ଅଭିଧମ୍ମପିଟକ
॥ ନମୋ ତସ୍ସ ଭଗୱତୋ ଅରହତୋ ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ॥
ଅଭିଧମ୍ମପିଟକ
ସଂଗାୟନସ୍ସ ପୁଚ୍ଛା ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା
ପୁଚ୍ଛା – ପଠମମହାସଂଗୀତିକାଲେ ଆୱୁସୋ ଧମ୍ମସଂଗାହକା ମହାକସ୍ସପାଦୟୋ ମହାଥେରୱରା ପୋରାଣସଂଗୀତିକାରା ପଠମଂ ୱିନୟପିଟକଂ ସଂଗାୟିତ୍ୱା ସୁତ୍ତନ୍ତପିଟକେ ଚ ଦୀଘମଜ୍ଝିମସଂୟୁତ୍ତଅଙ୍ଗୁତ୍ତରସଂଖାତେ ଚତ୍ତାରୋ ମହାନିକାୟେ ସଂଗାୟିତ୍ୱା ତଦନନ୍ତରଂ କିଂ ନାମ ପାୱଚନଂ ସଂଗାୟିଂସୁ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ପଠମମହାସଂଗୀତିକାଲେ ଭନ୍ତେ ଧମ୍ମସଂଗାହକା ମହାକସ୍ସପାଦୟୋ ମହାଥେରୱରା ପୋରାଣସଂଗୀତିକାରା ପଠମଂ ୱିନୟପିଟକଂ ସଂଗାୟିତ୍ୱା ସୁତ୍ତନ୍ତପିଟକେ ଚ ଦୀଘମଜ୍ଝିମସଂୟୁତ୍ତଅଙ୍ଗୁତ୍ତରସଂଖାତେ ଚତ୍ତାରୋ ନିକାୟେ ସଂଗାୟିତ୍ୱା ତଦନନ୍ତରଂ ଅଭିଧମ୍ମପିଟକଂ ନାମ ପାୱଚନଂ ସଂଗାୟିଂସୁ ।
ପୁଚ୍ଛା – ଇମିସ୍ସମ୍ପି ଆୱୁସୋ ଛଟ୍ଠସଂଗୀତିୟଂ ସକଲଞ୍ଚେୱ ୱିନୟପିଟକଂ ସଂଗୀତଂ, ତେ ଚ ଚତ୍ତାରୋ ମହାନିକାୟା । କାଲୋ ଦାନି ଆୱୁସୋ ସମ୍ପତ୍ତୋ ଅଭିଧମ୍ମପିଟକଂ ସଂଗାୟିତୁଂ, ତସ୍ମାହଂ ତଂ ତତ୍ଥ ପୁଚ୍ଛିତବ୍ବାନି ପୁଚ୍ଛିସ୍ସାମି । ଅଭିଧମ୍ମୋ ନାମେସ ଆୱୁସୋ କେନଟ୍ଠେନ ଅଭିଧମ୍ମୋତି ୱୁଚ୍ଚତି ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଧମ୍ମାତିରେକ ଧମ୍ମୱିସେସଟ୍ଠେନ ଭନ୍ତେ ଅଭିଧମ୍ମୋତି ୱୁଚ୍ଚତି ।
ପୁଚ୍ଛା – ସୋ ପନେସ ଆୱୁସୋ ଅଭିଧମ୍ମୋ କେନ କତ୍ଥ କଦା ଚ ଅଧିଗତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ସୋ ଖୋ ଭନ୍ତେ ଅଭିଧମ୍ମୋ ସବ୍ବଞ୍ଞୁବୁଦ୍ଧେନ ମହାବୋଧିମଣ୍ଡମୂଲେ ୱେସାଖପୁଣ୍ଣମିୟଂ ୟଥାଭୂତଂ ଅଧିଗତୋ ।
ପୁଚ୍ଛା – କତ୍ଥ ପନେସ ଆୱୁସୋ ଅଭିଧମ୍ମୋ ଭଗୱତା କଦା ଚ ୱିଚିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ସୋ ଖୋ ଭନ୍ତେ ଅଭିଧମ୍ମୋ ଭଗୱତା ମହାବୋଧିମଣ୍ଡେ ରତନଘରସତ୍ତାହେ ୱିଚିତୋ ।
ପୁଚ୍ଛା – କତ୍ଥ ପନେସ ଆୱୁସୋ ଅଭିଧମ୍ମୋ ଭଗୱତା କଦା କସ୍ସତ୍ଥାୟ ଚ ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ସୋ ଖୋ ଭନ୍ତେ ଅଭିଧମ୍ମୋ ଭଗୱତା ଦେୱେସୁ ତାୱତିଂସେସୁ ପାରିଚ୍ଛତ୍ତକମୂଲମ୍ହି ପଣ୍ଡୁକମ୍ବଲସିଲାୟଂ ଅଭିସମ୍ବୋଧିତୋ ସତ୍ତମେ ୱସ୍ସେ ମାତରଂ ପମୁଖଂ କତ୍ୱା ଦସହି ଚକ୍କୱାଳସହସ୍ସେହି ଆଗମ୍ମ ସନ୍ନିସିନ୍ନାନଂ ଦେୱତାନଂ ଚତୁରୋଘନିତ୍ଥରଣତ୍ଥାୟ ଅନ୍ତୋ ୱସ୍ସଂ ଦେସିତୋ ।
ପୁଚ୍ଛା – କେନେସ ଆୱୁସୋ ଅଭିଧମ୍ମୋ ପଠମଂ ମନୁସ୍ସଲୋକେ ପତିଗ୍ଗହିତୋ, କସ୍ସ ଚ ପୁନ ତେନ ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଆୟସ୍ମତା ଭନ୍ତେ ସାରିପୁତ୍ତତ୍ଥେରେନ ଧମ୍ମସେନାପତିନା ଏସ ଅଭିଧମ୍ମୋ ପଠମଂ ମନୁସ୍ସଲୋକେ ପତିଗ୍ଗହିତୋ, ତେନେୱ ଭନ୍ତେ ଆୟସ୍ମତା ସାରିପୁତ୍ତତ୍ଥେରେନ ଅତ୍ତନୋ ସଦ୍ଧିୱିହାରିକାନଂ ପଞ୍ଚନ୍ନଂ ଭିକ୍ଖୁସତାନଂ ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ସେଖା ଚ ଭନ୍ତେ ପୁଥୁଜ୍ଜନା କଲ୍ୟାଣକା ଚ ସିକ୍ଖନ୍ତି ।
ପୁଚ୍ଛା – କେ ଆୱୁସୋ ସିକ୍ଖିତସିକ୍ଖା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅରହନ୍ତୋ ଭନ୍ତେ ସିକ୍ଖିତସିକ୍ଖା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ୟେସଂ ଭନ୍ତେ ୱତ୍ତତି, ତେ ଧାରେନ୍ତି ।
ପୁଚ୍ଛା – କସ୍ସ ଆୱୁସୋ ୱଚନଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଭଗୱତୋ ଭନ୍ତେ ୱଚନଂ ଅରହତୋ ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ପରଂପରାୟ ଭନ୍ତେ ଆଭତଂ ।
ଧମ୍ମସଙ୍ଗଣୀ
ପୁଚ୍ଛା – ସୋ ପନେସ ଆୱୁସୋ ଅଭିଧମ୍ମୋ ଧମ୍ମସଙ୍ଗଣିୱିଭଙ୍ଗାଦିପକରଣପରିଚ୍ଛେଦୱସେନ ସତ୍ତୱିଧୋ । ତେସୁ ପଠମଂ ଭଗୱତା କତରଂ ପକରଣଂ ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ପଠମଂ ଭନ୍ତେ ଧମ୍ମସଙ୍ଗଣିପକରଣଂ ଭଗୱତା ଦେସିତଂ ।
ପୁଚ୍ଛା – ଧମ୍ମସଙ୍ଗଣିୟଂ ଆୱୁସୋ ଅତ୍ଥି ମାତିକା, ଅତ୍ଥି ପଦଭାଜନୀୟଂ । ତେସୁ ମାତିକଂ ନିକ୍ଖିପନ୍ତେନ ଭଗୱତା କତଂ ନିକ୍ଖିତ୍ତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ମାତିକଂ ଭନ୍ତେ ନିକ୍ଖିପନ୍ତେନ ଭଗୱତା ‘‘କୁସଲା ଧମ୍ମା ଅକୁସଲା ଧମ୍ମା ଅବ୍ୟାକତା ଧମ୍ମା । ସୁଖାୟ ୱେଦନାୟ ସମ୍ପୟୁତ୍ତା ଧମ୍ମା ଦୁକ୍ଖାୟ ୱେଦନାୟ ସମ୍ପୟୁତ୍ତା ଧମ୍ମା ଅଦୁକ୍ଖମସୁଖାୟ ୱେଦନାୟ ସମ୍ପୟୁତ୍ତା ଧମ୍ମା । ୱିପାକା ଧମ୍ମା ୱିପାକଧମ୍ମଧମ୍ମା ନେୱୱିପାକନୱିପାକଧମ୍ମଧମ୍ମା’’ତି ଏୱମାଦିନା ଦ୍ୱାୱୀସତିୟା ତିକାନଂ ୱସେନ । ‘‘ହେତୂ ଧମ୍ମା ନ ହେତୂ ଧମ୍ମା । ସହେତୁକା ଧମ୍ମା ଅହେତୁକା ଧମ୍ମା ।
ହେତୁସମ୍ପୟୁତ୍ତା ଧମ୍ମା ହେତୁୱିପ୍ପୟୁତ୍ତା ଧମ୍ମା । ହେତୂ ଚେୱ ଧମ୍ମା ସହେତୁକା ଚ ସହେତୁକା ଚେୱ ଧମ୍ମା ନ ଚ ହେତୂ । ହେତୂ ଚେୱ ଧମ୍ମା ହେତୁସମ୍ପୟୁତ୍ତା ଚ ହେତୁସମ୍ପୟୁତ୍ତା ଚେୱ ଧମ୍ମା ନ ଚ ହେତୂ । ନ ହେତୂ ଖୋ ପନ ଧମ୍ମା ସହେତୁକାପି ଅହେତୁକାପୀ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଦୁକସତାନଞ୍ଚ ୱସେନ ମାତିକା ନିକ୍ଖିତ୍ତା ।
କାମାୱଚରକୁସଲ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ଧମ୍ମସଙ୍ଗଣିୟଂ ପଦଭାଜନୀୟେ ଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦକଣ୍ଡେ କୁସଲା ଧମ୍ମାତିପଦସ୍ସ ଅତ୍ଥଂ ୱିଭଜନ୍ତେନ ଭଗୱତା କଥଂ କାମାୱଚରକୁସଲଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ଧମ୍ମସଙ୍ଗଣିପକରଣେ ଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦକଣ୍ଡେ କୁସଲା ଧମ୍ମାତି ପଦସ୍ସ ଅତ୍ଥଂ ୱିଭଜନ୍ତେନ ଭଗୱତା ‘‘କତମେ ଧମ୍ମା କୁସଲା । ୟସ୍ମିଂ ସମୟେ କାମାୱଚରଂ କୁସଲଂ ଚିତ୍ତଂ ଉପ୍ପନ୍ନଂ ହୋତି ସୋମନସ୍ସସହଗତଂ ଞାଣସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ରୂପାରମ୍ମଣଂ ୱା ସଦ୍ଦାରମ୍ମଣଂ ୱା ଗନ୍ଧାରମ୍ମଣଂ ୱା ରସାରମ୍ମଣଂ ୱା ଫୋଟ୍ଠବ୍ବାରମ୍ମଣଂ ୱା ଧମ୍ମାରମ୍ମଣଂ ୱା ୟଂ ୟଂ ୱା ପନାରବ୍ଭ । ତସ୍ମିଂ ସମୟେ ଫସ୍ସୋ ହୋତି ୱେଦନା ହୋତି ସଞ୍ଞା ହୋତି ଚେତନା ହୋତି ଚିତ୍ତଂ ହୋତି ୱିତକ୍କୋ ହୋତି ୱିଚାରୋ ହୋତି ପୀତି ହୋତି ସୁଖଂ ହୋତି ଚିତ୍ତସ୍ସେକଗ୍ଗତା ହୋତୀ’’ତି ଏୱମାଦିନା କାମାୱଚରକୁସଲଂ ତୀହି ମହାୱାରେହି ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ରୂପାୱଚରକୁସଲ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ଧମ୍ମସଙ୍ଗଣୀପାଳିୟଂ ଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦକଣ୍ଡେ କୁସଲା ଧମ୍ମାତି ପଦସ୍ସ ଅତ୍ଥଂ ୱିଭଜନ୍ତେନ ଭଗୱତା କଥଂ ରୂପାୱଚରକୁସଲଞ୍ଚ ଅରୂପାୱଚରକୁସଲଞ୍ଚ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ରୂପାୱଚରକୁସଲଞ୍ଚ ଅରୂପାୱଚରକୁସଲଞ୍ଚ ଭନ୍ତେ ‘‘କତମେ ଧମ୍ମା କୁସଲା । ୟସ୍ମିଂ ସମୟେ ରୂପୂପପତ୍ତିୟା ମଗ୍ଗଂ ଭାୱେତି ୱିୱିଚ୍ଚେୱ କାମେହି ୱିୱିଚ୍ଚ ଅକୁସଲେହି ଧମ୍ମେହି ସୱିତକ୍କଂ ସୱିତକ୍କଂ ୱିୱେକଜଂ ପୀତିସୁଖଂ ପଠମଂ ଝାନଂ ଉପସମ୍ପଜ୍ଜ ୱିହରତି ପଥୱୀକସିଣ’’ନ୍ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ଦେସିତଂ ।
ଲୋକୁତ୍ତରାକୁସଲ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ଧମ୍ମସଙ୍ଗଣୀପାଳିୟଂ ଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦକଣ୍ଡେ କୁସଲା ଧମ୍ମାତି ପଦସ୍ସ ଅତ୍ଥଂ ୱିଭଜନ୍ତେନ ଭଗୱତା କଥଂ ଲୋକୁତ୍ତରକୁସଲଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ଧମ୍ମସଙ୍ଗଣିୟଂ ଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦକଣ୍ଡେ କୁସଲା ଧମ୍ମାତି ପଦସ୍ସ ଅତ୍ଥଂ ୱିଭଜନ୍ତେନ ଭଗୱତା ‘‘କତମେ ଧମ୍ମା କୁସଲା । ୟସ୍ମିଂ ସମୟେ ଲୋକୁତ୍ତରଂ ଝାନଂ ଭାୱେତି ନିୟ୍ୟାନିକଂ ଅପଚୟଗାମିଂ ଦିଟ୍ଠିଗତାନଂ ପହାନାୟ ପଠମାୟ ଭୂମିୟା ପତ୍ତିୟା ୱିୱିଚ୍ଚେୱ କାମେହି…ପେ॰… ପଠମଂ ଝାନଂ ଉପସମ୍ପଜ୍ଜ ୱିହରତି ଦୁକ୍ଖପଟିପଦଂ ଦନ୍ଧାଭିଞ୍ଞ’’ନ୍ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ଲୋକୁତ୍ତରକୁସଲଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ଅକୁସଲ
ପୁଚ୍ଛା – ତତ୍ଥେୱ ଆୱୁସୋ ଅକୁସଲା ଧମ୍ମାତି ମାତିକାପଦସ୍ସ ଅତ୍ଥଂ ୱିଭଜନ୍ତେନ ଭଗୱତା କଥଂ ଅକୁସଲଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ତତ୍ଥେୱ ଭନ୍ତେ ଅକୁସଲା ଧମ୍ମାତି ମାତିକାପଦସ୍ସ ଅତ୍ଥଂ ୱିଭଜନ୍ତେନ ଭଗୱତା ‘‘କତମେ ଧମ୍ମା ଅକୁସଲା । ୟସ୍ମିଂ ସମୟେ ଅକୁସଲଂ ଚିତ୍ତଂ ଉପ୍ପନ୍ନଂ ହୋତି ସୋମନସ୍ସସହଗତଂ ଦିଟ୍ଠିଗତସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ରୂପାରମ୍ମଣଂ ୱା ସଦ୍ଧାରମ୍ମଣଂ ୱା ଗନ୍ଧାରମ୍ମଣଂ ୱା ରସାରମ୍ମଣଂ ୱା ଫୋଟ୍ଠବ୍ବାରମ୍ମଣଂ ୱା ଧମ୍ମାରମ୍ମଣଂ ୱା ୟଂ ୟଂ ୱା ପନାରବ୍ଭ । ତସ୍ମିଂ ସମୟେ ଫସ୍ସୋ ହୋତି ୱେଦନା ହୋତି ସଞ୍ଞା ହୋତି ଚେତନା ହୋତି ଚିତ୍ତଂ ହୋତୀ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଅକୁସଲଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ଅବ୍ୟାକତ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ଧମ୍ମସଙ୍ଗଣୀପାଳିୟଂ ଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦକଣ୍ଡରୂପକଣ୍ଡେସୁ ଅବ୍ୟାକତା ଧମ୍ମାତି ମାତିକାପଦସ୍ସ ଅତ୍ଥଂ ୱିଭଜନ୍ତେନ ଭଗୱତା କଥଂ ଅବ୍ୟାକତା ଧମ୍ମା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ଧମ୍ମସଙ୍ଗଣିୟଂ ଅବ୍ୟାକତା ଧମ୍ମାତି ପଦସ୍ସ ଅତ୍ଥଂ ୱିଭଜନ୍ତେନ ଭଗୱତା ‘‘କତମେ ଧମ୍ମା ଅବ୍ୟାକତା । ୟସ୍ମିଂ ସମୟେ କାମାୱଚରସ୍ସ କୁସଲସ୍ସ କମ୍ମସ୍ସ କତତ୍ତା ଉପଚିତତ୍ତା ୱିପାକଂ ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣଂ ଉପ୍ପନ୍ନଂ ହୋତି ଉପେକ୍ଖାସହଗତଂ ରୂପାରମ୍ମଣଂ । ତସ୍ମିଂ ସମୟେ ଫସ୍ସୋ ହୋତି ୱେଦନା ହୋତି ସଞ୍ଞା ହୋତି ଚେତନା ହୋତି ଚିତ୍ତଂ ହୋତୀ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଚ ଚିତ୍ତୁପ୍ପାଦକଣ୍ଡେ, ରୂପକଣ୍ଡେ ଚ ‘‘କତମେ ଧମ୍ମା ଅବ୍ୟାକତା । କୁସଲାକୁସଲାନଂ ଧମ୍ମାନଂ ୱିପାକା କାମାୱଚରା ରୂପାୱଚରା ଅରୂପାୱଚରା ଅପରିୟାପନ୍ନା ୱେଦନାକ୍ଖନ୍ଧୋ ସଞ୍ଞାକ୍ଖନ୍ଧୋ ସଙ୍ଖାରକ୍ଖନ୍ଧୋ ୱିଞ୍ଞାଣକ୍ଖନ୍ଧୋ । ୟେ ଚ ଧମ୍ମା କିରିୟା ନେୱ କୁସଲା ନାକୁସଲା ନ ଚ କମ୍ମୱିପାକା । ସବ୍ବଞ୍ଚ ରୂପଂ ଅସଙ୍ଖତା ଚ ଧାତୁ । ଇମେ ଧମ୍ମା ଅବ୍ୟାକତା’’ତି ଏୱମାଦିନା ଚ ଅବ୍ୟାକତା ଧମ୍ମା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ସତ୍ତସୁ ଆୱୁସୋ ଅଭିଧମ୍ମପ୍ପକରଣେସୁ ୱିଭଙ୍ଗପ୍ପକରଣେ ଭଗୱତା କତି ୱିଭଙ୍ଗା ଦେସିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ସତ୍ତସୁ ପକରଣେସୁ ଦୁତିୟେ ୱିଭଙ୍ଗପ୍ପକରଣେ ଖନ୍ଧୱିଭଙ୍ଗୋ ଆୟତନୱିଭଙ୍ଗୋ ଧାତୁୱିଭଙ୍ଗୋ ସଚ୍ଚୱିଭଙ୍ଗୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟୱିଭଙ୍ଗୋ ପଟିଚ୍ଚସମୁପ୍ପାଦୱିଭଙ୍ଗୋ ସତିପଟ୍ଠାନୱିଭଙ୍ଗୋ ସମ୍ମପ୍ପଧାନୱିଭଙ୍ଗୋ ଇଦ୍ଧିପାଦୱିଭଙ୍ଗୋ ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗୱିଭଙ୍ଗୋ ମଗ୍ଗଙ୍ଗୱିଭଙ୍ଗୋ ଝାନୱିଭଙ୍ଗୋ ଅପ୍ପମଞ୍ଞାୱିଭଙ୍ଗୋ ସିକ୍ଖାପଦୱିଭଙ୍ଗୋ ପଟିସମ୍ଭିଦାୱିଭଙ୍ଗୋ ଞାଣୱିଭଙ୍ଗୋ ଖୁଦ୍ଦକୱତ୍ଥୁୱିଭଙ୍ଗୋ ଧମ୍ମହଦୟୱିଭଙ୍ଗୋତି ଭଗୱତା ଅଟ୍ଠାରସ ୱିଭଙ୍ଗା ଦେସିତା ।
ଖନ୍ଧୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ତେସୁ ଆୱୁସୋ ଅଟ୍ଠାରସସୁ ୱିଭଙ୍ଗେସୁ ପଠମେ ଖନ୍ଧୱିଭଙ୍ଗେ ଭଗୱତା କଥଂ ଖନ୍ଧା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ତେସୁ ଭନ୍ତେ ଅଟ୍ଠାରସସୁ ୱିଭଙ୍ଗେସୁ ପଠମେ ଖନ୍ଧୱିଭଙ୍ଗେ ‘‘ପଞ୍ଚକ୍ଖନ୍ଧା ରୂପକ୍ଖନ୍ଧୋ ୱେଦନାକ୍ଖନ୍ଧୋ ସଞ୍ଞାକ୍ଖନ୍ଧୋ ସଙ୍ଖାରକ୍ଖନ୍ଧୋ ୱିଞ୍ଞାଣକ୍ଖନ୍ଧୋ । ତତ୍ଥ କତମୋ ରୂପକ୍ଖନ୍ଧୋ, ୟଂକିଞ୍ଚି ରୂପଂ ଅତୀତାନାଗତପଚ୍ଚୁପ୍ପନ୍ନଂ ଅଜ୍ଝତ୍ତଂ ୱା ବହିଦ୍ଧା ୱା ଓଳାରିକଂ ୱା ସୁଖୁମଂ ୱା ହୀନଂ ୱା ପଣୀତଂ ୱା ୟଂ ଦୂରେ ସନ୍ତିକେ ୱା, ତଦେକଜ୍ଝଂ ଅଭିସଞ୍ଞୂହିତ୍ୱା ଅଭିସଙ୍ଖିପିତ୍ୱା ଅୟଂ ୱୁଚ୍ଚତି ରୂପକ୍ଖନ୍ଧୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ସୁତ୍ତନ୍ତଭାଜନୀୟଅଭିଧମ୍ମଭାଜନୀୟପଞ୍ହାପୁଚ୍ଛକସଙ୍ଖାତେହି ତୀହି ମହାନୟେହି ଭଗୱତା ଖନ୍ଧା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ଆୟତନୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ଦୁତିୟେ ପନ ଆୱୁସୋ ଆୟତନୱିଭଙ୍ଗେ ଭଗୱତା କଥଂ ଆୟତନାନି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତାନି ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଦୁତିୟେ ଭନ୍ତେ ଆୟତନୱିଭଙ୍ଗେ ‘‘ଦ୍ୱାଦସାୟତନାନି ଚକ୍ଖାୟତନଂ ରୂପାୟତନଂ ସୋତାୟତନଂ ସଦ୍ଦାୟତନଂ ଘାନାୟତନଂ ଗନ୍ଧାୟତନଂ ଜିୱ୍ହାୟତନଂ ରସାୟତନଂ କାୟାୟତନଂ ଫୋଟ୍ଠବ୍ବାୟତନଂ ମନାୟତନଂ ଧମ୍ମାୟତନଂ । ଚକ୍ଖୁଂ ଅନିଚ୍ଚଂ ଦୁକ୍ଖଂ ଅନତ୍ତା ୱିପରିଣାମଧମ୍ମଂ, ରୂପା ଅନିଚ୍ଚା ଦୁକ୍ଖା ଅନତ୍ତା ୱିପରିଣାମଧମ୍ମା’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ସୁତ୍ତନ୍ତଭାଜନୀୟଅଭିଧମ୍ମଭାଜନୀୟପଞ୍ହାପୁଚ୍ଛକସଙ୍ଖାତେହି ତୀହେୱ ଆୟତନାନି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତାନି ।
ଧାତୁୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ୱିଭଙ୍ଗପ୍ପକରଣେ ତତିୟେ ଧାତୁୱିଭଙ୍ଗେ ଭଗୱତା କଥଂ ଧାତୁୟୋ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ତତିୟେ ଭନ୍ତେ ଧାତୁୱିଭଙ୍ଗେ ‘‘ଛ ଧାତୁୟୋ ପଥୱୀଧାତୁ ଆପୋଧାତୁ ତେଜୋଧାତୁ ୱାୟୋଧାତୁ ଆକାସଧାତୁ ୱିଞ୍ଞାଣଧାତୂ’’ତି ଭନ୍ତେ ସୁତ୍ତନ୍ତଭାଜନୀୟଅଭିଧମ୍ମଭାଜନୀୟପଞ୍ହାପୁଚ୍ଛକସଙ୍ଖାତେହି ତୀହି ମହାନୟେହି ଭଗୱତା ଧାତୁୟୋ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ସଚ୍ଚୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ଚତୁତ୍ଥେ ପନ ଆୱୁସୋ ସଚ୍ଚୱିଭଙ୍ଗେ ଭଗୱତା କଥଂ ସଚ୍ଚାନି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତାନି ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଚତୁତ୍ଥେ ଭନ୍ତେ ସଚ୍ଚୱିଭଙ୍ଗେ ‘‘ଚତ୍ତାରି ଅରିୟସଚ୍ଚାନି ଦୁକ୍ଖଂ ଅରିୟସଚ୍ଚଂ, ଦୁକ୍ଖସମୁଦୟଂ ଅରିୟସଚ୍ଚଂ, ଦୁକ୍ଖନିରୋଧଂ ଅରିୟସଚ୍ଚଂ, ଦୁକ୍ଖନିରୋଧଗାମିନୀ ପଟିପଦା ଅରିୟସଚ୍ଚଂ । ତତ୍ଥ କତମଂ ଦୁକ୍ଖଂ ଅରିୟସଚ୍ଚଂ, ଜାତିପି ଦୁକ୍ଖା, ଜରାପି ଦୁକ୍ଖା, ମରଣମ୍ପି ଦୁକ୍ଖଂ, ସୋକପରିଦେୱଦୁକ୍ଖଦୋମନସ୍ସୁପାୟାସାପି ଦୁକ୍ଖା, ଅପ୍ପିୟେହି ସମ୍ପୟୋଗୋ ଦୁକ୍ଖୋ, ପିୟେହି ୱିପ୍ପୟୋଗୋ ଦୁକ୍ଖୋ, ୟମ୍ପିଚ୍ଛଂ ନ ଲଭତି, ତମ୍ପି ଦୁକ୍ଖଂ, ସଂଖିତ୍ତେନ ପଞ୍ଚୁପାଦାନକ୍ଖନ୍ଧା ଦୁକ୍ଖା’’ତି ଏୱମାଦିନା ସୁତ୍ତନ୍ତଭାଜନୀୟଅଭିଧମ୍ମଭାଜନୀୟପଞ୍ହାପୁଚ୍ଛକସଙ୍ଖାତେହି ତୀହି ମହାନୟେହି ଭଗୱତା ସଚ୍ଚାନି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତାନି ।
ଇନ୍ଦ୍ରିୟୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ପଞ୍ଚମେ ପନ ଆୱୁସୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟୱିଭଙ୍ଗେ ଭଗୱତା କଥଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାନି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତାନି ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ପଞ୍ଚମେ ପନ ଭନ୍ତେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟୱିଭଙ୍ଗେ ‘‘ବାୱୀସତିନ୍ଦ୍ରିୟାନି ଚକ୍ଖୁନ୍ଦ୍ରିୟଂ ସୋତିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଘାନିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଜିୱ୍ହିନ୍ଦ୍ରିୟଂ କାୟିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ମନିନ୍ଦ୍ରିୟଂ…ପେ॰… ଅଞ୍ଞାତାୱିନ୍ଦ୍ରିୟ’’ନ୍ତି ଏୱମାଦିନା ଅଭିଧମ୍ମଭାଜନୀୟପଞ୍ହାପୁଚ୍ଛକସଙ୍ଖାତେହି ଦ୍ୱୀହି ମହାନୟେହି ଭଗୱତା ଇନ୍ଦ୍ରିୟାନି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତାନି ।
ପଟିଚ୍ଚସମୁପ୍ପାଦ ୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ୱିଭଙ୍ଗପ୍ପକରଣେ ଛଟ୍ଠେ ପଟିଚ୍ଚସମୁପ୍ପାଦୱିଭଙ୍ଗେ ଭଗୱତା କଥଂ ପଟିଚ୍ଚସମୁପ୍ପାଦୋ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଛଟ୍ଠେ ଭନ୍ତେ ପଟିଚ୍ଚସମୁପ୍ପାଦୱିଭଙ୍ଗେ ‘‘ଅୱିଜ୍ଜାପଚ୍ଚୟା ସଙ୍ଖାରା…ପେ॰… ସମୁଦୟୋ ହୋତୀ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ପଟିଚ୍ଚସମୁପ୍ପାଦୋ ସୁତ୍ତନ୍ତଭାଜନୀୟଅଭିଧମ୍ମଭାଜନୀୟସଙ୍ଖାତେହି ଦ୍ୱୀହି ମହାନୟେହି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ସତିପଟ୍ଠାନୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ସତ୍ତମେ ପନ ଆୱୁସୋ ସତିପଟ୍ଠାନୱିଭଙ୍ଗେ ଭଗୱତା କଥଂ ସତିପଟ୍ଠାନା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ସତ୍ତମେ ଭନ୍ତେ ସତିପଟ୍ଠାନୱିଭଙ୍ଗେ ‘‘ଚତ୍ତାରୋ ସତିପଟ୍ଠାନା ଇଧ ଭିକ୍ଖୁ ଅଜ୍ଝତ୍ତଂ କାୟେ କାୟାନୁପସ୍ସୀ ୱିହରତି, ବହିଦ୍ଧା କାୟେ କାୟାନୁପସ୍ସୀ ୱିହରତି, ଅଜ୍ଝତ୍ତବହିଦ୍ଧା କାୟେ କାୟାନୁପସ୍ସୀ ୱିହରତି ଆତାପୀ ସମ୍ପଜାନୋ ସତିମା ୱିନେୟ୍ୟ ଲୋକେ ଅଭିଜ୍ଝାଦୋମନସ୍ସ’’ନ୍ତି ଏୱମାଦିନା ସୁତ୍ତନ୍ତଭାଜନୀୟଅଭିଧମ୍ମଭାଜନୀୟପଞ୍ହାପୁଚ୍ଛକସଙ୍ଖାତେହି ତୀହି ମହାନୟେହି ଭଗୱତା ସତିପଟ୍ଠାନା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ସମ୍ମପ୍ପଧାନୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଟ୍ଠମେ ପନ ଆୱୁସୋ ସମ୍ମପ୍ପଧାନୱିଭଙ୍ଗେ ଭଗୱତା କଥଂ ସମ୍ମପ୍ପଧାନା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଟ୍ଠମେ ଭନ୍ତେ ସମ୍ମପ୍ପଧାନୱିଭଙ୍ଗେ ‘‘ଚତ୍ତାରୋ ସମ୍ମପ୍ପଧାନା ଇଧ ଭିକ୍ଖୁ ଅନୁପ୍ପନ୍ନାନଂ ପାପକାନଂ ଅକୁସଲାନଂ ଧମ୍ମାନଂ ଅନୁପ୍ପାଦାୟ ଛନ୍ଦଂ ଜନେତି ୱାୟମତି ୱୀରିୟଂ ଆରଭତି ଚିତ୍ତଂ ପଗ୍ଗଣ୍ହାତି ପଦହତି, ଉପ୍ପନ୍ନାନଂ ପାପକାନଂ ଅକୁସଲାନଂ ଧମ୍ମାନଂ ପହାନାୟ ଛନ୍ଦଂ ଜନେତି ୱାୟମତି ୱୀରିୟଂ ଆରଭତି ଚିତ୍ତଂ ପଗ୍ଗଣ୍ହାତି ପଦହତି, ଅନୁପ୍ପନ୍ନାନଂ କୁସଲାନଂ ଧମ୍ମାନଂ ଉପ୍ପାଦାୟ ଛନ୍ଦଂ ଜନେତି ୱାୟମତି ୱୀରିୟଂ ଆରଭତି ଚିତ୍ତଂ ପଗ୍ଗଣ୍ହାତି ପଦହତି, ଉପ୍ପନ୍ନାନଂ କୁସଲାନଂ ଧମ୍ମାନଂ ଠିତିୟା ଅସମ୍ମୋସାୟ ଭିୟ୍ୟୋଭାୱାୟ ୱେପୁଲ୍ଲାୟ ଭାୱନାୟ ପାରିପୂରିୟା ଛନ୍ଦଂ ଜନେତି ୱାୟମତି ୱୀରିୟଂ ଆରଭତି ଚିତ୍ତଂ ପଗ୍ଗଣ୍ହାତି ପଦହତୀ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ସମ୍ମପ୍ପଧାନା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ଇଦ୍ଧିପାଦୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ନୱମେ ପନ ଆୱୁସୋ ଇଦ୍ଧିପାଦୱିଭଙ୍ଗେ ଭଗୱତା କଥଂ ଇଦ୍ଧିପାଦା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ନୱମେ ଭନ୍ତେ ଇଦ୍ଧିପାଦୱିଭଙ୍ଗେ ‘‘ଚତ୍ତାରୋ ଇଦ୍ଧିପାଦା ଇଧ ଭିକ୍ଖୁ ଛନ୍ଦସମାଧିପଧାନସଙ୍ଖାରସମନ୍ନାଗତଂ ଇଦ୍ଧିପାଦଂ ଭାୱେତି…ପେ॰… ୱୀମଂସାସମାଧିପଧାନସଙ୍ଖାରସମନ୍ନାଗତଂ ଇଦ୍ଧିପାଦଂ ଭାୱେତୀ’’ତି ଏୱମାଦିନା ତୀହି ମହାନୟେହି ଭଗୱତା ଇଦ୍ଧିପାଦା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ୱିଭଙ୍ଗପ୍ପକରଣେ ଦସମେ ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗୱିଭଙ୍ଗେ ଭଗୱତା କଥଂ ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଦସମେ ଭନ୍ତେ ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗୱିଭଙ୍ଗେ ‘‘ସତ୍ତ ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗା ସତିସମ୍ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗୋ ଧମ୍ମୱିଚୟସମ୍ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗୋ ୱୀରିୟସମ୍ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗୋ ପୀତିସମ୍ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗୋ ପସ୍ସଦ୍ଧିସମ୍ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗୋ ସମାଧିସମ୍ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗୋ ଉପେକ୍ଖାସମ୍ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗୋ । ତତ୍ଥ କତମୋ ସତିସମ୍ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗୋ, ଇଧ ଭିକ୍ଖୁ ସତିମା ହୋତି ପରମେନ ସତିନେପକ୍କେନ ସମନ୍ନାଗତୋ ଚିରକତମ୍ପି ଚିରଭାସିତମ୍ପି ସରିତା ହୋତି ଅନୁସ୍ସରିତା, ଅୟଂ ୱୁଚ୍ଚତି ସତିସମ୍ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ସୁତ୍ତନ୍ତଭାଜନୀୟଅଭିଧମ୍ମଭାଜନୀୟପଞ୍ହାପୁଚ୍ଛକସଙ୍ଖାତେହି ତୀହି ନୟେହି ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ମଗ୍ଗଙ୍ଗୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ଏକାଦସମେ ପନ ଆୱୁସୋ ମଗ୍ଗଙ୍ଗୱିଭଙ୍ଗେ ଭଗୱତା କଥଂ ମଗ୍ଗଙ୍ଗା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଏକାଦସମେ ଭନ୍ତେ ମଗ୍ଗଙ୍ଗୱିଭଙ୍ଗେ ‘‘ଅରିୟୋ ଅଟ୍ଠଙ୍ଗିକୋ ମଗ୍ଗୋ । ସେୟ୍ୟଥିଦଂ, ସମ୍ମାଦିଟ୍ଠି ସମ୍ମାସଙ୍କପ୍ପୋ ସମ୍ମାୱାଚା ସମ୍ମାକମ୍ମନ୍ତୋ ସମ୍ମାଆଜୀୱୋ ସମ୍ମାୱାୟାମୋ ସମ୍ମାସତି ସମ୍ମାସମାଧୀ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ସୁତ୍ତନ୍ତଭାଜନୀୟଅଭିଧମ୍ମଭାଜନୀୟପଞ୍ହାପୁଚ୍ଛକସଙ୍ଖାତେହି ତୀହି ମହାନୟେହି ମଗ୍ଗଙ୍ଗା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ଝାନୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ଦ୍ୱାଦସମୋ ପନ ଆୱୁସୋ ଝାନୱିଭଙ୍ଗୋ ଭଗୱତା କଥଂ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଦ୍ୱାଦସମୋ ଭନ୍ତେ ଝାନୱିଭଙ୍ଗୋ ‘‘ଇଧ ଭିକ୍ଖୁ ପାତିମୋକ୍ଖସଂୱରସଂୱୁତୋ ୱିହରତି ଆଚାରଗୋଚରସମ୍ପନ୍ନୋ ଅଣୁମତ୍ତେସୁ ୱଜ୍ଜେସୁ ଭୟଦସ୍ସାୱୀ ସମାଦାୟ ସିକ୍ଖତି ସିକ୍ଖାପଦେସୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟେସୁ ଗୁତ୍ତଦ୍ୱାରୋ ଭୋଜନେ ମତ୍ତଞ୍ଞୂ ପୁବ୍ବରତ୍ତାପରରତ୍ତଂ ଜାଗରିୟାନୁୟୋଗମନୁୟୁତ୍ତୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ଅପ୍ପମଞ୍ଞାୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ତେରସମେ ପନ ଆୱୁସୋ ଅପ୍ପମଞ୍ଞାୱିଭଙ୍ଗେ ଭଗୱତା କଥଂ ଅପ୍ପମଞ୍ଞାୟୋ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ତେରସମେ ଭନ୍ତେ ଅପ୍ପମଞ୍ଞାୱିଭଙ୍ଗେ ‘‘ଚତସ୍ସୋ ଅପ୍ପମଞ୍ଞାୟୋ ଇଧ ଭିକ୍ଖୁ ମେତ୍ତାସହଗତେନ ଚେତସା ଏକଂ ଦିସଂ ଫରିତ୍ୱା ୱିହରତି, ତଥା ଦୁତିୟଂ । ତଥା ତତିୟଂ । ତଥା ଚତୁତ୍ଥଂ । ଇତି ଉଦ୍ଧମଧୋ ତିରିୟଂ ସବ୍ବଧି ସବ୍ବତ୍ତତାୟ ସବ୍ବାୱନ୍ତଂ ଲୋକଂ ମେତ୍ତାସହଗତେନ ଚେତସା ୱିପୁଲେନ ମହଗ୍ଗତେନ ଅପ୍ପମାଣେନ ଅୱେରେନ ଅବ୍ୟାପଜ୍ଜେନ ଫରିତ୍ୱା ୱିହରତୀ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ସୁତ୍ତନ୍ତଭାଜନୀୟଅଭିଧମ୍ମଭାଜନୀୟପଞ୍ହାପୁଚ୍ଛକସଙ୍ଖାତେହି ତୀହି ମହାନୟେହି ଅପ୍ପମଞ୍ଞାୟୋ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ସିକ୍ଖାପଦୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ୱିଭଙ୍ଗପ୍ପକରଣେ ଚୁଦ୍ଦସମେ ସିକ୍ଖାପଦୱିଭଙ୍ଗେ ଭଗୱତା କଥଂ ସିକ୍ଖାପଦାନି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତାନି ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଚୁଦ୍ଦସମେ ଭନ୍ତେ ସିକ୍ଖାପଦୱିଭଙ୍ଗେ ‘‘ପଞ୍ଚ ସିକ୍ଖାପଦାନି ପାଣାତିପାତା ୱେରମଣୀ ସିକ୍ଖାପଦଂ, ଅଦିନ୍ନାଦାନା ୱେରମଣୀ ସିକ୍ଖାପଦଂ, କାମେସୁମିଚ୍ଛାଚାରା ୱେରମଣୀ ସିକ୍ଖାପଦଂ, ମୁସାୱାଦା ୱେରମଣୀ ସିକ୍ଖାପଦଂ, ସୁରାମେରୟମଜ୍ଜପମାଦଟ୍ଠାନା ୱେରମଣୀ ସିକ୍ଖାପଦଂ । ତତ୍ଥ କତମଂ ପାଣାତିପାତା ୱେରମଣୀ ସିକ୍ଖାପଦଂ, ୟସ୍ମିଂ ସମୟେ କାମାୱଚରଂ କୁସଲଂ ଚିତ୍ତଂ ଉପ୍ପନ୍ନଂ ହୋତି ସୋମନସ୍ସସହଗତଂ ଞାଣସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ପାଣାତିପାତା ୱିରମନ୍ତସ୍ସା’’ତି ଏୱମାଦିନା ଅଭିଧମ୍ମଭାଜନୀୟପଞ୍ହାପୁଚ୍ଛକସଙ୍ଖାତେହି ଦ୍ୱୀହି ମହାନୟେହି ଭଗୱତା ସିକ୍ଖାପଦାନି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତାନି ।
