁସ୍ସ ୟୋ କକାରୋ ତତୋ ପୁବ୍ବସ୍ସ ଅକାରସ୍ସ ବକହୁଲଂ ଇ ହୋତି, ସୱେ ଘୋନ ସ୍ୟାଦିତୋ ପରୋ ହୋତି; ବାଲିକା, କାରିକା–-ଅଧାତୁସ୍ସାତି-କିଂ ? ସକା; କେତି-କିଂ ?ନନ୍ଦନା; ଅସ୍ୟାଦିତୋତି-କିଂ ? ବହୁପରିବ୍ବାଜକା, ମଧୁରା –-ବହୁଚମ୍ମିକାତି କକାରେନ ସ୍ୟାଦିନୋ ବ୍ୟୱହିତତ୍ତା ସିଦ୍ଧଂ–-ଘେତି-କିଂ ? ବାଲକୋ; ଅସ୍ସାତି-କିଂ ? ବହୁକତ୍ତୁକା,ସାଲା ।
ଇତି ମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାନେ ୱ୍ୟାକରଣେ ୱୁତ୍ତିୟଂ ଣାଦିକଣ୍ଡୋ ଚତୁତ୍ଥୋ ।
ଖନ୍ତିୟଂ ତିଜା ୱୀମଂସାୟଂ ମାନା ଚ ଖସପ୍ପଚ୍ଚୟା ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; ତିତିକ୍ଖା, ୱୀମଂସା–-ତିତିକ୍ଖତି, ୱୀମଂସତି । ଖମାୱୀମଂସା ସୁତି-କିଂ ? ତେଜନଂ, ତେଜୋ, ତେଜୟତି, ମାନନଂ, ମାନୋ, ମାନେତି ।
ତିକିଚ୍ଛାୟଂ ସଂସୟେ ଚ ୱତ୍ତମାନା କିତା ଜୋ ହୋତି–-ତିକିଚ୍ଛା, ୱିଚିକିଚ୍ଛା–-ତିକିଚ୍ଛତି, ୱିଚିକିଚ୍ଛତି–-ଅଞ୍ଞତ୍ରନିକେତୋ, ସଂକେତୋ, କେତନଂ, କେତୋ, କେତୟତି ।
ନିନ୍ଦାୟଂ ଗୁପବଧା ବସ୍ସଭୋ ଚ- ।
ନିନ୍ଦାୟଂ ୱତ୍ତମାନେହି ଗୁପବଧେହି ଜୋ ହୋତି; ବସ୍ସ ଭୋ ଚ–-ଜିଗୁଚ୍ଛା, ବୀଭଚ୍ଛା–-ଜିଗୁଚ୍ଛତି, ବୀଭଚ୍ଛତି–-ଅଞ୍ଞତ୍ରଗୋପନଂ, ଗୋପେ, ପୋପେତି, ବଧକୋ ।
ତୁମନ୍ତତୋ ଇଚ୍ଛାୟମତ୍ଥେ ତେ ଖସଛା ହୋନ୍ତିବହକୁଲଂ; ଲୋପୋ ଚ ତୁଂପଚ୍ଚୟସ୍ସହୋତି ସୁତତ୍ତା–-ବୁଭୁକ୍ଖା, ଜିଗିଂସା, ଜିଘଚ୍ଛା–-ବୁଭୁକ୍ଖତି, ଜିଗିଂସତି, ଜିଘଚ୍ଛତି–-ଇଧକସ୍ମା ନ ହୋତିଭୋତ୍ତୁମିଚ୍ଛତୀତି ? ପଦନ୍ତରେନାଭିଧାନା । ତୁଂସ୍ମାତି-କିଂ ? ଭୋଜନମିଚ୍ଛତି । ଇଚ୍ଛାୟନ୍ତି କିଂ ? ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ ଗଚ୍ଛତି । କଥଂ କୁଲଂ ପିପତିସତୀତି ? ୟଥା କୁଲଂ ପତିତୁମିଚ୍ଛତୀତିୱାକ୍ୟଂ ହୋତି, ଏୱଂ ୱୁତ୍ତିପି ହେସ୍ସତି; ୱାକ୍ୟମେୱଚରହି କଥଂ ହୋତି ? ଲୋକସ୍ସ ତଥା ୱଚନିଚ୍ଛାୟ ।
ଇଚ୍ଛାକମ୍ମତୋ ଇଚ୍ଛାୟମତ୍ଥେ ଈୟପ୍ପଚ୍ଚୟୋ ହୋତି;’ପୁତ୍ତମିଚ୍ଛତି’ ପୁତ୍ତୀୟତି–-କମ୍ମାତି-କିଂ ? ଅଅସିନେଚ୍ଛତି; ଇଧ କସ୍ମା ନ ହୋତି ରଞ୍ଞୋ ପୁତ୍ତମିଚ୍ଛତୀତି ? ସାପେକ୍ଖତ୍ତା; ନ ହି ଅଞ୍ଞମପେକ୍ଖମାନୋ ଅଞ୍ଞେନସହେକତ୍ଥିଭାୱମନୁଭୱିତୁଂ ସକ୍କୋତି; ଇଧାପି ଚରହି ନ ସିୟା ଅତ୍ତନୋପୁତ୍ତମିଚ୍ଛତୀତି; ନେୱେତ୍ଥ ଭୱିତବ୍ବଂ; ନ ହି ଭୱତି ଅତ୍ତନୋପୁତ୍ତିୟତୀତି; କଥଂ ଚରହି ୱୁତ୍ତସ୍ସ ଅତ୍ତତିୟତାୱଗମ୍ୟତେ ? ଅଞ୍ଞସ୍ସାସୁତତ୍ତା, ଇଚ୍ଛାୟ ଚ ତବ୍ବିସୟତ୍ତା ।
କମ୍ମତୋ ଉପମାନା ଆୱାରତ୍ଥେ ଈୟୋ ହୋତି;’ପୁତ୍ତମୱା ଚରତି’ ପୁତ୍ତୀୟତି ମାଣୱକଂ; ଉପମାନାତି କିଂ ? ପୁତ୍ତମାଚରତି ।
ଆଧାରତୁପମାନାଆୱାରତ୍ଥେ ଈୟୋ ହୋତି;’କୁଟିୟମିୱାଚରତି’ କୁଟିୟତି ପାସାଦେ, ପାସାଦୀୟତି କୁଟିୟଂ ।
କତ୍ତୁତାୟୋ- ।
କତ୍ତତୁପମାନା ଆଚାରତ୍ଥେ ଆୟୋ ହୋତି;’ପବ୍ବତୋୱା ଚରତି’ପବ୍ବତାୟତି ।
ଚ୍ୟତ୍ଥେ- ।
କତ୍ତୁତୋ ଅଭୁତତବ୍ଭାୱେ ଆୟୋ ହୋତି ବହୁଲଂ; ଭୁସାୟତି, ପଟପଟାୟତି, ଲୋହିତାୟତି–-କତ୍ତୁତୋତ୍ୱେୱ-ଭୁସଂକରୋତୀତି; ଇହ କସ୍ମା ନ ହୋତି ଭୁସି ଭୱତୀତି ? ୱୁତ୍ତତ୍ଥତାୟ ।
ସଦ୍ଦାଦୀହି ଦୁତିୟନ୍ତେହି କରୋତୀତି ଅସ୍ମିଂ ଅତ୍ଥେ ଆୟୋ ହୋତି; ସଦ୍ଦାୟତି, ୱେରାୟତି, କଲହାୟତି, ଧୂପାୟତି ।
ନମୋ ଇଚ୍ଚସ୍ମା କରୋତୀତି ଅସ୍ମିଂ ଅତ୍ଥେ ଅସ୍ସୋ ହୋତି; ନମସ୍ସତି ତଥାଗତଂ ।
ଧାତ୍ୱତ୍ଥେ ନାମସ୍ମି- ।
ନାମସ୍ମା ଧାତ୍ୱତ୍ଥେ ବହୁଲମି ହୋତି;’ହତ୍ଥିନା ଅତିକ୍କମତି’ଅତି ହତ୍ଥୟତି;’ ୱୀଣାୟ ଉପଗାୟତି’ ଉପୱୀଣୟତି;’ଦଳହଂ କରୋତି’ ୱିନୟଂ ଦଳହୟତି;’ ୱିସୁଦ୍ଧା ହୋତି’ ରତ୍ତି ୱିସୁଦ୍ଧୟତି;’କୁସଲଂ ପୁଚ୍ଛତି’କୁସଲୟତି ।
ସଚ୍ଚାଦୀହାପି- ।
ସଚ୍ଚାଦୀହି ଧାତ୍ୱତ୍ଥେ ଆପି ହୋତି; ସଚ୍ଚାପେତି, ଅତ୍ଥାପେତି, ୱେଦାପେତି, ସୁକ୍ଖାପେତି ସୁଖାପେତି, ଦୁକ୍ଖାପେତି ।
ଅୟମଧିକାରୋ ଆ ସତ୍ଥପରିସମତ୍ତିୟା;’କ୍ରିୟା ଅତ୍ଥୋ ୟସ୍ସସୋ କ୍ରିୟତ୍ଥୋ’,ଧାତୁ ।
ଚୁରାଦିତୋ ଣି- ।
ଚୁରାଦୀହି କ୍ରିୟତ୍ଥେହି ସକତ୍ଥେ ଣି ପରୋ ହୋତି ବହୁଲଂ; ଣକାରୋ ୱୁଦ୍ଧ୍ୟତ୍ଥୋ–-ଏୱମଞ୍ଞତ୍ରାପି–-ଚୋରୟତି, ଲାଳୟତି । କଥଂ ରଜ୍ଜଂ କାରେତୀତି ? ୟୋଗୱିଭାଗତୋ ।
ପୟୋଜକବ୍ୟାପାରେ ଣାପି ଚ- ।
କତ୍ତାରଂ ୟୋ ପୟୋଜୟତି ତସ୍ସ ବ୍ୟାପାରେ କ୍ରିୟତ୍ଥା ଣିଣାପୀ ହୋନ୍ତି ବହୁଲଂ; କାରେତି, କାରାପେତି–-ନନୁ ଚ କତ୍ତାପି କରଣାଦୀନଂପୟୋଜକୋତି ତବ୍ୟାପାରେ ?ପି ଣିଣାପୀ ପାପୁଣନ୍ତି ? ପୟୋଜକଗ୍ଗହଣସାମତ୍ଥିୟା ନ ଭୱିସ୍ସନ୍ତି, ଚୁରାଦୀହି ୱିସୁଂ ୱଚନସାମତ୍ଥିୟା ଚ–-ଆତୋ ଭିୟ୍ୟୋ ଣାପିୟେୱ, ଣିୟେ ୱୁୱଣ୍ଣତୋ, ଦ୍ୱୟମେୱଞ୍ଞେହି ।
କ୍ୟୋ ଭାୱକମ୍ମେସ୍ୱପରୋକ୍ଖେସୁ ମାନନ୍ତତ୍ୟାଦିସୁ-
ଭାୱକମ୍ମୱିହିତେସୁ ପରୋକ୍ଖାୱଜ୍ଜିତେସୁ ମାନନ୍ତତ୍ୟାଦିସୁ ପରେସୁକ୍ୟୋ ହୋତି କ୍ରୟତ୍ଥା–-ନ୍ତଗ୍ଗହଣମୁତ୍ତରତ୍ଥଂ; କକାରୋ ଅୱୁଦ୍ଧ୍ୟତ୍ଥୋ; ଏୱମୁତ୍ତରତ୍ରାପି–-ଠିୟମାନଂ, ଠିୟତେ; ସୂୟମାନଂ, ସୂୟତେ–-ଅପରୋକ୍ଖେସୂତି-କିଂ ? ବଭୁୱ ଦେୱଦତ୍ତେନ; ବିଭିଦ କୁସୂଲୋ । ଭିଜ୍ଜତେ କୁସୂଲୋ ସୟମେୱାତିଭିଜ୍ଜତେତି ସୱନା କମ୍ମତାୱଗମ୍ୟତେ, ସୟମେୱାତି ସୱନତୋ କତ୍ତୁତା; କତ୍ତୁତାୱଚନିଚ୍ଛାୟନ୍ତୁ-ଭିନ୍ଦତିକୁସୁଲୋ ଅତ୍ତାନନ୍ତି ଭୱତି; ଏୱମଞ୍ଞମ୍ପି ୟଥାଗମମନୁଗନ୍ତବ୍ବଂ । ‘‘ଅପରୋକ୍ଖେସୁ ମାନନ୍ତତ୍ୟାଦିସୂ’ତି-ଅୟମଧିକାରୋ ଆ‘‘ତନାଦିତ୍ୱୋ‘‘ଅପିୱଏତେ ତ୍ୟାଦୟୋ ତ୍ୟାଦିସୁ ପରଭୁତେସୁ କତ୍ତୁକମ୍ମଭାୱୱିହିତେସୁ କ୍ୟଲାଦୀନଂ ୱିଧାନତୋ ତେସ୍ୱେୱ ୱିଞ୍ଞୟନ୍ତୀତି-ଅକମ୍ମକେହି ଧାତୁହି କତ୍ତୁଭାୱେସୁ ସକମ୍ମକେହି କତ୍ତୁକମ୍ମେସୁକମ୍ମାୱଚନିଚ୍ଛାୟଂ ଭାୱେୱ ଭୱନ୍ତୀତି ୱେଦିତବ୍ବା–-ୟସ୍ସପନଧାତୁସ୍ସ କ୍ରିୟା କମ୍ମମପେକ୍ଖତେ ସୋସକମ୍ମକୋ ? ୟସ୍ସ ତୁ କ୍ରିୟା କତ୍ତୁମତ୍ତମପେକ୍ଖତେ ସୋ ଅକମ୍ମକୋତି ଞାତବ୍ବଂ ।
କ୍ରିୟତ୍ଥତୋ ଅପରୋକ୍ଖେସୁ କତ୍ତୁୱିତମାନନ୍ତତ୍ୟାଦିସୁ ଲୋ ହୋତି; ଲକାରୋ ‘‘ଞିଲସ୍ସେ’ତି । ୱିସେସନତ୍ଥୋ–-ପଚମାନୋ, ପଚନ୍ତୋ; ପୱତି ।
ମଞ୍ଚ ରୁଧାଦୀନଂ- ।
ରୁଧାଦିତୋ କତ୍ତୁୱିହିତମାନାଦିସୁ ଲୋ ହୋତି; ମଂ ୱାନ୍ତ ସରା ପରୋ; ମକାରୋ’ନୁବନ୍ଧୋ; ଅକାରୋ ଉଚ୍ଚାରଣତ୍ୱୋ–-ରୁନ୍ଧମାନୋ, ରୁନ୍ଧନ୍ତୋ, ରୁନ୍ଧତି ।
ଣଣାପ୍ୟାପୀହି ୱା- ।
ଣିଣାପ୍ୟାଫୀହି କତ୍ତୁୱିହିତମାନାଦିସୁ ଲୋ ହୋତି ୱିଭାସା; ଚୋରୟନ୍ତୋ, ଚୋରେନ୍ତୋ; କାରୟନ୍ତା, କାରେନ୍ତୋ; କାରାପୈୟନ୍ତୋ, କାରାପେନ୍ତୋ; ସଚ୍ଚାପୟନ୍ତୋ, ସଚ୍ଚାପେନ୍ତୋ; ଚୋରୟତି, ଚୋରେତି; କାରୟତି, କାରେତି; କାରାପୟତି, କାରାପେତି; ସଚ୍ଚାପୟତି, ସଚ୍ଚାପେତି–-ୱଚତ୍ଥିତୱିଭାସତ୍ଥୋ’ୟଂ ୱା ସଦ୍ଦୋ; ତେନ ମାନେ ନିଚ୍ଚଂ; ଚୋରୟମାନୋ, କାରୟମାନୋ, କାରାପୟମାନୋ, ସଚ୍ଚାପୟମାନୋ ।
ଦିପାଦୀହି ୟୟକ- ।
ଦିୱାଦୀହି ଲୱୀସୟେ ୟକ ହୋତି; ଦିବ୍ବନ୍ତୋ; ଦିବ୍ବତି ।
ତୁଦାଦୀହି କୋ- ।
ତୁଦାଦୀହି ଲୱୀସୟେ କୋ ହୋତି; ତୁଦମାନୋ, ତୁଦନ୍ତୋ; କୁଦତି ।
ଜ୍ୟାଦୀହି କ୍ନା- ।
ଜିଆଦୀହି ଲୱିସୟେ କ୍ନା ହୋତି; ଜିନନ୍ତୋ, ଜିନାତି–-କଥଂ ଜୟନ୍ତୋ, ଜୟତୀନି ? ଭୁୱାଦିପାଠା ।
କୀଆଦୀହି ଲୱିସୟେ କ୍ଣା ହୋତି; କିଣନ୍ତୋ, କିଣାତି ।
ସ୍ୱାଦୀହୀ କ୍ଣୋ- ।
ସୁଆଦୀହି ଲୱିସୟେ କ୍ଣୋ ହୋତି; ସୁଣମାନୋ, ସୁଣନ୍ତୋ, ସୁଣୋତି; କଥଂ ସୁଣାତୀତି ? କ୍ୟାଦିପାଠା ।
ତନାଦିତ୍ୱୋ- ।
ତନାଦିତୋ ଲୱିସୟେ ଓ ହୋତି; ତନୋତି ।
ଭାୱକମ୍ମେସୁ ତବ୍ବାନୀୟା- ।
ତବ୍ବଅନୀୟା କ୍ରିୟତ୍ଥା ପରେ ଭାୱକମ୍ମେସୁ ବହୁଲମ୍ଭୱନ୍ତି; କତ୍ତବ୍ବଂ, କରଣୀୟଂ; କତ୍ତବ୍ବୋ କଟୋ; କରଣୀୟୋ–-ବହୁଲା
