ସୁବୋଧାଲଙ୍କାରୋ
॥ ନମୋ ତସ୍ସ ଭଗୱତୋ ଅରହତୋ ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ॥
ସୁବୋଧାଲଙ୍କାରୋ
୧. ଦୋସାୱବୋଧ-ପଠମପରିଚ୍ଛେଦ
ରତନତ୍ତୟପ୍ପଣାମ
ମୁନିନ୍ଦୱଦନମ୍ଭୋଜ, ଗବ୍ଭସମ୍ଭୱସୁନ୍ଦରୀ ।
ସରଣଂ ପାଣିନଂ ୱାଣୀ, ମୟ୍ହଂ ପୀଣୟତଂ ମନଂ ॥
ନିମିତ୍ତ
ରାମ, ସମ୍ମା’ଦ୍ୟ’ଲଙ୍କାରା, ସନ୍ତି ସନ୍ତୋ ପୁରାତନା ।
ତଥାପି ତୁ ୱଳଞ୍ଜେନ୍ତି, ସୁଦ୍ଧମାଗଧିକା ନ ତେ ॥
ଅଭିଧାନାଦିକଂ
ତେନା’ପି ନାମ ତୋସେୟ୍ୟ, ମେତେ ଲଙ୍କାରୱଜ୍ଜିତେ ।
ଅନୁରୂପେନା’ଲଙ୍କାରେ, ନେ’ସ ମେସୋ ପରିସ୍ସମୋ ॥
ୟେସଂ ନ ସଞ୍ଚିତା ପଞ୍ଞା, ନେକସତ୍ଥନ୍ତରୋ’ଚିତା ।
ସମ୍ମୋହ’ବ୍ଭାହତା ୱେ’ତେ, ନାୱବୁଜ୍ଝନ୍ତି କିଞ୍ଚିପି ॥
କିଂ ତେହି ପାଦସୁସ୍ସୂସା, ୟେସଂ ନତ୍ଥି ଗରୂନି’ହ ।
ୟେ ତପ୍ପାଦରଜୋକିଣ୍ଣା, ତେ’ୱ ସାଧୂ ୱିୱେକିନୋ ॥
କବ୍ବ, ନାଟକନିକ୍ଖିତ୍ତ, ନେତ୍ତଚିତ୍ତା କୱିଜ୍ଜନା ।
ୟଂକିଞ୍ଚି ରଚୟନ୍ତେ’ତଂ, ନ ୱିମ୍ହୟକରଂ ପରଂ ॥
ତେୟେ’ୱ ପଟିଭାୱେନ୍ତୋ, ସୋ’ୱ ବନ୍ଧୋ ସୱିମ୍ହୟୋ ।
ୟେନ ତୋସେନ୍ତି ୱିଞ୍ଞୂ ୟେ, ତତ୍ଥ ପ୍ୟ’ୱିହିତା’ଦରା ॥
ବନ୍ଧୋ ଚ ନାମ ସଦ୍ଦ,ତ୍ଥା, ସହିତା ଦୋସୱଜ୍ଜିତା ।
ପଜ୍ଜ ଗଜ୍ଜ ୱିମିସ୍ସାନଂ, ଭେଦେନା’ୟଂ ତିଧା ଭୱେ ॥
ନିବନ୍ଧୋ ଚା’ନିବନ୍ଧୋ ଚ, ପୁନ ଦ୍ୱିଧା ନିରୁପ୍ପତେ ।
ତଂ ତୁ ପାପେନ୍ତ୍ୟ’ଲଙ୍କାରା, ୱିନ୍ଦନୀୟତରତ୍ତନଂ ॥
ଅନୱଜ୍ଜଂ ମୁଖମ୍ଭୋଜ [‘‘ଅମ୍ଭୋଜ’’ନ୍ତି ପଦଂ ପାଳିୟଂ ନତ୍ଥି, ୱାରିଜୱାଚକଂ, ସକ୍କଟଗନ୍ଥତୋ ଅନୀତଂ], ମନୱଜ୍ଜା ଚ ଭାରତୀ ।
ଅଲଙ୍କତା’ୱ ସୋଭନ୍ତେ, କିଂ ନୁ ତେ ନିର’ଲଙ୍କତା ?
ୱିନା ଗରୂପଦେସଂ ତଂ, ବାଲୋ’ଲଙ୍କତ୍ତୁ ମିଚ୍ଛତି ।
ସମ୍ପାପୁଣେ ନ ୱିଞ୍ଞୂହି, ହସ୍ସଭାୱଂ କଥଂ ନୁ ସୋ ?
ଗନ୍ଥୋପି କୱିୱାଚାନ, ମଲଙ୍କାର’ପ୍ପକାସକୋ ।
ୟାତି ତବ୍ବଚନୀୟତ୍ତଂ, ତ’ବ୍ବୋହାରୂ’ପଚାରତୋ ॥
ଦ୍ୱିପ୍ପକାରା ଅଲଙ୍କାରା, ତତ୍ଥ ସଦ୍ଦ, ତ୍ଥଭେଦତୋ ।
ସଦ୍ଦତ୍ଥା ବନ୍ଧନାମା’ୱ, ତଂସଜ୍ଜିତ ତଦାୱଲି ॥
ଗୁଣାଲଙ୍କାରସଂୟୁତ୍ତା, ଅପି ଦୋସଲୱ’ଙ୍କିତା ।
ପସଂସିୟା ନ ୱିଞ୍ଞୂହି, ସା କଞ୍ଞା ୱିୟ ତାଦିସୀ ॥
ତେନ ଦୋସନିରାସୋ’ୱ, ମହୁସ୍ସାହେନ ସାଧିୟୋ ।
ନିଦ୍ଦୋସା ସବ୍ବଥା ସା’ୟଂ, ସଗୁଣା ନ ଭୱେୟ୍ୟ କିଂ ?