ପଟିସମ୍ଭିଦାୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ପନ୍ନରସମେ ପନ ଆୱୁସୋ ପଟିସମ୍ଭିଦାୱିଭଙ୍ଗେ ଭଗୱତା କଥଂ ପଟିସମ୍ଭିଦାୟୋ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ପନ୍ନରସମେ ଭନ୍ତେ ପଟିସମ୍ଭିଦାୱିଭଙ୍ଗେ ‘‘ଚତସ୍ସୋ ପଟିସମ୍ଭିଦା ଅତ୍ଥପଟିସମ୍ଭିଦା ଧମ୍ମପଟିସମ୍ଭିଦା ନିରୁତ୍ତିପଟିସମ୍ଭିଦା ପଟିଭାନପଟିସମ୍ଭିଦା । ଅତ୍ଥେ ଞାଣଂ ଅତ୍ଥପଟିସମ୍ଭିଦା, ଧମ୍ମେ ଞାଣଂ ଧମ୍ମପଟିସମ୍ଭିଦା, ତତ୍ର ଧମ୍ମନିରୁତ୍ତାଭିଲାପେ ଞାଣଂ ନିରୁତ୍ତିପଟିସମ୍ଭିଦା, ଞାଣେସୁ ଞାଣଂ ପଟିଭାନପଟିସମ୍ଭିଦା’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ଚତସ୍ସୋ ପଟିସମ୍ଭିଦାୟୋ ସୁତ୍ତନ୍ତଭାଜନୀୟଅଭିଧମ୍ମଭାଜନୀୟପଞ୍ହାପୁଚ୍ଛକସଙ୍ଖାତେହି ତୀହି ମହାନୟେହି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ଞାଣୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ସୋଳସମେ ପନ ଆୱୁସୋ ଞାଣୱିଭଙ୍ଗେ ଭଗୱତା କଥଂ ଞାଣାନି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତାନି ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ସୋଳସମେ ଭନ୍ତେ ଞାଣୱିଭଙ୍ଗେ ‘‘ଏକୱିଧେନ ଞାଣୱତ୍ଥୁ ପଞ୍ଚୱିଞ୍ଞାଣା ନ ହେତୂ, ଅହେତୁକା, ହେତୁୱିପ୍ପୟୁତ୍ତା, ସପ୍ପଚ୍ଚୟା, ସଙ୍ଖତା, ଅରୂପା, ଲୋକିୟା, ସାସୱା’’ତି ଏୱମାଦିନା ଏକକତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୟାୱ ଦସକା ଭଗୱତା ଞାଣାନି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତାନି ।
ଖୁଦ୍ଦକୱତ୍ଥୁୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ୱିଭଙ୍ଗପ୍ପକରଣେ ସତ୍ତରସମୋ ଖୁଦ୍ଦକୱତ୍ଥୁୱିଭଙ୍ଗୋ ଭଗୱତା କଥଂ ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ଦୁତିୟେ ୱିଭଙ୍ଗପ୍ପକରଣେ ସତ୍ତରସମୋ ଖୁଦ୍ଦକୱତ୍ଥୁୱିଭଙ୍ଗୋ ‘‘ଜାତିମଦୋ, ଗୋତ୍ତମଦୋ, ଆରୋଗ୍ୟମଦୋ, ୟୋବ୍ବନମଦୋ, ଜୀୱିତମଦୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଏକକତୋ ପଟ୍ଠାୟ ୟାୱ ଅଟ୍ଠସତତଣ୍ହାୱିଚରିତଂ ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ଧମ୍ମହଦୟୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ତତ୍ଥ ଆୱୁସୋ ଅଟ୍ଠାରସମୋ ଧମ୍ମହଦୟୱିଭଙ୍ଗୋ ଭଗୱତା କଥଂ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଟ୍ଠାରସମୋ ଭନ୍ତେ ଧମ୍ମହଦୟୱିଭଙ୍ଗୋ ‘‘କତି ଖନ୍ଧା, କତି ଆୟତନାନି, କତି ଧାତୁୟୋ, କତି ସଚ୍ଚାନି, କତି ଇନ୍ଦ୍ରିୟାନି, କତି ହେତୂ, କତି ଆହାରା, କତି ଫସ୍ସା, କତି ୱେଦନା, କତି ସଞ୍ଞା, କତି ଚେତନା, କତି ଚିତ୍ତାନି । ପଞ୍ଚକ୍ଖନ୍ଧା, ଦ୍ୱାଦସାୟତନାନି, ଅଟ୍ଠାରସ ଧାତୁୟୋ, ଚତ୍ତାରି ସଚ୍ଚାନି, ବାୱୀସତିନ୍ଦ୍ରିୟାନି, ନୱ ହେତୂ, ଚତ୍ତାରୋ ଆହାରା, ସତ୍ତ ଫସ୍ସା, ସତ୍ତ ୱେଦନା, ସତ୍ତ ସଞ୍ଞା, ସତ୍ତ ଚେତନା, ସତ୍ତ ଚିତ୍ତାନୀ’’ତି ଏୱମାଦିନା ସବ୍ବସଙ୍ଗାହକାଦୀହି ଦସହି ୱାରେହି ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ପୁଚ୍ଛା – କଥଞ୍ଚାୱୁସୋ ତତ୍ଥ ଭଗୱତା ଉପ୍ପାଦକକମ୍ମଆୟୁପ୍ପମାଣୱାରୋ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଦାନଂ ଦତ୍ୱା ସୀଲଂ ସମାଦିୟିତ୍ୱା ଉପୋସଥକମ୍ମଂ କତ୍ୱା କତ୍ଥ ଉପପଜ୍ଜନ୍ତି । ଦାନଂ ଦତ୍ୱା, ସୀଲଂ ସମାଦିୟିତ୍ୱା ଉପୋସଥକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ଅପ୍ପେକଚ୍ଚେ ଖତ୍ତିୟମହାସାଲାନଂ ସହବ୍ୟତଂ ଉପପଜ୍ଜନ୍ତି, ଅପ୍ପେକଚ୍ଚେ ବ୍ରାହ୍ମଣମହାସାଲାନଂ, ଅପ୍ପେକଚ୍ଚେ ଗହପତିମହାସାଲାନଂ, ଅପ୍ପେକଚ୍ଚେ ଚାତୁମହାରାଜିକାନଂ ଦେୱାନଂ, ଅପ୍ପେକଚ୍ଚେ ତାୱତିଂସାନଂ ଦେୱାନଂ, ଅପ୍ପେକଚ୍ଚେ ୟାମାନଂ ଦେୱାନଂ, ଅପ୍ପେକଚ୍ଚେ ତୁସିତାନଂ ଦେୱାନଂ ସହବ୍ୟତଂ ଉପପଜ୍ଜନ୍ତୀତି ଏୱମାଦିନା ଭନ୍ତେ ତତ୍ଥ ଭଗୱତା ଉପ୍ପାଦକକମ୍ମଆୟୁପ୍ପମାଣୱାରୋ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ଉକ୍ଖିତ୍ତା ପୁଞ୍ଞତେଜେନ, କାମରୂପଗତିଂ ଗତା ।
ଭୱଗ୍ଗତମ୍ପି ସମ୍ପତ୍ତା, ପୁନାଗଚ୍ଛନ୍ତି ଦୁଗ୍ଗତିଂ –
ଧାତୁକଥା
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ ଭଗୱତା ଅଟ୍ଠାରସହି ବୁଦ୍ଧଧମ୍ମେହି ସମନ୍ନାଗତେନ ଅଭିଧମ୍ମେ ଅଟ୍ଠାରସହି ୱିଭଙ୍ଗେହି ପଟିମଣ୍ଡିତଂ ଦୁତିୟଂ ୱିଭଙ୍ଗପ୍ପକରଣଂ ଦେସେତ୍ୱା ତଦନନ୍ତରଂ ଧାତୁକଥଂ ନାମ ତତିୟଂ ପକରଣଂ କଥଂ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ତତିୟଂ ଭନ୍ତେ ଧାତୁକଥଂ ନାମ ଅଭିଧମ୍ମପିଟକଂ ‘‘ସଙ୍ଗହୋ ଅସଙ୍ଗହୋ, ସଙ୍ଗହିତେନ ଅସଙ୍ଗହିତଂ, ଅସଙ୍ଗହିତେନ ସଙ୍ଗହିତଂ, ସଙ୍ଗହିତେନ ସଙ୍ଗହିତଂ, ଅସଙ୍ଗହିତେନ ଅସଙ୍ଗହିତଂ । ସମ୍ପୟୋଗୋ ୱିପ୍ପୟୋଗୋ, ସମ୍ପୟୁତ୍ତେନ ୱିପ୍ପୟୁତ୍ତଂ, ୱିପ୍ପୟୁତ୍ତେନ ସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ, ସମ୍ପୟୁତ୍ତେନ ସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ, ୱିପ୍ପୟୁତ୍ତେନ ୱିପ୍ପୟୁତ୍ତଂ । ସଙ୍ଗହିତେନ ସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ୱିପ୍ପୟୁତ୍ତଂ, ସମ୍ପୟୁତ୍ତେନ ସଙ୍ଗହିତଂ ଅସଙ୍ଗହିତଂ, ଅସଙ୍ଗହିତେନ ସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ୱିପ୍ପୟୁତ୍ତଂ, ୱିପ୍ପୟୁତ୍ତେନ ସଙ୍ଗହିତଂ ଅସଙ୍ଗହିତ’’ନ୍ତି ଏୱମାଦିନା ପଞ୍ଚ ମାତିକାୟୋ ପଠମଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱା ସଙ୍ଗହାସଙ୍ଗହାଦୀହି ଚୁଦ୍ଦସହି ନୟେହି ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ପୁଗ୍ଗଲପଞ୍ଞତ୍ତି
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ ଭଗୱତା ସବ୍ବଧାତୁକୁସଲେନ ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ତତିୟଂ ଧାତୁକଥାପକରଣଂ ଦେସେତ୍ୱା ତଦନନ୍ତରଂ ଚତୁତ୍ଥଂ ପୁଗ୍ଗଲପଞ୍ଞତ୍ତିପ୍ପକରଣଂ କଥଂ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ଚତୁତ୍ଥଂ ପୁଗ୍ଗଲପଞ୍ଞତ୍ତିପ୍ପକରଣଂ ‘‘ଛ ପଞ୍ଞତ୍ତିୟୋ ଖନ୍ଧପଞ୍ଞତ୍ତି ଆୟତନପଞ୍ଞତ୍ତି ଧାତୁପଞ୍ଞତ୍ତି ସଚ୍ଚପଞ୍ଞତ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରିୟପଞ୍ଞତ୍ତି ପୁଗ୍ଗଲପଞ୍ଞତ୍ତି । କିତ୍ତାୱତା ଖନ୍ଧାନଂ ଖନ୍ଧପଞ୍ଞତ୍ତି, ୟାୱତା ପଞ୍ଚକ୍ଖନ୍ଧା, ରୂପକ୍ଖନ୍ଧୋ ୱେଦନାକ୍ଖନ୍ଧୋ ସଞ୍ଞାକ୍ଖନ୍ଧୋ ସଙ୍ଖାରକ୍ଖନ୍ଧୋ ୱିଞ୍ଞାଣକ୍ଖନ୍ଧୋ । ଏତ୍ତାୱତା ଖନ୍ଧାନଂ ଖନ୍ଧପଞ୍ଞତ୍ତୀ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଖନ୍ଧାୟତନଧାତୁସଚ୍ଚଇନ୍ଦ୍ରିୟପଞ୍ଞତ୍ତିୟୋ ସଂଖିତ୍ତେନ ଉଦ୍ଦିସିତ୍ୱା ପୁଗ୍ଗଲପଞ୍ଞତ୍ତିଂ ଚ ଏକକଦୁକତିକଚତୁକ୍କପଞ୍ଚକଛକ୍କସତ୍ତକଅଟ୍ଠକନୱକଦସକୱସେନ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଭଗୱତା ଦେସିତା ।
କଥାୱତ୍ଥୁ
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ ଭଗୱତା ସବ୍ବପରମତ୍ଥପଞ୍ଞତ୍ତିଧମ୍ମକୁସଲେନ ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଚତୁତ୍ଥଂ ପୁଗ୍ଗଲପଞ୍ଞତ୍ତିପ୍ପକରଣଂ ଦେସେତ୍ୱା ତଦନନ୍ତରଂ ପଞ୍ଚମଂ କଥାୱତ୍ଥୁପ୍ପକରଣଂ କଥଂ ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ସବ୍ବପରମତ୍ଥପଞ୍ଞତ୍ତିଧମ୍ମକୁସଲେନ ଭନ୍ତେ ଭଗୱତା ଲୋକେ ଅଗ୍ଗପୁଗ୍ଗଲେନ ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଚତୁତ୍ଥଂ ପୁଗ୍ଗଲପଞ୍ଞତ୍ତିପ୍ପକରଣଂ ଦେସେତ୍ୱା ତଦନନ୍ତରଂ କଥାୱତ୍ଥୁଦେସନାୟ ୱାରେ ସମ୍ପତ୍ତେ ‘‘ଅନାଗତେ ମମ ସାୱକୋ ମୋଗ୍ଗଲିପୁତ୍ତତିସ୍ସତ୍ଥେରୋ ନାମ ଉପ୍ପନ୍ନଂ ସାସନମଲଂ ସୋଧେତ୍ୱା ତତିୟସଙ୍ଗୀତିଂ କରୋନ୍ତୋ ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ମଜ୍ଝେ ନିସିନ୍ନୋ ସକୱାଦେ ପଞ୍ଚ ସୁତ୍ତସତାନି ପରୱାଦେ ପଞ୍ଚାତି ସୁତ୍ତସହସ୍ସଂ ସମୋଧାନେତ୍ୱା, ଇମଂ ପକରଣଂ ଭାଜେସ୍ସତୀ’’ତି ତସ୍ସୋକାସଂ କରୋନ୍ତେନ ପୁଗ୍ଗଲୱାରେ ଅଟ୍ଠମୁଖା ୱାଦୟୁତ୍ତିଂ ଆଦିଂ କତ୍ୱା ସବ୍ବକଥାମଗ୍ଗେସୁ ଅସମ୍ପୁଣ୍ଣଭାଣୱାରତ୍ଥାୟ ତନ୍ତିୟା ମାତିକା ନିକ୍ଖେପମତ୍ତେନ ପଞ୍ଚମଂ କଥାୱତ୍ଥୁପ୍ପକରଣଂ ସଂଖେପତୋ ଦେସିତଂ ।
ପୁଚ୍ଛା – ଅଧୁନା ପାକଟଂ ପନାୱୁସୋ ୱିତ୍ଥାରଂ କଥାୱତ୍ଥୁପ୍ପକରଣଂ କଦା କେନ କତ୍ଥ କଥଞ୍ଚ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ତଂ ଖୋ ଭନ୍ତେ ଭଗୱତୋ ନୟମୁଖଂ ନିସ୍ସାୟ ଆୟସ୍ମତା ମହାମୋଗ୍ଗଲିପୁତ୍ତତିସ୍ସତ୍ଥେରେନ ତତିୟସଂଗୀତିକାଲେ ପାଟଲିପୁତ୍ତେ ଅସୋକାରାମେ ସଟ୍ଠିଭିକ୍ଖୁସତସହସ୍ସାନଂ ସମାଗମେ ଭଗୱତା ଦିନ୍ନନୟୱସେନ ତଥାଗତେନ ଠପିତମାତିକଂ ୱିଭଜନ୍ତେନ ସକୱାଦେ ପଞ୍ଚସୁତ୍ତସତାନି ପରୱାଦେ ପଞ୍ଚାତି ସୁତ୍ତସହସ୍ସଂ ଆହରିତ୍ୱା ଇଦଂ ପରୱାଦମଥନଂ ଅଧୁନା ପାକଟଂ କଥାୱତ୍ଥୁପ୍ପକରଣଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ପୁଚ୍ଛା – କତି ଆୱୁସୋ ତତ୍ଥ କଥାୟୋ ତେନ ଆୟସ୍ମତା ମହାମୋଗ୍ଗଲିପୁତ୍ତତିସ୍ସତ୍ଥେରେନ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା କଥିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ତତ୍ଥ ଭନ୍ତେ ୱାଚନାମଗ୍ଗତୋ ଦ୍ୱେ ଚ ସତାନି ସତ୍ତୱୀସତି ଚ କଥାୟୋ ଆୟସ୍ମତା ମହାମୋଗ୍ଗଲିପୁତ୍ତତିସ୍ସତ୍ଥେରେନ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା କଥିତା ।
ପୁଗ୍ଗଲକଥା
ପୁଚ୍ଛା – କଥଞ୍ଚାୱୁସୋ ତତ୍ଥ ପଠମା ପୁଗ୍ଗଲକଥା ଆୟସ୍ମତା ମହାମୋଗ୍ଗଲିପୁତ୍ତତିସ୍ସତ୍ଥେରେନ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା କଥିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ପୁଗ୍ଗଲୋ ଉପଲବ୍ଭତି ସଚ୍ଚିକଟ୍ଠପରମତ୍ଥେନାତି, ଆମନ୍ତା । ୟୋ ସଚ୍ଚିକଟ୍ଠୋ ପରମତ୍ଥୋ, ତତୋ ସୋ ପୁଗ୍ଗଲୋ ଉପଲବ୍ଭତି ସଚ୍ଚିକଟ୍ଠପରମତ୍ଥେନାତି, ନ ହେୱଂ ୱତ୍ତବ୍ବେ । ଆଜାନାହି ନିଗ୍ଗହଂ ହଞ୍ଚି ପୁଗ୍ଗଲୋ ଉପଲବ୍ଭତି ସଚ୍ଚିକଟ୍ଠପରମତ୍ଥେନ, ତେନ ୱତ ରେ ୱତ୍ତବ୍ବେ ‘‘ୟୋ ସଚ୍ଚିକଟ୍ଠୋ ପରମତ୍ଥୋ, ତତୋ ସୋ ପୁଗ୍ଗଲୋ ଉପଲବ୍ଭତି ସଚ୍ଚିକଟ୍ଠପରମତ୍ଥେନା’’ତି । ୟଂ ତତ୍ଥ ୱଦେସି ‘‘ୱତ୍ତବ୍ବେ ଖୋ ‘ପୁଗ୍ଗଲୋ ଉପଲବ୍ଭତି ସଚ୍ଚିକଟ୍ଠପରମତ୍ଥେନ’, ନୋ ଚ ୱତ୍ତବ୍ବେ ‘ୟୋ ସଚ୍ଚିକଟ୍ଠୋ ପରମତ୍ଥୋ, ତତୋ ସୋ ପୁଗ୍ଗଲୋ ଉପଲବ୍ଭତି ସଚ୍ଚିକଟ୍ଠପରମତ୍ଥେନା’’ତି, ମିଚ୍ଛାତି ଏୱମାଦିନା ଭନ୍ତେ ତତ୍ଥ ପଠମା ପୁଗ୍ଗଲକଥା ପଞ୍ଚ ଭାଣୱାରମତ୍ତାୟ ତନ୍ତିୟା ଆୟସ୍ମତା ମହାମୋଗ୍ଗଲିପୁତ୍ତତିସ୍ସତ୍ଥେରେନ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା କଥିତା ।
ଅଞ୍ଞାଣକଥା
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ କଥାୱତ୍ଥୁପ୍ପକରଣେ ଦୁତିୟୱଗ୍ଗେ ଦୁତିୟା ଅଞ୍ଞାଣକଥା ଆୟସ୍ମତା ମହାମୋଗ୍ଗଲିପୁତ୍ତତିସ୍ସତ୍ଥେରେନ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା କଥିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ପଞ୍ଚମେ କଥାୱତ୍ଥୁପ୍ପକରଣେ ଦୁତିୟୱଗ୍ଗେ ଦୁତିୟା ଅଞ୍ଞାଣକଥା ‘‘ଅତ୍ଥି ଅରହତୋ ଅଞ୍ଞାଣନ୍ତି, ଆମନ୍ତା । ଅତ୍ଥି ଅରହତୋ ଅୱିଜ୍ଜା ଅୱିଜ୍ଜୋଘୋ ଅୱିଜ୍ଜାୟୋଗୋ ଅୱିଜ୍ଜାନୁସୟୋ ଅୱିଜ୍ଜାପରିୟୁଟ୍ଠାନଂ ଅୱିଜ୍ଜାସଂୟୋଜନଂ ଅୱିଜ୍ଜାନୀୱରଣନ୍ତି, ନ ହେୱଂ ୱତ୍ତବ୍ବେ । ନତ୍ଥି ଅରହତୋ ଅୱିଜ୍ଜା ଅୱିଜ୍ଜୋଘୋ ଅୱିଜ୍ଜାୟୋଗୋ ଅୱିଜ୍ଜାନୁସୟୋ ଅୱିଜ୍ଜାପରିୟୁଟ୍ଠାନଂ ଅୱିଜ୍ଜାସଂୟୋଜନଂ ଅୱିଜ୍ଜାନିୱରଣନ୍ତି, ଆମନ୍ତା । ହଞ୍ଚି ନତ୍ଥି ଅରହତୋ ଅୱିଜ୍ଜା ଅୱିଜ୍ଜୋଘୋ ଅୱିଜ୍ଜାୟୋଗୋ ଅୱିଜ୍ଜାନୁସୟୋ ଅୱିଜ୍ଜାପରିୟୁଟ୍ଠାନଂ ଅୱିଜ୍ଜାସଂୟୋଜନଂ ଅୱିଜ୍ଜାନୀୱରଣଂ, ନୋ ଚ ୱତ ରେ ୱତ୍ତବ୍ବେ ‘‘ଅତ୍ଥି ଅରହତୋ ଅଞ୍ଞାଣ’’ନ୍ତି ଏୱମାଦିନା ଆୟସ୍ମତା ମହାମୋଗ୍ଗଲିପୁତ୍ତତିସ୍ସତ୍ଥେରେନ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଭାସିତା ।
ଅସଞ୍ଞକଥା
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ପଞ୍ଚମେ କଥାୱତ୍ଥୁପ୍ପକରଣେ ତତିୟୱଗ୍ଗେ ଏକାଦସମା ଅସଞ୍ଞକଥା ଆୟସ୍ମତା ମହାମୋଗ୍ଗଲିପୁତ୍ତତିସ୍ସତ୍ଥେରେନ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା କଥିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ପଞ୍ଚମେ କଥାୱତ୍ଥୁପ୍ପକରଣେ ତତିୟୱଗ୍ଗେ ଏକାଦସମା ଅସଞ୍ଞକଥା ‘‘ଅସଞ୍ଞସତ୍ତେସୁ ସଞ୍ଞା ଅତ୍ଥୀତି, ଆମନ୍ତା । ସଞ୍ଞାଭୱୋ ସଞ୍ଞାଗତି ସଞ୍ଞାସତ୍ତାୱାସୋ ସଞ୍ଞାସଂସାରୋ ସଞ୍ଞାୟୋନି ସଞ୍ଞତ୍ତଭାୱପଟିଲାଭୋତି, ନ ହେୱଂ ୱତ୍ତବ୍ବେ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଆୟସ୍ମତା ମହାମୋଗ୍ଗଲିପୁତ୍ତତିସ୍ସତ୍ଥେରେନ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା କଥିତା ।
ସଞ୍ଞାଭୱୋ ସଞ୍ଞାଗତି ସଞ୍ଞାସତ୍ତାୱାସୋ ସଞ୍ଞାସଂସାରୋ ସଞ୍ଞାୟୋନି ସଞ୍ଞତ୍ତଭାୱପଟିଲାଭୋ ।