ଧିକାରା କରଣାଦିସୁପି ଭୱନ୍ତି–-ସିନାନୀୟଂ, ଚୁଣ୍ଣଂ; ଦାନୀୟୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣୋ; ସମାୱତ୍ତନୀୟୋ, ଗୁରୁ; ପୱଚନୀୟୋ, ଉପଜ୍ଝାୟୋ; ଉପଟ୍ଠାନୀୟୋ, ସିସ୍ସୋ ।
ଘ୍ୟଣ- ।
ଭାୱକମ୍ମେସୁ କ୍ରିୟତ୍ଥା ପରୋ ଘ୍ୟଣ ହୋତି ବହୁଲଂ; ୱାକ୍ୟଂ, କାରିୟଂ, ୱେୟ୍ୟଂ, ଜେୟ୍ୟଂ ।
ଆସ୍ସେ ଚ- ।
ଆତୋ ଘ୍ୟଣ ହୋତି ଭାୱକମ୍ମେସୁ ଆସ୍ସ ଏ ଚ; ଦେୟ୍ୟଂ ।
ୱଦାଦୀହି କ୍ରିୟତ୍ଥେହି ୟୋ ହୋତି ବହୁଲମ୍ହାୱକମ୍ମେସୁ; ୱଜ୍ଜଂ, ମଜ୍ଜଂ, ଗମ୍ମଂ–-ଭୁଜାନ୍ତେ () ଭୋଜ୍ଜୋ, ଓଦନୋ; ଭୋଜ୍ଜା, ୟାଗୁ; ଭୋଗ୍ଗମଞ୍ଞଂ ।
କିଚ୍ଚଘଚ୍ଚଭଚ୍ଚଭବ୍ବଲେୟ୍ୟା- ।
ଏତେ ସଦ୍ଦା ୟପ୍ପଚ୍ଚୟନ୍ତା ନିପଚ୍ଚନ୍ତେ ।
ଗୁହାଦୀହି କ୍ରିୟତ୍ଥେହି ଭାୱକମ୍ମେସୁ ୟକ ହୋତି; ଗୁୟ୍ହଂ, ଦୁୟ୍ହଂ, ସିସ୍ସୋ; ସିଦ୍ଧା ଏୱେତେ ତବ୍ବାଦୟୋ ପେସାତିସଗ୍ଗପତ୍ତକାଲେସୁପି ଗମ୍ୟମାନେସୁ ସାମଞ୍ଞେନ ୱିଧାନତୋ–-ହୋତା ଖଲୁ କଟୋ କତ୍ତବ୍ବୋ, କରଣୀୟୋ, କାରିୟୋ, କିଚ୍ଚୋ-ଏୱଂ ତ୍ୱୟା କଟୋ କତ୍ତବ୍ବୋ; ହୋତା କଟୋ କତ୍ତବ୍ବୋ, ହୋତୋ ହି ପତ୍ତୋ କାଲୋ କଟକରଣେ–-ଏୱଂ ଉଦ୍ଧମୁହୁତ୍ତିକେ’ପି ୱତ୍ତମାନତୋ ପେସାଦିସୁ ସିଦ୍ଧା ଏୱ–-ତଥା ଅରହେ କତ୍ତରି ସତ୍ତିୱିସିଟ୍ଠେ ଚ ପତୀୟମାନେ ଆୱସ୍ସକାଧମିଣତାୱିସିଟ୍ଠେୱ ଭାୱାଦୋ ସିଦ୍ଧା–-ଉଦ୍ଧ ମୁହୁତ୍ତିକତୋ-ଭୋତା କଟୋ କତ୍ତବ୍ବୋ; ଭୋତା ରଜ୍ଜଂ କାତବ୍ବଂ, ଭୱଂ ଅରହୋ; ଭୋତା ଭାରୋ ୱହିତବ୍ବୋ, ଭୱଂ ସତ୍ତୋ; ଭୋତା ଅୱସ୍ସଂ କଟୋ କତ୍ତବ୍ବୋ; ଭୋତା ନିକ୍ଖୋ ଦାତବ୍ବୋ ।
କତ୍ତରି କାରକେ କ୍ରିୟତ୍ଥା ଲତୁଣକା ଭୋନ୍ତୀ; ପଠିତା, ପାଠକୋ–-ବହୁଲମିତ୍ୱେୱ-ପାଦେହି ହରୀୟତୀ’ତି ପାଦହାରକେ;’ଗଲେଚୁପ୍ପତୀ’ତି ଗଲେଚୋପକୋ–-ସଦ୍ଧୋ ଏୱ ଲତୁଅରହେ ସୀଲସାଧୁ ଧମ୍ମେସୁ ଚ ସାମଞ୍ଞୱିହିତତତ୍ତା; ଭୱଂ ବଲୁ କଞ୍ଞାୟ ପରିଗ୍ଗୟିତା, ଭୱମେତଂ ଅରହତି; ସୀଲାଦିସୁ-ଖଲ୍ୱପି ଉପାଦାତା କୁମାରକେ; ଗନ୍ତାଖେଲୋ; ମୁଣ୍ଡୟିତାରୋ ସାୱିଟ୍ଠାୟନା ୱଧୁଂ କତପରିଗହଂ ।
କ୍ରିୟୟତ୍ଥା ଆୱୀ ହୋତି ବହୁଲଂ କତ୍ତରି; ଭୟଦସ୍ସାୱୀ–-ଅପ୍ପୱୀସୟତାଞାପନତ୍ଥଂ ଭିନ୍ନୟୋଗକରଣଂ; ସାମଞ୍ଞୱିହିତତ୍ତା ସୀଲାଦିସୁ ଚ ହୋତେୱ ।
ଆସିଂସାୟମକୋ- । ଆସିଂସାୟଂ ଗମ୍ୟମାନାୟଂ କ୍ରିୟତ୍ଥା ଅକୋ ହୋତି କତ୍ତରି;’ଜୀୱତୁତି’ ଜୀୱକୋ; ନନ୍ଦତୁତି’ ନନ୍ଦକୋ;’ଭୱତୁତି’ ଭୱକୋ ।
କରତୋ କତ୍ତରି ଣନୋ ହୋତି;’କରୋତୀ’ତି କାରଣଂ; କତ୍ତରୀତି-କିଂ ? କରଣଂ ।
ହାତୋ ୱୀହିକାଲେସୁ- ।
ହାତୋ ୱୀହିସିଂ କାଲେ ଚଣନୋ ହୋତୀ କତ୍ତରି; ହାୟନା ନାମ ୱୀହୟୋ; ହାୟନୋ ସଂୱଚ୍ଛରୋ; ୱୀହିକାଲେସୂତି - କିଂ ? ହାତା ।
ୱୀଦା କୁ - ।
ୱିଦସ୍ମା କୂ ହୋତି କତ୍ତରି; ୱିଦୂ, ଲୋକୱିଦୂ ।
ୱିତୋ ଞାତୋ- ।
ୱିପୁବ୍ବା ଞାଇଚ୍ଚସ୍ମା କୁ ହୋତି କତ୍ତରି; ୱିଞ୍ଞ; ୱିତୋତି-କିଂ ? ପଞ୍ଞୋ ।
କମ୍ମତୋ ପରା ଞାଇଚ୍ଚସ୍ମା କୂ ହୋତି କତ୍ତରି; ସବ୍ବଞ୍ଞ, କାଲଞ୍ଞ ।
କ୍ୱଚଣ- ।
କମ୍ମତୋ ପରା କ୍ରିୟତ୍ଥା କ୍ୱଚି ଅଣ ହୋତି କତ୍ତରି; କୁମ୍ଭକାରୋ, ସରଲାୱୋ, ମୱ୍ତଜ୍ଝାୟୋ–-ବହକୁଲାଧିକାରା ଇହ ନ ହୋତି, ଆଦିଚ୍ଚଂ ପସ୍ସତି, ହିମୱନ୍ତଂ ସୁଣୋତି, ଗାମଂ ଗଚ୍ଛତି । କ୍ୱଚୀତି କିଂ ? କମ୍ମକରୋ ।
ଗମା ରୂ- ।
କମ୍ମତୋ ପରଂ ଗମା ରୂ ହୋତି କତ୍ତରି; ୱେଦଗୁ, ପାରଗୁ ।
ସମାନଞ୍ଞଭୱନ୍ତୟାଦିତୁପମାନା ଦିସା କମ୍ମେ ରୀରିକ୍ଖକା- ।
ସମାନାଦୀହି ୟାଦୀହିଚୋପମାନେହି ପରା ଦିସା କମ୍ମକାରକେ ରୀରିକ୍ଖକା ହୋନ୍ତି;’ ସମାନୋ ୱିୟ ଦିସ୍ସତୀ’ତି ସଦୀ, ସଦିକ୍ଖୋ, ସଦିସୋ; ଅଞ୍ଞାଦୀ, ଅଞ୍ଞାଦିକ୍ଖୋ, ଅଞ୍ଞାଦିସୋ; ଭୱାଦୀ, ଭୱାଦିକ୍ଖୋ, ଭୱାଦିସୋ; ୟାଦୀ, ୟାଦିକ୍ଖୋ, ୟାଦିସୋ; ତ୍ୟାଦୀ, ତ୍ୟ୍ୟାଦିକ୍ଖୋ, ତ୍ୟାଦିସୋ –-ସମାନାଦୀହୀତି କିଂ ? ରୁକ୍ଖୋ ୱିୟ ଦିସ୍ସତି । ଉପମାନାତି କିଂ ? ସୋ ଦିସ୍ସତି କମ୍ମେତି କିଂ ? ସୋ ୱିୟ ପସ୍ସତୀ–-ରକାରା ଅନ୍ତସରାଦିଲୋପତ୍ଥା । କକାରୋ ଏକାରାଭାୱତ୍ଥୋ ।
ଭାୱେ କାରକେ ଚ କ୍ରିୟତ୍ଥା ଅଘଣ୍ଘକା ହୋନ୍ତି ବହକୁଲଂ; ଅପଗ୍ଗହୋ, ନିଗ୍ଗହୋ, କରୋ, ଗରୋ, ଚୟୋ, ଜୟୋ, ରୱୋ, ଭୱୋ, ପଚୋ, ୱଚୋ, ଅନ୍ନଦୋ, ପୁରିନ୍ଦଦୋ, ଈସକ୍କରୋ, ଦୁକ୍କରୋ, ସୁକରୋ–-ଘଣ-ଭାୱେ-ପାକୋ- ୱାଗୋ, ଭାୱୋ । କାରକେ’ପି ସଞ୍ଞାୟଂ ତାୱ-’ପଜ୍ଜତେ’ନେନେ’ତି ପାଦୋ;’ରୁଜତୀ’ତି ରୋଗୋ;’ୱୀସତୀତି ୱେସୋ;’ସରତି କାଲନ୍ତର’ନ୍ତି ସାରୋ, ଥିରତ୍ଥୋ;’ଦରୀୟନ୍ତେ ଏତେଭୀ’ତି ଦାରା;’ଜୀରୟତି ଏତେନା’ତି ଜାରୋ–-ଅସଞ୍ଞାୟମ୍ପି-ଦାୟୋ, ଦତ୍ତୋ; ଲାଭୋ, ଲଦ୍ଧୋ–-ଘ-ୱକୋନିପକୋ–-କ-ପିୟୋ, ଖିପୋ, ଭୁଜୋ, ଆୟୁଧଂ ।
ଦାଧାହି ବହୁଲମି ହୋତିଭାୱକାରକେସୁ; ଆଦି, ନିଧି । ୱାଲଧି ।
ୱମାଦୀହଥୁ- ।
ୱମାଦିହି ଭାୱକାରକେସ୍ୱଥୁ ହୋତି; ୱମଥୁ, ୱେପଥୁ ।
କ୍ୱି- ।
କ୍ରିୟତ୍ଥା କ୍ୱି ହୋତି ବହୁଲଂ ଭାୱକାରକେସୁ–-କକାରୋ କାନୁ ବନ୍ଧକାରିୟତ୍ଥୋ–-ଅଭିଭୁ, ସୟମ୍ଭୁ, ଭତ୍ତଗ୍ଗଂ, ସଲାକଗ୍ଗଂ, ସଭା, ପଭା ।
କ୍ରିୟତ୍ଥା ଭାୱକାରକେସ୍ୱନୋ ହୋତି; ଗମନଂ, ଦାନଂ, ସମ୍ପଦାନଂ, ଅପାଦାନଂ, ଅଧିକରଣଂ, ଚଲନୋ, ଜଲନୋ, କୋଧନୋ, କୋପନୋ, ମଣ୍ଡନୋ, ଭୁସନୋ ।
ଇତ୍ଥିଲିଙ୍ଗେ ଭାୱେ କାରକେ ଚ କ୍ରିୟତ୍ଥା ଅଆଦୟୋ ହୋନ୍ତ ନୋ ଚ ବହୁଲଂ–-ଅ-ତିତିକ୍ଖା । ୱୀମଂସା, ଜିଗୁଚ୍ଛା, ପିପାସା, ପୁତ୍ତୀୟା, ଈହା, ଭିକ୍ଖା, ଆପଦା, ମେଧା, ଗୋଧା–-ଣ-କାରା, ହାରା, ତାରା, ଧାରା, ଆରା–-କ୍ତି-ଇଟ୍ଠି, ସିଟ୍ଠି, ଭିତ୍ତି, ଭତ୍ତି, ତନ୍ତି, ଭୁତି –-କ- ଉହା, ରୁଜା, ମୁଦା,–-ୟକ-ୱିଜ୍ଜା, ଇଜ୍ଜା–-ୟ-ସେୟ୍ୟା, ସମଜ୍ଜା, ପବ୍ବଜ୍ଜା, ପରିଚରିୟା, ଜାଗରିୟା–-ଅନ-କାରଣା, ହାରଣା, ୱେଦନା, ୱନ୍ଦନା, ଉପାସନା ।
ଜାହା ଇଚ୍ଚେତେହି ନି ହୋତିତ୍ଥିୟଂ; ଜାନି, ହାନି ।
କରା ରିରିୟୋ- ।
କରତୋ ରିରିୟୋ ହୋତିତ୍ଥିୟଂ;’କରଣଂ’ କିରିୟା–-କଥଂ କ୍ରିୟାତି ?’କ୍ରିୟାୟ’ନ୍ତି ନିପାତନା ।
ଇକିତୀ ସରୂପେ- ।
କ୍ରିୟତ୍ଥସ୍ସ ସରୂପେ’ଭିଧେୟେ କ୍ରିୟତ୍ଥା ପରେ ଇକିତୀ ହୋନ୍ତି; ୱଚି, ୟୁଧି । ପଚତି ।–-ଅକାରୋ କକାରୋତିଆଦିସୁ କାରସଦ୍ଦେନ ସମାସୋ, ୟଥା ଏୱକାରୋତି ।
କ୍ରିୟତ୍ଥା ଣୀ ହୋତି ସୀଲାଦିସୁ ପତୀୟମାନେସୁ; ଉଣ୍ହଭୋଜି, ଖୀରପାୟୀ, ଅୱସ୍ସକାରୀ, ସତତ୍ଦାୟୀ ।
ଥାୱରିତ୍ତରଭଙ୍ଗୁରଭିଦୁରଭାସୁରଭସ୍ସରା- ।
ଏତେ ସଦ୍ଦା ନିପଚ୍ଚନ୍ତେ ସୀଲେ ଗମ୍ୟମାନେ ।
କତ୍ତରି ଭୁତେ କ୍ତୱନ୍ତୁକ୍ତାୱୀ- ।
ଭୁତତ୍ଥେ ୱତ୍ତମାନତୋ କ୍ରିୟତ୍ଥା କ୍ତୱନ୍ତୁକ୍ତାୱୀ ହୋନ୍ତୀ କତ୍ତରି; ୱିଜିତୱା, ୱିଜିତାୱୀ; ଭୁତେତି ଅଧିକାରୋ ୟାୱ ଆହାରତ୍ଥାତି ॥
ଭାୱେ କମ୍ମେ ଚ ଭୁତେ କ୍ତୋ ହୋତି; ଆସିତଂ ଭୱତା; କତୋ କଟୋ ଭୱତା ।
କତ୍ତରୀ ଚାରମ୍ହେ- ।
କ୍ରିୟାରମ୍ଭେ କତ୍ତରି କ୍ତୋ ହୋତ, ୟଥାପତ୍ତଞ୍ଚ; ପକତୋ ଭୱଂ କଟଂ; ପକତୋ କଟୋ ଭୱତା; ପସୁତ୍ତୋ ଭୱଂ; ପସୁତ୍ତଂ ଭୱତା ।
ଠାଦୀହି କତ୍ତରି କ୍ତୋ ହୋତି ୟଥାପତ୍ତଞ୍ଚ; ଉପଟ୍ଠିତୋ ଗୁରୁମ୍ଭୱଂ, ଉପଟ୍ଠିତୋ ଗୁରୁ ଭୋତା; ଉପାସିତୋ ଗୁରୁମ୍ଭୱଂ, ଉପାସିତୋ ଗୁରୁ ଭୋତା; ଅନୁୱୁସିତୋ ଗୁରୁମ୍ଭୱଂ, ଅନୁୱୁସିତୋ ଗୁରୁ ଭୋତା; ଆସିଲିଟ୍ଠୋ ଗୁରୁମ୍ଭୱଂ, ଆସିଲିଟ୍ଠୋ ଗୁରୁ ଭୋତା;
ଅଧିସୟିତୋ ଖଟୋପିକଂ ଭୱଂ, ଅଧିସୟିତା ଖଟୋପିକା ଭୋତା; ଆରୁଳ୍ହୋ ରୁକ୍ଖଂ ଭୱଂ, ଆରୁଳ୍ହୋ ରୁକ୍ଖୋ ଭାତା; ଅନୁଜିଣ୍ଣୋ ୱସଲିଂ ଦେୱଦତ୍ତୋ, ଅନୁଜିଣ୍ଣା ୱସଲୀ ଦେୱଦତ୍ତେନ; ଅନୁଜାତୋ ମାଣୱକୋ ମାଣୱିକଂ, ଅନୁଜାତା ମାଣୱିକା ମାଣୱକେନ ।
ଗମନତ୍ଥାକମ୍ମକାଧାରେ ଚ- ।
ଗମନତ୍ଥତୋ ଅକମ୍ମକତୋ ଚ କ୍ରିୟତ୍ଥା ଆଧାରେ କ୍ତୋ ହୋତି କତ୍ତରି ଚ ୟଥାପତ୍ତଞ୍ଚ; ଇଦମେସଂ ୟାତଂ, ଇହ ତେ ୟାତଂ, ଇହତେହି ୟାତଂ, ଅୟଂ ତେହି ୟାତୋ ପଥୋ, ଇଦମେସମାସିତଂ, ଇହ ତେ ଆସିତା, ଇହ ତେହି ଆସିତଂ, ଦେୱୋ ଚେ ୱଟ୍ଠୋ ସମ୍ପନ୍ନା ସାଲୟୋତି -କାରଣ ସାମଗ୍ଗିସମ୍ପତ୍ତି ଏତ୍ଥାଭିମତା ।