ସା’ଲଙ୍କାରୱିୟୁତ୍ତା’ପି, ଗୁଣୟୁତ୍ତା ମନୋହରା ।
ନିଦ୍ଦୋସା ଦୋସରହିତା, ଗୁଣୟୁତ୍ତା ୱଧୂ ୱିୟ ॥
ପଦେ ୱାକ୍ୟେ ତଦତ୍ଥେ ଚ, ଦୋସା ୟେ ୱିୱିଧା ମତା ।
ସୋ’ଦାହରଣ ମେତେସଂ, ଲକ୍ଖଣଂ କଥୟାମ୍ୟ’ହଂ ॥
ପଦଦୋସ ଉଦ୍ଦେସ
ୱିରୁଦ୍ଧତ୍ଥନ୍ତରା, ଝତ୍ଥ, କିଲିଟ୍ଠାନି, ୱିରୋଧି ଚ ।
ନେୟ୍ୟଂ, ୱିସେସନାପେକ୍ଖଂ, ହୀନତ୍ଥକ ମନତ୍ଥକଂ ॥
ୱାକ୍ୟଦୋସ ଉଦ୍ଦେସ
ଦୋସା ପଦାନ ୱାକ୍ୟାନ, ମେକତ୍ଥଂ ଭଗ୍ଗରୀତିକଂ ।
ତଥା ବ୍ୟାକିଣ୍ଣ ଗାମ୍ମାନି, ୟତିହୀନଂ କମଚ୍ଚୁତଂ ।
ଅତିୱୁତ୍ତ ମପେତତ୍ଥଂ, ସବନ୍ଧଫରୁସଂ ତଥା ॥
ୱାକ୍ୟତ୍ଥଦୋସଉଦ୍ଦେସ
ଅପକ୍କମୋ’, ଚିତ୍ୟହୀନଂ, ଭଗ୍ଗରୀତି, ସସଂସୟଂ ।
ଗାମ୍ମଂ ଦୁଟ୍ଠାଲଙ୍କତୀତି, ଦୋସା ୱାକ୍ୟତ୍ଥନିସ୍ସିତା ॥
ପଦଦୋସନିଦ୍ଦେସ
ୱିରୁଦ୍ଧତ୍ଥନ୍ତରଂ ତଞ୍ହି, ୟସ୍ସ’ଞ୍ଞତ୍ଥୋ ୱିରୁଜ୍ଝତି ।
ଅଧିପ୍ପେତେ ୟଥା ମେଘୋ, ୱିସଦୋ ସୁଖୟେ ଜନଂ ॥
ୱିସେସ୍ୟ ମଧିକଂ ୟେନା, ଝତ୍ଥ ମେତଂ ଭୱେ ୟଥା ।
ଓଭାସିତା’ସେସଦିସୋ, ଖଜ୍ଜୋତୋ’ୟଂ ୱିରାଜତେ ॥
ୟସ୍ସ’ତ୍ଥା’ୱଗମୋ ଦୁକ୍ଖୋ, ପକତ୍ୟା’ଦିୱିଭାଗତୋ ।
କିଲିଟ୍ଠଂ ତଂ ୟଥା ତାୟ, ସୋ’ୟ ମାଲିଙ୍ଗ୍ୟତେ ପିୟା ॥
ୟଂ କିଲିଟ୍ଠପଦଂ ମନ୍ଦା, ଭିଧେୟ୍ୟଂ ୟମକାଦିକଂ ।
କିଲିଟ୍ଠପଦଦୋସେ’ୱ, ତମ୍ପି ଅନ୍ତୋ କରୀୟତି ॥
ପତୀତସଦ୍ଦରଚିତଂ, ସିଲିଟ୍ଠପଦସନ୍ଧିକଂ ।
ପସାଦଗୁଣସଂୟୁତ୍ତଂ, ୟମକଂ ମତ ମେଦିସଂ ॥
ଅବ୍ୟପେତଂ ବ୍ୟପେତ’ଞ୍ଞ, ମାୱୁତ୍ତା’ନେକୱଣ୍ଣଜଂ ।
ୟମକଂ ତଞ୍ଚ ପାଦାନ, ମାଦି, ମଜ୍ଝ, ନ୍ତ, ଗୋଚରଂ ॥
ଅବ୍ୟପେତ ପଠମପାଦାଦି ୟମକଂ
ସୁଜନା’ସୁଜନା ସବ୍ବେ, ଗୁଣେନାପି ୱିୱେକିନୋ ।
ୱିୱେକଂ ନ ସମାୟନ୍ତି, ଅୱିୱେକିଜନନ୍ତିକେ ॥
ଅବ୍ୟପେତ ପଠମ ଦୁତିୟ ପାଦାଦି ୟମକଂ
କୁସଲା’କୁସଲା ସବ୍ବେ, ପବଲା’ପବଲା ଥୱା ।
ନୋ ୟାତା ୟାୱ’ହୋସିତ୍ତଂ, ସୁଖଦୁକ୍ଖପ୍ପଦା ସିୟୁଂ ।
ଅବ୍ୟପେତ ପଠମ ଦୁତିୟ ତତିୟପାଦାଦି ୟମକଂ ॥
ସାଦରଂ ସା ଦରଂ ହନ୍ତୁ, ୱିହିତା ୱିହିତା ମୟା ।
ୱନ୍ଦନା ୱନ୍ଦନାମାନ, ଭାଜନେ ରତନତ୍ତୟେ ॥
ଅବ୍ୟପେତ ଚତୁକ୍କପାଦାଦି ୟମକଂ
କମଲଂ କ’ମଲଂ କତ୍ତୁଂ, ୱନଦୋ ୱନଦୋ’ମ୍ବରଂ ।
ସୁଗତୋ ସୁଗତୋ ଲୋକଂ, ସହିତଂ ସ ହିତଂ କରଂ ॥
ଅବ୍ୟପେତାଦିୟମକ, ସ୍ସେସୋ ଲେସୋ ନିଦସ୍ସିତୋ ।
ଞେୟ୍ୟାନି’ମାୟେୱ ଦିସା, ୟ’ଞ୍ଞାନି ୟମକାନିପି ॥
ଅଚ୍ଚନ୍ତବହୱୋ ତେସଂ, ଭେଦା ସମ୍ଭେଦୟୋନିୟୋ ।
ତଥାପି କେଚି ସୁକରା, କେଚି ଅଚ୍ଚନ୍ତଦୁକ୍କରା ॥
ୟମକଂ ତଂ ପହେଲୀ[ପହେଳି (କ॰)] ଚ, ନେକନ୍ତମଧୁରାନି’ତି ।
ଉପେକ୍ଖିୟନ୍ତି ସବ୍ବାନି, ସିସ୍ସଖେଦଭୟା ମୟା ॥
ଦେସକାଲକଲାଲୋକ, ଞାୟାଗମୱିରୋଧି ୟଂ ।
ତଂ ୱିରୋଧିପଦଂ ଚେ’ତ, ମୁଦାହରଣତୋ ଫୁଟଂ ॥
ୟ ଦପ୍ପତୀତ ମାନୀୟ, ୱତ୍ତବ୍ବଂ ନେୟ୍ୟ ମାହୁ ତଂ ।