ନ ହେୱଂ ୱତ୍ତବ୍ବେ ।
ନନୁ ଅସଞ୍ଞଭୱୋ ଅସଞ୍ଞଗତି ଅସଞ୍ଞସତ୍ତାୱାସୋ ଅସଞ୍ଞସଂସାରୋ ଅସଞ୍ଞୟୋନି ଅସଞ୍ଞତ୍ତଭାୱପଟିଲାଭୋ ।
ହଞ୍ଚି ଅସଞ୍ଞଭୱୋ ଅସଞ୍ଞଗତି ଅସଞ୍ଞସତ୍ତାୱାସୋ ଅସଞ୍ଞସଂସାରୋ ଅସଞ୍ଞୟୋନି ଅସଞ୍ଞତ୍ତଭାୱପଟିଲାଭୋ, ନୋ ଚ ୱତ ରେ ୱତ୍ତବ୍ବେ ଅସଞ୍ଞସତ୍ତେସୁ ସଞ୍ଞା ଅତ୍ଥି ।
ଅସଞ୍ଞସତ୍ତେସୁ ସଞ୍ଞା ଅତ୍ଥି ।
ପଞ୍ଚୱୋକାରଭୱୋ ଗତି ସତ୍ତାୱାସୋ ସଂସାରୋ ୟୋନି ଅତ୍ତଭାୱପଟିଲାଭୋ ।
ନନୁ ଏକୱୋକାରଭୱୋ ଗତି ସତ୍ତାୱାସୋ ସଂସାରୋ ୟୋନି ଅତ୍ତଭାୱପଟିଲାଭୋ ।
ହଞ୍ଚି ଏକୱୋକାରଭୱୋ ଗତି ସତ୍ତାୱାସୋ ସଂସାରୋ ୟୋନି ଅତ୍ତଭାୱପଟିଲାଭୋ, ନୋ ଚ ୱତ ରେ ୱତ୍ତବ୍ବେ ଅସଞ୍ଞସତ୍ତେସୁ ସଞ୍ଞା ଅତ୍ଥି ।
ଛଟ୍ଠୱଗ୍ଗ
ପଥୱୀଧାତୁସନିଦସ୍ସନାତିଆଦିକଥା
ପୁଚ୍ଛା – ଛଟ୍ଠୱଗ୍ଗେ ପନ ଆୱୁସୋ ଅଟ୍ଠମା ପଥୱୀଧାତୁ ସନିଦସ୍ସନାତିଆଦିକଥା ଆୟସ୍ମତା ମହାମୋଗ୍ଗଲିପୁତ୍ତତିସ୍ସତ୍ଥେରେନ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା କଥିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଛଟ୍ଠୱଗ୍ଗେ ଭନ୍ତେ ଅଟ୍ଠମା ପଥୱୀଧାତୁ ସନିଦସ୍ସନାତିଆଦିକଥା ‘‘ପଥୱୀଧାତୁ ସନିଦସ୍ସନାତି ଆମନ୍ତା । ରୂପଂ ରୂପାୟତନଂ ରୂପଧାତୁ ନୀଲଂ ପୀତକଂ ଲୋହିତକଂ ଓଦାତଂ ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟଂ ଚକ୍ଖୁସ୍ମିଂ ପଟିହଞ୍ଞତି ଚକ୍ଖୁସ୍ସ ଆପାଥଂ ଆଗଚ୍ଛତୀତି, ନ ହେୱଂ ୱତ୍ତବ୍ବେ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଆୟସ୍ମତା ମହାମୋଗ୍ଗଲି ପୁତ୍ତତିସ୍ସତ୍ଥେରେନ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା କଥିତା ।
ଚକ୍ଖୁଞ୍ଚ ପଟିଚ୍ଚ ପଥୱୀଧାତୁଞ୍ଚ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣଂ ।
ତେନ ହି ନ ୱତ୍ତବ୍ବଂ ଚକ୍ଖୁଞ୍ଚ ପଟିଚ୍ଚ ପଥୱୀଧାତୁଞ୍ଚ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣଂ ।
ଅନ୍ତରାଭୱକଥା
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ପଞ୍ଚମେ କଥାୱତ୍ଥୁପ୍ପକରଣେ ଅଟ୍ଠମୱଗ୍ଗେ ଦୁତିୟା ଅନ୍ତରାଭୱକଥା ଆୟସ୍ମତା ମହାମୋଗ୍ଗଲିପୁତ୍ତତିସ୍ସତ୍ଥେରେନ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା କଥିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ପଞ୍ଚମେ କଥାୱତ୍ଥୁପ୍ପକରଣେ ଅଟ୍ଠମୱଗ୍ଗେ ଦୁତିୟା ଅନ୍ତରାଭୱକଥା ‘‘ଅତ୍ଥି ଅନ୍ତରାଭୱୋତି, ଆମନ୍ତା । କାମଭୱୋତି, ନ ହେୱଂ ୱତ୍ତବ୍ବେ…ପେ॰… ଅତ୍ଥି ଅନ୍ତରାଭୱୋତି, ଆମନ୍ତା । ରୂପଭୱୋତି, ନ ହେୱଂ ୱତ୍ତବ୍ବେ…ପେ॰… ଅତ୍ଥି ଅନ୍ତରାଭୱୋତି, ଆମନ୍ତା । ଅରୂପଭୱୋତି, ନ ହେୱଂ ୱତ୍ତବ୍ବେ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଆୟସ୍ମତା ମହାମୋଗ୍ଗଲିପୁତ୍ତତିସ୍ସତ୍ଥେରେନ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା କଥିତା ।
ଅତ୍ଥି ଅନ୍ତରାଭୱୋ ।
କାମଭୱସ୍ସ ଚ ରୂପଭୱସ୍ସ ଚ ଅନ୍ତରେ ଅତ୍ଥି ଅନ୍ତରାଭୱୋ ।
ନ ହେୱଂ ୱତ୍ତବ୍ବେ ।
ରୂପଭୱସ୍ସ ଚ ଅରୂପଭୱସ୍ସ ଚ ଅନ୍ତରେ ଅତ୍ଥି ଅନ୍ତରାଭୱୋ ।
କାମଭୱସ୍ସ ଚ ରୂପଭୱସ୍ସ ଚ ଅନ୍ତରେ ନତ୍ଥି ଅନ୍ତରାଭୱୋ ।
ହଞ୍ଚି କାମଭୱସ୍ସ ଚ ରୂପଭୱସ୍ସ ଚ ଅନ୍ତରେ ନତ୍ଥି ଅନ୍ତରାଭୱୋ, ନୋ ଚ ୱତ ରେ ୱତ୍ତବ୍ବେ ଅତ୍ଥି ଅନ୍ତରାଭୱୋ ।
ସଳାୟତନୁପ୍ପତ୍ତିକଥା
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ପଞ୍ଚମେ କଥାୱତ୍ଥୁପ୍ପକରଣେ ଚୁଦ୍ଦସମୱଗ୍ଗେ ଦୁତିୟା ସଳାୟତନୁପ୍ପତ୍ତିକଥା ଆୟସ୍ମତା ମହାମୋଗ୍ଗଲିପୁତ୍ତତିସ୍ସତ୍ଥେରେନ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ପଞ୍ଚମେ କଥାୱତ୍ଥୁପ୍ପକରଣେ ଚୁଦ୍ଦସମେୱଗ୍ଗେ ଦୁତିୟା ସଳାୟତନୁପ୍ପତ୍ତିକଥା ‘‘ସଳାୟତନଂ ଅପୁବ୍ବଂ ଅଚରିମଂ ମାତୁକୁଚ୍ଛିସ୍ମିଂ ସଣ୍ଠାତୀତି, ଆମନ୍ତା । ସବ୍ବଙ୍ଗପଚ୍ଚଙ୍ଗୀ ଅହୀନିନ୍ଦ୍ରିୟୋ ମାତୁକୁଚ୍ଛିସ୍ମିଂ ଓକ୍କମତୀତି, ନ ହେୱଂ ୱତ୍ତବ୍ବେ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଆୟସ୍ମତା ମହାମୋଗ୍ଗଲିପୁତ୍ତତିସ୍ସତ୍ଥେରେନ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା କଥିତା ।
ସଳାୟତନଂ ଅପୁବ୍ବଂ ଅଚରିମଂ ମାତୁକୁଚ୍ଛିସ୍ମିଂ ସଣ୍ଠାତି ।
ସବ୍ବଙ୍ଗପ୍ପଚ୍ଚଙ୍ଗୀ ଅହୀନିନ୍ଦ୍ରିୟୋ ମାତୁକୁଚ୍ଛିସ୍ମିଂ ଓକ୍କମତି ।
ଉପପତ୍ତେସିୟେନ ଚିତ୍ତେନ ଚକ୍ଖାୟତନଂ ସଣ୍ଠାତି ।
ଉପପତ୍ତେସିୟେନ ଚିତ୍ତେନ ହତ୍ଥା ସଣ୍ଠନ୍ତି, ପାଦା ସଣ୍ଠନ୍ତି, ସୀସଂ ସଣ୍ଠାତି, କଣ୍ଣୋ ସଣ୍ଠାତି, ନାସିକା ସଣ୍ଠାତି, ମୁଖଂ ସଣ୍ଠାତି, ଦନ୍ତା ସଣ୍ଠନ୍ତି ।
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ ଭଗୱତା ୟମକପାଟିହୀରାୱସାନେ ତାୱତିଂସଦେୱଲୋକଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ଦସସହସ୍ସଲୋକଧାତୂହି ଆଗମ୍ମ ସନ୍ନିସିନ୍ନାନଂ ଦେୱାନଂ ଅଭିଧମ୍ମଦେସନଂ ଦେସେନ୍ତେନ ପଠମଂ ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ପଞ୍ଚପ୍ପକରଣାନି ଦେସେତ୍ୱା ତଦନନ୍ତରଂ ଛଟ୍ଠଂ ୟମକପ୍ପକରଣଂ ଦେସେନ୍ତେନ କତି ୟମକପ୍ପକରଣାନି ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତାନି ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଭଗୱତା ଭନ୍ତେ ୟମସ୍ସ ୱିସୟାତୀତେନ ୟମକପାଟିହୀରାୱସାନେ ତାୱତିଂସଦେୱଲୋକଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ତତ୍ଥ ଦସସହସ୍ସଲୋକଧାତୂହି ଆଗମ୍ମ ସନ୍ନିସିନ୍ନାନଂ ଦେୱତାନଂ ଅଭିଧମ୍ମପିଟକଂ ଦେସେନ୍ତେନ ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ପୂରିମାନି ପଞ୍ଚପ୍ପକରଣାନି ଦେସେତ୍ୱା ତଦନନ୍ତରଂ ଛଟ୍ଠଂ ୟମକପ୍ପକରଣଂ ମୂଲୟମକଂ ଖନ୍ଧୟମକଂ ଆୟତନୟମକଂ ଧାତୁୟମକଂ ସଚ୍ଚୟମକଂ ସଙ୍ଖାରୟମକଂ ଅନୁସୟୟମକଂ ଚିତ୍ତୟମକଂ ଧମ୍ମୟମକଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟୟମକନ୍ତି ଦସ ୟମକପ୍ପକରଣାନି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତାନି ।
ମୂଲୟମକ
ପୁଚ୍ଛା – କଥଞ୍ଚାୱୁସୋ ତତ୍ଥ ଭଗୱତା ପଠମଂ ମୂଲୟମକଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ୟେ କେଚି କୁସଲା ଧମ୍ମା, ସବ୍ବେ ତେ କୁସଲମୂଲା । ୟେ ୱା ପନ କୁସଲମୂଲା, ସବ୍ବେ ତେ ଧମ୍ମା କୁସଲା । ୟେ କେଚି କୁସଲା ଧମ୍ମା, ସବ୍ବେ ତେ କୁସଲମୂଲେନ ଏକମୂଲା । ୟେ ୱା ପନ କୁସଲମୂଲେନ ଏକମୂଲା, ସବ୍ବେ ତେ ଧମ୍ମା କୁସଲା । ୟେ କେଚି କୁସଲମୂଲେନ ଏକମୂଲା ଧମ୍ମା, ସବ୍ବେ ତେ ଧମ୍ମା କୁସଲମୂଲେନ ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞମୂଲା । ୟେ ୱା ପନ କୁସଲମୂଲେନ ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞମୂଲା, ସବ୍ବେ ତେ ଧମ୍ମା କୁସଲାତି ଏୱମାଦିନା ଭନ୍ତେ ତତ୍ଥ ଭଗୱତା ପଠମଂ ମୂଲୟମକଂ ବାୱୀସତିୟା ଚ ତିକେହି ଦୁକସତେନ ଚ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୟେ କେଚି କୁସଲା ଧମ୍ମା, ସବ୍ବେ ତେ କୁସଲମୂଲା ।
ୟେ କେଚି କୁସଲା ଧମ୍ମା, ସବ୍ବେ ତେ କୁସଲମୂଲାତି, ତୀଣେୱ କୁସଲମୂଲାନି ଅୱସେସା କୁସଲା ଧମ୍ମା, ନ କୁସଲମୂଲା, ୟେ ୱା ପନ କୁସଲମୂଲା, ସବ୍ବେ ତେ ଧମ୍ମା କୁସଲାତି, ଆମନ୍ତା –
ଖନ୍ଧୟମକ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ଛଟ୍ଠେ ୟମକପ୍ପକରଣେ ଦୁତିୟଂ ଖନ୍ଧୟମକଂ ଭଗୱତା କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ଛଟ୍ଠେ ୟମକପ୍ପକରଣେ ଦୁତିୟଂ ଖନ୍ଧୟମକଂ ‘‘ପଞ୍ଚକ୍ଖନ୍ଧା – ରୂପକ୍ଖନ୍ଧୋ ୱେଦନାକ୍ଖନ୍ଧୋ ସଞ୍ଞାକ୍ଖନ୍ଧୋ ସଙ୍ଖାରକ୍ଖନ୍ଧୋ ୱିଞ୍ଞାଣକ୍ଖନ୍ଧୋ । ରୂପଂ ରୂପକ୍ଖନ୍ଧୋ, ରୂପକ୍ଖନ୍ଧୋ ରୂପଂ । ୱେଦନା ୱେଦନାକ୍ଖନ୍ଧୋ, ୱେଦନାକ୍ଖନ୍ଧୋ ୱେଦନା । ସଞ୍ଞା ସଞ୍ଞାକ୍ଖନ୍ଧୋ, ସଞ୍ଞାକ୍ଖନ୍ଧୋ ସଞ୍ଞା । ସଙ୍ଖାରା ସଙ୍ଖାରକ୍ଖନ୍ଧୋ, ସଙ୍ଖାରକ୍ଖନ୍ଧୋ ସଙ୍ଖାରା । ୱିଞ୍ଞାଣଂ ୱିଞ୍ଞାଣକ୍ଖନ୍ଧୋ, ୱିଞ୍ଞାଣକ୍ଖନ୍ଧୋ ୱିଞ୍ଞାଣ’’ନ୍ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ପଣ୍ଣତ୍ତିୱାରପୱତ୍ତିୱାରପରିଞ୍ଞାୱାରସଙ୍ଖାତେହି ତୀହି ୱାରେହି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ଆୟତନୟମକ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ଛଟ୍ଠେ ୟମକପ୍ପକରଣେ ତତିୟଂ ଆୟତନୟମକଂ ଭଗୱତା କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ଛଟ୍ଠେ ୟମକପ୍ପକରଣେ ତତିୟଂ ଆୟତନୟମକଂ ‘‘ଦ୍ୱାଦସାୟତନାନି – ଚକ୍ଖାୟତନଂ ସୋତାୟତନଂ ଘାନାୟତନଂ ଜିୱ୍ହାୟତନଂ କାୟାୟତନଂ ରୂପାୟତନଂ ସଦ୍ଦାୟତନଂ ଗନ୍ଧାୟତନଂ ରସାୟତନଂ ଫୋଟ୍ଠବ୍ବାୟତନଂ ମନାୟତନଂ ଧମ୍ମାୟତନଂ । ଚକ୍ଖୁ ଚକ୍ଖାୟତନଂ, ଚକ୍ଖାୟତନଂ ଚକ୍ଖୁ । ସୋତଂ ସୋତାୟତନଂ, ସୋତାୟତନଂ ସୋତ’’ନ୍ତି ଏୱମାଦିନା ପଣ୍ଣତ୍ତିୱାରପୱତ୍ତିୱାରପରିଞ୍ଞାୱାରସଙ୍ଖାତେହି ତୀହି ୱାରେହି ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ଧାତୁୟମକ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ଛଟ୍ଠେ ୟମକପ୍ପକରଣେ ଦସସୁ ୟମକେସୁ ଚତୁତ୍ଥଂ ଧାତୁୟମକଂ ଭଗୱତା କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ଛଟ୍ଠେ ୟମକପ୍ପକରଣେ ଦସସୁ ୟମକେସୁ ଚତୁତ୍ଥଂ ଧାତୁୟମକଂ ‘‘ଅଟ୍ଠାରସ ଧାତୁୟୋ – ଚକ୍ଖୁଧାତୁ ସୋତଧାତୁ ଘାନଧାତୁ ଜିୱ୍ହାଧାତୁ କାୟଧାତୁ ରୂପଧାତୁ ସଦ୍ଦଧାତୁ ଗନ୍ଧଧାତୁ ରସଧାତୁ ଫୋଟ୍ଠବ୍ବଧାତୁ ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁ ସୋତୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁ ଘାନୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁ ଜିୱ୍ହାୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁ କାୟୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁ ମନୋଧାତୁ ମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁ ଧମ୍ମଧାତୂ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ପଣ୍ଣତ୍ତିୱାରପୱତ୍ତିୱାରପରିଞ୍ଞାୱାରସଙ୍ଖାତେହି ତୀହି ମହାୱାରେହି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ସଚ୍ଚୟମକ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ଛଟ୍ଠେ ୟମକପ୍ପକରଣେ ଦସସୁ ୟମକେସୁ ପଞ୍ଚମଂ ସଚ୍ଚୟମକଂ ଭଗୱତା କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ଛଟ୍ଠେ ୟମକପ୍ପକରଣେ ଦସସୁ ୟମକେସୁ ପଞ୍ଚମଂ ସଚ୍ଚୟମକଂ ‘‘ଚତ୍ତାରି ସଚ୍ଚାନି – ଦୁକ୍ଖସଚ୍ଚଂ ସମୁଦୟସଚ୍ଚଂ ନିରୋଧସଚ୍ଚଂ ମଗ୍ଗସଚ୍ଚଂ । ଦୁକ୍ଖଂ ଦୁକ୍ଖସଚ୍ଚଂ, ଦୁକ୍ଖସଚ୍ଚଂ ଦୁକ୍ଖଂ । ସମୁଦୟୋ ସମୁଦୟସଚ୍ଚଂ, ସମୁଦୟସଚ୍ଚଂ ସମୁଦୟୋ । ନିରୋଧୋ ନିରୋଧସଚ୍ଚଂ, ନିରୋଧସଚ୍ଚଂ ନିରୋଧୋ । ମଗ୍ଗୋ ମଗ୍ଗସଚ୍ଚଂ, ମଗ୍ଗସଚ୍ଚଂ ମଗ୍ଗୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ସଙ୍ଖାରୟମକ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ଛଟ୍ଠେ ୟମକପ୍ପକରଣେ ଦସସୁ ୟମକେସୁ ଛଟ୍ଠଂ ସଙ୍ଖାରୟମକଂ ଭଗୱତା କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ଛଟ୍ଠେ ୟମକପ୍ପକରଣେ ଦସସୁ ୟମକେସୁ ଛଟ୍ଠଂ ସଙ୍ଖାରୟମକଂ ‘‘ତୟୋ ସଙ୍ଖାରା – କାୟସଙ୍ଖାରୋ ୱଚୀସଙ୍ଖାରୋ, ଚିତ୍ତସଙ୍ଖାରୋ । ଅସ୍ସାସପସ୍ସାସା କାୟସଙ୍ଖାରୋ, ୱିତକ୍କୱିଚାରା ୱଚୀସଙ୍ଖାରା, ସଞ୍ଞା ଚ ୱେଦନା ଚ ଚିତ୍ତସଙ୍ଖାରୋ ଠପେତ୍ୱା ୱିତକ୍କୱିଚାରେ ସବ୍ବେପି ଚିତ୍ତସମ୍ପୟୁତ୍ତକା ଧମ୍ମା ଚିତ୍ତସଙ୍ଖାରୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ପଣ୍ଣତ୍ତିୱାରପୱତ୍ତିୱାରପରିଞ୍ଞାୱାରସଙ୍ଖାତେହି ତୀହି ମହାୱାରେହି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ଅନୁସୟୟମକ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ଛଟ୍ଠେ ୟମକପ୍ପକରଣେ ଦସସୁ ୟମକେସୁ ସତ୍ତମଂ ଅନୁସୟୟମକଂ ଭଗୱତା କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ଛଟ୍ଠେ ୟମକପ୍ପକରଣେ ଦସସୁ ୟମକେସୁ ସତ୍ତମଂ ଅନୁସୟୟମକଂ ‘‘ସତ୍ତ ଅନୁସୟା – କାମରାଗାନୁସୟୋ ପଟିଘାନୁସୟୋ ମାନାନୁସୟୋ ଦିଟ୍ଠାନୁସୟୋ ୱିଚିକିଚ୍ଛାନୁସୟୋ ଭୱରାଗାନୁସୟୋ ଅୱିଜ୍ଜାନୁସୟୋ । କତ୍ଥ କାମରାଗାନୁସୟୋ ଅନୁସେତି, କାମଧାତୁୟା ଦ୍ୱୀସୁ ୱେଦନାସୁ ଏତ୍ଥ କାମରାଗାନୁସୟୋ ଅନୁସେତୀ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ଉପ୍ପତ୍ତିଟ୍ଠାନୱାର ଅନୁସୟୱାର ସାନୁସୟୱାର ପଜହନୱାର