ଅଜ୍ଝୋହାରତ୍ଥା ଆଧାରେ କ୍ତୋ ହୋତି ୟଥାପତ୍ତଞ୍ଚ; ଇଦମେସଂ ଭୁତ୍ତଂ, ଇଦମେସଂ ପୀତଂ, ଇହ ତେହି ଭୁତ୍ତଂ, ଇହ ତେହି ପୀତଂ, ଓଦନୋ ତେହି ଭୁତ୍ତୋ, ପୀତମୁଦକଂ–-ଅକତ୍ତତ୍ଥୋ ୟୋଗୱିଭାଗୋ; କଥଂ ପୀତା ଗାୱୋତି ?’ପୀତମେସଂ ୱିଜ୍ଜତୀ’ତିପୀତା ?ବାହୁଲକା ୱା–-ପସ୍ସିନ୍ନୋତି ୟା ଏତ୍ଥ ଭୁତକାଲତା ତନ୍ର କ୍ତୋ; ଏୱଂ ରଞ୍ଞମ୍ମତୋ, ରଞ୍ଞମିଟ୍ଠୋ,ରଞ୍ଞମ୍ବୁଦ୍ଧୋ, ରଞ୍ଞଂ ପୂଜିତୋ–-ଏୱଂ ସୀଲିତୋ, ରକ୍ଖିତୋ, ଖନ୍ତୋ, ଆକୁଟ୍ଠୋ, ରୁଟ୍ଠୋ, ରୁସିତୋ, ଅଭିୱ୍ୟାହଟୋ, ଦୟିତୋ, ହଟ୍ଠୋ, କନ୍ତୋ, ସଂୟତୋ,ଅମତୋ–-କଟ୍ଠନ୍ତି ଭୁତତାୟମେୱ; ହେତୁନୋ ଫଲଂ ତ୍ୱତ୍ର ଭାୱି ।
ତୁଂତାୟେତୱେ ଭାୱେ ଭୱିସ୍ସତି କ୍ରିୟାୟଂ ତଦତ୍ଥାୟଂ- ।
ଭୱିସ୍ସତିଅତ୍ଥେ ୱତ୍ତମାନତୋ କ୍ରୟତ୍ଥା ଭାୱେ ତୁଂତାୟେ ତୱେ ହୋନ୍ତି କ୍ରିୟାୟଂ ତଦତ୍ଥାୟଂ ପତୀୟମାନାୟଂ; କାତୁଂ ଗଚ୍ଛତି; କତ୍ତାୟେ ଗଚ୍ଛତି; କାତୱେ ଗଚ୍ଛତି–-ଇଚ୍ଛତି ଭୋତ୍ତୁଂ କାମେତି ଭୋତ୍ତୁନ୍ତି ଇମିନାୱ ସିଦ୍ଧଂପୁନବ୍ବିଧାନେତ୍ୱିହାପି ସିୟା ଇଚ୍ଛନ୍ତୋ କରୋତୀତି–-ଏୱଂ ସକ୍କୋତିଭୋତ୍ତୁଂ, ଜାନାତି ଭୋତ୍ତୁଂ, ଗିଲାୟତି ଭୋତ୍ତୁଂ, ଘଟତେ ଭୋତ୍ତୁଂ, ଆରଭତେ ଭୋତ୍ତୁଂ, ଲଭତେ ଭୋତ୍ତୁଂ, ପକ୍କମତି ଭୋତ୍ତୁଂ, ଉସ୍ସହତୀ ଭୋନ୍ତୁଂ, ଅରହତି ଭୋତ୍ତୁଂ, ଅତ୍ଥି ଭୋତ୍ତୁଂ, ୱିଜ୍ଜତି ଭୋତ୍ତୁଂ, ୱଟ୍ଟତି ଭୋତ୍ତୁଂ, କପ୍ପତି ଭୋତ୍ତୁନ୍ତି–-ତଥା ପାରୟତି ଭୋତ୍ତୁଂ, ପହୁ ଭୋତ୍ତୁଂ, ସମତ୍ଥୋ ଭୋତ୍ତୁଂ, ପରିୟତ୍ତୋ ଭୋତ୍ତୁଂ, ଅଲଂ ଭୋତ୍ତୁନ୍ତି; ଭୱତିସ୍ସ ସବ୍ବତ୍ଥ ସମ୍ଭୱା–-ତଥା କାଲୋ ଭୋତ୍ତୁଂ, ସମୟୋ ଭୋତ୍ତୁଂ, ୱେଲା ଭୋତ୍ତୁନ୍ତି–-ୟଥା-ଭୋତ୍ତୁମନୋ, ସୋତୁଂ ସୋତୋ, ଦଟ୍ଠୁଂ ଚକ୍ଖୁ । ୟୁଜ୍ଝିତୁଂ ଧନୁ, ୱତ୍ତୁ ଜଳୋ, ଗନ୍ତୁଂ ମନୋ, କତ୍ତୁମଲସୋତି–-ଉଚ୍ଚାରଣନ୍ତୁ ୱତ୍ତାୟତ୍ତଂ–-ଭାୱେତି କିଂ ? କରିସ୍ସାମିତି ଗଚ୍ଛତି; କ୍ରିୟାୟନ୍ତି କିଂ ? ଭିକ୍ଖିସ୍ସଂ ଇଚ୍ଚସ୍ସ ଜଟା; ତଦତ୍ଥାୟନ୍ତି କିଂ ଗଚ୍ଛିସ୍ସତୋ ତେ ଭୱିସ୍ସତି ଭତ୍ତଂ ଭୋଜନାୟ ।
ପଟିସେଧେ’ଲଂଖଲୂନଂ ତୂନକ୍ତ୍ୱାନକ୍ତ୍ୱା ୱା- ।
ଅଲଂଖଲୁସଦ୍ଦାନଂ ପଟିସେଧତ୍ଥାନଂପୟୋଗେ ତୁନାଦୟୋ ୱା ହୋନ୍ତି ଭାୱେ; ଅଲଂ ସୋତୁନ, ଖଲୁ ସୋତୁନ; ଅଲଂ ସୁତ୍ୱାନ, ଖଲୁ ସୁତ୍ୱାନ; ଅଲଂ ସୁତ୍ୱା, ଖଲୁ ସୁତ୍ୱା; ଲଂ ସୁତେନ, ଖଲୁ ସୁତେନ–-ଅଲଂ ଖଲୂନନ୍ତି କିଂ ? ମା ହୋତୁ; ପଟିସେଧେତି କିଂ ? ଅଲଂକାରୋ ।
ଏକୋ କତ୍ତା ୟେସଂ ୱ୍ୟାପାରାନଂ ତେସୁୟୋ ପୁବ୍ବୋ ତଦତ୍ଥତୋ କ୍ରିୟତ୍ଥା ତୁନାଦୟୋ ହୋନ୍ତି ଭାୱେ; ସୋତୁନ ୟାତି, ସୁତ୍ୱାନ, ସୁତ୍ୱାୱା–-ଏକକତ୍ତୁକାନନ୍ତି କିଂ ଭୁତ୍ତସ୍ମିଂ ଦେୱଦତ୍ତେ ୟଞ୍ଞଦତ୍ତୋ ୱଜତି; ପୁବ୍ବାତି କିଂ ? ଭୁଞ୍ଜତି ଚ ପଚତି ଚ–-ଅପ୍ପତ୍ତ୍ୱା ନଦିଂ ପବ୍ବତୋ, ଅତିକ୍କମ୍ମ ପବ୍ବତଂ ନଦୀତି ଭୁଧାତୁସ୍ସ ସବ୍ବତ୍ଥ ସମ୍ଭୱା ଏକକତ୍ତୁକତା ପୁବ୍ବକାଲତା ଚ ଗମ୍ୟତେ । ଭୁତ୍ୱା ଭୁତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତୀତି ଇମିନାୱ ସିଦ୍ଧମାଭିକ୍ଖଞ୍ଞନ୍ତୁ ଦିବ୍ବଚନାୱଗମ୍ୟତେ–-କଥଂ ଜୀୱଗାହଂ ଅଗାହସି, କାୟପ୍ପଚାଲକଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀତିଆଦି ? ଘଣନ୍ତେନ କ୍ରିୟାୱିସେସନେନ ସିଦ୍ଧଂ; ୟଥା ଓଦନପାକଂ ସୟତୀତି ।
ଚତ୍ତମାନତ୍ଥେ ୱତ୍ତମାନତୋ କ୍ରିୟତ୍ଥା ନ୍ତୋ ହୋତି କତ୍ତରି; ତିଟ୍ଠନ୍ତୋ ।
ୱତ୍ତମାନତ୍ଥେ ୱତ୍ତମାନତୋ କ୍ରିୟତ୍ଥା ମାନୋ ହୋତି କତ୍ତରି; ତିଟ୍ଠମାନୋ ।
ଭାୱକମ୍ମେସୁ - ।
ୱତ୍ତମାନତ୍ଥେ ୱତ୍ତମାନତୋ କ୍ରିୟତ୍ଥା ଭାୱେ କମ୍ମେ ଚ ମାନୋ ହୋତି; ଠୀୟମାନଂ, ପଚ୍ଚମାନୋ ଓଦନୋ ।
ତେ ସ୍ସପୁବ୍ବାନାଗତେ- ।
ଅନାଗତତ୍ଥେ ୱତ୍ତମାନତୋ କ୍ରିୟନ୍ଥା ତେ ନ୍ତମାନା ସ୍ସପୁବ୍ବା ହୋନ୍ତି; ଠସ୍ସନ୍ତୋ, ଠସ୍ସମାନୋ, ଠିସିସ୍ସମାନଂ, ପଚ୍ଚସ୍ସମାନୋ ଓଦନୋ ।
କ୍ରିୟତ୍ଥା ପରେ ବହକୁଲଂ ଣ୍ୱାଦୟୋ ହୋନ୍ତି; ଚାରୁ, ଦାରୁ ।
ଖଜୟାନମେକସ୍ସରୋଦି ଦ୍ୱେ- ।
ଖଛସପ୍ପଚ୍ଚୟନ୍ତାନଂ କ୍ରିୟତ୍ଥାନଂ ପଠମମେକସ୍ସରଂ ସଦ୍ଦରୂପଂ ଦ୍ୱେ ଭୱତି; ତିତିକ୍ଖା, ଜିଗୁଚ୍ଛା, ୱୀମଂସା ।
ପରୋକ୍ଖାୟଂ ପଠମମେକସ୍ସରଂ ସଦ୍ଦରୂପଂ ଦ୍ୱେ ଭୱତି; ଜଗାମ–-ଚକାରୋ ଅୱୁତ୍ତସମୁଚ୍ଚୟତ୍ଥୋ; ତେନଞ୍ଞତ୍ରାପି ୟଥାଗମଂ ।
ଜହାତି, ଜହିତବ୍ବଂ, ଜହିତୁଂ, ଦଦ୍ଦଲ୍ଲତି, ୱଙ୍କମତି–-ଲୋଲୁପୋ, ମୋମୁହୋତି ଓତ୍ତଂ’ତଦମିନାଦି’ ପାସା ।
ଆଦିସ୍ମା ସରା- ।
ଆଦିଭୁତା ସରା ପରମେକସ୍ସରଂ ଦ୍ୱେ ହୋତି; ଅସିସିସତି–-ଆଦିସ୍ମାତି କିଂ ? ଜଜାଗାର; ସରାତି କିଂ ? ପପାଚ ।
ଗଂ ଦ୍ୱିଭୁତଂ ନ ତଂ ପୁନ ଦ୍ୱତ୍ତମାପଜ୍ଜତେ; ତିତିକ୍ଖସତି, ଜିଗୁଚ୍ଛିସତି ।
ୟଥିଟ୍ଠଂ ସ୍ୟାଦିନୋ- ।
ସ୍ୟାଦ୍ୟନ୍ତସ୍ସ ୟଥିଟ୍ଠମେକସ୍ସରମାଦିଭୁତମଞ୍ଞଂ ୱା ୟଥାଗମଂ ଦ୍ୱିତ୍ତମାପଜ୍ଜତେ; ପୁପୁତ୍ତିୟିସତି, ପୁତିତ୍ତୀୟିସତୀ, ପୁତ୍ତୀୟିୟିସତି ।
ରସ୍ସୋ ପୁବ୍ବସ୍ସ- ।
ଚିତ୍ତେ ପୁବ୍ବସ୍ସଲରୋ ରସ୍ସୋ ହୋତି; ଦଦାତି ।
ଦ୍ୱିତ୍ତେ ପୁବ୍ବସ୍ସାଦିତୋ’ଞ୍ଞସ୍ସବ୍ୟଞ୍ଜନସ୍ସ ଲୋପୋ ହୋତି; ଅସିସିସତି ।
ଖଜସେସ୍ୱସ୍ସି - ।
ଦ୍ୱିତ୍ତେ ପୁବ୍ବସ୍ସ ଅସ୍ସ ଇ ହୋତି ଖଛସେସୁ; ପିପାସତି–-ଖଛ ସେସୂତି କିଂ ? ଜହାତି; ଅସ୍ସାତି କିଂ ? ବୁଭୁକ୍ଖତି ।
ଗୁପିସ୍ସୁସ୍ସ - ।
ଦ୍ୱିତ୍ତେ ପୁବ୍ବସ୍ସ ଗୁପିସ୍ସ ଉସ୍ସ ଇ ହୋତି ଖଛସେସୁ; ଜିଗୁଚ୍ଛତି ।
ଚତୁତ୍ଥଦୁତିୟୟାନଂ ତତିୟପଠମା- ।
ଦ୍ୱିତ୍ତେ ପୁବ୍ବେସଂ ଚତୁତ୍ଥଦୁତିୟାନଂ ତତିୟପଠମା ହୋନ୍ତି; ବୁଭୁକ୍ଖତି । ଚିଚ୍ଛେଦ ।
କୱଗ୍ଗହାନଂ ଚୱଗ୍ଗଜା- ।
ଦ୍ୱିତ୍ତେ ପୁବ୍ବେସଂ କୱଗ୍ଗହାନଂ ୱୱଗ୍ଗଜାହୋନ୍ତି ୟଥା କ୍କମଂ; ଚୁକୋପ, ଜହାତି ।
ମାନସ୍ସୱୀ ପରସ୍ସ ଚ ମଂ- ।
ଦ୍ୱିତ୍ତେ ପୁବ୍ବସ୍ସମାନସ୍ସ ୱୀ ହୋତି, ପରସ୍ସଚ ମଂ; ୱୀମଂସତି ।
କିତସ୍ସାସଂସୟେତି ୱା- ।
ସଂସୟତୋ’ଞ୍ଞସ୍ମିଂ ଚତ୍ତମାନସ୍ସଦ୍ୱିତ୍ତେ ପୁବ୍ବସ୍ସ କିତସ୍ସୱାତି ହୋତି; ତିକିଚ୍ଛତି । ଚିକିଚ୍ଛତି–-ଅସଂସୟେତି କିଂ ? ୱିଚିକିଚ୍ଛତି ।
ୟୁୱଣ୍ଣାନମ୍ଞୋପ୍ପଚ୍ଚୟେ- ।
ଇୱଣ୍ଣୁୱଣ୍ଣନ୍ତାନଂ କ୍ରିୟତ୍ଥାନଂ ଞୋ ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ ପଚ୍ଚୟେ; ଚେତବ୍ବଂ, ନେତବ୍ବଂ, ସୋତବ୍ବଂ, ଭୱିତବ୍ବଂ ।
ଲହୁଭୁତସ୍ସ ଉପନ୍ତସ୍ସ ୟୁୱଣ୍ଣସ୍ସ ଞୋ ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; ଏସିତବ୍ବଂ, କୋସିତବ୍ବଂ–-ଲହୁସ୍ସାତିକିଂ ? ଧୂପିତା; ଉପନ୍ତସ୍ସାତି-କିଂ ? ରୁନ୍ଧତି ।
ଣକାରାନୁବନ୍ଧେ ପଚ୍ଚୟେ ପରେ ଉପନ୍ତସ୍ସ ଅକାରସ୍ସ ଆହୋତି; କାରକୋ ।
ନ ତେ କାନୁବନ୍ଧନାଗମେସୁ- ।
ତେ ଞୋଆ କାନୁବନ୍ଧେ ନାଗମେ ଚ ନ ହୋନ୍ତି; ଚିତୋ, ସୁତୋ, ଦିଟ୍ଠୋ, ପୁଟ୍ଠୋ–-ନାଗମେ ୱନାଦିନା । –-ଚିନିତବ୍ବଂ, ୱିନିତୁଂ; ସୁଣିତବ୍ବଂ, ସୁଣିତୁଂ; ପାପୁଣିତବ୍ବଂ, ପାପୁଣିତୁଂ; ଧୁନିତବ୍ବଂ, ଧୁନିତୁଂ, ଧୁନନଂ, ଧୁନୟିତବ୍ବଂ, ଧୁନାପେତବ୍ବଂ, ଧୁନୟିତୁଂ,ଧୁନାପେତୁଂ, ଧୁନୟନଂ, ଧୁନାପନଂ, ଧୁନୟତି, ଧୁନାପେତି; ପୀନେତବ୍ବଂ, ପୀନୟିତୁଂ, ପୀନନଂ, ପୀନିତୁଂ, ପୀନୟତି; ସୁନୋତି; ସିନୋତି; ଦୁନୋତି; ହିନୋତି; ପହିଣିତବ୍ବଂ, ପହିଣିତୁଂ, ପହିଣନଂ ।
ତେ କ୍ୱଚି ୱା ନ ହୋନ୍ତି କାନୁବନ୍ଧନାଗମେସୁ; ମୁଦିତୋ ମୋଦିତୋ; ରୁଦିତଂ, ରୋଦିତଂ ।
କାନୁବନ୍ଧନାଗମତୋ’ଞ୍ଞସ୍ମିମ୍ପି ତେ କ୍ୱଚି ନ ହୋନ୍ତି; ଖିପକୋ, ପନୁଦନଂ, ୱଧକୋ ।
ପ୍ୟେ ସିସ୍ସା- ।
ସିସ୍ସ ଆତି ପ୍ୟାଦେସେ; ନିସ୍ସାୟ ।
ଞୋନମୟୱା ସରେ- ।
ସରେ ପରେ ଞୋନମୟୱା ହୋନ୍ତି; ଜୟୋ, ଭୱୋ–-ସରେତି କିଂ ? ଜେତି; ଅନୁଭୋତି ।
ଆୟାୱା ଣାନୁବନ୍ଧେ- ।
ଞୋନମାୟାୱା ହୋନ୍ତି ସରାଦୋଣାନୁବନ୍ଧେ; ନାୟୟତି, ଭାୱୟତି । ସୟାପେତ୍ୱାତିଆଦିସୁରସ୍ସତ୍ତଂ ।