ୟଥା ସବ୍ବାପି ଧୱଲା, ଦିସା ରୋଚନ୍ତି ରତ୍ତିୟଂ ॥
ନେଦିସଂ ବହୁ ମଞ୍ଞନ୍ତି, ସବ୍ବେ ସବ୍ବତ୍ଥ ୱିଞ୍ଞୁନୋ ।
ଦୁଲ୍ଲଭା’ୱଗତୀ ସଦ୍ଦ, ସାମତ୍ଥିୟୱିଲଙ୍ଘିନୀ ॥
ସିୟା ୱିସେସନାପେକ୍ଖଂ, ୟଂ ତଂ ପତ୍ୱା ୱିସେସନଂ ।
ସାତ୍ଥକଂ ତଂ ୟଥା ତଂ ସୋ, ଭିୟ୍ୟୋ ପସ୍ସତି ଚକ୍ଖୁନା ॥
ହୀନଂ କରେ ୱିସେସ୍ୟଂ ୟଂ, ତଂ ହୀନତ୍ଥଂ ଭୱେ ୟଥା ।
ନିପ୍ପଭୀ କତ ଖଜ୍ଜୋତୋ, ସମୁଦେତି ଦିୱାକରୋ ॥
ପାଦପୂରଣମତ୍ତଂ ୟଂ, ଅନତ୍ଥମିତି ତଂ ମତଂ ।
ୟଥା ହି ୱନ୍ଦେ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ, ପାଦପଙ୍କେରୁହଂ ପି ଚ ॥
ୱାକ୍ୟଦୋସ ନିଦ୍ଦେସ
ସଦ୍ଦତୋ ଅତ୍ଥତୋ ୱୁତ୍ତଂ, ୟତ୍ଥ ଭିୟ୍ୟୋପି ୱୁଚ୍ଚତି ।
ତ ମେକତ୍ଥଂ ୟଥା’ଭାତି, ୱାରିଦୋ ୱାରିଦୋ ଅୟଂ ॥
ୟଥା ଚ
ତିତ୍ଥିୟଙ୍କୁରବୀଜାନି, ଜହଂ ଦିଟ୍ଠିଗତାନି’ହ ।
ପସାଦେତି ପସନ୍ନେ’ସୋ, ମହାମୁନି ମହାଜନେ ॥
ଆରଦ୍ଧକ୍କମୱିଚ୍ଛେଦା, ଭଗ୍ଗରୀତି ଭୱେ ୟଥା ।
କାପି ପଞ୍ଞା, କୋପି ପଗୁଣୋ, ପକତୀପି ଅହୋ ତୱ ॥
ପଦାନଂ ଦୁବ୍ବିନିକ୍ଖେପା, ବ୍ୟାମୋହୋ ୟତ୍ଥ ଜାୟତି ।
ତଂ ବ୍ୟାକିଣ୍ଣନ୍ତି ୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟଂ, ତଦୁଦାହରଣଂ ୟଥା ॥
ବହୁଗୁଣେ ପଣମତି, ଦୁଜ୍ଜନାନଂ ପ୍ୟୟଂ ଜନୋ ।
ହିତଂ ପମୁଦିତୋ ନିଚ୍ଚଂ, ସୁଗତଂ ସମନୁସ୍ସରଂ ॥
ୱିସିଟ୍ଠୱଚନା’ପେତଂ, ଗାମ୍ମଂ’ତ୍ୟ’ଭିମତଂ ୟଥା ।
କଞ୍ଞେ କାମୟମାନଂ ମଂ, ନ କାମୟସି କିଂନ୍ୱି’ଦଂ ?
ପଦସନ୍ଧାନତୋ କିଞ୍ଚି, ଦୁପ୍ପତୀତିକରଂ ଭୱେ ।
ତମ୍ପି ଗାମ୍ମଂ ତ୍ୟ’ଭିମତଂ, ୟଥା ୟାଭୱତୋ ପିୟା ॥
ୱୁତ୍ତେସୁ ସୂଚିତେ ଟ୍ଠାନେ, ପଦଚ୍ଛେଦୋ ଭୱେ ୟତି ।
ୟଂ ତାୟ ହୀନଂ ତଂ ୱୁତ୍ତଂ, ୟତିହୀନନ୍ତି ସା ପନ ॥
ୟତି ସବ୍ବତ୍ଥପାଦନ୍ତେ, ୱୁତ୍ତଡ୍ଢେ ଚ ୱିସେସତୋ ।
ପୁବ୍ବାପରାନେକୱଣ୍ଣ, ପଦମଜ୍ଝେପି କତ୍ଥଚି ॥
ତତ୍ଥୋଦାହରଣପଚ୍ଚୁଦାହରଣାନି ୟଥା
ତଂ ନମେ ସିରସା ଚାମି, କରୱଣ୍ଣଂ ତଥାଗତଂ ।
ସକଲାପି ଦିସା ସିଞ୍ଚ, ତିୱ ସୋଣ୍ଣରସେହି ୟୋ ॥
ସରୋ ସନ୍ଧିମ୍ହି ପୁବ୍ବନ୍ତୋ, ୱିୟ ଲୋପେ ୱିଭତ୍ତିୟା ।
ଅଞ୍ଞଥା ତ୍ୱ’ଞ୍ଞଥା ତତ୍ଥ, ୟା’ଦେସାଦି ପରା’ଦି’ୱ ॥
ଚାଦୀ ପୁବ୍ବପଦନ୍ତା’ୱ, ନିଚ୍ଚଂ ପୁବ୍ବପଦସ୍ସିତା ।
ପାଦୟୋ ନିଚ୍ଚସମ୍ବନ୍ଧା, ପରାଦୀୱ ପରେନ ତୁ ॥
ସବ୍ବତ୍ଥୋଦାହରଣାନି ୟଥା
ନମେ ତଂ ସିରସା ସବ୍ବୋ, ପମା’ତୀତଂ ତଥାଗତଂ ।
ୟସ୍ସ ଲୋକଗ୍ଗତଂ ପତ୍ତ, ସ୍ସୋ’ପମା ନ ହି ୟୁଜ୍ଜତି ॥
ମୁନିନ୍ଦଂ ତଂ ସଦା ୱନ୍ଦା, ମ୍ୟ’ନନ୍ତମତି ମୁତ୍ତମଂ ।
ୟସ୍ସ ପଞ୍ଞା ଚ ମେତ୍ତା ଚ, ନିସ୍ସୀମାତି ୱିଜମ୍ଭତି ॥
ଚାଦିପାଦୀସୁ ପଚ୍ଚୁଦାହରଣାନି ୟଥା
ମହାମେତ୍ତା ମହାପଞ୍ଞା, ଚ ୟତ୍ଥ ପରମୋଦୟା ।