ପରିଞ୍ଞାୱାର ପହୀନୱାର ଉପ୍ପଜ୍ଜନୱାର ଧାତୁୱାରସଙ୍ଖାତେହି ଅଟ୍ଠହି ମହାୱାରେହି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ଚିତ୍ତୟମକ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ଛଟ୍ଠେ ୟମକପ୍ପକରଣେ ଦସସୁ ୟମକେସୁ ଅଟ୍ଠମଂ ଚିତ୍ତୟମକଂ ଭଗୱତା କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ଛଟ୍ଠେ ୟମକପ୍ପକରଣେ ଦସସୁ ୟମକେସୁ ଅଟ୍ଠମଂ ଚିତ୍ତୟମକଂ ‘‘ୟସ୍ସ ଚିତ୍ତଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ନ ନିରୁଜ୍ଝତି, ତସ୍ସ ଚିତ୍ତଂ ନିରୁଜ୍ଝିସ୍ସତି ନ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି । ୟସ୍ସ ୱା ପନ ଚିତ୍ତଂ ନିରୁଜ୍ଝିସ୍ସତି ନ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି, ତସ୍ସ ଚିତ୍ତଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ନ ନିରୁଜ୍ଝତୀ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ସୁଦ୍ଧଚିତ୍ତସାମଞ୍ଞସୁତ୍ତନ୍ତଚିତ୍ତମିସ୍ସକୱିସେସଅଭିଧମ୍ମଚିତ୍ତମିସ୍ସକୱିସେସ- ସଙ୍ଖାତେହି ତୀହି ମହାନୟେତି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ଧମ୍ମୟମକ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ଛଟ୍ଠେ ୟମକପ୍ପକରଣେ ଦସସୁ ୟମକେସୁ ନୱମଂ ଧମ୍ମୟମକଂ ଭଗୱତା କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ଛଟ୍ଠେ ୟମକପ୍ପକରଣେ ଦସସୁ ୟମକେସୁ ନୱମଂ ଧମ୍ମୟମକଂ ‘‘କୁସଲା କୁସଲା ଧମ୍ମା, କୁସଲା ଧମ୍ମା କୁସଲା । ଅକୁସଲା ଅକୁସଲା ଧମ୍ମା, ଅକୁସଲା ଧମ୍ମା ଅକୁସଲା । ଅବ୍ୟାକତା ଅବ୍ୟାକତା ଧମ୍ମା, ଅବ୍ୟାକତା ଧମ୍ମା ଅବ୍ୟାକତା’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ପଣ୍ଣତ୍ତିୱାରପୱତ୍ତିୱାରପରିଞ୍ଞାୱାରସଙ୍ଖାତେହି ତୀହି ମହାୱାରେହି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ଇନ୍ଦ୍ରିୟୟମକ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ଛଟ୍ଠେ ୟମକପ୍ପକରଣେ ଦସସୁ ୟମକେସୁ ଦସମଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟୟମକଂ ଭଗୱତା କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ଛଟ୍ଠେ ୟମକପ୍ପକରଣେ ଦସସୁ ୟମକେସୁ ଦସମଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟୟମକଂ ‘‘ବାୱୀସତିନ୍ଦ୍ରିୟାନି – ଚକ୍ଖୁନ୍ଦ୍ରିୟଂ ସୋତିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଘାନିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଜିୱ୍ହିନ୍ଦ୍ରିୟଂ କାୟିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଇତ୍ଥିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ପୁରିସିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଜୀୱିତିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ମନିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ସୁଖିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଦୁକ୍ଖିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ସୋମନସ୍ସିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଦୋମନସ୍ସିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପେକ୍ଖିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ସଦ୍ଧିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ୱୀରିୟିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ସମାଧିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ପଞ୍ଞିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଅନଞ୍ଞାତଞ୍ଞସ୍ସାମୀତିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଅଞ୍ଞିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଅଞ୍ଞାତାୱିନ୍ଦ୍ରିୟ’’ନ୍ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ପଣ୍ଣତ୍ତିୱାର ପୱତ୍ତିୱାର ପରିଞ୍ଞାୱାରସଙ୍ଖାତେହି ତୀହି ମହାୱାରେହି ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ଅତୀତୱାର
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟୟମକେ ତୀସୁ ମହାୱାରେସୁ ପୱତ୍ତିୱାରେ ଉପ୍ପାଦଅତୀତୱାରୋ ଭଗୱତା କଥଂ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟୟମକେ ତୀସୁ ମହାୱାରେସୁ ପୱତ୍ତିୱାରେ ଉପ୍ପାଦଅତୀତୱାରୋ ‘‘ୟସ୍ସ ଚକ୍ଖୁନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିତ୍ତ, ତସ୍ସ ସୋତିନ୍ଦ୍ରିୟଂ, ଘାନିନ୍ଦ୍ରିୟଂ, ଜିୱ୍ହିନ୍ଦ୍ରିୟଂ, କାୟିନ୍ଦ୍ରିୟଂ, ଇତ୍ଥିନ୍ଦ୍ରିୟଂ, ପୁରିସିନ୍ଦ୍ରିୟଂ, ଜୀୱିତିନ୍ଦ୍ରିୟଂ, ସୋମନସ୍ସିନ୍ଦ୍ରିୟଂ, ଉପେକ୍ଖିନ୍ଦ୍ରିୟଂ, ସଦ୍ଧିନ୍ଦ୍ରିୟଂ, ୱୀରିୟିନ୍ଦ୍ରିୟଂ, ସତିନ୍ଦ୍ରିୟଂ, ସମାଧିନ୍ଦ୍ରିୟଂ, ପଞ୍ଞିନ୍ଦ୍ରିୟଂ, ମନିନ୍ଦ୍ରିୟଂ, ଉପ୍ପଜ୍ଜିତ୍ଥାତି, ଆମନ୍ତା । ୟସ୍ସ ୱା ପନ ମନିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିତ୍ଥ, ତସ୍ସ ଚକ୍ଖୁନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିତ୍ଥାତି, ଆମନ୍ତା’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ଉପ୍ପାଦଅନାଗତୱାର
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟୟମକେ ତୀସୁ ମହାୱାରେସୁ ପୱତ୍ତିୱାରେ ଉପ୍ପାଦଅନାଗତୱାରୋ ଭଗୱତା କଥଂ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟୟମକେ ତୀସୁ ମହାୱାରେସୁ ପୱତ୍ତିୱାରେ ଉପ୍ପାଦଅନାଗତୱାରୋ ‘‘ୟସ୍ସ ଚକ୍ଖୁନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି, ତସ୍ସ ସୋତିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତୀତି, ଆମନ୍ତା । ୟସ୍ସ ୱା ପନ ସୋତିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି, ତସ୍ସ ଚକ୍ଖୁନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତୀ’’ତି ଆମନ୍ତା । ୟସ୍ସ ଚକ୍ଖୁନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି, ତସ୍ସ ଘାନିନ୍ଦ୍ରିୟଂ, ଜିୱ୍ହିନ୍ଦ୍ରିୟଂ, କାୟିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତୀତି, ୟେ ରୂପାୱଚରଂ ଉପପଜ୍ଜିତ୍ୱା ପରିନିବ୍ବାୟିସ୍ସନ୍ତି, ତେସଂ ଚକ୍ଖୁନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି, ନୋ ଚ ତେସଂ କାୟିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି, ଇତରେସଂ ତେସଂ ଚକ୍ଖୁନ୍ଦ୍ରିୟଞ୍ଚ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି କାୟିନ୍ଦ୍ରିୟଞ୍ଚ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତୀ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୟସ୍ସ ଚକ୍ଖୁନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି, ତସ୍ସ ଇତ୍ଥିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତୀତି । ୟେ ରୂପାୱଚରଂ ଉପପଜ୍ଜିତ୍ୱା ପରିନିବ୍ବାୟିସ୍ସନ୍ତି, ୟେ ଚ ପୁରିସା ଏତେନେୱ ଭାୱେନ କତିଚି ଭୱେ ଦସ୍ସେତ୍ୱା ପରିନିବ୍ବାୟିସ୍ସନ୍ତି ତେସଂ ଚକ୍ଖୁନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି, ନୋ ଚ ତେସଂ ଇତ୍ଥିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି, ଇତରେସଂ ତେସଂ ଚକ୍ଖୁନ୍ଦ୍ରିୟଞ୍ଚ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି ଇତ୍ଥିନ୍ଦ୍ରିୟଞ୍ଚ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି ।
ୟସ୍ସ ଚକ୍ଖୁନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି, ତସ୍ସ ପୁରିସିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତୀତି, ୟେ ରୂପାୱଚରଂ ଉପପଜ୍ଜିତ୍ୱା ପରିନିବ୍ବାୟିସ୍ସନ୍ତି, ୟା ଚ ଇତ୍ଥିୟୋ ଏତେନେୱ ଭାୱେନ କତିଚି ଭୱେ ଦସ୍ସେତ୍ୱା ପରିନିବ୍ବାୟିସ୍ସନ୍ତି, ତେସଂ ଚକ୍ଖୁନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି, ନୋ ଚ ତେସଂ ପୁରିସିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି । ଇତରେସଂ ତେସଂ ଚକ୍ଖୁନ୍ଦ୍ରିୟଞ୍ଚ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି ପୁରିସିନ୍ଦ୍ରିୟଞ୍ଚ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି ।
ୟସ୍ସ ଇତ୍ଥିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି, ତସ୍ସ ପୁରିସିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତୀତି, ୟା ଇତ୍ଥିୟୋ ଏତେନେୱ ଭାୱେନ କତିଚି ଭୱେ ଦସ୍ସେତ୍ୱା ପରିନିବ୍ବାୟିସ୍ସନ୍ତି, ତାସଂ ଇତ୍ଥିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି, ନୋ ଚ ତାସଂ ପୁରିସିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି । ଇତରେସଂ ତେସଂ ଇତ୍ଥିନ୍ଦ୍ରିୟଞ୍ଚ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି ପୁରିସିନ୍ଦ୍ରିୟଞ୍ଚ ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସତି ।
ପଟ୍ଠାନ
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ ଭଗୱତା ଜାନତା ପସ୍ସତା ଅରହତା ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧେନ ଅଭିସମ୍ବୁଦ୍ଧକାଲତୋ ସତ୍ତମୱସ୍ସେ ମନୁସ୍ସଲୋକେ ୟମକପାଟିହୀରଂ ଦସ୍ସେତ୍ୱା ତଦନନ୍ତରଂ ତାୱତିଂସଦେୱଲୋକଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ତତ୍ଥ ପଣ୍ଡୁକମ୍ବଲସିଲାୟଂ ସନ୍ନିସୀଦିତ୍ୱା ଦସହି ଚକ୍କୱାଳସହସ୍ସେହି ଆଗମ୍ମ ସନ୍ନିସିନ୍ନାନଂ ଦେୱାନଂ ଅଭିଧମ୍ମଦେସନଂ ଦେସେନ୍ତେନ ୟାୱ ୟମକପ୍ପକରଣା ପୁରିମାନି ଛ ଅଭିଧମ୍ମପ୍ପକରଣାନି ଦେସେତ୍ୱା ତଦନନ୍ତରଂ କିଂନାମ ପକରଣଂ ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ତେନ ଭନ୍ତେ ଭଗୱତା ଜାନତା ପସ୍ସତା ଅରହତା ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧେନ ଅଭିସମ୍ବୁଦ୍ଧକାଲତୋ ସତ୍ତମେ ୱସ୍ସେ ମନୁସ୍ସଲୋକେ ସାୱତ୍ଥିୟଂ କଣ୍ଡମ୍ବମୂଲେ ୟମକପାଟିହୀରଂ ଦସ୍ସେତ୍ୱା ତଦନନ୍ତରଂ ତାୱତିଂସଦେୱଲୋକଂ ଗନ୍ତ୍ୱା ତତ୍ଥ ପଣ୍ଡୁକମ୍ବଲସିଲାୟଂ ସନ୍ନିପତିତ୍ୱା ଦସହି ଚକ୍କୱାଳସହସ୍ସେହି ଆଗମ୍ମ ସନ୍ନିସିନ୍ନାନଂ ଦେୱାନଂ ଅଭିଧମ୍ମଦେସନଂ ଦେସେନ୍ତେନ ପୁରିମାନି ଛ ଅଭିଧମ୍ମପ୍ପକରଣାନି ଦେସେତ୍ୱା ତଦନନ୍ତରଂ ଅନନ୍ତନୟସମନ୍ତପଟ୍ଠାନଂ ନାମ ସତ୍ତମଂ ମହାପକରଣଂ ଦେସିତଂ ।
ପୁଚ୍ଛା – ତଂ ପନେତଂ ଆୱୁସୋ ପଟ୍ଠାନଂ କେନଟ୍ଠେନ ପଟ୍ଠାନନ୍ତି ୱୁଚ୍ଚତି ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ତଂ ପନେତଂ ଭନ୍ତେ ପଟ୍ଠାନଂ ନାନପ୍ପକାରପଚ୍ଚୟଟ୍ଠେନ ୱିଭଜନଟ୍ଠେନ ପଟ୍ଠିତଟ୍ଠେନ ଚ ପଟ୍ଠାନନ୍ତି ୱୁଚ୍ଚତି ।