ଆକାରନ୍ତସ୍ସ କ୍ରିୟତ୍ଥସ୍ସ ୟୁକ ହୋତି ଣାପିତୋ’ଞ୍ଞସ୍ମିଂ ଣାନୁବନ୍ଧେ; ଦାୟକୋ–-ଣାନୁବନ୍ଧେତ୍ୱେୱ ? ଦାନଂ । ଅଣାପିମ୍ହୀତି କିଂ ? ଦାପୟତି ।
ପଦାଦୀନଂ କ୍ୱଚି- ।
ପଦାଦୀନଂ ୟୁକ ହୋତି କ୍ୱଚି; ନିପଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, ନିପଜ୍ଜିତୁଂ, ନିପଜ୍ଜନଂ, ପମଜ୍ଜିତବ୍ବଂ, ପମଜ୍ଜିତୁଂ, ପମଜ୍ଜନଂ–-କ୍ୱଚୀତି କିଂ ? ପାଦୋ ।
ରୁଧାଦୀନଂ କ୍ୱଚି ମଂ ୱା ହୋତି; ରୁନ୍ଧିତୁଂ, ରୁଜ୍ଝିତୁଂ–-କ୍ୱଚିତ୍ୱେୱ ? ନିରୋଧୋ ।
କ୍ୱମ୍ହି ଲୋପୋ’ନ୍ତବ୍ୟଞ୍ଜନସ୍ସ- ।
ଅନ୍ତବ୍ୟଞ୍ଜନସ୍ସ ଲୋପୋ ହୋତି କ୍ୱମ୍ହି;’ଭତ୍ତଂ ଘସନ୍ତି, ଗଣ୍ହନ୍ତି ୱାଏତ୍ଥା’ତି ଭତ୍ତଗ୍ଗଂ ।
ପରରୂପମୟକାରେ ବ୍ୟଞ୍ଜନେ- ।
କ୍ରିୟତ୍ଥାନମନ୍ତବ୍ୟଞ୍ଜନସ୍ସ ପରରୂପଂ ହୋତି ୟକାରତୋ’ଞ୍ଞସ୍ମିଂ ବ୍ୟଞ୍ଜନେ; ହେତ୍ତବ୍ବଂ; ବ୍ୟଞ୍ଜନେତି କିଂ ? ଭିନ୍ଦିତବ୍ବଂ । ଅୟକାରେତି କିଂ ? ଭିଜ୍ଜତି ।
ମକାରନକାରନ୍ତାନଂ କ୍ରିୟତ୍ଥାନଂ ନିଗ୍ଗହୀତଂ ହୋତୟୟକାରେ ବ୍ୟଞ୍ଜନେ; ଗନ୍ତବ୍ବଂ, ଜଙ୍ଘା । ବ୍ୟଞ୍ଜନେତ୍ୱେୱ ? ଗମନଂ; ଅୟ କାରେତ୍ୱେୱ ? ଗମ୍ୟତେ ।
ନ ବ୍ରୂସ୍ସୋ- ।
ବ୍ରୂସ୍ସ ଓ ନ ହୋତି ବ୍ୟଞ୍ଜନେ; ବ୍ରୂମି । ବ୍ୟଞ୍ଜନେତ୍ୱେୱ ? ଅବ୍ରୱି ।
କଗା ଚଜାନଂ ଘାନୁବନ୍ଧେ- ।
ଘାନୁବନ୍ଧେ ଚକାରଜକାରନ୍ତାନଂ କ୍ରିୟତ୍ଥାନଂ କଗା ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; ୱାକ୍ୟଂ, ଭାଗ୍ୟଂ ।
ହନସ୍ସ ଘାତୋ ହୋତି ଣାନୁବନ୍ଧେ; ଆଘାତୋ ।
କ୍ୱିମ୍ହୀ ଘୋ ପରିପଚ୍ଚସମୋହି- ।
ପଠ୍ୟାଦୀହି ପରସ୍ସହନସ୍ସଘୋ ହୋତି କ୍ୱିମ୍ହି; ପଲିଘୋ, ପଟିଘୋ, ଅଘଂ-ରସ୍ସତ୍ତଂ ନିପାତନା;ସଙ୍ଘୋ, ଓଘୋ ।
ପରସ୍ସ ଘଂ ସେ- ।
ଦ୍ୱିତ୍ତେ ପରସ୍ସ ହନସ୍ସ ଘଂ ହୋତି ସେ; ଜିଘଂସା ।
ଦ୍ୱିତ୍ତେ ପରେସଂ ଜିହରାନଂ ଗିଂ ହୋତି ସେ; ୱିଜିଗିଂସା, ଜିଗିଂସା ।
ଧାସ୍ସ ହୋ- ।
ଦ୍ୱିତ୍ତେ ପରସ୍ସ ଧାସ୍ସ ହ ହୋତି; ଦହତି ।
ଣିମ୍ହି ଦୀଘୋ ଦୁସସ୍ସ- ।
ଦୁସସ୍ସଦୀଘୋ ହୋତି ଣିମ୍ହୀ; ଦୂସିତୋ–-ଣିମ୍ହୀତି କିଂ ? ଦୁଟ୍ଠୋ ।
ଗୁହିସ୍ସ ଦୀଘୋ ହୋତି ସରେ; ନିଗୁହନଂ–-ସରେତି କିଂ ? ଗୁୟ୍ହଂ ।
ମୁହବହାନଞ୍ଚ ତେ କାନୁବନ୍ଧେ’ତ୍ୱେ- ।
ମୁହବହାନଂ ଗୁହିସ୍ସ ଚ ଦୀଘୋ ହୋତି ତକାରାଦୋ କାନୁବନ୍ଧେତ୍ୱାନତ୍ୱାୱଜ୍ଜିତେ; ମୂଳ୍ହୋ, ବାଳେହା, ଗୁଳ୍ହୋ–-ନେତି କିଂ ? ମୁୟହତି । କାନୁବନ୍ଧେତି କିଂ ? ମୁ-ହିତବ୍ବଂ । ଅତ୍ୱେତି କିଂ ? ମୁୟ୍ହିତ୍ୱାନ, ମୁୟ୍ହିତ୍ୱା, କାନୁବନ୍ଧେତ୍ୱେତି ଅୟମଧିକାରୋ ୟାୱ ସାସସ୍ସସିସ୍ୱେ‘‘ତି ॥
ୱହସ୍ସୁସ୍ସ- ।
ୱହସ୍ସୌସ୍ସ ଦୀଘୋ ହୋତି ତେ କାନୁବନ୍ଧେ ତ୍ୱାନତ୍ୱାୱଜ୍ଜିତେ; ଚୂଳ୍ହୋ ।
ଧା ଧାରଣେନିମସ୍ସ ହି ହୋତି ତେ କାନୁବନ୍ଧେ ତ୍ୱାନତ୍ୱା ୱଜ୍ଜିତେ; ନିହିତୋ, ନିହିତୱା ।
ହମାଦିରାନଂ ଲୋପୋ’ନ୍ତସ୍ସ - ।
ହମାଦୀନଂ ରକାରନ୍ତାନଂ ୱାନ୍ତସ୍ସଲୋପୋ ହୋତି ତେ କାନୁବନ୍ଧେ ତ୍ୱାନତ୍ୱାୱଜ୍ଜିତେ; ଗତୋ, ଖତୋ, ହତୋ, ମତୋ, ତତୋ, ସଞ୍ଞତୋ, ରତୋ, କତୋ–-ତେତ୍ୱେଚ ? ଗମ୍ୟତେ । କାନୁବନ୍ଧେତ୍ୱେୱ । ଗନ୍ତବ୍ବଂ । ଅତ୍ୱେତ୍ୱେୱ ? ଗନ୍ତ୍ୱାନ, ଗନ୍ତ୍ୱା ।
ୱଚାଦିନଂ ୱସ୍ସୁଟ ୱା- ।
ୱଚାଦୀନଂ ୱସ୍ସ ୱା ଉଟ ହୋତି କାନୁବନ୍ଧେ’ତ୍ୱେ; ଉତ୍ତା, ୱୁତ୍ତଂ; ଉତ୍ଥଂ, ୱୁତ୍ଥଂ; ଅତ୍ୱେତ୍ୱେୱ ? ୱତ୍ୱାନ, ୱତ୍ୱା ।
ୱଚାଦୀନମସ୍ସ ଉ ହୋତି କାନୁବନ୍ଧେ’ତ୍ୱେ; ୱୁତ୍ତଂ, ୱୁତ୍ଥଂ ।
ୱଦ୍ଧସ୍ସ ୱା- ।
ୱଦ୍ଧସ୍ସ ଅସ୍ସ ୱା ଉ ହୋତି କାନୁବନ୍ଧେ’ତ୍ୱେ; ୱୁଦ୍ଧୋ, ୱଦ୍ଧୋ–-ଅତ୍ୱେତ୍ୱୱ ? ୱଦ୍ଧିତ୍ୱାନ; ୱଦ୍ଧିତ୍ୱା । କଥଂ ୱୁତ୍ତୀତି ?’ୱୁତ୍ତି ମତ୍ତେ’ତି । ନିପାତନା; ୱତ୍ତୀତି ହୋତେୱ ୟଥାଲକ୍ଖଣଂ ।
ୟଜସ୍ସୟସ୍ସ ଟିୟୀ- ।
ୟଜସ୍ସ ୟସ୍ସ ଟିୟୀ ହୋନ୍ତୀ କାନୁବନ୍ଧେ’ତ୍ୱେ; ଇଟ୍ଠଂ, ସିଟ୍ଠଂ, ଅତ୍ୱେତ୍ୱେୱ ? ୟଜିତ୍ୱାନ, ୟଜିତ୍ୱା ।
ଠାସ୍ସି ହୋତି କାନୁବନ୍ଧେ’ତ୍ୱେ; ଠିତୋ । ଅତ୍ୱେତ୍ୱେୱ ? ଠତ୍ୱାନ, ଠତ୍ୱା ।
ଗାପାନମି ହୋତି କାନୁବନ୍ଧେ’ତ୍ୱେ; ଗୀତଂ, ପୀତଂ । ଅତ୍ୱେତ୍ୱେୱ ? ଗାୟିତ୍ୱା; ନିଚ୍ଚଂ ୟାଗମୋ; ପାସ୍ସ ତୁ ପୀତ୍ୱାନି ବହୁଲାଧିକାରା ।
ଜନିସ୍ସା- ।
ଜନିସ୍ସ ଆ ହୋତି କାନୁବନ୍ଧେ’ତ୍ୱେ; ଜାତୋ । ଅତ୍ୱେତ୍ୱେୱ ? ଜନିତ୍ୱା ।
ସାସସ୍ସ ୱା ସିସ୍ହୋତି କାନୁବନ୍ଧେ’ତ୍ୱେ; ସିଟ୍ଠଂ, ସତ୍ଥଂ; ସିସ୍ସୋ, ସାସିୟୋ । ଅତ୍ୱେତ୍ୱେୱ ? ଅନୁସାସିତ୍ୱାନ ।
କରସ୍ସାତୱେ- ।
କରସ୍ସଆ ହୋତି ତୱେ; କାତୱେ ।
ତୁଂତୁନତବ୍ବେସୁୱା- ।
ତୁମାଦିସୁ ୱା କରସ୍ସା ହୋତି; କାତୁଂ, କତ୍ତୁଂ, କାତୁନ, କତ୍ତୁନ; କାତବ୍ବଂ, କତ୍ତବ୍ବଂ ।
ଞସ୍ସ ନେ ଜା- ।
ଞଧାତୁସ୍ସ ଜା ହୋତି ନକାରେ; ଜାନିତୁଂ, ଜାନତ୍ତୋ । ନେତି କିଂ ? ଞାତୋ ।
ସକଆପାନଂ କୁକ୍କୁ ଇଚ୍ଚେତେ ଆଗମା ହୋନ୍ତି ଣକାରେ । ସକ୍କୁଣନ୍ତୋ, ପାପୁଣନ୍ତୋ; ସକ୍କୁଣୋତି, ପାପୁଣୋତି । ଣେତି କିଂ ? ସକ୍କୋତି, ପାପେତି ।
ନିତୋ ଚିସ୍ସ ଜୋ- ।
ନିସ୍ମା ପରସ୍ସ ଚିସ୍ସ ଛୋ ହୋତି; ନିଚ୍ଛୟୋ ।
ଜରସଦାନମିମ ୱା- ।
ଜରସଦାନମନ୍ତସରା ପରୋ ଈମ ହୋତି ୱିଭାସା; ଜୀରଣା, ଜୀରତି, ଜୀରାପେତି; ନିସୀଦିତବ୍ବଂ, ନିସୀଦନଂ, ନିସୀଦିତୁଂ, ନିସୀଦତି–-ୱାତି କିଂ ? ଜରା, ନିସଜ୍ଜା;’ଈମ ୱେତି ୟୋଗୱିଭାଗା ଅଞ୍ଞେସମ୍ପି ?ଅଭିରଥ, ସଂୟୋଗାଦିଲୋପୋ’ତ୍ଥସ୍ସ ।
ଦିସସ୍ସ ପସ୍ସାଦୟୋ ହୋନ୍ତି ୱିଭାସା; ୱିପସ୍ସନା, ୱିପସ୍ସିତୁଂ, ୱିପସ୍ସତି; ସୁଦସ୍ସୀ, ପିୟଦସ୍ସୀ, ଧମ୍ମଦସ୍ସୀ, ସୁଦସ୍ସଂ, ଦସ୍ସନଂ, ଦସ୍ସେତି; ଦଟ୍ଠବ୍ବଂ, ଦଟ୍ଠା, ଦଟ୍ଠୁଂ, ଦୁଦ୍ଦସୋ, ଅଦ୍ଦସ; ଅଦ୍ଦା, ଅଦ୍ଦଂ; ଅଦ୍ଦକ୍ଖି, ଦକ୍ଖିସ୍ସତି–-ୱାତ୍ୱେୱ ? ଦିସ୍ସନ୍ତି ବାଲା ।
ସମାନସଦ୍ଦତୋ ପରସ୍ସ ଦିସସ୍ସ ର ହୋତି ୱା ରୀରିକ୍ଖକେସୁ; ସରୀ, ସଦୀ; ସରିକ୍ଖୋ, ସଦିକ୍ଖୋ; ସରିସୋ, ସଦିସୋ ।
ଦହସ୍ସ ଦସ୍ସଡୋ- ।
ଦହସ୍ସ ଦସ୍ସଡୋ ହୋତି ୱା; ଡାନେହା, ଦାହୋ; ଡହତି, ଦହତି ।
ଅନଘଣ୍ସ୍ୱାପରୀହି ଳୋ- ।
ଆପରୀହି ପରସ୍ସ ଦହସ୍ସ ଦସ୍ସ ଳୋ ହୋତନଘଣ୍ସୁ; ଆଣାହନଂ, ପରିଳାହୋ ।
ତ୍ୟାଦିନ୍ନୱଜ୍ଜିତେସୁ ପଚ୍ଚୟେସୁ ଅସ ଭୁୱିଚ୍ଚସ୍ସ ଭୁ ହୋତି; ଭୱିତବ୍ବଂ ।
ଆଦେସୱିଧାନମସସ୍ସାପ୍ପୟୋଗତ୍ଥମେତସ୍ମିଂ ୱିସୟେ–-ଏତେନ କତ୍ଥଚି କସ୍ସଚି ଧାତୁସ୍ସାପ୍ପୟୋଗୋ’ପି ଞାପିତୋ ହୋତି–-ଅତ୍ୟାଦିନ୍ତେସୂତି କିଂ ? ଅତ୍ଥି, ସନ୍ତୋ । ଅତ୍ଥିସ୍ସାତି କିଂ ? ଅସ୍ସତିସ୍ସ ମା ହୋତୁ ।
ଅଆଦୋ ଆଆଦୋ ସ୍ସଆଦୋ ଚ ଅତ୍ଥସ୍ସ ଭୁ ହୋତି; ବଭୁୱ, ଅଭୱା, ଅଭୱିସ୍ସା, ଭୱିସ୍ସତି ।
ନ୍ତମାନାନ୍ତିୟିୟୁଂସ୍ୱାଦିଲୋପୋ- ।
ନ୍ତାଦୀସ୍ୱତ୍ଥିସ୍ସାଦିଲୋପୋ ହୋତି; ସନ୍ତୋ, ସମାନୋ, ସନ୍ତି, ସନ୍ତୁ, ସିୟା, ସିୟୁଂ–-ଏତେସ୍ୱିତି କିଂ ? ଅତ୍ଥି ।
ପାଦିତୋ ଠାସ୍ସ ୱା ଠଗୋ କ୍ୱଚି- ।
ପାଦୀହି କ୍ରିୟାୱିସେସଜୋତକେହି ସଦ୍ଦେହି ପରସ୍ସ ଠାସ୍ସ କ୍ୱଚି ଠହୋ ୱା ହୋତି; ସଣ୍ଠହନ୍ତୋ, ସନ୍ତିଟ୍ଠନ୍ତୋ; ସଣ୍ଠହତି, ସନ୍ତିଟ୍ଠତି–-ପ ପରା ଅପ ସଂଅନୁ ଅୱ ଓ ନି ଦୁ ୱି ଅଧି ଅପି ଅତି ସୁ ଉଅଭିପତି ପରି ଉପ ଆ ପାଦି; କ୍ୱଚୀତି କିଂ ? ସଣ୍ଠିତି ।
ପାଦିତୋ ପରସ୍ସ ଦାସ୍ସ ଇୟଙି ହେନାତି କ୍ୱଚି; ଅନାଦିସିତ୍ୱା, ସମାଦିୟତି; କ୍ୱଚୀତ୍ୱେୱ ? ଆଦାୟ ।
ପାଦିତୋ ପରସ୍ସକରସ୍ସ କ୍ୱଚିଖ ହୋତି; ସଙ୍ଖାରୋ, ସଙ୍ଖରୀ ୟତି –-କରସ୍ସାତି ଅୱତ୍ୱା କରୋତିସ୍ସାତି ୱଚନଂ ତିମ୍ହି ଚ ୱିକରଣୁପ୍ପତ୍ତି ଞାପେତୁଂ ।
ପୁରସ୍ମା- ।
ପୁର ଇଚ୍ଚସ୍ମା ନିପାତା ପରସ୍ସ କରସ୍ସଖ ହୋତି; ପୁରକ୍ଖତ୍ୱା, ପୁରେକ୍ଖାରୋ, ଏତ୍ତଂ ତଦମିନାଦିପାଠା ।
ତିତୋ କମସ୍ସ- ।
ନିସ୍ମା ପରସ୍ସ କମସ୍ସ କ୍ୱଚି ଖ ହୋତି; ପୁରକ୍ଖତ୍ୱା, ପୁରେକ୍ଖାରୋ, ଏତ୍ତଂ ତଦମିନାଦିପାଠା ।
ନିତୋ କମସ୍ସ- ।