ପଣମାମି ଜିନଂ ତଂ ପ, ୱରଂ ୱରଗୁଣା’ଲୟଂ ॥
ପଦତ୍ଥକ୍କମତୋ ମୁତ୍ତଂ, କମଚ୍ଚୁତ ମିଦଂ ୟଥା ।
ଖେତ୍ତଂ ୱା ଦେହି ଗାମଂ ୱା, ଦେସଂ ୱା ମମ ସୋଭନଂ ॥
ଲୋକିୟତ୍ଥ ମତିକ୍କନ୍ତଂ, ଅତିୱୁତ୍ତଂ ମତଂ ୟଥା ।
ଅତିସମ୍ବାଧ ମାକାସ, ମେତିସ୍ସା ଥନଜମ୍ଭନେ ॥
ସମୁଦାୟତ୍ଥତୋ’ପେତଂ, ତଂ ଅପେତତ୍ଥକଂ ୟଥା ।
ଗାୱିପୁତ୍ତୋ ବଲିବଦ୍ଧୋ, ତିଣଂ ଖାଦୀ ପିୱୀ ଜଲଂ ॥
ବନ୍ଧେ ଫରୁସତା ୟତ୍ଥ, ତଂ ବନ୍ଧଫରୁସଂ ୟଥା ।
ଖରା ଖିଲା ପରିକ୍ଖୀଣା, ଖେତ୍ତେ ଖିତ୍ତଂ ଫଲତ୍ୟ’ଲଂ ॥
ୱାକ୍ୟତ୍ଥଦୋସ ନିଦ୍ଦେସ
ଞେୟ୍ୟଂ ଲକ୍ଖଣ ମନ୍ୱତ୍ଥ, ୱସେନା’ପକ୍କମାଦିନଂ ।
ଉଦାହରଣ ମେତେସଂ, ଦାନି ସନ୍ଦସ୍ସୟାମ୍ୟ’ହଂ ॥
ତତ୍ଥା’ପକ୍କମଂ ୟଥା
ଭାୱନା, ଦାନ, ସୀଲାନି, ସମ୍ମା ସମ୍ପାଦିତାନି’ହ ।
ଭୋଗ, ସଗ୍ଗାଦି, ନିବ୍ବାନ, ସାଧନାନି ନ ସଂସୟୋ ॥
ଓଚିତ୍ୟହୀନଂ ୟଥା
ପୂଜନୀୟତରୋ ଲୋକେ, ଅହ ମେକୋ ନିରନ୍ତରଂ ।
ମୟେକସ୍ମିଂ ଗୁଣା ସବ୍ବେ, ୟତୋ ସମୁଦିତା ଅହୁଂ ॥
ୟଥା ଚ
ୟାଚିତୋ’ହଂ କଥଂ ନାମ, ନ ଦଜ୍ଜାମ୍ୟ’ପି ଜୀୱିତଂ ।
ତଥାପି ପୁତ୍ତଦାନେନ, ୱେଧତେ ହଦୟଂ ମମ ॥
ଭଗ୍ଗରୀତି ୟଥା
ଇତ୍ଥୀନଂ ଦୁଜ୍ଜନାନଞ୍ଚ, ୱିସ୍ସାସୋ ନୋପପଜ୍ଜତେ ।
ୱିସେ ସିଙ୍ଗିମ୍ହି ନଦିୟଂ, ରୋଗେ ରାଜକୁଲମ୍ହି ଚ ॥
ସସଂସୟଂ ୟଥା
ମୁନିନ୍ଦଚନ୍ଦିମା ଲୋକ, ସରଲୋଲୱିଲୋଚନୋ ।
ଜନୋ’ ୱକ୍କନ୍ତପନ୍ଥୋ’ୱ, ଗୋପଦସ୍ସନପୀଣିତୋ ॥
ୱାକ୍ୟତ୍ଥତୋ ଦୁପ୍ପତୀତି, କରଂ ଗାମ୍ମଂ ମତଂ ୟଥା ।
ପୋସୋ ୱୀରିୟୱା ସୋ’ୟଂ, ପରଂ ହନ୍ତ୍ୱା ନ ୱିସ୍ସମୀ ॥
ଦୁଟ୍ଠାଲଙ୍କରଣଂ ତେତଂ [ତ୍ୱେଥଂ ( ?)], ୟତ୍ଥା’ଲଙ୍କାରଦୂସନଂ ।
ତସ୍ସା’ଲଙ୍କାରନିଦ୍ଦେସେ, ରୂପ ମାୱି ଭୱିସ୍ସତି ॥
ଦୋସାନ ମେସଂ ପୱରୋ ୱିଭାଗୋ ।
ଏସୋ’ୱ’ଲଂ ବୋଧୟିତୁଂ କୱୀନଂ,
ତମତ୍ଥି ଚେ ଖେଦକରଂ ପରମ୍ପି ॥
ଇତି ସଙ୍ଘରକ୍ଖିତମହାସାମିୱିରଚିତେ ସୁବୋଧାଲଙ୍କାରେ
ଦୋସାୱବୋଧୋ ନାମ
ପଠମୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ ।
୨. ଦୋସପରିହାରାୱବୋଧ-ଦୁତିୟପରିଚ୍ଛେଦ
କଦାଚି କୱିକୋସଲ୍ଲା, ୱିରୋଧୋ ସକଲୋ ପ୍ୟ’ୟଂ ।
ଦୋସସଙ୍ଖ୍ୟ ମତିକ୍କମ୍ମ, ଗୁଣୱୀଥିଂ ୱିଗାହତେ ॥
ତେନ ୱୁତ୍ତୱିରୋଧାନ, ମୱିରୋଧୋ ୟଥା ସିୟା ।
ତଥା ଦୋସପରିହାରା, ୱବୋଧୋ ଦାନି ନୀୟତେ ॥
ତତ୍ଥ ୱିରୁଦ୍ଧତ୍ଥନ୍ତରସ୍ସ ପରିହାରୋ ୟଥା
ୱିନ୍ଦନ୍ତଂ ପାକସାଲୀନଂ, ସାଲୀନଂ ଦସ୍ସନା ସୁଖଂ ।
ତଂ କଥଂ ନାମ ମେଘୋ’ୟଂ, ୱିସଦୋ ସୁଖୟେ ଜନଂ ?
ୟଥା ୱା
ୱିନାୟକୋପି ନାଗୋ ସି, ଗୋତମୋପି ମହାମତି ।
ପଣୀତୋପି ରସା’ପେତୋ, ଚିତ୍ତା ମେ ସାମି ତେ ଗତି ॥
ଅଝ’ତ୍ଥସ୍ସ ୟଥା
କଥଂ ତାଦିଗୁଣାଭାୱେ, ଲୋକଂ ତୋସେତି ଦୁଜ୍ଜନୋ ?
ଓଭାସିତାସେସଦିସୋ, ଖଜ୍ଜୋତୋ ନାମ କିଂ ଭୱେ ?