ପୁଚ୍ଛା – ତଞ୍ଚାୱୁସୋ ଭଗୱତା ପଟ୍ଠାନମହାପକରଣଂ ଦେସେନ୍ତେନ କତିହି ୱାରେହି ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ତଂ ଖୋ ଭନ୍ତେ ଭଗୱତା ପଟ୍ଠାନମହାପକରଣଂ ଦେସେନ୍ତେନ ମାତିକାନିକ୍ଖେପୱାରସଙ୍ଖାତୋ ପଚ୍ଚୟୁଦ୍ଦେସୋ ପଚ୍ଚୟନିଦ୍ଦେସୋ ମହାୱାରେତି ଦ୍ୱୀହି ପରିଚ୍ଛେଦୱାରେହି ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ପୁଚ୍ଛା – ତେସୁ ଆୱୁସୋ ୱାରେସୁ ପଠମେ ମାତିକାନିକ୍ଖେପୱାରେ ପଚ୍ଚୟୁଦ୍ଦେସୱାରୋ ଭଗୱତା କଥଂ ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ତେସୁ ଭନ୍ତେ ଦ୍ୱୀସୁ ପରିଚ୍ଛେଦୱାରେସୁ ପଠମେ ମାତିକାନିକ୍ଖେପୱାରେ ପଚ୍ଚୟୁଦ୍ଦେସେ ହେତୁପଚ୍ଚୟୋ ଆରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟୋ ଅଧିପତିପଚ୍ଚୟୋ ଅନନ୍ତରପଚ୍ଚୟୋ ସମନନ୍ତରପଚ୍ଚୟୋ ସହଜାତପଚ୍ଚୟୋ ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞପଚ୍ଚୟୋ ନିସ୍ସୟପଚ୍ଚୟୋ…ପେ॰… ଅୱିଗତପଚ୍ଚୟୋ’’ତି । ଏୱଂ ଖୋ ଭନ୍ତେ ଭଗୱତା ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ପୁଚ୍ଛା – ତଦନନ୍ତରଂ ପନ ଆୱୁସୋ ପଚ୍ଚୟନିଦ୍ଦେସୱାରୋ ଭଗୱତା କଥଂ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ତଦନନ୍ତରଂ ପନ ଭନ୍ତେ ପଚ୍ଚୟନିଦ୍ଦେସୱାରୋ ‘‘ହେତୁପଚ୍ଚୟୋତି – ହେତୂ ହେତୁସମ୍ପୟୁତ୍ତକାନଂ ଧମ୍ମାନଂ ତଂସମୁଟ୍ଠାନାନଞ୍ଚ ରୂପାନଂ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । ଆରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟୋତି – ରୂପାରମ୍ମଣଂ ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁୟା ତଂସମ୍ପୟୁତ୍ତକାନଞ୍ଚ ଧମ୍ମାନଂ ଆରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । ସଦ୍ଧାୟତନଂ ସୋତୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁୟା… । ଗନ୍ଧାୟତନଂ ଘାନୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁୟା… । ରସାୟତନଂ ଜିୱ୍ହାୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁୟା… । ଫୋଟ୍ଠବ୍ବାୟତନଂ କାୟୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁୟା ତଂସମ୍ପୟୁତ୍ତକାନଞ୍ଚ ଧମ୍ମାନଂ ଆରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । ରୂପାୟତନଂ ସଦ୍ଦାୟତନଂ ଗନ୍ଧାୟତନଂ ରସାୟତନଂ ଫୋଟ୍ଠବ୍ବାୟତନଂ ମନୋଧାତୁୟା ତଂସମ୍ପୟୁତ୍ତକାନଞ୍ଚ ଧମ୍ମାନଂ ଆରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । ସବ୍ବେ ଧମ୍ମା ମନୋୱିଞ୍ଞାଣଧାତୁୟା ତଂସମ୍ପୟୁତ୍ତକାନଞ୍ଚ ଧମ୍ମାନଂ ଆରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । ୟଂ ୟଂ ଧମ୍ମଂ ଆରବ୍ଭ ୟେ ୟେ ଧମ୍ମା ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି ଚିତ୍ତଚେତସିକା ଧମ୍ମା, ତେ ତେ ଧମ୍ମା ତେସଂ ତେସଂ ଧମ୍ମାନଂ ଆରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ…ପେ॰… ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧେନ ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ସତ୍ତମେ ମହାପକରଣେ ଦ୍ୱୀସୁ ପଧାନୱାରେସୁ ଦୁତିୟେ ମହାୱାରେ କତି ଠାନାନି ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତାନି ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ସତ୍ତସୁ ପକରଣେସୁ ସତ୍ତମେ ଅନନ୍ତନୟସମନ୍ତପଟ୍ଠାନେ ମହାପକରଣେ ଦ୍ୱୀସୁ ପଧାନପରିଚ୍ଛେଦୱାରେସୁ ଦୁତିୟେ ମହାୱାରେ ଧମ୍ମାନୁଲୋମେ ଛ ପଟ୍ଠାନାନି, ତଥା ଧମ୍ମପଚ୍ଚନୀୟେ ଧମ୍ମାନୁଲୋମପଚ୍ଚନୀୟେ ଧମ୍ମପଚ୍ଚନୀୟାନୁଲୋମେତି ଚତୁୱୀସତି ପଟ୍ଠାନାନି ଭଗୱତା ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତାନି ।
ଧମ୍ମାନୁଲୋମ ତିକପଟ୍ଠାନ
ପୁଚ୍ଛା – ତେସୁପି ଆୱୁସୋ ଚତୁୱୀସତିୟା ପଟ୍ଠାନେସୁ ପଠମେ ଧମ୍ମାନୁଲୋମତିକପଟ୍ଠାନେ ଦ୍ୱାୱୀସତିତିକା ଭଗୱତା କତିହି ୱାରେହି ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ତେସୁ ଭନ୍ତେ ଚତୁୱୀସତିୟା ମହାପଟ୍ଠାନେସୁ ପଠମେ ଧମ୍ମାନୁଲୋମତିକପଟ୍ଠାନେ ଦ୍ୱାୱୀସତିତିକା ପଟିଚ୍ଚୱାରୋ ସହଜାତୱାରୋ ପଚ୍ଚୟୱାରୋ ନିସ୍ସୟୱାରୋ ସଂସଟ୍ଠୱାରୋ ସମ୍ପୟୁତ୍ତୱାରୋ ପଞ୍ହାୱାରୋତି ସତ୍ତହି ସତ୍ତହି ୱାରେହି ୱିଭଜିତ୍ୱା ଭଗୱତା ଦେସିତା ।
କୁସଲତିକ ପଟିଚ୍ଚୱାର
ପୁଚ୍ଛା – ତେସୁ ଚାୱୁସୋ ଦ୍ୱାୱୀସତିୟା ତିକେସୁ ପଠମେ କୁସଲତ୍ତିକେ ସତ୍ତସୁ ମହାୱାରେସୁ ପଠମୋ ପଟିଚ୍ଚମହାୱାରୋ ଭଗୱତା କଥଂ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ତେସୁ ଭନ୍ତେ ଦ୍ୱାୱୀସତିୟା ତିକେସୁ ପଠମେ କୁସଲତ୍ତିକେ ସତ୍ତସୁ ମହାୱାରେସୁ ପଠମୋ ପଟିଚ୍ଚମହାୱାରୋ ସିୟା କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜେୟ୍ୟ ହେତୁପଚ୍ଚୟା । ସିୟା କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ଅକୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜେୟ୍ୟ ହେତୁପଚ୍ଚୟା । ସିୟା କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ଅବ୍ୟାକତୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜେୟ୍ୟ ହେତୁପଚ୍ଚୟା । ସିୟା କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ କୁସଲା ଚ ଅବ୍ୟାକତା ଚ ଧମ୍ମା ଉପ୍ପଜ୍ଜେୟ୍ୟୁଂ ହେତୁପଚ୍ଚୟା । ସିୟା କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ଅକୁସଲୋ ଚ ଅବ୍ୟାକତୋ ଚ ଧମ୍ମା ଉପ୍ପଜ୍ଜେୟ୍ୟୁଂ ହେତୁପଚ୍ଚୟା । ସିୟା କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ କୁସଲୋ ଚ ଅକୁସଲୋ ଚ ଧମ୍ମା ଉପ୍ପଜ୍ଜେୟ୍ୟୁଂ ହେତୁପଚ୍ଚୟା । ସିୟା କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ କୁସଲୋ ଚ ଅକୁସଲୋ ଚ ଅବ୍ୟାକତୋ ଚ ଧମ୍ମା ଉପ୍ପଜ୍ଜେୟ୍ୟୁଂ ହେତୁପଚ୍ଚୟା’’ତି ଏୱମାଦିନା ପୁଚ୍ଛାୱାରେନ ଚ । ‘‘କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା । କୁସଲଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଟିଚ୍ଚ ତୟୋ ଖନ୍ଧା, ତୟୋ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ, ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା । କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ଅବ୍ୟାକତୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା । କୁସଲେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଂ ରୂପଂ । କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ କୁସଲୋ ଚ ଅବ୍ୟାକତୋ ଚ ଧମ୍ମା ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା । କୁସଲଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଟିଚ୍ଚ ତୟୋ ଖନ୍ଧା ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପଂ, ତୟୋ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପଂ, ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପ’’ନ୍ତି ଏୱମାଦିନା ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା ୱିସ୍ସଜ୍ଜନାୱାରେନ ଚ । ‘‘ହେତୁୟା ନୱ, ଆରମ୍ମଣେ ତୀଣି, ଅଧିପତିୟା ନୱ, ଅନନ୍ତରେ ସମନନ୍ତରେ ତୀଣି, ସହଜାତେ ନୱ, ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞେ ତୀଣି, ନିସ୍ସୟେ ନୱ, ଉପନିସ୍ସୟେ ତୀଣି, ପୁରେଜାତେ ତୀଣି, ଆସେୱନେ ତୀଣି, କମ୍ମେ ନୱ, ୱିପାକେ ଏକଂ, ଆହାରେ ଝାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟେ ମଗ୍ଗେ ନୱ, ସମ୍ପୟୁତ୍ତେ ତୀଣି, ୱିପ୍ପୟୁତ୍ତେ ଅତ୍ଥିୟା ନୱ, ନତ୍ଥିୟା ୱିଗତେ ତୀଣି, ଅୱିଗତେ ନୱା’’ତି ଏୱମାଦିନା ସଙ୍ଖ୍ୟାୱାରେନ ଚ ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ସିୟା କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜେୟ୍ୟ ହେତୁପଚ୍ଚୟା ।
କୁସଲତିକ ସହଜାତୱାର
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ ଭଗୱତା…ପେ॰… ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧେନ ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ମହାପକରଣେ ଚତୁୱୀସତିୟା ପଟ୍ଠାନେସୁ ପଠମେ ଧମ୍ମାନୁଲୋମତିକପଟ୍ଠାନେ ଦ୍ୱାୱୀସତିୟା ତିକେସୁ ପଠମେ କୁସଲତ୍ତିକେ ସତ୍ତସୁ ମହାୱାରେସୁ ଦୁତିୟୋ ସହଜାତୱାରୋ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ଅନନ୍ତନୟପଟ୍ଠାନେ ମହାପକରଣେ ଚତୁୱୀସତିୟା ପଟ୍ଠାନେସୁ ପଠମେ ଧମ୍ମାନୁଲୋମତିକପଟ୍ଠାନେ ଦ୍ୱାୱୀସତିୟା ତିକେସୁ ପଠମେ କୁସଲତ୍ତିକେ ସତ୍ତସୁ ମହାୱାରେସୁ ଦୁତିୟୋ ସହଜାତାୱାରୋ ‘‘କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ସହଜାତୋ କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା, କୁସଲଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ସହଜାତା ତୟୋ ଖନ୍ଧା, ତୟୋ ଖନ୍ଧେ ସହଜାତୋ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ, ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ସହଜାତା ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା । କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ସହଜାତୋ ଅବ୍ୟାକତୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା, କୁସଲେ ଖନ୍ଧେ ସହଜାତଂ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଂ ରୂପଂ । କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ସହଜାତୋ କୁସଲୋ ଚ ଅବ୍ୟାକତୋ ଚ ଧମ୍ମା ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା, କୁସଲଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ସହଜାତା ତୟୋ ଖନ୍ଧା ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପଂ, ତୟୋ ଖନ୍ଧେ ସହଜାତୋ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପଂ, ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପ’’ନ୍ତି ଏୱମାଦିନା ୱିସ୍ସଜ୍ଜନାୱାରେନ ଚ । ହେତୁୟା ନୱ, ଆରମ୍ମଣେ ତୀଣି, ଅଧିପତିୟା ନୱ, ଅନନ୍ତରେ ସମନନ୍ତରେ ତୀଣୀ’’ତି ଏୱମାଦିନା ସଙ୍ଖ୍ୟାୱାରେନ ଚ ୱାଚନାମଗ୍ଗତୋ ଦ୍ୱୀହି ୱାରେହି ପଟିମଣ୍ଡିତ୍ୱା ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
କୁସଲତିକ ପଚ୍ଚୟୱାର
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ ଭଗୱତା…ପେ॰… ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧେନ ପଟ୍ଠାନମହାପକରଣେ ଚତୁୱୀସତିୟା ପଟ୍ଠାନେସୁ ପଠମେ ଧମ୍ମାନୁଲୋମତିକପଟ୍ଠାନେ ଦ୍ୱାୱୀସତିୟା ତିକେସୁ ପଠମେ କୁସଲତ୍ତିକେ ସତ୍ତସୁ ମହାୱାରେସୁ ତତିୟୋ ପଚ୍ଚୟୱାରୋ କଥଂ ୱିଭଜିତ୍ୱା ୱିତ୍ଥାରେନ ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ସତ୍ତସୁ ପକରଣେସୁ ସତ୍ତମେ ଅନନ୍ତନୟସମନ୍ତପଟ୍ଠାନେ ମହାପକରଣେ ଚତୁୱୀସତିୟା ପଟ୍ଠାନେସୁ ପଠମେ ଧମ୍ମାନୁଲୋମତିକପଟ୍ଠାନେ ବାୱୀସତିୟା ତିକେସୁ ପଠମେ କୁସଲତ୍ତିକେ ସତ୍ତସୁ ମହାୱାରେସୁ ତତିୟୋ ପଚ୍ଚୟୱାରୋ ‘‘ସିୟା କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଚ୍ଚୟା କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜେୟ୍ୟ ହେତୁପଚ୍ଚୟା, ସିୟା କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଚ୍ଚୟା ଅକୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜେୟ୍ୟ ହେତୁପଚ୍ଚୟା, ସିୟା କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଚ୍ଚୟା ଅବ୍ୟାକତୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜେୟ୍ୟ ହେତୁପଚ୍ଚୟା’’ତି ଏୱମାଦିନା ପୁଚ୍ଛାୱାରେନ ଚ । ‘‘କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଚ୍ଚୟା କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା, କୁସଲଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଚ୍ଚୟା ତୟୋ ଖନ୍ଧା, ତୟୋ ଖନ୍ଧେ ପଚ୍ଚୟା ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ, ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଚ୍ଚୟା ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା’’ତି ଏୱମାଦିନା ୱିସ୍ସଜ୍ଜନାୱାରେନ ଚ । ‘‘ହେତୁୟା ସତ୍ତରସ, ଆରମ୍ମଣେ ସତ୍ତ, ଅଧିପତିୟା ସତ୍ତରସ, ଅନନ୍ତରେ ସମନନ୍ତରେ ସତ୍ତ, ସହଜାତେ ସତ୍ତରସ । ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞେ ସତ୍ତା’’ତି ଏୱମାଦିନା ସଙ୍ଖ୍ୟାୱାରେନ ଚ । ପଚ୍ଚୟାନୁଲୋମ ପଚ୍ଚୟ ପଚ୍ଚନିୟ ପଚ୍ଚୟାନୁଲୋମ ପଚ୍ଚନୀୟ ପଚ୍ଚୟ ପଚ୍ଚନୀୟାନୁଲୋମସଙ୍ଖାତେହି ଚତୂହି ନୟେହି ୱିଭଜିତ୍ୱା ଭଗୱତା ଦେସିତୋ ।
କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଚ୍ଚୟା କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା । କୁସଲଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଚ୍ଚୟା ତୟୋ ଖନ୍ଧା, ତୟୋ ଖନ୍ଧେ ପଚ୍ଚୟା ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ, ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଚ୍ଚୟା ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା- ….