ନିସ୍ମା ପରସ୍ସ କମସ୍ସ କ୍ୱଚି ଖ ହୋତି; ନିକ୍ଖମତି; କ୍ୱଚିତ୍ୱେୱ ? ନିକ୍କମୋ ।
ୟୁୱଣ୍ଣାନମିୟଙୁୱଙି ସରେ- ।
ଇୱଣ୍ଣୁୱଣ୍ଣନ୍ତାନଂ କ୍ରିୟତ୍ଥାନମିୟଙୁୱଙି ହୋନ୍ତି ସରେ କ୍ୱୱି;ୱେଦିୟତି, ବ୍ରୁୱନ୍ତି; ସରେତି କିଂ ? ନିୱେଦେତି, ବ୍ରୂତି; କ୍ୱଚୀତ୍ୱେୱ ? ଜୟତି, ଭୱତି ।
ଞାଦିତୋ’ଞ୍ଞସ୍ସ ଆକାରନ୍ତସ୍ସ କ୍ରିୟତ୍ଥସ୍ସ ଈ ହୋତି କ୍ୟେ; ଦିୟତି; ଅଞ୍ଞାଦିସ୍ସାତି କିଂ ? ଞାୟତି, ତାୟତି ।
ତନସ୍ସା ୱା- ।
ତନସ୍ସ ଆ ହୋତି ୱା କ୍ୟେ; ତାୟତେ, ତଞ୍ଞତେ ।
ଦୀଘୋ ସରସ୍ସ- ।
ସରନ୍ତସ୍ସ କ୍ରିୟତ୍ଥସ୍ସଦୀଘୋ ହୋତି କ୍ୟେ; ଚୀୟତେ, ସୂୟତେ । ସାନନ୍ତରସ୍ସ ତସ୍ସ ଠୋ- ।
ସକାରନ୍ତତୋ କ୍ରିୟତ୍ଥା ପରସ୍ସାନନ୍ତରସ୍ସତକାରସ୍ସ ଠ ହୋତି; କୁଟ୍ଠୋ, ତୁଟ୍ଠୱା, ତୁଟ୍ଠବ୍ବଂ, ତୁଟ୍ଠୀ; ଅନନତରସାତି କିଂ ? ତୁସ୍ସିତ୍ୱା ।
କସସ୍ମା ପରସ୍ସାନନ୍ତରସ୍ସ ତସ୍ସ ଠ ହୋତି, କସସ୍ସ ୱା ଇମ ଚ; କିଟ୍ଠଂ, କଟ୍ଠଂ–-ଅନନ୍ତରସ୍ସାତ୍ୱେୱ ? କସିତବ୍ବଂ ।
ଧସ୍ତୋତ୍ରସ୍ତା - ।
ଏତେ ସଦ୍ଦା ନିପଚ୍ଚନ୍ତେ ।
ପୁଚ୍ଛାଦିତୋ- ।
ପୁଚ୍ଛାଦୀହି କ୍ରିୟତ୍ଥେହି ପରସ୍ସାନନ୍ତରସ୍ସ ତକାରସ୍ସଠ ହୋତି; ପୁଟ୍ଠୋ, ଭଟ୍ଠୋ, ୟିଟ୍ଠୋ–-ଅନନ୍ତରସ୍ସାତ୍ୱେୱ ? ପୁଚ୍ଛିତ୍ୱା ।
ଏତେହି ପରସ୍ସାନନ୍ତରସ୍ସ ତସ୍ସ ଥ ହୋତି; ସତ୍ଥଂ, ୱୁତ୍ଥଂ, ପସତ୍ଥଂ, ସତ୍ଥଂ–-କଥମନୁସିଟ୍ଠୋତି ? ‘‘କଥନରାନଂ ଟଠଣଲା‘‘ତି । ଠୋ । ଅନନ୍ତରସ୍ସାତ୍ୱେୱ ? ସାସତୁଂ ।
ଧୋ ଦହଭେହି- ।
ଧକାରହକାରଭକାରନ୍ତେହି କ୍ରିୟତ୍ଥେହି ପରସ୍ସାନନ୍ତରସ୍ସ ତସ୍ସ ଧ ହୋତି; ୱୁଦ୍ଧୋ, ଦୁଦ୍ଧଂ,ଲଦ୍ଧଂ ।
ଦହା ଢୋ- ।
ଦହା ପରସ୍ସାନନ୍ତରସ୍ସ ତସ୍ସ ଢ ହୋତି; ଦଙ୍ଢୋ ।
ବହା ପରସ୍ସାନନ୍ତରସ୍ସ ତସ୍ସ ସୋ ହୋତି, ବହସ୍ସୁମ ଚ ସସନ୍ତୟୋଗେନ; ବୁଡ୍ଢୋ ।
ରୁହାଦୀହି ହୋ ଳ ଚ - ।
ରୁହାଦୀହି ପରସ୍ସାନନ୍ତରସ୍ସତସ୍ସ ହ ହୋତି, ଳୋ ଚାନ୍ତସ୍ସ; ଆରୁଳ୍ହୋ, ଗୁଳ୍ହୋ, ୱୁଳ୍ହୋ, ବାଳ୍ହୋ; ଅନନ୍ତରସ୍ସାତ୍ୱେୱ ? ଆରୋଗତୁଂ ।
ମୁହା ୱା- ।
ମୁହା ପରସ୍ସାନନ୍ତରସ୍ସ ତସ୍ସ ହ ହୋତି ୱା, ଳୋ ଚାନ୍ତସ୍ସ ହସନ୍ତିୟୋଗେନ; ମୁଳ୍ହୋ, ମୁଦ୍ଧୋ ।
ଭିଦାଦିତୋ ନୋ କ୍ତକ୍କୱନ୍ତୁନଂ- । ଭିଦାଦିତୋ ପରେସଂ କ୍ତକ୍ତୱନ୍ତୁନଂ ତସ୍ସନୋ ହୋତି; ଭିନ୍ନୋ, ଭିନ୍ନୱା, ଛିନ୍ନୋ, ଛିନ୍ନୱା, ଛନ୍ନୋ, ଛନ୍ନୱା, ଖିନ୍ନୋ, ଖିନ୍ନୱା, ଉପ୍ପନ୍ନୋ, ଉପ୍ପନନୱା, ସିନ୍ନୋ, ସିନ୍ନୱା, ସନେନା, ସନ୍ନୱା, ପୀନୋ, ପୀନୱା, ସୂନୋ, ସୂନୱା, ଦୀନୋ, ଦୀନୱା, ଡୀନୋ, ଡୀନୱା, ଲୀନୋ, ଲୀନୱା, ଲୂନୋ, ଲୂନୱା–-କ୍ତକ୍ତୱନ୍ତୁନତ୍ତି କିଂ ? ଭିତ୍ତି; ଛିତ୍ତି, ଭୋତ୍ତୁଂ, ଛେତ୍ତୁଂ ।
ଦାତ୍ଥୀନ୍ନୋ- ।
ଦାତୋ ପରେସଂ କ୍ତକ୍ତୱନ୍ତୁନଂ ତସ୍ସ ଇନ୍ନୋ ହୋତି; ଦିନ୍ନୋ, ଦିନ୍ନୱା ।
କିରାଦୀହି ଣୋ- ।
କିରାଦୀହି ପରେସଂ କ୍ତକ୍ତୱନ୍ତୁନଂ ତସ୍ସାନନ୍ତରସ୍ସ ଣ ହୋତି; କିଣ୍ଣୋ, କିଣ୍ଣୱା, ପୁଣ୍ଣୋ, ପୁଣ୍ଣୱା, ଖୀଣୋ, ଖୀଣୱା ।
ତରାଦୀହି ପରେସଂ କ୍ତକ୍ତୱନ୍ତୁନଂ ତସ୍ସରଣ୍ଣୋ ହୋତି; ତିଣ୍ଣୋ, ତିଣ୍ଣୱା, ଜିଣ୍ଣୋ, ଜିଣ୍ଣୱା, ଚିଣ୍ଣୋ, ଚିଣ୍ଣୱା ।
ଗୋ ଭଞ୍ଜାଦୀହି- ।
ଭଞ୍ଜାଦୀହି ପରେସଂକ୍ତକ୍ତୱନ୍ତୁନଂ ତସ୍ସାନନ୍ତରସ୍ସଗ ହୋତି; ଭଗ୍ଗୋ, ଭଗ୍ଗୱା, ଲଗ୍ଗୋ, ଲଗ୍ଗୱା, ନିମୁଗ୍ଗୋ, ନିମୁଗ୍ଗୱା, ସଂୱିଗ୍ଗୋ, ସଂୱିଗ୍ଗୱା ।
ସୁସା ଖୋ- ।
ସୁସା ପରେସଂ କ୍ତକ୍ତୱନ୍ତୁନଂ ତସ୍ସ ଖୋ ହୋତି; ସୁକ୍ଖେଂ, ସୁକ୍ଖୱା ।
ପଚା କୋ- ।
ପଚା ପରେସଂ କ୍ତକ୍କୱନ୍ତୁନଂ ତସ୍ସ କୋ ହୋତି; ପକ୍କୋ, ପକ୍କୱା ।
ମୁଚା ପରେସଂକ୍ତକ୍ତୱନ୍ତୁନଂ ତସ୍ସ କୋ ୱା ହୋତି; ମୁକ୍କୋ, ମୁତ୍ତୋ; ମୁକ୍କୱା, ମୁତ୍ତୱା–-ସକ୍କୋତି ଣ୍ୱାଦିସୁ ସିଦ୍ଧଂ–-କ୍ତକ୍ତୱନ୍ତୁସୁ ସତ୍ତୋ ସତ୍ତୱାତ୍ୱେୱ ହୋତି ।
ଲୋପୋ ୱଡ୍ଢା କ୍ତିସ୍ସ- ।
ୱଡ୍ଢା ପରସ୍ସକ୍ତିସ୍ସ ତସ୍ସ ଲୋପୋ ହୋତି; ୱଡ୍ଢି ।
କ୍ୱିସ୍ସ- ।
କ୍ରିୟତ୍ଥା ପରସ୍ସ କ୍ୱିସ୍ସ ଲୋପୋ ହୋତି; ଅଭିଭୁ ।
ଣିଣାପୀନଂ ତେସୁ- ।
ଣିଣାପୀନଂ ଲୋପୋ ହୋତି ତେସୁ ଣିଣାପୀସୁ;’କାରେନ୍ତଂ ପୟୋଜୟୟତି’କାରେତି, କାରାପେତି ।
କ୍ୱଚୀ ୱିକରଣାନଂ- ।
ୱିକରଣାନଂ କ୍ୱଚି ଲୋପୋ ହୋତ; ଉଦପାଦି, ହନ୍ତି ।
କ୍ରିୟତ୍ଥା ପରସ୍ସ ମାନସ୍ସ ମକାରସ୍ସ ଲୋପୋ ହୋତି କ୍ୱଚି; କରାଣୋ; କ୍ୱଚତି କିଂ ? କୁରୁମାନୋ ।
ଏଇଲସ୍ସେ- ।
ଏଇଲାନମେ ହୋତ କ୍ୱଚୀ; ଗହେତ୍ୱା, ଅଦେନ୍ତି; କ୍ୱଚୀତ୍ୱେୱ ? ୱପିତ୍ୱା ।
ପ୍ୟୋ ୱା ତ୍ୱାସ୍ସ ସମାସେ- ।
ତ୍ୱାସ୍ସୱା ପ୍ୟୋ ହୋତ ସମାସେ; ପକାରୋ’ପ୍ୟେ ସସ୍ସା’ତି । ୱିସେସନତ୍ଥା; ଅଭିଭୂୟ, ଅଭିଭୱିତ୍ୱା–-ସମାସେତି କିଂ ? ପତ୍ୱା; କ୍ୱୱାସମାସେ’ପି ବହକୁଲାଧିକାରା ?ଲତଂ ଦନ୍ତେହି ଛିନ୍ଦିୟ ।
ତ୍ୱାସ୍ସ ୱା ତୁଂୟାନା ହୋନ୍ତି ସମାସେ କ୍ୱଚି; ଅଭିହଠୂଂ, ଅଭିହରିତ୍ୱା; ଅନୁମୋଦିୟାନ, ଅନୁମୋଦିତ୍ୱା–-ଅସମାସେ-ପି ବହୁଲାଧିକାରା ? ଦଠୁଂ; ଦିସ୍ୱା–-ଏସମପ୍ପୱିସୟତାଞାପନତ୍ଥୋ ୟୋଗୱିଭାଗୋ ।
ହନସ୍ମା ପରସ୍ସ ତ୍ୱାସ୍ସ ରଚ୍ଚୋ ୱା ହୋତି ସମାସେ; ଅହଚ୍ଚ, ଅହନିତ୍ୱା ।
ସାସାଧିକରା ଚଚରିଚ୍ଚା- ।
ସାସାଧୀହି ପରା କରା ପରସ୍ସ ତ୍ୱାସ୍ସ ଚଚରିଚ୍ଚା ୱା ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; ସକ୍କଚ୍ଚ, ସକ୍କରିତ୍ୱା, ଅସକ୍କଚ୍ଚ, ଅସକ୍କରିତ୍ୱା, ଅଧିକିଚ୍ଚ, ଅଧିକରିତ୍ୱା,
ଇତୋ ଚ୍ଚୋ- ।
ଇଇଚ୍ଚସ୍ମା ପରସ୍ସ ତ୍ୱାସ୍ସ ଚ୍ଚୋ ୱା ହୋତି; ଅଧିଚ୍ଚ, ଅଧିୟିତ୍ୱା, ସମେଚ୍ଚ, ସମେତ୍ୱା ।
ଦିସତୋ ତ୍ୱାସ୍ସ ୱାନୱା ହୋନ୍ତି ୱା, ଦିସସ୍ସ ଚ ସକାରୋ ତଂ ସନ୍ତିୟୋଗେନ; ସସ୍ସ ସୱିଧାନଂ ପରରୂପବାଧନତ୍ଥଂ; ଦିସ୍ୱାନ, ଦିସ୍ୱା, ପସ୍ସିତ୍ୱା–-କଥଂ ନାଦଟ୍ଠା ପରତୋ ଦୋସନ୍ତି ? ଞାପକାତ୍ୱାସ୍ସ ୱଲୋପୋ; ଏୱଂ ଲଦ୍ଧା(ନ) ଧନନ୍ତିଆଦିସୁ ।
ଏଇ ବ୍ୟଞ୍ଜନସ୍ସ- ।
କ୍ରିୟତ୍ଥା ପରସ୍ସ ବ୍ୟଞ୍ଜନାଦିପ୍ପଚ୍ଚୟସ୍ସ ଞି ୱା ହୋତି; ଭୁଞ୍ଜିତୁଂ, ହୋତ୍ତୁ; ବ୍ୟଞ୍ଜନସ୍ସାତି କିଂ ? ପାଚକୋ ।
ରାନ୍ତତୋ କ୍ରିୟତ୍ଥା ପରସ୍ସ ପଚ୍ଚୟନକାରସ୍ସ ଣୋ ହୋତି; ଅରଣଂ, ସରଣଂ ।
ନ ନ୍ତମାନତ୍ୟ୍ୟାଦିନଂ- ।
ରାନ୍ତତୋ ପରେସଂ ନ୍ତମାନତ୍ୟାଦୀନଂ ନସ୍ସ ଣୋ ନ ହୋତି; କରୋନ୍ତୋ, କୁରୁମାନୋ; କରୋନ୍ତି ।
ଗମୟମିସାସଦିସାନଂ ୱା ଚ୍ଛଙି- ।
ଏତେସଂ ୱା ଚ୍ଛଙି ହୋତି ନ୍ତମାନତ୍ୟାଦିସୁ; ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ, ଗଚ୍ଛମାନୋ, ଗଚ୍ଛତି; ୟଚ୍ଛନ୍ତୋ, ୟଚ୍ଛମାନୋ, ୟଚ୍ଛତି; ଇଚ୍ଛନ୍ତୋ, ଇଚ୍ଛମାନୋ, ଇଚ୍ଛତି; ଅଚ୍ଛନ୍ତୋ, ଅଚ୍ଛମାନୋ, ଅଚ୍ଛତି; ଦିଚ୍ଛନ୍ତୋ, ଦିଚ୍ଛମାନୋ, ଦିଚ୍ଛତି । ୱାତି କିଂ ? ଗମିସ୍ସତି; ୱୱତ୍ଥିତ ୱିହାସତ୍ତେନଞ୍ଞେସୁ ଚ କ୍ୱଚି ? ଇଚ୍ଛିତବ୍ବଂ, ଇଚ୍ଛା, ଇଚ୍ଛିତୁଂ; ଅଚ୍ଛିତବ୍ବଂ, ଅଚ୍ଛତୁଂ; ଅଞ୍ଞେସଞ୍ଚ ୟୋଗୱିଭାଗା ? ପୱେଚ୍ଛତି ।
ଏତେସମୀୟଙି ୱା ହୋତି ନ୍ତମାନତ୍ୟାଦିସୁ; ଜୀୟନ୍ତୋ, ଜୀରନ୍ତୋ; ଜୀୟମାନୋ, ଜୀରମାନୋ; ଜୀୟତି, ଜୀରତି; ମୀୟନ୍ତୋ, ମରନ୍ତୋ; ମୀୟମାନୋ, ମରମାନୋ; ମୀୟତି, ମରତି ।
ଠାପାନଂ ତିଟ୍ଠପିୱା- ।
ଠପାନଂ ତିଟ୍ଠପିୱା ହୋନ୍ତି ୱା ନ୍ତମାନତ୍ୟାଦିସୁ; ତିଟ୍ଠନ୍ତୋ, ତିଟ୍ଠମାନୋ, ତିଟ୍ଠତି; ପିୱନ୍ତୋ, ପିୱତି; ୱାତ୍ୱେୱ ? ଠାତି, ପାତି ।
ଗମୱଦଦାନଂ ଘମ୍ମୱଜ୍ଜଦଜ୍ଜା- ।
ଗମାଦୀନଂ ଘମ୍ମାଦୟୋ ୱା ହୋନ୍ତି ନ୍ତମାନତ୍ୟ୍ୟାଦିସୁ; ଘମ୍ମନ୍ତୋ, ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ; ୱଜ୍ଜନ୍ତୋ, ୱଦନ୍ତୋ; ଦଜ୍ଜନ୍ତୋ, ଦଦନ୍ତୋ ।
କରସ୍ସ ସୋସ୍ସ କୁବ୍ବକୁରୁକୟିରା- ।