ପହେଲିକାୟ [ପହେଳିକାୟ (କ॰)] ମାରୁଳ୍ହା, ନ ହି ଦୁଟ୍ଠା କିଲିଟ୍ଠତା ।
ପିୟା ସୁଖା’ଲିଙ୍ଗିତଂ କ, ମାଲିଙ୍ଗତି ନୁ ନୋ ଇତି ॥
ୟମକେ ନୋ ପୟୋଜେୟ୍ୟ, କିଲିଟ୍ଠପଦ ମିଚ୍ଛିତେ ।
ତତୋ ୟମକ ମଞ୍ଞଂ ତୁ, ସବ୍ବ ମେତଂମୟଂ ୱିୟ ॥
ଦେସୱିରୋଧିନୋ ୟଥା
ବୋଧିସତ୍ତପ୍ପଭାୱେନ, ଥଲେପି ଜଲଜାନ୍ୟ’ହୁଂ ।
ନୁଦନ୍ତାନି’ୱ ସୁଚିରା, ୱାସକ୍ଲେସଂ ତହିଂ ଜଲେ ॥
କାଲୱିରୋଧିନୋ ୟଥା
ମହାନୁଭାୱ ପିସୁନୋ, ମୁନିନୋ ମନ୍ଦ ମାରୁତୋ ।
ସବ୍ବୋତୁକମୟଂ ୱାୟି, ଧୁନନ୍ତୋ କୁସୁମଂ ସମଂ ॥
କଲାୱିରୋଧିନୋ ୟଥା
ନିମୁଗ୍ଗମାନସୋ ବୁଦ୍ଧ, ଗୁଣେ ପଞ୍ଚସିଖସ୍ସପି ।
ତନ୍ତିସ୍ସର ୱିରୋଧୋ ସୋ, ନ ସମ୍ପୀଣେତି କଂ ଜନଂ ?
ଲୋକୱିରୋଧିନୋ ୟଥା
ଗଣୟେ ଚକ୍କୱାଳଂ ସୋ, ଚନ୍ଦନାୟପି ସୀତଲଂ ।
ସମ୍ବୋଧି ସତ୍ତ ହଦୟୋ, ପଦିତ୍ତ’ଙ୍ଗାରପୂରିତଂ ॥
ଞାୟୱିରୋଧିନୋ ୟଥା
ପରିଚ୍ଚତ୍ତଭୱୋପି ତ୍ୱ, ମୁପନୀତଭୱୋ ଅସି ।
ଅଚିନ୍ତ୍ୟଗୁଣସାରାୟ, ନମୋ ତେ ମୁନିପୁଙ୍ଗୱ ॥
ଆଗମୱିରୋଧିନୋ ୟଥା
ନେୱା’ଲପତି କେନା’ପି, ୱଚୀୱିଞ୍ଞତ୍ତିତୋ ୟତି ।
ସମ୍ପଜାନମୁସାୱାଦା, ଫୁସେୟ୍ୟା’ପତ୍ତିଦୁକ୍କଟଂ ॥
ନେୟ୍ୟସ୍ସ ୟଥା
ମରୀଚିଚନ୍ଦନା’ଲେପ, ଲାଭା ସୀତମରୀଚିନୋ ।
ଇମା ସବ୍ବାପି ଧୱଲା, ଦିସା ରୋଚନ୍ତି ନିବ୍ଭରଂ ॥
ୟଥା ୱା
ମନୋନୁରଞ୍ଜନୋ ମାର, ଙ୍ଗନାସିଙ୍ଗାରୱିବ୍ଭମୋ ।
ଜିନେନା’ସମନୁଞ୍ଞାତୋ, ମାରସ୍ସ ହଦୟା’ନଲୋ ॥
ୱିସେସନାପେକ୍ଖସ୍ସ ୟଥା
ଅପୟାତା’ପରାଧମ୍ପି, ଅୟଂ ୱେରୀ ଜନଂ ଜନୋ ।
କୋଧପାଟଲଭୂତେନ, ଭିୟ୍ୟୋ ପସ୍ସତି ଚକ୍ଖୁନା ॥
ହୀନତ୍ଥସ୍ସ ୟଥା
ଅପ୍ପକାନମ୍ପି ପାପାନଂ, ପଭାୱଂ ନାସୟେ ବୁଧୋ ।
ଅପି ନିପ୍ପଭାତା’ନୀତ, ଖଜ୍ଜୋତୋ ହୋତି ଭାଣୁମା ॥
ଅନତ୍ଥସ୍ସ ୟଥା
ନ ପାଦପୂରଣତ୍ଥାୟ, ପଦଂ ୟୋଜେୟ୍ୟ କତ୍ଥଚି,
ୟଥା ୱନ୍ଦେ ମୁନିନ୍ଦସ୍ସ, ପାଦପଙ୍କେରୁହଂ ୱରଂ ॥
ଭୟକୋଧପସଂସାଦି, ୱିସେସୋ ତାଦିସୋ ୟଦି ।
ୱତ୍ତୁଂ କାମୀୟତେ ଦୋସୋ, ନ ତତ୍ଥେ’କତ୍ଥତାକତୋ ॥
ୟଥା
ସପ୍ପୋ ସପ୍ପୋ! ଅୟଂ ହନ୍ଦ, ନିୱତ୍ତତୁ ଭୱଂ ତତୋ,
ୟଦି ଜୀୱିତୁକାମୋ’ସି, କଥଂ ତ ମୁପସପ୍ପସି ?
ଭଗ୍ଗରୀତିନୋ ୟଥା
ୟୋକୋଚି ରୂପା’ତିସୟୋ, କନ୍ତି କାପି ମନୋହରା ।
ୱିଲାସା’ତିସୟୋ କୋପି,
ଅହୋ ! ବୁଦ୍ଧମହୋ’ଦୟୋ ॥
ଅବ୍ୟାମୋହକରଂ ବନ୍ଧଂ, ଅବ୍ୟାକିଣ୍ଣଂ ମନୋହରଂ ।
ଅଦୂରପଦ ୱିନ୍ୟାସଂ, ପସଂସନ୍ତି କୱିସ୍ସରା ॥
ୟଥା
ନୀଲୁପ୍ପଲା’ଭଂ ନୟନଂ, ବନ୍ଧୁକରୁଚିରୋ’ଧରୋ ।
ନାସା ହେମ’ଙ୍କୁସୋ ତେନ, ଜିନୋ’ୟଂ ପିୟଦସ୍ସନୋ ॥
ସମତିକ୍କନ୍ତ ଗାମ୍ମତ୍ତଂ, କନ୍ତ ୱାଚା’ଭିସଙ୍ଖତଂ ।
ବନ୍ଧନଂ ରସହେତୁତ୍ତା, ଗାମ୍ମତ୍ତଂ ଅତିୱତ୍ତତି ॥
ୟଥା
ଦୁନୋତି କାମଚଣ୍ଡାଲୋ, ସୋ ମଂ ସଦୟ ନିଦ୍ଦୟୋ ।
ଈଦିସଂ ବ୍ୟସନା’ପନ୍ନଂ, ସୁଖୀପି କି ମୁପେକ୍ଖସେ ?