ପଞ୍ହାୱାର
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ ଭଗୱତା…ପେ॰… ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧେନ ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ସତ୍ତସୁ ମହାପକରଣେସୁ ସତ୍ତମେ ପଟ୍ଠାନମହାପକରଣେ ଚତୁୱୀସତିୟା ପଟ୍ଠାନେସୁ ପଠମେ ଧମ୍ମାନୁଲୋମତିକପଟ୍ଠାନେ ଦ୍ୱାୱୀସତିୟା ତିକେସୁ ପଠମେ କୁସଲତ୍ତିକେ ସତ୍ତସୁ ମହାୱାରେସୁ ସତ୍ତମୋ ପଞ୍ହାୱାରୋ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ସତ୍ତସୁ ପକରଣେସୁ ସତ୍ତମେ ଅନନ୍ତନୟସମନ୍ତପଟ୍ଠାନେ ମହାପକରଣେ ଚତୁୱୀସତିୟା ପଟ୍ଠାନେସୁ ପଠମେ ଧମ୍ମାନୁଲୋମତିକପଟ୍ଠାନେ ଦ୍ୱାୱୀସତିୟା ତିକେସୁ ପଠମେ କୁସଲତ୍ତିକେ ସତ୍ତସୁ ମହାୱାରେସୁ ସତ୍ତମୋ ପଞ୍ହାୱାରୋ ‘‘ସିୟା କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ କୁସଲସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । ସିୟା କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଅକୁସଲସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । ସିୟା କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଅବ୍ୟାକତସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ପୁଚ୍ଛାୱାରେନ ଚ । ‘‘କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ କୁସଲସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, କୁସଲା ହେତୂ ସମ୍ପୟୁତ୍ତକାନଂ ଖନ୍ଧାନଂ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଅବ୍ୟାକତସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, କୁସଲା ହେତୂ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନାନଂ ରୂପାନଂ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ୱିସ୍ସଜ୍ଜନାୱାରେନ ଚ ‘‘ହେତୁୟା ସତ୍ତ, ଆରମ୍ମଣେ ନୱ, ଅଧିପତିୟା ଦସ, ଅନନ୍ତରେ ସମନନ୍ତରେ ସତ୍ତ, ସହଜାତେ ନୱ, ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞେ ତୀଣି, ନିସ୍ସୟେ ତେରସ, ଉପନିସ୍ସୟେ ନୱ, ପୁରେଜାତେ ପଚ୍ଛାଜାତେ ଆସେୱନେ ତୀଣି, କମ୍ମେ ସତ୍ତ, ୱିପାକେ ଏକଂ । ଆହାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟେ ଝାନେ ମଗ୍ଗେ ସତ୍ତ, ସମ୍ପୟୁତ୍ତେ ତୀଣି, ୱିପ୍ପୟୁତ୍ତେ ପଞ୍ଚ, ଅତ୍ଥିୟା ତେରସ, ନତ୍ଥିୟା ୱିଗତେ ସତ୍ତ, ଅୱିଗତେ ତେରସା’’ତି ଏୱମାଦିନା ସଙ୍ଖ୍ୟାୱାରେନ ଚ ପଚ୍ଚୟାନୁଲୋମପଚ୍ଚୟପଚ୍ଚନୀୟପଚ୍ଚୟାନୁଲୋମପଚ୍ଚନୀୟପଚ୍ଚୟପଚ୍ଚନୀୟାନୁଲୋମସଙ୍ଖାତେହି ଚତୂହି ନୟେହି ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ କୁସଲସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, କୁସଲା ହେତୂ ସମ୍ପୟୁତ୍ତକାନଂ ଖନ୍ଧାନଂ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଅବ୍ୟାକତସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, କୁସଲା ହେତୂ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନାନଂ ରୂପାନଂ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ କୁସଲସ୍ସ ଚ ଅବ୍ୟାକତସ୍ସ ଚ ଧମ୍ମସ୍ସ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, କୁସଲା ହେତୂ ସମ୍ପୟୁତ୍ତକାନଂ ଖନ୍ଧାନଂ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନାନଞ୍ଚ ରୂପାନଂ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ ….
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନାୱାର
ହେତୁପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ ଭଗୱତା…ପେ॰… ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧେନ ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ସତ୍ତସୁ ପକରଣେସୁ ସତ୍ତମେ ପଟ୍ଠାନମହାପକରଣେ ଚତୁୱୀସତିୟା ପଟ୍ଠାନେସୁ ପଠମେ ଧମ୍ମାନୁଲୋମତିକପଟ୍ଠାନେ ଦ୍ୱାୱୀସତିୟା ତିକେସୁ ପଠମେ କୁସଲତ୍ତିକେ ସତ୍ତସୁ ମହାୱାରେସୁ ସତ୍ତମେ ପଞ୍ହାୱାରେ ପୁଚ୍ଛାୱିସ୍ସଜ୍ଜନାସଙ୍ଖ୍ୟାୱାରସଙ୍ଖାତେସୁ ତୀସୁ ୱାରେସୁ ୱିସ୍ସଜ୍ଜନାୱାରେ ହେତୁପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ସତ୍ତସୁ ପକରଣେସୁ ସତ୍ତମେ ଅନନ୍ତନୟସମନ୍ତପଟ୍ଠାନେ ମହାପକରଣେ ଚତୁୱୀସତିୟା ପଟ୍ଠାନେସୁ ପଠମେ ଧମ୍ମାନୁଲୋମତିକପଟ୍ଠାନେ ଦ୍ୱାୱୀସତିୟା ତିକେସୁ ପଠମେ କୁସଲତ୍ତିକେ ସତ୍ତସୁ ମହାୱାରେସୁ ସତ୍ତମେ ପଞ୍ହାୱାରେ ପଚ୍ଚୟାନୁଲୋମପଚ୍ଚୟପଚ୍ଚନୀୟ ପଚ୍ଚୟାନୁଲୋମ ପଚ୍ଚନୀୟପଚ୍ଚୟ ପଚ୍ଚୟନୀୟାନୁଲୋମସଙ୍ଖାତେସୁ ଚତୂସୁ ନୟେସୁ ପଠମେ ପଚ୍ଚୟାନୁଲୋମନୟେ ପୁଚ୍ଛାୱାରୱିସ୍ସଜ୍ଜନାୱାରସଙ୍ଖ୍ୟାୱାରସଙ୍ଖାତେସୁ ତୀସୁପି ୱାରେସୁ ଦୁତିୟେ ୱିସ୍ସଜ୍ଜନାୱାରେ ହେତୁପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ ‘‘କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ କୁସଲସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, କୁସଲା ହେତୂ ସମ୍ପୟୁତ୍ତକାନଂ ଖନ୍ଧାନଂ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଅବ୍ୟାକତସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । କୁସଲା ହେତୂ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନାନଂ ରୂପାନଂ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ କୁସଲସ୍ସ ଚ ଅବ୍ୟାକତସ୍ସ ଚ ଧମ୍ମସ୍ସ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, କୁସଲା ହେତୂ ସମ୍ପୟୁତ୍ତକାନଂ ଖନ୍ଧାନଂ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନାନଞ୍ଚ ରୂପାନଂ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
… ‘‘କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ କୁସଲସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, କୁସଲା ହେତୂ ସମ୍ପୟତ୍ତକାନଂ ଖନ୍ଧାନଂ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଅବ୍ୟାକତସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, କୁସଲା ହେତୂ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଂ ରୂପାନଂ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ କୁସଲସ୍ସ ଚ ଅବ୍ୟାକତସ୍ସ ଚ ଧମ୍ମସ୍ସ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, କୁସଲା ହେତୂ ସମ୍ପୟୁତ୍ତକାନଂ ଖନ୍ଧାନଂ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନାନଞ୍ଚ ରୂପାନଂ ହେତୁପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ’’ ।
ଆରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ…ପେ॰… ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧେନ ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ସତ୍ତସୁ ପକରଣେସୁ ସତ୍ତମେ ପଟ୍ଠାନମହାପକରଣେ ଚତୁୱୀସତିୟା ପଟ୍ଠାନେସୁ ପଠମେ ଧମ୍ମାନୁଲୋମତିକପଟ୍ଠାନେ ଦ୍ୱାୱୀସତିୟା ତିକେସୁ ପଠମେ କୁସଲତ୍ତିକେ ସତ୍ତସୁ ମହାୱାରେସୁ ସତ୍ତମେ ପଞ୍ହାୱାରେ ଚତୂସୁ ନୟେସୁ ପଠମେ ପଚ୍ଚୟାନୁଲୋମନୟେ ପୁଚ୍ଛାୱିସ୍ସଜ୍ଜନାସଙ୍ଖ୍ୟାୱାରସଙ୍ଖାତେସୁ ତୀସୁ ୱାରେସୁ ଦୁତିୟେ ୱିସ୍ସଜ୍ଜନାୱାରେ ହେତୁପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗାଦୀସୁ ଚତୁୱୀସତିୟା ୱିଭଙ୍ଗେସୁ ଦୁତିୟୋ ଆରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ସତ୍ତସୁ ପକରଣେସୁ ସତ୍ତମେ ଅନନ୍ତନୟସମନ୍ତପଟ୍ଠାନେ ମହାପକରଣେ ଚତୁୱୀସତିୟା ପଟ୍ଠାନେସୁ ପଠମେ ଧମ୍ମାନୁଲୋମତିକପଟ୍ଠାନେ ଦ୍ୱାୱୀସତିୟା ତିକେସୁ ପଠମେ କୁସଲତ୍ତିକେ ସତ୍ତସୁ ମହାୱାରେସୁ ସତ୍ତମେ ପଞ୍ହାୱାରେ ଚତୂସୁ ନୟେସୁ ପଠମେ ପଚ୍ଚୟାନୁଲୋମନୟେ ତୀସୁ ଚ ୱାରେସୁ ଦୁତିୟେ ୱିଭଙ୍ଗୱାରେ ହେତୁପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗାଦୀସୁ ଚତୁୱୀସତିୟା ୱିଭଙ୍ଗେସୁ ଦୁତିୟୋ ଆରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ ‘‘କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ କୁସଲସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ଆରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, ଦାନଂ ଦତ୍ୱା ସୀଲଂ ସମାଦିୟିତ୍ୱା ଉପୋସଥକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ତଂ ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖତି, ପୁବ୍ବେ ସୁଚିଣ୍ଣାନି ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖତି, ଝାନା ୱୁଟ୍ଠହିତ୍ୱା ଝାନଂ ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖତି, ସେକ୍ଖା ଗୋତ୍ରଭୁଂ ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖନ୍ତି, ୱୋଦାନଂ ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖନ୍ତି, ସେକ୍ଖା ମଗ୍ଗା ୱୁଟ୍ଠହିତ୍ୱା ମଗ୍ଗଂ ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖନ୍ତି, ସେକ୍ଖା ୱା ପୁଥୁଜ୍ଜନା ୱା କୁସଲଂ ଅନିଚ୍ଚତୋ ଦୁକ୍ଖତୋ ଅନତ୍ତତୋ ୱିପସ୍ସନ୍ତି, ଚେତୋପରିୟଞାଣେନ କୁସଲଚିତ୍ତସମଙ୍ଗିସ୍ସ ଚିତ୍ତଂ ଜାନନ୍ତି, ଆକାସାନଞ୍ଚାୟତନକୁସଲଂ ୱିଞ୍ଞାଣଞ୍ଚାୟତନକୁସଲସ୍ସ ଆରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । ଆକିଞ୍ଚଞ୍ଞାୟତନକୁସଲଂ ନେୱସଞ୍ଞାନାସଞ୍ଞାୟତନକୁସଲସ୍ସ ଆରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । କୁସଲା ଖନ୍ଧା ଇଦ୍ଧିୱିଧଞାଣସ୍ସ, ଚେତୋପରିୟଞାଣସ୍ସ, ପୁବ୍ବେନିୱାସାନୁସ୍ସତିଞାଣସ୍ସ, ୟଥାକମ୍ମୁପଗଞାଣସ୍ସ, ଅନାଗତଂସଞାଣସ୍ସ ଆରମ୍ମଣପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ଅଧିପତିପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଆୱୁସୋ ସତ୍ତସୁ ପକରଣେସୁ ସତ୍ତମେ ପଟ୍ଠାନମହାପକରଣେ ଚତୁୱୀସତିୟା ପଟ୍ଠାନେସୁ ପଠମେ ଧମ୍ମାନୁଲୋମତିକପଟ୍ଠାନେସୁ ବାୱୀସତିୟା ତିକେସୁ ପଠମେ କୁସଲତ୍ତିକେ ସତ୍ତସୁ ମହାୱାରେସୁ ସତ୍ତମେ ପଞ୍ହାୱାରେ ଚତୂସୁ ନୟେସୁ ପଠମେ ପଚ୍ଚୟାନୁଲୋମନୟେ ପୁଚ୍ଛାୱିସ୍ସଜ୍ଜନାସଙ୍ଖ୍ୟାସଙ୍ଖାତେସୁ ତୀସୁ ୱାରେସୁ ଦୁତିୟେ ୱିସ୍ସଜ୍ଜନାସଙ୍ଖାତେ ୱିଭଙ୍ଗୱାରେ ହେତୁପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗାଦୀସୁ ଚତୁୱୀସତିୟା ୱିଭଙ୍ଗେସୁ ତତିୟୋ ଅଧିପତିପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ ସତ୍ତସୁ ପକରଣେସୁ ସତ୍ତମେ ଅନନ୍ତନୟସମନ୍ତପଟ୍ଠାନେ ମହାପକରଣେ ଚତୁୱୀସତିୟା ପଟ୍ଠାନେସୁ ପଠମେ ଧମ୍ମାନୁଲୋମତିକପଟ୍ଠାନେ ବାୱୀସତିୟା ତିକେସୁ ପଠମେ କୁସଲତ୍ତିକେ ସତ୍ତସୁ ମହାୱାରେସୁ ସତ୍ତମେ ପଞ୍ହାୱାରେ ଚତୂସୁ ନୟେସୁ ପଠମେ ପଚ୍ଚୟାନୁଲୋମନୟେ ପୁଚ୍ଛାୱିସ୍ସଜ୍ଜନାସଙ୍ଖ୍ୟାସଙ୍ଖାତେସୁ ତୀସୁ ୱାରେସୁ ଦୁତିୟେ ୱିସ୍ସଜ୍ଜନାସଙ୍ଖାତେ ୱିଭଙ୍ଗୱାରେ ହେତୁପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗାଦୀସୁ ଚତୁୱୀସତିୟା ୱିଭଙ୍ଗେସୁ ତତିୟୋ ଅଧିପତିପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ ‘‘କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ କୁସଲସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ଅଧିପତିପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । ଆରମ୍ମଣାଧିପତି, ସହଜାତାଧିପତି । ଆରମ୍ମଣାଧିପତି–ଦାନଂ ଦତ୍ୱା ସୀଲଂ ସମାଦିୟିତ୍ୱା ଉପୋସଥକମ୍ମଂ କତ୍ୱା ତଂ ଗରୁଂ କତ୍ୱା ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖତି । ପୁବ୍ବେ ସୁଚିଣ୍ଣାନି ଗରୁଂ କତ୍ୱା ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖତି, ଝାନା ୱୁଟ୍ଠହିତ୍ୱା ଝାନଂ ଗରୁଂ କତ୍ୱା ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖତି, ସେକ୍ଖା ଗୋତ୍ରଭୁଂ ଗରୁଂ କତ୍ୱା ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖନ୍ତି, ୱୋଦାନଂ ଗରୁଂ କତ୍ୱା ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖନ୍ତି, ସେକ୍ଖା ମଗ୍ଗା ୱୁଟ୍ଠହିତ୍ୱା ମଗ୍ଗଂ ଗରୁଂ କତ୍ୱା ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖନ୍ତି । ସହଜାତାଧିପତି–କୁସଲାଧିପତି ସମ୍ପୟୁତ୍ତକାନଂ ଖନ୍ଧାନଂ ଅଧିପତିପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ଅନନ୍ତରପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ ଭଗୱତା…ପେ॰… ଚତୁତ୍ଥୋ ଅନନ୍ତରପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ଚତୁତ୍ଥୋ ଅନନ୍ତରପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ ‘‘କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ କୁସଲସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ଅନନ୍ତରପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, ପୁରିମା ପୁରିମା କୁସଲା ଖନ୍ଧା ପଚ୍ଛିମାନଂ ପଚ୍ଛିମାନଂ କୁସଲାନଂ ଖନ୍ଧାନଂ ଅନନ୍ତରପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । ଅନୁଲୋମଂ ଗୋତ୍ରଭୁସ୍ସ, ଅନୁଲୋମଂ ୱୋଦାନସ୍ସ, ଗୋତ୍ରଭୁ ମଗ୍ଗସ୍ସ, ୱୋଦାନଂ ମଗ୍ଗସ୍ସ ଅନନ୍ତରପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ସହଜାତପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ…ପେ॰… ଛଟ୍ଠୋ ସହଜାତପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ଛଟ୍ଠୋ ସହଜାତପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ ‘‘କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ କୁସଲସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ସହଜାତପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, କୁସଲୋ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ ତିଣ୍ଣନ୍ନଂ ଖନ୍ଧାନଂ ସହଜାତପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, ତୟୋ ଖନ୍ଧା ଏକସ୍ସ ଖନ୍ଧସ୍ସ ସହଜାତପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, ଦ୍ୱେ ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ଖନ୍ଧାନଂ ସହଜାତପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଅବ୍ୟାକତସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ସହଜାତପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, କୁସଲା ଖନ୍ଧା ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନାନଂ ରୂପାନଂ ସହଜାତପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ଉପନିସ୍ସୟପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ ଭଗୱତା…ପେ॰… ନୱମୋ ଉପନିସ୍ସୟପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ନୱମୋ ଉପନିସ୍ସୟପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ ‘‘କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ କୁସଲସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ଉପନିସ୍ସୟପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । ଆରମ୍ମଣୂପନିସ୍ସୟୋ, ଅନନ୍ତରୂପନିସ୍ସୟୋ, ପକତୂପନିସ୍ସୟୋ । ଆରମ୍ମଣୂପନିସ୍ସୟୋ–ଦାନଂ ଦତ୍ୱା ସୀଲଂ ସମାଦିୟିତ୍ୱା ଉପୋସଥକମ୍ମଂ କତ୍ୱା କଂ ଗରୁଂ କତ୍ୱା ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖତି…ପେ॰…
ପକତୂପନିସ୍ସୟୋ – ସଦ୍ଧଂ ଉପନିସ୍ସାୟ ଦାନଂ ଦେତି ସୀଲଂ ସମାଦିୟତି ଉପୋସଥକମ୍ମଂ କରୋତି, ଝାନଂ ଉପ୍ପାଦେତି, ୱିପସ୍ସନଂ ଉପ୍ପାଦେତି, ମଗ୍ଗଂ ଉପ୍ପାଦେତି, ଅଭିଞ୍ଞଂ ଉପ୍ପାଦେତି, ସମାପତ୍ତିଂ ଉପ୍ପାଦେତୀ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ପୁରେଜାତପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ…ପେ॰… ଦସମୋ ପୁରେଜାତପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ଦସମୋ ପୁରେଜାତପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ ‘‘ଅବ୍ୟାକତୋ ଧମ୍ମୋ ଅବ୍ୟାକତସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ପୁରେଜାତପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । ଆରମ୍ମଣପୁରେଜାତଂ, ୱତ୍ଥୁପୁରେଜାତଂ । ଆରମ୍ମଣପୁରେଜାତଂ–ଅରହା ଚକ୍ଖୁଂ ଅନିଚ୍ଚତୋ ଦୁକ୍ଖତୋ ଅନତ୍ତତୋ ୱିପସ୍ସତି । ଘାନଂ, ଜିୱ୍ହଂ, କାୟଂ, ରୂପେ, ସଦ୍ଦେ, ଗନ୍ଧେ, ରସେ, ଫୋଟ୍ଠବ୍ବେ, ୱତ୍ଥୁଂ ଅନିଚ୍ଚତୋ ଦୁକ୍ଖତୋ ଅନତ୍ତତୋ ୱିପସ୍ସତି । ଦିବ୍ବେନ ଚକ୍ଖୁନା ରୂପଂ ପସ୍ସତି, ଦିବ୍ବାୟ ସୋତଧାତୁୟା ସଦ୍ଦଂ ସୁଣାତି, ରୂପାୟତନଂ ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣସ୍ସ, ସଦ୍ଦାୟତନଂ ସୋତୱିଞ୍ଞାଣସ୍ସ, ଗନ୍ଧାୟତନଂ ଘାନୱିଞ୍ଞାଣସ୍ସ, ରସାୟତନଂ ଜିୱ୍ହାୱିଞ୍ଞାଣସ୍ସ, ଫୋଟ୍ଠବ୍ବାୟତନଂ କାୟୱିଞ୍ଞାଣସ୍ସ ପୁରେଜାତପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । ୱତ୍ଥୁପୁରେଜାତଂ–ଚକ୍ଖାୟତନଂ ଚକ୍ଖୁୱିଞ୍ଞାଣସ୍ସ, ସୋତାୟତନଂ ସୋତୱିଞ୍ଞାଣସ୍ସ, ଘାନାୟତନଂ ଘାନୱିଞ୍ଞାଣସ୍ସ, ଜିୱ୍ହାୟତନଂ ଜିୱ୍ହାୱିଞ୍ଞାଣସ୍ସ, କାୟାୟତନଂ କାୟୱିଞ୍ଞାଣସ୍ସ, ୱତ୍ଥୁ ୱିପାକାବ୍ୟାକତାନଂ କ୍ରିୟାବ୍ୟାକତାନଂ ଖନ୍ଧାନଂ ପୁରେଜାତପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
କମ୍ମପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ ଭଗୱତା…ପେ॰… ତେରସମୋ କମ୍ମପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ତେରସମୋ କମ୍ମପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ ‘‘କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ କୁସଲସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ କମ୍ମପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, କୁସଲା ଚେତନା ସମ୍ପୟୁତ୍ତକାନଂ ଖନ୍ଧାନଂ କମ୍ମପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଅବ୍ୟାକତସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ କମ୍ମପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । ସହଜାତା, ନାନାକ୍ଖଣିକା । ସହଜାତା–କୁସଲା ଚେତନା ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନାନଂ ରୂପାନଂ କମ୍ମପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । ନାନାକ୍ଖଣିକା–କୁସଲା ଚେତନା ୱିପାକାନଂ ଖନ୍ଧାନଂ କଟତ୍ତା ଚ ରୂପାନଂ କମ୍ମପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ କୁସଲସ୍ସ ଚ ଅବ୍ୟାକତସ୍ସ ଚ ଧମ୍ମସ୍ସ କମ୍ମପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । କୁସଲା ଚେତନା ସମ୍ପୟୁତ୍ତକାନଂ ଖନ୍ଧାନଂ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନାନଞ୍ଚ ରୂପାନଂ କମ୍ମପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ଆହାରପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ…ପେ॰… ପନ୍ନରସମୋ ଆହାରପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ପନ୍ନରସମୋ ଆହାରପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ ‘‘କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ କୁସଲସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ଆହାରପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । କୁସଲା ଆହାରା ସମ୍ପୟୁତ୍ତକାନଂ ଖନ୍ଧାନଂ ଆହାରପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଅବ୍ୟାକତସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ଆହାରପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । କୁସଲା ଆହାରା ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନାନଂ ରୂପାନଂ ଆହାରପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ଇନ୍ଦ୍ରିୟପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗ
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ ଭଗୱତା…ପେ॰… ସୋଳସମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରେନ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ସୋଳସମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟପଚ୍ଚୟୱିଭଙ୍ଗୋ ‘‘କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ କୁସଲସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ଇନ୍ଦ୍ରିୟପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, କୁସଲୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟା ସମ୍ପୟୁତ୍ତକାନଂ ଖନ୍ଧାନଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ । କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଅବ୍ୟାକତସ୍ସ ଧମ୍ମସ୍ସ ଇନ୍ଦ୍ରିୟପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ, କୁସଲା ଇନ୍ଦ୍ରିୟା ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନାନଂ ରୂପାନଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟପଚ୍ଚୟେନ ପଚ୍ଚୟୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ସଙ୍ଖ୍ୟାୱାର
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ…ପେ॰… ପୁଚ୍ଛାୱିସ୍ସଜ୍ଜନାସଙ୍ଖ୍ୟାୱାରସଙ୍ଖାତେସୁ ତୀସୁ ୱାରେସୁ ତତିୟୋ ସଙ୍ଖ୍ୟାୱାରୋ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ତତିୟୋ ସଙ୍ଖ୍ୟାୱାରୋ ‘‘ହେତୁୟା ସତ୍ତ, ଆରମ୍ମଣେ ନୱ, ଅଧିପତିୟା ଦସ, ଅନନ୍ତର ସମନନ୍ତରେ ସତ୍ତ, ସହଜାତେ ନୱ, ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞେ ତୀଣି, ନିସ୍ସୟେ ତେରସ, ଉପନିସ୍ସୟେ ନୱ, ପୁରେଜାତେ ପଚ୍ଛାଜାତେ ଆସେୱନେ ତୀଣି, କମ୍ମେ ସତ୍ତ, ୱିପାକେ ଏକଂ, ଆହାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟେ ଝାନେ ମଗ୍ଗେ ସତ୍ତ, ସମ୍ପୟୁତ୍ତେ ତୀଣି, ୱିପ୍ପୟୁତ୍ତେ ପଞ୍ଚ, ଅତ୍ଥିୟା ତେରସ, ନତ୍ଥିୟା ୱିଗତେ ସତ୍ତ, ଅୱିଗତେ ତେରସା’’ତି ଏୱମାଦିନା ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତୋ ।
ହେତୁ ସହଜାତ ନିସ୍ସୟ ଅତ୍ଥି ଅୱିଗତନ୍ତି ସତ୍ତ, ହେତୁ ସହଜାତ ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞ ନିସ୍ସୟ ଅତ୍ଥି ଅୱିଗତନ୍ତି ତୀଣି, ହେତୁ ସହଜାତ ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞ ନିସ୍ସୟ ସମ୍ପୟୁତ୍ତ ଅତ୍ଥି ଅୱିଗତନ୍ତି ତୀଣି …
ୱେଦନାତିକ ପଟିଚ୍ଚୱାର
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ ଭଗୱତା…ପେ॰… ପଠମଂ କୁସଲତ୍ତିକଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ତଦନନ୍ତରଂ ଅୱସେସା ୱେଦନାତ୍ତିକାଦୟୋ ଏକୱୀସତିତିକା କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ପଠମଂ କୁସଲତ୍ତିକଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ତଦନନ୍ତରଂ ଅୱସେସା ୱେଦନାତ୍ତିକାଦୟୋ ଏକୱୀସତିତିକା ‘‘ସୁଖାୟ ୱେଦନାୟ ସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ସୁଖାୟ ୱେଦନାୟ ସମ୍ପୟୁତ୍ତୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା । ସୁଖାୟ ୱେଦନାୟ ସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଟିଚ୍ଚ ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା, ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ, ପଟିସନ୍ଧିକ୍ଖଣେ ସୁଖାୟ ୱେଦନାୟ ସମ୍ପୟୁତ୍ତଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଟିଚ୍ଚ ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା, ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଚ । ୱିପାକଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ୱିପାକୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା । ୱିପାକଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଟିଚ୍ଚ ତୟୋ ଖନ୍ଧା, ତୟୋ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ, ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା, ପଟିସନ୍ଧିକ୍ଖଣେ ୱିପାକଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଟିଚ୍ଚ ତୟୋ ଖନ୍ଧା, ତୟୋ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ, ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା । ୱିପାକଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ନେୱୱିପାକନୱିପାକଧମ୍ମଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା, ୱିପାକେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନରୂପଂ, ପଟିସନ୍ଧିକ୍ଖଣେ ୱିପାକେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ କଟତ୍ତାରୂପଂ, ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ୱତ୍ଥୂ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଚ ଏକେକସ୍ମିଂ ତିକେ ସତ୍ତହି ସତ୍ତହି ମହାୱାରେହି ଏକେକସ୍ମିଞ୍ଚ ମହାୱାରେ ଚତୂହି ଚତୂହି ନୟେହି ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତା ।
ଦୁକପଟ୍ଠାନ
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ…ପେ॰… ତିକପଟ୍ଠାନାଦୀସୁ ଛସୁ ଅନ୍ତୋଗଧପଟ୍ଠାନାଦୀସୁ ପଠମଂ ତିକପଟ୍ଠାନଂ ଦେସେତ୍ୱା ତଦନନ୍ତରଂ ଦୁକପଟ୍ଠାନଂ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ତିକପଟ୍ଠାନାଦୀସୁ ଛସୁ ଅନ୍ତୋଗଧପଟ୍ଠାନାଦୀସୁ ପଠମଂ ତିକପଟ୍ଠାନଂ ୱିଭଜିତ୍ୱା ତଦନନ୍ତରଂ ଦୁକପଟ୍ଠାନଂ ‘‘ହେତୁଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ହେତୁ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା, ଅଲୋଭଂ ପଟିଚ୍ଚ ଅଦୋସୋ ଅମୋହୋ, ଅଦୋସଂ ପଟିଚ୍ଚ ଅଲୋଭୋ ଅମୋହୋ, ଅମୋହଂ ପଟିଚ୍ଚ ଅଲୋଭୋ ଅଦୋସୋ । ଲୋଭଂ ପଟିଚ୍ଚ ମୋହୋ, ମୋହଂ ପଟିଚ୍ଚ ଲୋଭୋ, ଦୋସଂ ପଟିଚ୍ଚ ମୋହୋ, ମୋହଂ ପଟିଚ୍ଚ ଦୋସୋ’’ତି ଏୱମାଦିନା ଚ । ସରଣଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ସରଣୋ ଦମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା, ସରଣଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଟିଚ୍ଚ ତୟୋ ଖନ୍ଧା, ତୟୋ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ, ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା । ସରଣଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ଅରଣୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା, ସରଣୋ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଂ ରୂପଂ । ସରଣଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ସରଣୋ ଚ ଅରଣୋ ଚ ଧମ୍ମା ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା । ସରଣଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଟିଚ୍ଚ ତୟୋ ଖନ୍ଧା ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପଂ, ତୟୋ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପଂ, ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପ’’ନ୍ତି ଏୱମାଦିନା ଚ । ଏକେକସ୍ମିଂ ଦୁକେ ସତ୍ତହି ସତ୍ତହି ମହାୱାରେହି ଏକେକସ୍ମିଞ୍ଚ ମହାୱାରେ ଚତୂହି ଚତୂହି ନୟେହି ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ସରଣଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ସରଣୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା, ସରଣଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଟିଚ୍ଚ ତୟୋ ଖନ୍ଧା, ତୟୋ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ, ଦ୍ୱେ
ଦୁକତିକପଟ୍ଠାନ ଦୁକଦୁକପଟ୍ଠାନ
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ…ପେ॰… ତିକପଟ୍ଠାନାଦୀସୁ ଛସୁ ଅନ୍ତୋଗଧପଟ୍ଠାନେସୁ ପଠମଂ ତିକପଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ଦୁତିୟଂ ଦୁକପଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ୱିଭଜିତ୍ୱା ତଦୱସେସାନି ଦୁକତିକପଟ୍ଠାନାଦୀନି ଚତ୍ତାରୋ ପଟ୍ଠାନାନି କଥଂ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତାନି ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ତିକପଟ୍ଠାନାଦୀସୁ ଛସୁ ଅନ୍ତୋଗଧପଟ୍ଠାନେସୁ ପଠମଂ ତିକପଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ଦୁତିୟଂ ଦୁକପଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ୱିଭଜିତ୍ୱା ତଦୱସେସା ଦୁକତିକପଟ୍ଠାନାଦୟୋ ‘‘ହେତୁଂ କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ହେତୁ କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା । ହେତୁଂ କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ନହେତୁ କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା । ହେତୁଂ କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ହେତୁ କୁସଲୋ ଚ ନହେତୁ କୁସଲୋ ଚ ଧମ୍ମା ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା, ନହେତୁଂ କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ନହେତୁ କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା, ନହେତୁଂ କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ହେତୁ କୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା, ନହେତୁଂ କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ହେତୁ କୁସଲୋ ଚ ନହେତୁ କୁସଲୋ ଚ ଧମ୍ମା ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା’’ତି ଏୱମାଦିନା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତାନି ।
ଧମ୍ମପଚ୍ଚନୀୟପଟ୍ଠାନ
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ ଭଗୱତା…ପେ॰… ପଠମଂ ଧମ୍ମାନୁଲୋମପଟ୍ଠାନଂ ୱିଭଜିତ୍ୱା ତଦନନ୍ତରଂ ଦୁତିୟଂ ଧମ୍ମପଚ୍ଚନୀୟପଟ୍ଠାନଂ କଥଂ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ପଠମଂ ଧମ୍ମାନୁଲୋମପଟ୍ଠାନଂ ୱିଭଜିତ୍ୱା ତଦନନ୍ତରଂ ଦୁତିୟଂ ଧମ୍ମପଚ୍ଚନୀୟପଟ୍ଠାନଂ ‘‘ନକୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ନକୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା । ଅକୁସଲାବ୍ୟାକତଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଟିଚ୍ଚ ଅକୁସଲାବ୍ୟାକତା ତୟୋ ଖନ୍ଧା ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପଂ । ତୟୋ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପଂ । ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପଂ । ନକୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ନଅକୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁ ପଚ୍ଚୟା । ୱିପାକାବ୍ୟାକତଂ କିରିୟାବ୍ୟାକତଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଟିଚ୍ଚ ତୟୋ ଖନ୍ଧା ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପଂ । ତୟୋ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପଂ । ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପଂ । ପଟିସନ୍ଧିକ୍ଖଣେ…ପେ॰… ନକୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ନଅବ୍ୟାକତୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା । ଅକୁସଲଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଟିଚ୍ଚ ତୟୋ ଖନ୍ଧା, ତୟୋ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ, ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା’’ତି ଏୱମାଦିନା ତିକପଟ୍ଠାନାଦୀହି ଛହି ଅନ୍ତୋଗଧପଟ୍ଠାନେହି ଏକେକସ୍ମିଞ୍ଚ ତିକପଟ୍ଠାନେ ଦୁକପଟ୍ଠାନେ ଦୁକତିକପଟ୍ଠାନେ ତିକଦୁକପଟ୍ଠାନେ ତିକତିକପଟ୍ଠାନେ ଦୁକଦୁକପଟ୍ଠାନେ ସତ୍ତହି ସତ୍ତହି ମହାୱାରେହି ଏକେକସ୍ମିଞ୍ଚ ମହାୱାରେ ଚତୂହି ଚତୂହି ନୟେହି ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ଧମ୍ମାନୁଲୋମପଚ୍ଚନୀୟପଟ୍ଠାନ
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ ଭଗୱତା…ପେ॰… ତତିୟଂ ଧମ୍ମାନୁଲୋମପଚ୍ଚନୀୟପଟ୍ଠାନଂ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ…ପେ॰… ତତିୟଂ ଧମ୍ମାନୁଲୋମପଚ୍ଚନୀୟପଟ୍ଠାନଂ ‘‘କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ନକୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା । କୁସଲେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନରୂପଂ । କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ନଅକୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା । କୁସଲଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଟିଚ୍ଚ ତୟୋ ଖନ୍ଧା ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପଂ । ତୟୋ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପଂ । ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପଂ । କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ନଅବ୍ୟାକତୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା । କୁସଲଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଟିଚ୍ଚ ତୟୋ ଖନ୍ଧା, ତୟୋ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ, ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା । କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ନଅକୁସଲୋ ଚ ନଅବ୍ୟାକତୋ ଚ ଧମ୍ମା ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା । କୁସଲଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଟିଚ୍ଚ ତୟୋ ଖନ୍ଧା…ପେ॰… ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା । କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ନକୁସଲୋ ଚ ନଅକୁସଲୋ ଚ ଧମ୍ମା ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା । କୁସଲେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନରୂପ’’ନ୍ତି ଏୱମାଦିନା ଭନ୍ତେ ତିକପଟ୍ଠାନାଦୀହି ଛହି ଅନ୍ତୋଗଧପଟ୍ଠାନେହି ଏକେକସ୍ମିଞ୍ଚ ତିକପଟ୍ଠାନେ ଦୁକପଟ୍ଠାନେ ତିକଦୁକପଟ୍ଠାନେ ଦୁକତିକପଟ୍ଠାନେ ତିକତିକପଟ୍ଠାନେ ଦୁକଦୁକପଟ୍ଠାନେ ସତ୍ତହି ସତ୍ତହି ମହାୱାରେହି ଏକେକସ୍ମିଞ୍ଚ ମହାୱାରେ ଚତୂହି ଚତୂହି ନୟେହି ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ଧମ୍ମପଚ୍ଚନୀୟାନୁଲୋମପଟ୍ଠାନ
ପୁଚ୍ଛା – ତେନାୱୁସୋ ଭଗୱତା…ପେ॰… ଧମ୍ମାନୁଲୋମାଦୀସୁ ପଧାନଭୂତେସୁ ଚତୂସୁ ପଟ୍ଠାନେସୁ ଚତୁତ୍ଥଂ ପରିୟୋସାନଭୂତଂ ଧମ୍ମପଚ୍ଚନୀୟାନୁଲୋମପଟ୍ଠାନଂ କଥଂ ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।
ୱିସ୍ସଜ୍ଜନା – ଅଭିଧମ୍ମପିଟକେ ଭନ୍ତେ…ପେ॰… ଧମ୍ମାନୁଲୋମପଟ୍ଠାନାଦୀସୁ ଚତୂସୁ ପଧାନଭୂତେସୁ ମହାପଟ୍ଠାନେସୁ ଚତୁତ୍ଥଂ ପରିୟୋସାନଭୂତଂ ଧମ୍ମପଚ୍ଚନୀୟାନୁଲୋମପଟ୍ଠାନଂ ‘‘ନକୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ଅକୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା, ଅକୁସଲଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଟିଚ୍ଚ ତୟୋ ଖନ୍ଧା, ତୟୋ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ, ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା । ନକୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ନଅକୁସଲୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା । ଅକୁସଲେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନରୂପଂ, ୱିପାକାବ୍ୟାକତଂ କ୍ରିୟାବ୍ୟାକତଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଟିଚ୍ଚ ତୟୋ ଖନ୍ଧା ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପଂ…ପେ॰… ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା ଚିତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ରୂପଂ । ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ୱତ୍ଥୁ, ୱତ୍ଥୁଂ ପଟିଚ୍ଚ ଖନ୍ଧା । ନକୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଚ ନଅବ୍ୟାକତୋ ଧମ୍ମୋ ଉପ୍ପଜ୍ଜତି ହେତୁପଚ୍ଚୟା, ଅକୁସଲଂ ଏକଂ ଖନ୍ଧଂ ପଟିଚ୍ଚ ତୟୋ ଖନ୍ଧା, ତୟୋ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଏକୋ ଖନ୍ଧୋ, ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧେ ପଟିଚ୍ଚ ଦ୍ୱେ ଖନ୍ଧା’’ତି ଏୱମାଦିନା ତିକପଟ୍ଠାନାଦୀହି ଚାତି ଅନ୍ତୋଗଧପଭେଦପଟ୍ଠାନେହି ଏକେକସ୍ମିଞ୍ଚ ତିକପଟ୍ଠାନେ ଦୁକପଟ୍ଠାନେ ଦୁକତିକତିକଦୁକତିକତିକଦୁକଦୁକପଟ୍ଠାନେ ପଟିଚ୍ଚୱାରାଦୀହି ସତ୍ତହି ମହାୱାରେହି ଏକେକସ୍ମିଞ୍ଚ ମହାୱାରେ ପଚ୍ଚୟାନୁଲୋମାଦୀହି ଚତୂହି ଚତୂହି ନୟେହି ଭଗୱତା ୱିତ୍ଥାରତୋ ୱିଭଜିତ୍ୱା ଦେସିତଂ ।