କରସ୍ସ ସଓକାରସ୍ସ କୁବ୍ବାଦୟୋ ୱା ହୋନ୍ତି ନ୍ତମାନତ୍ୟାଦିସୁ; କୁବ୍ବନ୍ତୋ, କୟିରନ୍ତୋ, କରୋନ୍ତୋ; କୁବ୍ବମାନୋ, କୁରୁମାନୋ, କୟିରମାନୋ, କରାଣୋ; କୁବ୍ବତି, କୟିରତି, କରୋତି; କୁବ୍ବତେ, କୁରୁତେ, କୟିରତେ–-ୱଚତ୍ଥିତୱିଭାସତ୍ତା ୱାଧିକାରସ୍ସ ଭିୟ୍ୟୋ ମାନପରଚ୍ଛକ୍କେସୁକୁରୁ, କ୍ୱୱିଦେୱ ପୁବ୍ବଚ୍ଛକ୍କେ ? ଅଗ୍ଘଂ କୁରୁତୁ ନୋ ଭୱଂ; ସୋସ୍ସାତି ୱୁତ୍ତତ୍ତା କତ୍ତରି ୟେୱିମେ ।
ଗହସ୍ସ ଘେପ୍ପୋ- ।
ଗହସ୍ସ ୱା ଘେପ୍ପୋତି ନ୍ତମାନତ୍ୟାଦିସୁ; ଘେପ୍ପନ୍ତୋ, ଘେପ୍ପମାନୋ, ଘେପ୍ପତି–-ୱାତ୍ୱେୱ ? ଗଣ୍ହାତି ।
ଣୋ ନିଗ୍ଗହିତସ୍ସ- ।
ଗହସ୍ସ ନିଗ୍ଗହତସ୍ସ ଣୋ ହୋତି; ଗଣ୍ହିତବ୍ବଂ, ଗଣ୍ହିତୁଂ, ଗଣ୍ହନ୍ତୋ ।
ଇତି ମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାନେ ୱ୍ୟାକରଣେ ୱୁତ୍ତିୟଂ ଖାଦିକଣ୍ଡୋ ପଞ୍ଚମୋ ।
ୱତ୍ତମାନେ ତିଅନ୍ତିସିଥମିମତ୍ଞନ୍ତେ ସେୱ୍ହ୍ଞେମ୍ହେ- ।
ୱତ୍ତମାନ୍ଞାରଦ୍ଧାପରିସମତ୍ତେ ଅତ୍ଥେ ୱତ୍ତମାନତୋ କ୍ରିୟତ୍ଥା ତ୍ୟାଦୟୋ ହୋନ୍ତୀ; ଗଚ୍ଛତି, ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଗଚ୍ଛସି, ଗଚ୍ଛଥ, ଗଚ୍ଛାମି, ଗଚ୍ଛାମ; ଗଚ୍ଛତେ, ଗଚ୍ଛନ୍ତେ, ଗଚ୍ଛସେ, ଗଚ୍ଛୱ୍ହେ, ଗଚ୍ଛେ, ଗଚ୍ଛମ୍ହେ –-କଥଂ ପୁରେ ଅଧମ୍ମୋ ଦିପ୍ପତି, ପୁରା ମରାମିତି ? ୱତ୍ତମାନସ୍ସେୱ ୱତ୍ତୁମିଟ୍ଠତ୍ତା, ତଂସମୀପସ୍ସତଗ୍ଗହଣେନ ଗହଣା; ପୁରେପୁରାସଦ୍ଦେହି ୱା ଅନାଗତତ୍ତାୱଗମ୍ୟତେ, ତଦା ତସ୍ସ ୱତ୍ତମାନତ୍ତା; କାଲୱ୍ୟତ୍ତୟୋ ୱା ଏସୋ; ଭୱନ୍ତେୱ ହି କାଲନ୍ତରେ’ପି ତ୍ୟାଦୟୋ ବାହୁଲକା ?‘‘ସନ୍ତେସୁ ପରିଗୁହାମି ମା ଚ କିଞ୍ଚି ଇତୋ ଅଦଂ, କାୟୟସ୍ସ ଭେଦା ଅଭିସମ୍ପରାୟଂ ସହୱ୍ୟତଂ ଗଚ୍ଛତି ୱାସୱସ୍ସ, ଅନେକଜାତିସଂସାରଂ ସନ୍ଧାୱିସ୍ସଂ, ଅତିୱେଲଂ ନମସ୍ସିସ୍ସନ୍ତି‘‘ ।
ଭୱସ୍ସତି ସ୍ସତିସ୍ସନ୍ତିସ୍ସସିସ୍ସଥସ୍ସାମିସ୍ସାମସ୍ସତେସ୍ସନ୍ତେ ସ୍ସସେସ୍ସୱ୍ହେସ୍ସଂସ୍ସାମ୍ହେ- ।
ଭୱିସ୍ସତି ଅନାରଦ୍ଧେ ଅତ୍ଥେ ୱତ୍ତମାନତୋ କ୍ରିୟତ୍ଥା ସ୍ସତ୍ୟାଦୟୋ ହୋନ୍ତି; ଗମିସ୍ସତି, ଗମିସ୍ସନ୍ତି, ଗମିସ୍ସସି, ଗମିସ୍ସଥ, ଗମିସ୍ସାମି, ଗମିସ୍ସାମ; ଗମିସ୍ସତେ, ଗମିସ୍ସନ୍ତେ, ଗମିସ୍ସସେ, ଗମିସ୍ସୱ୍ହେ, ଗମିସ୍ସଂ, ଗମିସ୍ସାମ୍ହେ ।
ନାମସଦ୍ଦେ ନିପାତେ ସତି ଗରହାୟଂ ୱିମ୍ଭୟେ ଚ ଗମ୍ୟମାନେସ୍ସତ୍ୟାଦୟୋ ହୋନ୍ତି; ଇମେ ହି ନାମ କଲ୍ୟାଣଧମ୍ମା ପଟିଜାନିସ୍ସନ୍ତି; ନ ହି ନାମ ଭିକ୍ଖୱେ ତସ୍ସ ମୋଘପୁରିସସ୍ସପାଣେସୁ ଅନୁଦ୍ଦୟା ଭୱିସ୍ସତି; କଥଞ୍ହି ନାମ ସୋ ଭିକ୍ଖୱେ ମୋଘପୁରିସୋ ସବ୍ବମତ୍ତିକାମୟଂ କୁଟିକଂ କରିସ୍ସତି; ତତ୍ଥ ନାମ ତ୍ୱଂ ମୋଘପୁରିସମୟା ୱିରାଗାୟ ଧମ୍ମେ ଦେସିତେ ସରାଗାୟ ୱେତେସ୍ସସି, ଅତ୍ଥି ନାମତାତ ସୁଦିନ୍ନ ଆଭିଦୋସିକଂ କୁମ୍ମାସଂ ପରିଭୁଞ୍ଜିସ୍ସସି, ଅତ୍ଥିୟେୱିହାପି ନିନ୍ଦାୱଗମୋ । ୱିମ୍ଭୟେ ?- ଅଚ୍ଛରିୟଂ ୱତ ଭୋ ଅବ୍ଭୂତଂ ୱତ ଭୋ ସନ୍ତେନ ୱତ ଭୋ ପବ୍ବଜିତା ୱିହାରେନୱିରନ୍ତି, ୟତ୍ର ହି ନାମ ସଞ୍ଞୀ ସମାନୋ ଜାଗରୋ ପଞ୍ଚମତ୍ତାନୀ ସକଟସତାନି ନିସ୍ସାୟ ନିସ୍ସାୟ ଅତିକ୍କନ୍ତାନି ନେୱ ଦକ୍ଖିତି, ନ ପନ ସଦ୍ଦଂ ସୋସ୍ସତି; ଅଚ୍ଛରିୟଂ ଅନ୍ଧୋ ନାମ ପବ୍ବତମାରୋହିସ୍ସତି; ବଧିରୋ ନାମ ସଦ୍ଦଂ ସୋସ୍ସତି ।
ଭୁତେ ଈଉଂଓତ୍ଥେମ୍ଭାଆଊସେୱ୍ହଂଅମ୍ଭେ- ।
ଭୁତେ ପରିସମତ୍ତ୍ଞତ୍ଥେ ୱତ୍ତମାନତୋ କ୍ରିୟତ୍ଥା ଈଆଦୟୋ ହୋନ୍ତି; ଅଗମୀ, ଅଗମୁଂ, ଅଗମୋ, ଅଗମିତ୍ଥ, ଅଗମିଂ, ଅଗମିମ୍ହା; ଅଗମା, ଅଗମୂ, ଅଗମିସେ, ଅଗମିୱ୍ହଂ, ଅଗମ, ଅଗମିମ୍ହେ–-ଭୁତ ସାମଞ୍ଞୱଚନିଚ୍ଛାୟମନଜ୍ଜତନେପି ? ସୁୱୋ ଅହୋସି ଆନନ୍ଦୋ ।
ଅନଜ୍ଜତନେ ଆଊଓତ୍ଥଅମ୍ହାତ୍ଥତ୍ଥୁଂସେୱ୍ହଂଇଂମ୍ଭସେ- ।
ଅୱିଜ୍ଜମାନଜ୍ଜତନେ ଭୁତେ’ତ୍ଥେ ୱତ୍ତମାନତୋ କ୍ରିୟତ୍ଥା ଆଆଦୟୋ ହୋନ୍ତି ।
ଆଞାୟ୍ୟା ଚ ଉଟ୍ଠାନା ଆଞାୟ୍ୟା ଚ ସଂୱେସନା,
ଏସଜ୍ଜତନୋ କାଲୋ ଅହରୂଭୟତଡ୍ଢରତ୍ତଂ ୱା ।
ଅଗମା, ଅଗମୂ, ଅଗମୋ, ଅଗମତ୍ଥ, ଅଗମ, ଅଗମମ୍ହା; ଅଗମିତ୍ଥ, ଅଗମତ୍ଥୁଂ, ଅଗମସେ, ଅଗମୱ୍ହଂ, ଗମିଂ, ଅଗମମ୍ହସେ; ଅଞ୍ଞପଦତ୍ଥୋ କିଂ ? ଅଜ୍ଜ ହିୟ୍ୟୋ ୱା ଅଗମାସି ।
ପରୋକ୍ଖେ ଓଏତ୍ଥଅମ୍ଭତ୍ଥରେତ୍ଥୋୱ୍ହୋଇମ୍ହେ- ।
ଅପଚ୍ଚକ୍ଖେ ଭୁତାନଜ୍ଜତନେ’ତ୍ଥେ ଚତ୍ତମାନତୋ କ୍ରିୟତ୍ଥା ଅଆଦୟୋ ହୋନ୍ତି; ଜଗାମ, ଜଗମୁ, ଜଗମେ, ଜଗମିତ୍ଥ, ଜଗମ, ଜଗମିମ୍ହ; ଜଗମିତ୍ଥ, ଜଗମିରେ, ଜଗମିତ୍ଥୋ, ଜଗମିୱ୍ହୋ, ଜଗମି, ଜଗମିମ୍ହେ । –––––––––––––––––––-
ମୂଳ୍ହୱିକ୍ଖିତ୍ତବ୍ୟାସତ୍ତଚିତ୍ତୋନତ୍ତନାପି କ୍ରିୟା କତାଭିନିବ୍ବତ୍ତିକାଲେ’ନୁପଲଦ୍ଧା ସମାନା ଏଲେନାନୁମୀୟମାନା ପରୋକ୍ଖାଚ ୱତ୍ଥୁତୋ; ତେନୁତ୍ତମୱ୍ସୟେ’ପି ପୟୋଗସମ୍ଭୱୋ ।
ଏୟ୍ୟାଦୋ ୱାତିପତ୍ତିୟୟଂ ସ୍ସାସ୍ସଂସୁସ୍ସେସ୍ସଥସ୍ସଂସ୍ସମ୍ହାସ୍ସଥ ସ୍ସିଂସୁସ୍ସସେସ୍ସୱ୍ହେସ୍ସିଂସ୍ସାମ ଅସେ- ।
ଏୟ୍ୟାଦୋ ୱିସୟେ କ୍ରିୟାତିପତ୍ତିୟଂ ସ୍ସାଦୟୋ ହୋନ୍ତି ୱିଭାସା; ୱିଧୁରପ୍ପଚ୍ଚୟୋପନିପାତତୋ କାରଣୱେକଲ୍ଲତୋ ୱା କ୍ରିୟାୟାତି ପତନମନିପ୍ଫତ୍ତି କ୍ରିୟାତିପତ୍ତି; ଏତେ ଚ ସ୍ସାଦୟୋ ସାମତ୍ଥିୟାତୀତାନାଗତେସ୍ୱେୱ ହୋନ୍ତି, ନ ୱତ୍ତମାନେ, ତତ୍ର କ୍ରିୟାତିପତ୍ତ୍ୟ ସମ୍ଭୱା ।
ସଚେ ପଠମୱୟେ ପବ୍ବଜ୍ଜଂ ଅଲଭିସ୍ସା, ଅରହା ଅଭୱିସ୍ସା; ଦକ୍ଖିଣେନ ଚେ ଅଗମିସ୍ସା, ନ ସକଟଂ ପରିୟାଭୱିସ୍ସା- ଦକ୍ଖିଣେନ ଚେ ଅଗମିସ୍ସଂସୁ, ଅଗମିସ୍ସେ, ଅଗମିସ୍ସଥ, ଅଗମିସ୍ସଂ, ଅଗମିସ୍ସମ୍ହା, ଅଗମିସ୍ସଥ, ଅଗମିସ୍ସିଂସୁ, ଅଗମିସ୍ସସେ, ଅଗମିସ୍ସୱ୍ହେ,ଅଗମିସ୍ସିଂ, ଅଗମିସ୍ସାମ ଅସେ- ନ ସକଟଂ ପରିୟାଭୱିସ୍ସା । ୱାତି କିଂ ? ଦକ୍ଖିଣେନ ଚେ ଗମିସ୍ସତି, ନ ସକଟଂ ପରିୟାଭୱିସ୍ସତି ।
ହେତୁଫଲେସ୍ୱେୟ୍ୟଏୟ୍ୟୁଂଏୟ୍ୟାସଏୟ୍ୟାଥଏୟ୍ୟାମିଏୟ୍ୟାମଏଥ ଏରଂଏଥୋଏୟ୍ୟୱ୍ହୋଏୟ୍ୟଂଏୟ୍ୟାମ୍ହେ- ।
ହେତୁଭୁତାୟଂ ଫଲଭୁତାୟଞ୍ଚ କ୍ରିୟାୟଂ ୱତ୍ତମାନତୋ କ୍ରିୟତ୍ଥାଏୟ୍ୟାଦୟୋ ୱା ହୋନ୍ତି ।
ସଚେ ସଂଖାରା ନିଚ୍ଚା ଭୱେୟ୍ୟୁଂ, ନ ନିରୁଜ୍ଝେୟ୍ୟୁଂ; ଦକ୍ଖିନେଣନ ଚେ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ନ ସକଟଂ ପରିୟାଭୱେୟ୍ୟ-ଦକ୍ଖିଣେନ ଚେ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟୁଂ, ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟାସି, ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟାଥ, ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟାମି, ଗଚ୍ଛେୟୟ୍ୟାମ; ଗଚ୍ଛେଥ, ଗଚ୍ଛେରଂ, ଗଚ୍ଛେଥୋ, ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟୱ୍ହୋ, ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟଂ, ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟାମ୍ହେ- ନ ସକଟଂ ପରିୟାଭୱେୟ୍ୟ; ଭୱନଂ ଗମନଞ୍ଚ ହେତୁ, ଅନିରୁଜ୍ଝନଂ ପରିୟାଭୱନଞ୍ଚ ଫଲଂ–-ଇହ କସ୍ମା ନ ହୋତି ?- ହନ୍ତୀତି ପଲାୟତି, ୱସ୍ସତୀତି ଧାୱତି, ହନିସ୍ସତୀତି ପଲାୟିସ୍ସତୀତି ? ଇତିସଦ୍ଦେନେୱ ହେତୁହେତୁମନ୍ତତାୟୟ ଜୋତିତତ୍ତା ୱାତି କିଂ ଦକ୍ଖିଣେନ ଚେ ଗମିସ୍ସତି, ନ ସକଟଂ ପରିୟା ଭୱିସ୍ସତି ।
ପଞ୍ହୋ-ସମ୍ପୁଚ୍ଛନଂ ସମ୍ପଧାରଣା ନିରୂପନା କାରିୟନିଚ୍ଛୟନଂ; ପତ୍ଥନା-ୟାୱନମିଟ୍ଠାସିଂସନଞ୍ଚ; ୱିଧାନଂ ୱିଧି ନିୟୋଜନଂ କ୍ରିୟାସୁ ୱ୍ୟାପାରଣା; ସା ଚ ଦୁୱିଧାୱ ?- ସାଦରାନାଦରୱସେନ, ୱିସୟଭେଦେନ ଭିନ୍ନାୟପି ତଦୁଭୟାନତିୱତ୍ତନତୋ ।