ୟତିହୀନପରିହାରୋ, ନ ପୁନେ’ଦାନି ନୀୟତେ ।
ୟତୋ ନ ସୱନୁ’ବ୍ବେଗଂ, ହେଟ୍ଠା ୟେସଂ ୱିଚାରିତଂ ॥
କମଚ୍ଚୁତସ୍ସ ୟଥା
ଉଦାରଚରିତୋ’ସି ତ୍ୱଂ, ତେନେ’ୱା’ରାଧନା ତ୍ୱୟି ।
ଦେସଂ ୱା ଦେହି ଗାମଂ ୱା, ଖେତ୍ତଂ ୱା ମମ ସୋଭନଂ ॥
ଅତିୱୁତ୍ତସ୍ସ ୟଥା
ମୁନିନ୍ଦଚନ୍ଦସମ୍ଭୂତ, ୟସୋରାସିମରୀଚିନଂ ।
ସକଲୋପ୍ୟ’ୟ ମାକାସୋ, ନା’ୱକାସୋ ୱିଜମ୍ଭନେ ॥
ୱାକ୍ୟଂ ବ୍ୟାପନ୍ନଚିତ୍ତାନଂ, ଅପେତତ୍ଥଂ ଅନିନ୍ଦିତଂ ।
ତେନୁ’ମ୍ମତ୍ତାଦିକାନଂ ତଂ, ୱଚନା’ଞ୍ଞତ୍ର ଦୁସ୍ସତି ॥
ୟଥା
ସମୁଦ୍ଦୋ ପୀୟତେ ସୋ’ୟ, ମହ’ମଜ୍ଜ ଜରାତୁରୋ ।
ଇମେ ଗଜ୍ଜନ୍ତି ଜୀମୂତା, ସକ୍କସ୍ସେ’ରାୱଣୋ ପିୟୋ ॥
ସୁଖୁମାଲା’ୱିରୋଧିତ୍ତ, ଦିତ୍ତଭାୱପ୍ପଭାୱିତଂ ।
ବନ୍ଧନଂ ବନ୍ଧଫରୁସ, ଦୋସଂ ସଂଦୂସୟେୟ୍ୟ ତଂ ॥
ୟଥା
ପସ୍ସନ୍ତା ରୂପୱିଭୱଂ, ସୁଣନ୍ତା ମଧୁରଂ ଗିରଂ ।
ଚରନ୍ତି ସାଧୂ ସମ୍ବୁଦ୍ଧ, କାଲେ କେଳିପରମ୍ମୁଖା ॥
ଅପକ୍କମସ୍ସ ୟଥା
ଭାୱନା, ଦାନ, ସୀଲାନି, ସମ୍ମା ସମ୍ପାଦିତାନି’ହ ।
ନିବ୍ବାନ, ଭୋଗ, ସଗ୍ଗାଦି, ସାଧନାନି ନ ସଂସୟୋ ॥
ଉଦ୍ଦିଟ୍ଠୱିସୟୋ କୋଚି, ୱିସେସୋ ତାଦିସୋ ୟଦି ।
ଅନୁ’ଦ୍ଦିଟ୍ଠେସୁ ନେୱ’ତ୍ଥି, ଦୋସୋ କମୱିଲଙ୍ଘନେ ॥
ୟଥା
କୁସଲା’କୁସଲଂ ଅବ୍ୟା, କତ’ମିଚ୍ଚେସୁ ପଚ୍ଛିମଂ ।
ଅବ୍ୟାକତଂ ପାକଦଂ ନ, ପାକଦଂ ପଠମଦ୍ୱୟଂ ॥
ସଗୁଣାନା’ୱିକରଣେ, କାରଣେ ସତି ତାଦିସେ ।
ଓଚିତ୍ୟହୀନତା’ପତ୍ତି, ନତ୍ଥି ଭୂତତ୍ଥସଂସିନୋ ॥
ଓଚିତ୍ୟଂ ନାମ ୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟଂ, ଲୋକେ ୱିଖ୍ୟାତ ମାଦରା ।
ତତ୍ଥୋ’ପଦେସପଭୱା, ସୁଜନା କୱିପୁଙ୍ଗୱା ॥
ୱିଞ୍ଞାତୋଚିତ୍ୟୱିଭୱୋ, ଚିତ୍ୟହୀନଂ ପରିହରେ ।
ତତୋ’ଚିତ୍ୟସ୍ସ ସମ୍ପୋସେ,
ରସପୋସୋ ସିୟା କତେ ॥
ୟଥା
ୟୋ ମାରସେନ ମାସନ୍ନ, ମାସନ୍ନୱିଜୟୁ’ସ୍ସୱୋ ।
ତିଣାୟପି ନ ମଞ୍ଞିତ୍ଥ, ସୋ ୱୋ ଦେତୁ ଜୟଂ ଜିନୋ ॥
ଆରଦ୍ଧକତ୍ତୁକମ୍ମାଦି, କମା’ତିକ୍କମଲଙ୍ଘନେ ।
ଭଗ୍ଗରୀତିୱିରୋଧୋ’ୟଂ, ଗତିଂ ନ କ୍ୱା’ପି ୱିନ୍ଦତି ॥
ୟଥା
ସୁଜନ’ଞ୍ଞାନ ମିତ୍ଥୀନଂ, ୱିସ୍ସାସୋ ନୋ’ପପଜ୍ଜତେ ।
ୱିସସ୍ସ ସିଙ୍ଗିନୋ ରୋଗ, ନଦୀରାଜକୁଲସ୍ସ ଚ ॥
ୟଥା
ଭେସଜ୍ଜେ ୱିହିତେ ସୁଦ୍ଧ, ବୁଦ୍ଧାଦିରତନତ୍ତୟେ ।
ପସାଦ ମାଚରେ ନିଚ୍ଚଂ, ସଜ୍ଜନେ ସଗୁଣେପି ଚ ॥
ସସଂସୟସ୍ସ ୟଥା
ମୁନିନ୍ଦଚନ୍ଦିମା’ଲୋକ, ରସ ଲୋଲ ୱିଲୋଚନୋ ।
ଜନୋ’ୱକ୍କନ୍ତପନ୍ଥୋ’ୱ, ରଂସିଦସ୍ସନପୀଣିତୋ ॥
ସଂସୟାୟେ’ୱ ୟଂକିଞ୍ଚି, ୟଦି କୀଳାଦିହେତୁନା ।
ପୟୁଜ୍ଜତେ ନ ଦୋସୋ’ୱ, ସସଂସୟସମପ୍ପିତୋ ॥
ୟଥା
ୟାତେ ଦୁତିୟଂ ନିଲୟଂ, ଗରୁମ୍ହି ସକଗେହତୋ ।
ପାପୁଣେୟ୍ୟାମ ନିୟତଂ, ସୁଖ’ମଜ୍ଝୟନା’ଦିନା ॥
ସୁଭଗା ଭଗିନୀ ସା’ୟଂ, ଏତସ୍ସି’ଚ୍ଚେୱମାଦିକଂ ।
ନ ‘ଗାମ୍ମ’ମିତି ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠଂ, କୱୀହି ସକଲେହିପି ॥
ଦୁଟ୍ଠା’ଲଙ୍କାରୱିଗମେ, ସୋଭନା’ଲଙ୍କତିକ୍କମୋ ।
ଅଲଙ୍କାରପରିଚ୍ଛେଦେ, ଆୱିଭାୱଂ ଗମିସ୍ସତି ॥
ଦୋସେ ପରୀହରିତୁ ମେସ ୱରୋ’ପଦେସୋ,
ସତ୍ଥନ୍ତରାନୁସରଣେନ କତୋ ମୟେୱଂ ।
ୱିଞ୍ଞାୟି’ମଂ ଗରୁୱରାନ’ଧିକ’ପ୍ପସାଦା,
ଦୋସେ ପରଂ ପରିହରେୟ୍ୟ ୟସୋଭିଲାସୀ ॥
ଇତି ସଙ୍ଘରକ୍ଖିତମହାସାମିୱିରଚିତେ ସୁବୋଧାଲଙ୍କାରେ
ଦୋସପରିହାରାୱବୋଧୋ ନାମ
ଦୁତିୟୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ ।
୩. ଗୁଣାୱବୋଧ-ତତିୟପରିଚ୍ଛେଦ
ଅନୁସନ୍ଧି
ସମ୍ଭୱନ୍ତି ଗୁଣା ୟସ୍ମା, ଦୋସାନେ’ୱ’ମତିକ୍କମେ ।
ଦସ୍ସେସ୍ସଂ ତେ ତତୋ ଦାନି, ସଦ୍ଦେ ସମ୍ଭୂସୟନ୍ତି ୟେ ॥
ସଦ୍ଦାଲଙ୍କାର ଉଦ୍ଦେସ
ପସାଦୋ’ଜୋ, ମଧୁରତା, ସମତା, ସୁଖୁମାଲତା ।
ସିଲେସୋ’ଦରତା, କନ୍ତି, ଅତ୍ଥବ୍ୟତ୍ତି, ସମାଧୟୋ ॥
ସଦ୍ଦାଲଙ୍କାର ପୟୋଜନ
ଗୁଣେହେ’ତେହି ସମ୍ପନ୍ନୋ, ବନ୍ଧୋ କୱିମନୋହରୋ ।
ସମ୍ପାଦିୟତି କତ୍ତୂନଂ, କିତ୍ତି ମଚ୍ଚନ୍ତନିମ୍ମଲଂ ॥
ସଦ୍ଦାଲଙ୍କାର ନିଦ୍ଦେସ
ଅଦୂରାହିତସମ୍ବନ୍ଧ, ସୁଭଗା ୟା ପଦା’ୱଲି ।
ସୁପସିଦ୍ଧା’ଭିଧେୟ୍ୟା’ୟଂ, ପସାଦଂ ଜନୟେ ୟଥା ॥
ଅଲଙ୍କରୋନ୍ତା ୱଦନଂ, ମୁନିନୋ’ଧରରଂସିୟୋ ।
ସୋଭନ୍ତେ’ରୁଣରଂସୀ’ୱ, ସମ୍ପତନ୍ତା’ମ୍ବୁଜୋ’ଦରେ ॥
ଓଜୋ ସମାସବାହୁଲ୍ୟ, ମେସୋ ଗଜ୍ଜସ୍ସ ଜୀୱିତଂ ।
ପଜ୍ଜେପ୍ୟ’ନା’କୁଲୋ ସୋ’ୟଂ,
କନ୍ତୋ କାମୀୟତେ ୟଥା ॥
ମୁନିନ୍ଦ ମନ୍ଦ ସଞ୍ଜାତ, ହାସ ଚନ୍ଦନ ଲିମ୍ପିତା ।
ପଲ୍ଲୱା ଧୱଲା ତସ୍ସେ, ୱେକୋ ନା’ଧରପଲ୍ଲୱୋ ॥
ପଦା’ଭିଧେୟ୍ୟୱିସୟଂ, ସମାସ ବ୍ୟାସ ସମ୍ଭୱଂ ।
ୟଂ ପାରିଣତ୍ୟଂ ହୋତୀ’ହ, ସୋପି ଓଜୋ’ୱ ତଂ ୟଥା ॥
ଜୋତୟିତ୍ୱାନ ସଦ୍ଧମ୍ମଂ, ସନ୍ତାରେତ୍ୱା ସଦେୱକେ ।
ଜଲିତ୍ୱା ଅଗ୍ଗିଖନ୍ଧୋ’ୱ, ନିବ୍ବୁତୋ ସୋ ସସାୱକୋ ॥
ମତ୍ଥକଟ୍ଠୀ ମତସ୍ସା’ପି, ରଜୋଭାୱଂ ୱଜନ୍ତୁ ମେ ।
ୟତୋ ପୁଞ୍ଞେନ ତେ ସେନ୍ତୁ, ଜିନ ପାଦ’ମ୍ବୁଜଦ୍ୱୟେ ॥
ଇଚ୍ଚତ୍ର ନିଚ୍ଚପ୍ପଣତି, ଗେଧୋ ସାଧୁ ପଦିସ୍ସତି ।
ଜାୟତେ’ୟଂ ଗୁଣୋ ତିକ୍ଖ, ପଞ୍ଞାନମଭିୟୋଗତୋ ॥
ମଧୁରତ୍ତଂ ପଦାସତ୍ତି, ର’ନୁପ୍ପାସୱସା ଦ୍ୱିଧା ।
ସିୟା ସମସୁତି ପୁବ୍ବା, ୱଣ୍ଣା’ୱୁତ୍ତି ପରୋ ୟଥା ॥
ୟଦା ଏସୋ’ଭିସମ୍ବୋଧିଂ, ସମ୍ପତ୍ତୋ ମୁନିପୁଙ୍ଗୱୋ ।
ତଦା ପଭୁତି ଧମ୍ମସ୍ସ, ଲୋକେ ଜାତୋ ମହୁ’ସ୍ସୱୋ ॥
ମୁନିନ୍ଦମନ୍ଦହାସା ତେ, କୁନ୍ଦ ସନ୍ଦୋହୱିବ୍ଭମା ।
ଦିସନ୍ତ ମନୁଧାୱନ୍ତି, ହସନ୍ତା ଚନ୍ଦକନ୍ତିୟୋ ॥