ଏତେସୁ ପଞ୍ହାଦିସୁ କ୍ରିୟତ୍ଥତୋ ଏୟ୍ୟାଦୟୋ ହୋନ୍ତି; ପଞ୍ହେ ?-କିମାୟସ୍ମା ୱିନୟମ୍ପରିୟାପୁଣେୟ୍ୟ,ଉଦାହୁ ଧମ୍ମଂ ?; ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟଂ ୱାହଂ ଉପୋସଥଂ, ନ ୱା ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟଂ ?, ପତ୍ଥନାୟଂ ?- ଲଭେୟ୍ୟାହକକମ୍ଭନ୍ତେ ଭଗୱତୋ ସନ୍ତିକେ ପବ୍ବଜ୍ଜଂ, ଲଭେୟ୍ୟଂ ଉପସମ୍ପଦଂ; ପସ୍ସେୟ୍ୟଂ ତଂ ୱସ୍ସସତଂ ଅରୋଗଂ । ୱିଧିମ୍ହି ?-ଭୱଂ ପତ୍ତଂ ପଚେୟ୍ୟ, ଭୱଂ ପୁଞ୍ଞଂ କରେୟ୍ୟ, ଇହ ଭୱଂ ଭୁଞ୍ଜେୟ୍ୟ, ଇହ ଭୱଂ ନିସୀଦେୟ୍ୟ, ମାଣୱକଂ ଭୱଂ ଅଜ୍ଝାପେୟ୍ୟ–-ଅନୁଞ୍ଞାପତ୍ତକାଲେସୁପି ସିଦ୍ଧାୱ, ତତ୍ଥାପି ୱିଧିପ୍ପତୀତିତୋ; ଅନୁଞ୍ଞାୟଂ ?ଏୱଂକରେୟ୍ୟାସି । ପତ୍ତକାଲେ ?- କଟଂ କରେୟ୍ୟାସି, ପତ୍ତୋ ତେ କାଲୋ କଟକରଣେ; ୟଦି ସଙ୍ଘସ୍ସ ପତ୍ତକଲ୍ଲଂ ସଙ୍ଘୋ ଉପୋସଥଂ କରେୟ୍ୟ; ଏତସ୍ସ ଭଗୱା କାଲୋ, ଏତସ୍ସ ସୁଗତ କାଲୋ, ୟମ୍ଭଗୱା ସାୱକାନଂ ସିକ୍ଖାପଦଂ ପଞ୍ଞପେୟ୍ୟ–-ପେସନେ’ପିଚ୍ଛନ୍ତି ?- ଗାମଂ ତ୍ୱଂ ଭଣେ ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟାସି ।
ତୁଅତ୍ତୁହିଥମିମତଂଅନ୍ତଂସ୍ସୁୱ୍ହୋଞାମସେ- ।
ପଞ୍ହାଦିସ୍ୱେତେ ହୋନ୍ତି କ୍ରିୟତ୍ଥତୋ; କ୍ରିୟତ୍ଥତୋ; ୟଚ୍ଛତୁ, ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ, ଗଚ୍ଛାହି, ଗଚ୍ଛଥ, ଗଚ୍ଛାମି, ଗଚ୍ଛାମ, ଗଚ୍ଛତଂ, ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ, ଗଚ୍ଛସ୍ସୁ, ଗଚ୍ଛୱ୍ହୋ, ଗଚ୍ଛେ, ଗଚ୍ଛାମସେ–-ପଞ୍ହେ ?- କିନ୍ନୁ ବଲୁ ହୋ ୱ୍ୟାକରଣମଧିୟସ୍ସୁ ? । ପତ୍ଥନାୟଂ ?- ଦଦାହି ମେ, ଜିୱତୁ ଭୱଂ । ୱିସିମ୍ହି ?-କଟଂ କରୋତୁ ଭୱଂ, ପୁଞ୍ଞଂ କରୋତୁ ଭୱଂ, ଇହ ଭୱଂ ଭୁଞ୍ଜତୁ, ଇହଭୱଂ ନିସୀଦତୁ, ଉଦ୍ଦିସତୁ ଭନ୍ତେ ଭଗୱା ପାତିମୋକ୍ଖା । ପେସନେ ?- ଗଚ୍ଛ ଭଣେ ଗାମଂ । ଅନୁମତିୟଂ ?ଏୱଂ କରୋହି । ପତ୍ତକାଲେ ?-କାଲୋ’ୟଂ ତେ ମହାୱୀର ଉପ୍ପଜ୍ଜ ମାତୁକୁଚ୍ଛିୟଂ ।
ସତ୍ତିୟଂ ଅରହତ୍ଥେ ଚ କ୍ରିୟତ୍ଥା । ଏୟ୍ୟାଦୟୋ ହୋନ୍ତି; ଭୱଂ ଖଲୁ ରଜ୍ଜଂ କରେୟ୍ୟ, ଭୱଂ ସତ୍ତୋ; ଅରଭୋ ।
ସମ୍ଭାୱନେ ୱା- ।
ସମ୍ଭାୱନେ ଗମ୍ୟମାନେ ଧାତୁନା ୱୁଚ୍ଚମାନେ ଚ ଏୟ୍ୟାଦୟୋହୋନ୍ତି ୱିଭାସା; ଅପି ପବ୍ବତଂ ସିରସା ଭିନ୍ଦେୟ୍ୟ । କ୍ରିୟାତିପତ୍ତିୟନ୍ତୁସ୍ସାଦି ?- ଅସନିୟାପି ହତୋ ନାପତିସ୍ସା ସମ୍ଭାୱେମି ସଦ୍ଦହାମିଅୱକପ୍ପେମି ଭୁଞ୍ଜେୟ୍ୟ ଭୱଂ; ଭୁଜିସ୍ସତି ଭୱଂ, ଅଭୁଞ୍ଜି ଭୱଂ । କ୍ରୟାତିପତ୍ତିୟନ୍ତୁସ୍ସାଦି-ସମ୍ଭାୱେମି ନାଭୁଜିସ୍ସଂ ଭୱଂ ।
ମାୟୋଗେ ସତି ଈଆଦୟୋ ଆଆଦୟୋ ଚ ୱା ହୋନ୍ତି; ମାସ୍ସୁପୁନପି ଏୱରୂପମକାସି, ମା ଭୱଂ ଅଗମା ୱନଂ; ୱାତି କିଂ ? ମା ତେକାମଗୁଣେ ଭମସ୍ସୁ ଚିତ୍ତଂ, ମା ତ୍ୱଂ କରିସ୍ସସି, ମା ତ୍ୱଂ କରେୟ୍ୟାସି–-ଅସକକାଲତ୍ଥୋ’ୟମାରମ୍ଭୋ; ବୁଦ୍ଧୋ’ଭୱିସ୍ସତୀତି ପଦନ୍ତର ସମ୍ବନ୍ଧେନ ଅନାଗତକାଲତା ପତିୟତେ, ଏୱଂ କତୋ କଟୋ ସ୍ୱେଭୱିସ୍ସତି, ଭାୱି କଚ୍ଚମାସୀତି; ଲୁନାହି ଲୁନାହିତ୍ୱେୱାୟଂ ଲୁନାତି, ଲୁନସ୍ସୁ ଲୁନସ୍ସୁତ୍ୱେୱାୟଂ ଲୁନାତୀତି ତ୍ୱାଦୀନମେୱେତଂ ମଜ୍ଝିମପୁରି ସେକୱଚନାନମାଭିକ୍ଖଞ୍ଞେ ୱିବ୍ବୱନଂ; ଇଦଂ ୱୁତ୍ତଂ ହୋତି ?-ଏୱମେସ ତୁରିତୋ ଅଞ୍ଞେ’ପି ନିୟୋଜେନ୍ତୋ ୱିୟ କିରିୟଂ କରୋତୀତି; ଏୱଂ ଲୁନାଥ ଲୁନାଥାତ୍ୱେୱାୟଂ ଲୁନାତି, ଲୁନୱ୍ହୋ ଲୁନୱ୍ହୋ ତ୍ୱେୱାୟଂ ଲୁନାତି; ତଥା କାଲତ୍ତରେସୁପି ଲୁନାହି ଲୁନାହିତ୍ୱେୱାୟଂ ଅଲୁନି, ଅଲୁନା, ଲୁଲାୱ, ଲୁନିସ୍ସତୀତି; ଏୱଂ ସ୍ସୁମ୍ହି ଚ ୟୋଜନୀୟଂ–-ତଥା ସମୁଚ୍ଚୟେ’ପି ମଠମଟ, ୱିହାରମଟେତ୍ୱେୱାୟମଟତି; ମଠମଟସ୍ସୁ, ୱିହାରମଟସ୍ସୁତ୍ୱେୱାୟମଟତି–-ବ୍ୟାପାରଭେଦେ ତୁ ସାମଞ୍ଞୱଚନସ୍ସେୱ ବ୍ୟାପକତ୍ତା ଅନୁପ୍ପୟୋଗୋ ଭୱତି ? ଓଦନଂ ଭୁଞ୍ଜ, ୟାଗୁମ୍ପିୱ, ଧାନା ଖାଦେତ୍ୱାୱାୟମଜ୍ଝୋହରତି ।
ପୁବ୍ବପରଚ୍ଛକ୍କାନମେକାନେକେସୁ ତୁମ୍ହାମ୍ହସେସେସୁ ଦ୍ୱେଦ୍ୱେ ମଜ୍ଝିମୁତ୍ତମପଠମା- ।
ଏକନେକେସୁତୁମ୍ହାମ୍ହସଦ୍ଦୱଚନୀୟେସୁ ତଦଞ୍ଞସଦ୍ଦୱଚନୀୟେସୁ ଚ କାରକେସୁପୁବ୍ବଚ୍ଛକ୍କାନଂ ପରଚ୍ଛକ୍କାନଂ ମଜ୍ଝିମୁତ୍ତମପଠମା ଦ୍ୱେ ଦ୍ୱେ ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ କ୍ରିୟତ୍ଥା; ଉତ୍ତମସଦ୍ଦୋ’ୟଂ ସଭାୱତୋ ତତିୟଦୁକେ ରୁଳ୍ହୋ–-ତ୍ୱଂ ଗଚ୍ଛସି, ତୁମ୍ହେ ଗଚ୍ଛଥ, ତ୍ୱଂ ଗଚ୍ଛସେ, ତୁମ୍ହେ ଗଚ୍ଛୱ୍ହେ; ତ୍ୱଂଗଚ୍ଛସି, ତୁମ୍ହେ ଗଚ୍ଛଥ, ତ୍ୱଂ ଗଚ୍ଛସେ, ତୁମ୍ହେ ଗଚ୍ଛୱ୍ହେ; ଅହଂଗଚ୍ଛାମି, ମୟଂ ଗଚ୍ଛାମ,ଅହଂ ଗଚ୍ଛେ, ମୟଂ ଗଚ୍ଛାମ୍ହେ; ସୋ ଗଚ୍ଛତି, ତେ ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ସୋ ଗଚ୍ଛତେ, ତେ ଗଚ୍ଛନ୍ତେ ।
ସାମତ୍ଥିୟା ଲଦ୍ଧନ୍ତା ଅପ୍ପଠୁଜ୍ଜମାନେସୁପି ତୁମ୍ହାମ୍ହସେସେସୁ ଭୱନ୍ତି–-ଗଚ୍ଛସୀ, ଗଚ୍ଛଥ, ଗଚ୍ଛସେ, ଗଚ୍ଛୱ୍ହେ; ଗଚ୍ଛାମି, ଗଚ୍ଛାମ, ଗଚ୍ଛେ, ଗଚ୍ଛାମ୍ହେ; ଗଚ୍ଛତି,ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଗଚ୍ଛତେ, ଗଚ୍ଛନ୍ତେ ।
ଆଆଦୋ ଈଆଦୋ ସ୍ସାଆଦୋ ଚ କ୍ରିୟତ୍ଥସ୍ସ ୱା ଅଞ ହୋତି, ଞକାରୋ’ନୁବନ୍ଧୋ–-ଅଗମା, ଗମା; ଅଗମୀ, ଗମୀ; ଅଗମିସ୍ସା, ଗମିସ୍ସା ।
ଅଆଦିସ୍ୱାହୋ ବ୍ରୂସ୍ସ- । ବ୍ରୂସ୍ସ ଆହୋ ହୋତି ଅଆଦିସୁ; ଆହ, ଆହୁ ।
ଭୁସ୍ସ ଚୁକ- ।
ଅଆଦିସୁ ଭୁସ୍ସ ଚୁକ ହୋତି; କକାରୋ’ନୁବନ୍ଧୋ; ଉକାରୋ ଉଚ୍ଚାରଣତ୍ଥୋ; ବଭୁୱ ।
ପୁବ୍ବସ୍ସ ଅ- ।
ଅଆଦିସୁ ଦ୍ୱିତ୍ତେ ପୁବ୍ବସ୍ସ ଭୁସ୍ସଅ ହୋତି; ବଭୁୱ ।
ଆହାଦେସା ପରସ୍ସୌସ୍ସଅଂସୁୱା ହୋତି; ଆହଂସୁ ଆହୁ ।
ତ୍ୟନ୍ତୀନଂ ଟଟୂ- ।
ଆହା ପରେସଂ ତିଅନ୍ତୀନଂ ଟଟୂ ହୋନ୍ତି; ଟକାରା ସବ୍ବାଦେସତ୍ଥା; ଆହ, ଆହୁ । ଅତୋୟେୱ ଚ ଞାପକା ତିଅନ୍ତିସୁ ଚ ବ୍ରୂସ୍ସାହୋ ।
ଈଆଦୋୱଚସ୍ସୋମ- ।
ଈଆଦିସୁୱଚସ୍ସ ଓମ ହୋତି; ମକାରୋ’ନୁବନ୍ଧା; ଅୱୋଚ; ଈଆଦୋତି କିଂ ? ଅୱଚ ।
ଅଦ୍ୱିତ୍ତେ ୱତ୍ତମାନସ୍ସ ଦାସ୍ସ ଦଂ ୱା ହୋତି ମିମେସୁ; ଦମ୍ମି,ଦେମି; ଦମ୍ମ, ଦେମ । ଅଞ୍ଚିତ୍ତେତି କିଂ ? ଦଦାମି । ଦଦାମ ।
କରସ୍ସ ସୋସ୍ସକୁଂ- ।
କରସ୍ସ ସଓକାରସ୍ସ କୁଂ ୱା ହୋତି ମିମେସୁ; କୁମ୍ମି, କୁମ୍ମ; କରୋମି, କରୋମ ।
କା ଈଆଦିସୁ- ।
କରସ୍ସ ସଓକାରସ୍ସକା ହୋତି ୱା ଈଆଦିସୁ; ଅକାସି, ଅକରି; ଅକଂସୁ, ଅକରିଂସୁ; ଅକା, ଅକରା ।
କରସ୍ସସୋସ୍ସହାସ୍ସଚ ଆହଙି ୱା ହୋତି ସ୍ସେନ ସହ; କାହତି, କରିସ୍ସତି; ଅକାହା, ଅକରିସ୍ସା;ହାହତୀ, ହାୟିସ୍ସତି; ଆହାହା, ଅହାୟିସ୍ସା ।
ଲଭୱସଚ୍ଛିଦଭିଦରୁଦାନଂ ଚ୍ଛଙି- ।
ଲଭାଦୀନଂ ଚ୍ଛଙି ୱା ହୋତି ସ୍ସେନ ସହ; ଅଲଚ୍ଛା, ଅଲଭିସ୍ସା, ଲଚ୍ଛତି, ଲଭିସ୍ସତି; ଅୱଚ୍ଛା, ଅୱସିସ୍ସା; ୱଚ୍ଛତି, ୱସିସ୍ସତି; ଚ୍ଛେଚ୍ଛା, ଅଚ୍ଛିନ୍ଦିସ୍ସା; ଛେଚ୍ଛତି । ଛିନ୍ଦିସ୍ସତି; ହେଚ୍ଛା, ଭିନ୍ଦିସ୍ସା; ଭେଚ୍ଛତି,ଭିନ୍ଦିସ୍ସତି; ଅରୁଚ୍ଛା, ଅରୋଦିସ୍ସା; ରୁଚ୍ଛତି, ରୋଦିସ୍ସତି । ଅଞ୍ଞସ୍ମିମ୍ପି ଛିଦସ୍ସ ୱା ଚ୍ଛଙି ୟୋଗୱିଭାଗା ?- ଅଚ୍ଛେଚ୍ଛୁଂ, ଅଚ୍ଛିନ୍ଦିଂସୁ । ଅଞ୍ଞେସଂ ୱ ?-ଗଚ୍ଛଂ, ଗଚ୍ଛିସ୍ସଂ ।
ଭୁଜାଦୀନଂ କ୍ଖଙି ୱା ହୋତି ସ୍ସେନ ସହ; ଅଭୋକ୍ଖା, ଅଭୁଞ୍ଜିସ୍ସା; ଭୋକ୍ଖତି, ଭୁଜିସ୍ସତି; ଅମୋକ୍ଖା, ଅମୁଞ୍ଚିସ୍ସା; ମୋକ୍ଖତିଂ ମୁଞ୍ଚିସ୍ସତି; ଅଚକ୍ଖା, ଅୱଚିସ୍ସା; ଚକ୍ଖତି । ୱଚିସ୍ସତି; ପାୱେକ୍ଖା, ପାୱିସିସ୍ସା; ପୱେକ୍ଖତି, ପୱିସିସ୍ସତି । ୱିସସ୍ସାଞ୍ଞସ୍ମିମ୍ପି ୱା କ୍ଖଙି ୟୋଗୱିଭାଗା ?-ପାୱେକ୍ଖି, ପାୱିସି ।
ଆଈଆଦିସୁ ହରସ୍ସା- ।
ଆଆଦୋଈଆଦୋ ଚ ହରସ୍ସଆ ହୋତିଚା; ଅହା, ଅହରା; ଅଭାସି, ଅଭରି ।
ଆଆଦୋଈଆଦୋ ଚ ଗମିସ୍ସା ହୋତି ୱା; ଅଗା, ଅଗମା; ଅଗା,ଅଗମି । ସଂସସ୍ସ ଚ ଛଙି- ।
ସଂସସ୍ସ ଚ ଗମିସ୍ସ ଚ ଛଙି ୱା ହୋତି ଆଈଆଦିସୁ; ଅଡଞ୍ଛା, ଅଡଂସା; ଅଡଞ୍ଛି,ଅଡଂସି; ଅଗଞ୍ଛା, ଅଗଚ୍ଛା, ଅଗଞ୍ଛି, ଅଗଚ୍ଛି ।
ହୂସ୍ସହେହେହିହୋହୀ ସ୍ସଚ୍ଚାଦୋ- ।
ହୂସ୍ସ ହ୍ଞାଦୟୋ ହୋନ୍ତି ସ୍ସଚ୍ଚାଦୋ; ହେସ୍ସତି, ହେହିସ୍ସତି, ହୋହିସ୍ସତି ।
ଣାନାସୁ ରସ୍ସୋ- ।
କଣକନାସୁ କ୍ରିୟତ୍ଥସ୍ସରସ୍ସୋ ହୋତି; କିଣାତି, ଧୁନାତି ।
ଏସଂ ୱା ରସ୍ସୋ ହୋତି; ଗମ, ଗମା; ଗମି, ଗମୀ; ଗମୁ; ଗମିମ୍ହ, ଗମିମ୍ହା; ଗମିସ୍ସ, ଗମିସ୍ସା; ଗମିସ୍ସମ୍ହ, ଗମିସ୍ସମ୍ହା ।
କୁସରୁହେହିସ୍ସ ଛି- ।
କୁସା ରୁହା ଚ ପରସ୍ସ ଈସ୍ସ ଛି ୱା ହୋତି; ଅକ୍କୋଚ୍ଛି, ଅକ୍କୋସି; ଅଭିରୁଚ୍ଛି, ଅଭିରୁହି ।
ଅଈସ୍ସଆଦୀନଂ ବ୍ୟଞ୍ଜନସ୍ସିଞ- ।
କ୍ରିୟତ୍ଥା ପରେସଂ ଅଆଦୀନଂ ଈଆଦିନଂ ସ୍ସଆଦୀନୱ ବ୍ୟଞ୍ଜନସ୍ସୈଞ ହୋତି ୱିଭାସା; ବଭୁୱିତ୍ଥ,ଅଭୱିତ୍ଥ, ଅଭୱିସ୍ସା, ଅନୁଭୱିସ୍ସା, ଅନୁଭୱିସ୍ସତି, ଅନୁଭୋସ୍ସତି, (ହରିସ୍ସତି) ହସ୍ସତି । ଏତେସନ୍ତି କିଂ ? ଭୱତି; ବ୍ୟଞ୍ଜନସ୍ସାତି କିଂ ? ବଭୁୱ ।
ବ୍ରୂତୋ ପରସ୍ସ ତିସ୍ସ ଈଞ ୱା ହୋତି; ବ୍ରୱୀତି, ବ୍ରୂତି ।
କ୍ୟସ୍ସ- ।
କ୍ରିୟତ୍ଥା ପରସ୍ସକ୍ୟସ୍ସ ଈଞ୍ୱା ହୋତି; ପଚୀୟତି ପଚ୍ଚତି ।
ଏୟ୍ୟାଥସ୍ସ୍ଞଆଈଥାନଂ ଓଅଅଂତ୍ଥତ୍ଥୋୱ୍ହୋକ- ।
ଏୟ୍ୟାଥାଦୀନଂ ଓଆଦୟୋ ୱା ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; ତୁମ୍ହେ ଭୱେୟ୍ୟାଥୋ, ଭୱେୟ୍ୟାଥ; ତ୍ୱଂ ଅଭୱିସ୍ସ, ଅଭୱିସ୍ସେ; ଅହଂ ଅଭୱଂ, ଅଭୱ; ସୋ ଅଭୱିତ୍ଥ, ଅଭୱା; ସୋ ଅଭୱିତ୍ଥୋ, ଅଭୱୀ; ତୁମ୍ହେ ଭୱଥୱ୍ହୋ, ଭୱଥ–-ଆସହୱରିତୋୱ ଅକାରୋ ଗୟ୍ହତେ–-ଥୋ ପନନ୍ତେ ନିଦ୍ଦେସା ତ୍ୱାଦିସମ୍ବନ୍ଧୀୟେୱ, ତସ୍ସେୱ ୱା ନିସ୍ସୀତତ୍ତା; ନିସ୍ସୟୟକରଣମ୍ପି ହି ସୁତ୍ତକାରାୱିଣ୍ଣଂ ।
ଉମିଚ୍ଚସ୍ସ ଇଂସୁଅଂସୁ ୱା ହୋନ୍ତି; ଅଗମିଂସୁ, ଅଗମଂସୁ, ଅଗମୁଂ ।
ଏମନ୍ତା ସୁଂ- ।
ଞାଦେସତୋ ଓଆଦେସତୋ ଚ ପରସ୍ସ ଉମିଚ୍ଚସ୍ସ ସୁଂ ୱା ହୋତି; ନେସୁଂ, ନୟିଂସୁ; ଅସ୍ସୋସୁଂ, ଅସ୍ସୁଂ–-ଆଦେସତ୍ତାଖ୍ୟା ପନତ୍ଥଂ ତ୍ତଗ୍ଗହଣଂ ।
ହୂତୋ ରେସୁଂ- ।
ହୂତୋ ପରସ୍ସ ଉମିଚ୍ଚସ୍ସ ରେସୁଂ ୱା ହୋତି; ଅହେସୁଂ, ଅହୱୁଂ ।
ଓସ୍ସ ଐତ୍ଥତ୍ଥୋ- ।
ଓସ୍ସ ଅଆଦୟୋ ୱା ହୋନ୍ତି; ତ୍ୱଂ ଅଭୱ, ଅଭୱି, ଅଭୱିତ୍ଥ, ଅଭୱିତ୍ଥୋ, ଅଭୱୋ ।
ଓସ୍ସ ସି ୱା ହୋତି; ଅହୋସି ତ୍ୱଂ ଅହୁୱୋ ।
ଦୀଘା ଈସ୍ସ- ।
ଦୀଘତୋ ପରସ୍ସ ଈସ୍ସ ସି ୱା ହୋତି; ଅକାସି, ଅକା; ଅଦାସି, ଅଦା ।
ମ୍ହାତ୍ଥାନମୁଞ- ।
ମ୍ହାତ୍ଥାନମୁଞ୍ଦ୍ୱା ହୋତି; ଅଗମୁମ୍ହା, ଅଗମିମ୍ହା; ଅଗମୁତ୍ଥ, ଅଗମିତ୍ଥ ।
ଇଂସ୍ସ ଚ ସିଞ- ।
ଇମିଚ୍ଚସ୍ସ ସିଞ ୱା ହୋତି ମ୍ହାତ୍ଥାନଞ୍ଚ ବହୁଲଂ; ଅକାସିଂ, ଅକରିଂ; ଅଅକାସିମ୍ହା, ଅକରିମ୍ହା;ଅକାସିତ୍ଥ, ଅକରିତ୍ଥ ।
ଏୟ୍ୟୁମିଚ୍ଚସ୍ସ ଉଂ ୱା ହୋତି; ଗଚ୍ଛୁଂ, ଗଚ୍ଛେୟ୍ୟୁଂ ।
ହିସ୍ସତୋ ଲୋପୋ- ।
ଅତୋ ପରସ୍ସ ହିସ୍ସ ଲୋପୋ ୱା ହୋତି; ଗଚ୍ଛ, ଗଚ୍ଛାହି–-ଅତୋତି କିଂ ? କରୋହି ।
କ୍ୟସ୍ସ ସ୍ସେ- ।
କ୍ୟସ୍ସ ୱା ଲୋପୋ ହୋତି ସ୍ସେ; ଅନ୍ଧଭୱିସ୍ସା, ଅନ୍ୱଭୁୟିସ୍ସା, ଅନୁଭୱିସ୍ସତି, ଅନୁଭୁୟିସ୍ସତି ।
ଅତ୍ଥିତେୟ୍ୟାଦିଚ୍ଛନ୍ତଂ ସ୍ସୁସସଥସଂସାମ - ।
ଅସ-ଭୁୱୀଚ୍ଚସ୍ମା ପରେସଂଏୟ୍ୟାଦିଚ୍ଛନ୍ନଂ ସାଦୟୋ ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; ଅସ୍ସ, ଅସ୍ସୁ, ଅସ୍ସ, ଅସ୍ସଥ, ଅସ୍ସଂ, ଅସ୍ସାମ ।
ଅତ୍ଥିତେୟ୍ୟାଦିଚ୍ଛନ୍ନଂ ଆଦିଭୂତାନଂ ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ଇୟାଇସୁଂ ହୋନ୍ତି ୟଥାକ୍କମଂ; ସିୟା, ସିୟୁଂ ।
ତସ୍ସଥୋ- ।
ଅତ୍ଥିତୋ ପରସ୍ସ ତକାରସ୍ସ ଥୋ ହୋତି; ଅତ୍ଥ, ଅତ୍ଥୁ ।
ସିହିସ୍ୱଟ- ।
ଅତ୍ଥିସ୍ସ ଅଟ ହୋତି ସିହିସୁ; ଟୋ ସବ୍ବାଦେସତ୍ଥୋ; ଅସି, ଅହି ।
ମିମାନଂ ୱା ମ୍ହିମ୍ହା ଚ- ।
ଅତ୍ଥିସ୍ମା ପରେସଂ ମିମାନଂ ମ୍ହିମ୍ହା ୱା ହୋନ୍ତି, ତଂସନ୍ତିୟୋ ଗେନ ତ୍ଥିସ୍ସ ଅଟ ଚ; ଅମ୍ହି,ଅସ୍ମି; ଅମ୍ହ, ଅସ୍ମ ।
ଏସୁ ସ- ।
ଏସୁ ମିମେସୁଅତ୍ଥିସ୍ସ ସକାରୋ ହୋତି; ଅସ୍ମି, ଅସ୍ମ; ପରରୂପବାଧନତ୍ଥଂ ।
ଅତ୍ଥିସ୍ସ ଦୀଘୋ ହୋତି ଈଆଦିମ୍ହି; ଆସି, ଆସୁଂ, ଆସି, ଆସିତ୍ଥ, ଆସିଂ, ଆସିମ୍ହା ।
ହିମିମେସ୍ୱସ୍ସ- । ଅକାରସ୍ସ ଦୀଘୋ ହୋତି ହିମିମେସୁ; ପୱାହି, ପୱାମି, ପୱାମ; ମୁୟ୍ହାମି ।
ସକା ଣାସ୍ସ ଖ ଈଆଦୋ- ।
ସକସ୍ମା କଣାସ୍ସ ଖୋ ହୋତି ଈ ଆଦିସୁ; ଅସକ୍ଖି, ଅସକ୍ଖିଂସୁ ।
ସକସ୍ମା କଣାସ୍ସ ଖୋ ୱା ଭୋତି ସ୍ସେ; ସକ୍ଖିସ୍ସା, ସକ୍କୁଣିସ୍ସା; ସକ୍ଖିସ୍ସତି, ସକ୍କୁଣିସ୍ସତି ।
ତେସୁ ସୁତୋ କେଣାକଣାନଂ ରୋଟ- ।
ତେସୁ ଈଆଦିସ୍ସେସୁ ସୁତୋ ପରେସଂ କେଣାକଣାନଂ ରୋଟ ହୋତି; ଅସ୍ସୋସି, ଅସୁଣି; ଅସ୍ସୋସ୍ସା, ଅସୁଣିସ୍ସା; ସୋସ୍ସତି, ସୁଣିସ୍ସତି ।
ଞାସ୍ସ ସନାସ୍ସ ନାୟୋ ତିମ୍ହି- ।
ସନାସ୍ସ ଞାସ୍ସ ନାୟୋ ୱା ହୋତି ତିମ୍ହି; ନାୟତି । ଜାନାତି ।
ଞମ୍ହି ଜଂ- ।
ଞାଦେସେ ସନାସ୍ସ ଞାସ୍ସ ଜଂ ୱା ହୋତି; ଜଞ୍ଞା, ଜାନେୟ୍ୟ ।
ଞାତୋ ଏୟ୍ୟସ୍ସ ଇୟାଞା ହୋନ୍ତି ୱା; ଜାନିୟା, ଜଞ୍ଞା, ଜାନେୟ୍ୟ ।
ଈସ୍ସଚ୍ଚାଦିସୁ କନା ଲୋପୋ- ।
ଈଆଦୋ ସ୍ସଚ୍ଚାଦୋ ଚ ଞାତୋ କନା ଲୋପୋ ୱା ହୋତି; ଅଞ୍ଞସି, ଅଜାନି; ଞସ୍ସତି, ଜାନିସ୍ସତି ।
ସ୍ସସ୍ସ ହି କମ୍ମେ- ।
ଞାତୋ ପରସ୍ସସ୍ସସ୍ସ ହି ୱା ହୋତି କମ୍ମେ; ପଞ୍ଞାୟିହିତି, ପଞ୍ଞାୟିସ୍ସତୀ,
ଏତିସ୍ମା- ।
ଏତିସ୍ମା ପରସ୍ସସ୍ସସ୍ସହି ହୋତି ୱା; ଏହିତି, ଏସ୍ସତି ।
ହନା ଛେଖା- ।
ହନା ସ୍ସସ୍ସ ଛେଖା ୱା ହୋନ୍ତି; ହଞ୍ଛେମ, ହନିସ୍ସାମ; ପଟିହଂଖାମି, ପଟିହନିସ୍ସାମି ।
ହାତୋ ପରସ୍ସ ସ୍ସସ୍ସ ହ ହୋତି ୱା; ହାହତି, ଛହିସ୍ସତି ।
ଦକ୍ଖଖହେହିହୋହୀହି ଲୋପୋ- ।
ଦକ୍ଖାଦୀହି ଆଦେସେହି ପରସ୍ସସ୍ସସ୍ସ ଲୋପୋ ୱା ହୋତି; ଦକ୍ଖତି । ଦକ୍ଖିସ୍ସତି; ସକ୍ଖତି, ସକ୍ଖିସ୍ସତି; ହେହିତି, ହେହିସ୍ସତି; ହୋହିତି, ହୋହିସ୍ସତି ।
କୟିରେୟ୍ୟସ୍ସେୟ୍ୟୁମାଦୀନଂ- ।
କୟିରା ପରସ୍ସେୟ୍ୟୁମାଦୀନମେୟ୍ୟସ୍ସ ଲୋପୋ ହୋତି; କୟିରୁଂ, କୟିରାସି, କୟିରାଥ, କୟିରାମି, କୟିରାମ ।
ଟା- ।
କୟିରା ପରସ୍ସ ଏୟ୍ୟସ୍ସଟା ହୋତି; ସୋକୟିରା ।
କୟିରା ପରସ୍ସେଥସ୍ସ ଆ ହୋତି; କୟିରାଥ ।
ଲଭା ଇଂଈନଂ ଥଂଥା ୱା- ।
ଲଭସ୍ମା ଇଂଈଇଚ୍ଚେସଂ ଥଂଥା ହୋନ୍ତି ୱା; ଅଲତ୍ଥଂ, ଅଲଭିଂ; ଅଲତ୍ଥ, ଅଲଭି ।
ଗୁରୁପୁବ୍ବା ରସ୍ସା ରେ ନ୍ତେନ୍ତୀନଂ- ।
ଗୁରୁପୁବ୍ବସ୍ମା ରସ୍ସା ପରେସଂ ନ୍ତେନ୍ତୀନଂ ରେ ୱା ହୋତି; ଗଚ୍ଛରେ, ଗଚ୍ଛନ୍ତି; ଗଚ୍ଛରେ, ଗଚ୍ଛନ୍ତେ; ଗମିସ୍ସରେ, ଗମିସ୍ସନ୍ତି; ଗମିସ୍ସରେ, ଗମିସ୍ସନ୍ତେ–-ଗୁରୁପୁବ୍ବାତି କିଂ ? ପଚନ୍ତି । ରସ୍ସାତି କିଂ ? ହୋନ୍ତି
ଏୟ୍ୟାଦୀନଂ ଟେ ୱା ହୋତି; ସୋ କରେ, ସୋ କରେୟ୍ୟ; ତ୍ୱଂ, କରେ, ତ୍ୱଂ କରେୟ୍ୟାସି; ଅହଂ କରେ, ଅହଂ କରେୟ୍ୟଂ ।
ଓୱିକରଣସ୍ସୁ ପରଚ୍ଛକ୍କେ- ।
ଓୱିକରଣସ୍ସ ଉ ହୋତି ପରଚ୍ଛକ୍କୱିସୟେ; ତନୁତେ ।
ପୁବ୍ବଚ୍ଛକ୍କେ ୱା କ୍ୱଚି- ।
ଓୱିକରଣସ୍ସ ଉ ହୋତି ୱା କ୍ୱଚି ପୁବ୍ବଚ୍ଛକ୍କେ; ୱନୁତି, ୱନୋତି ।
ଏୟ୍ୟାମସ୍ସେମୁ ୱା ହୋତି, ଉ ଚ; ଭୱେମୁ, ଭୱେୟ୍ୟାମୁ, ଭୱେୟ୍ୟାମ ।
ଇତି ମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାନେ ୱ୍ୟାକରଣେ ୱୁତ୍ତିୟଂ ତ୍ୟାଦିକଣ୍ଡୋ ଛଟ୍ଠୋ ।
ସମତ୍ତା ଚାୟଂ ମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାନୱୁତ୍ତି ଛହି ଭାଣୱାରେହି ।
ୟସ୍ସ ରଞ୍ଞୋ ପଭାୱେନ ଭାୱିତତ୍ତସମାକୁଲଂ,
ଅନାକୁଲଂ ଦୁଲଦ୍ଧୀହି ପାପଭିକ୍ଖୂହି ସବ୍ବସୋ ।
ଲଙ୍କାୟ ମୁନିରାଜସ୍ସ ସାସନଂ ସାଧୁ ସଣ୍ଠିତଂ,
ପୁଣ୍ଣୱନ୍ଦସମାୟୋଗା ୱାରିଧୀଚ ୱିୱଦ୍ଧତେ ।
ପରକ୍କମଭୁଜେ ତସ୍ମିଂ ସଦ୍ଧାବୁଦ୍ଧିଗୁଣୋଦିତେ,
ମନୁୱଂସଦ୍ଧଜାକାରେ ଲଙ୍କାଦୀପଂ ପସାସତି ।
ମାଗ୍ଗଲ୍ଲାନେନ ଥେରେନ ଧୀମତା ସୁଚିୱୁତ୍ତିନଂ,
ରଚିତଂ ୟଂ ସୁୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟମସନ୍ଦିଦ୍ଧମନାକୁଲଂ ।
ଅସେସୱିସୟୱ୍ୟାପି ଜିନୱ୍ୟପ୍ପଥନିସ୍ସୟଂ,
ସଦ୍ଦସତ୍ଥମନାୟାସସାଧିୟଂ ବୁଦ୍ଧିୱଦ୍ଧନଂ ।
ତସ୍ସ ୱୁତ୍ତି ସମାସେନ ୱିପୁଲତ୍ଥପ୍ପକାସନୀ,
ରଚିତା ପୁନ ତେନେୱ ସାସନୁଜ୍ଜୋତକାରିନାତି ।