ସବ୍ବକୋମଲୱଣ୍ଣେହି, ନା’ନୁପ୍ପାସୋ ପସଂସିୟୋ ।
ୟଥା’ୟଂ ମାଲତୀମାଲା, ଲିନ ଲୋଲା’ଲିମାଲିନୀ ॥
ମୁଦୂହି ୱା କେୱଲେହି, କେୱଲେହି ଫୁଟେହି ୱା,
ମିସ୍ସେହି ୱା ତିଧା ହୋତି, ୱଣ୍ଣେହି ସମତା ୟଥା ॥
କେୱଲମୁଦୁସମତା
କୋକିଲା’ଲାପସଂୱାଦୀ, ମୁନିନ୍ଦା’ଲାପୱିବ୍ଭମୋ ।
ହଦୟଙ୍ଗମତଂ ୟାତି, ସତଂ ଦେତି ଚ ନିବ୍ବୁତିଂ ॥
କେୱଲଫୁଟସମତା
ସମ୍ଭାୱନୀୟସମ୍ଭାୱଂ, ଭଗୱନ୍ତଂ ଭୱନ୍ତଗୁଂ ।
ଭୱନ୍ତସାଧନା’କଙ୍ଖୀ, କୋ ନ ସମ୍ଭାୱୟେ ୱିଭୁଂ ॥
ମିସ୍ସକସମତା
ଲଦ୍ଧଚନ୍ଦନସଂସଗ୍ଗ, ସୁଗନ୍ଧି ମଲୟା’ନିଲୋ ।
ମନ୍ଦ ମାୟାତି ଭୀତୋ’ୱ, ମୁନିନ୍ଦମୁଖମାରୁତା ॥
ଅନିଟ୍ଠୁର’କ୍ଖର’ପ୍ପାୟା, ସବ୍ବକୋମଲ ନିସ୍ସଟା ।
କିଚ୍ଛମୁଚ୍ଚାରଣା’ପେତ, ବ୍ୟଞ୍ଜନା ସୁଖୁମାଲତା ॥
ପସ୍ସନ୍ତା ରୂପୱିଭୱଂ, ସୁଣନ୍ତା ମଧୁରଂ ଗିରଂ ।
ଚରନ୍ତି ସାଧୂ[ସାଧୁ (ସୀ-ଛନ୍ଧାନୁରକ୍ଖଣତ୍ଥଂ)]ସମ୍ବୁଦ୍ଧ, କାଲେ କେଳିପରମ୍ମୁଖା ॥
ଅଲଙ୍କାରୱିହୀନା’ପି, ସତଂ ସମ୍ମୁଖତେ’ଦିସୀ ।
ଆରୋହତି ୱିସେସେନ, ରମଣୀୟା ତ’ଦୁଜ୍ଜଲା ॥
ରୋମଞ୍ଚପିଞ୍ଛ ରଚନା, ସାଧୁ ୱାଦାହିତଦ୍ଧନୀ ।
ଲଳନ୍ତି’ମେ ମୁନିମେଘୁ, ମ୍ମଦା ସାଧୁ ସିଖାୱଲା ॥
ସୁଖୁମାଲତ୍ତ ମତ୍ଥେ’ୱ, ପଦତ୍ଥୱିସୟମ୍ପି ଚ ।
ୟଥା ମତାଦିସଦ୍ଦେସୁ, କିତ୍ତିସେସାଦିକିତ୍ତନଂ ॥
ସିଲିଟ୍ଠ ପଦ ସଂସଗ୍ଗ, ରମଣୀୟ ଗୁଣା’ଲୟୋ ।
ସବନ୍ଧଗାରୱୋ ସୋ’ୟଂ, ସିଲେସୋ ନାମ ତଂ ୟଥା ॥
ବାଲି’ନ୍ଦୁୱିବ୍ଭମ’ଚ୍ଛେଦି, ନଖରା’ୱଲି କନ୍ତିଭି ।
ସା ମୁନିନ୍ଦପଦ’ମ୍ଭୋଜ, କନ୍ତି ୱୋ ୱଲିତା’ୱତଂ ॥
ଉକ୍କଂସୱନ୍ତୋ ୟୋକୋଚି, ଗୁଣୋ ୟଦି ପତୀୟତେ ।
ଉଦାରୋ’ୟଂ ଭୱେ ତେନ, ସନାଥା ବନ୍ଧପଦ୍ଧତି ॥
ପାଦମ୍ଭୋଜ ରଜୋ ଲିତ୍ତ, ଗତ୍ତା ୟେ ତୱ ଗୋତମ ।
ଅହୋ ! ତେ ଜନ୍ତୱୋ ୟନ୍ତି, ସବ୍ବଥା ନିରଜତ୍ତନଂ ॥
ଏୱଂ ଜିନା’ନୁଭାୱସ୍ସ, ସମୁକ୍କଂସୋ’ତ୍ର ଦିସ୍ସତି ।
ପଞ୍ଞୱା ୱିଧିନା’ନେନ, ଚିନ୍ତୟେ ପର ମୀଦିସଂ ॥
ଉଦାରୋ ସୋପି ୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟୋ, ୟଂ ପସତ୍ଥ ୱିସେସନଂ ।
ୟଥା କୀଳାସରୋ ଲୀଲା, ହାସୋ ହେମଙ୍ଗଦା’ଦୟୋ ॥
ଲୋକିୟ’ତ୍ଥା’ନ’ତିକ୍କନ୍ତା, କନ୍ତା ସବ୍ବଜନାନପି ।
କନ୍ତି ନାମା’ତିୱୁତ୍ତସ୍ସ, ୱୁତ୍ତା ସା ପରିହାରତୋ ॥
ୟଥା ମୁନିନ୍ଦ ଇଚ୍ଚାଦି ।
ଅତ୍ଥବ୍ୟତ୍ତା’ଭିଧେୟ୍ୟସ୍ସା,
ନେୟ୍ୟତା ସଦ୍ଦତୋ’ତ୍ଥତୋ ।
ସା’ୟଂ ତଦୁଭୟା ନେୟ୍ୟ, ପରିହାରେ ପଦସ୍ସିତା ।
ୟଥା ମରୀଚିଚ୍ଚାଦି ଚ, ମନୋନୁରଞ୍ଜନୋଚ୍ଚାଦି ॥
ପୁନ ଅତ୍ଥେନ ୟଥା
ସଭାୱା’ମଲତା ଧୀର, ମୁଧା ପାଦନଖେସୁ ତେ ।
ୟତୋ ତେ’ୱନତା’ନନ୍ତ, ମୋଳିଚ୍ଛାୟା ଜହନ୍ତି ନୋ ॥
‘ବନ୍ଧସାରୋ’ତି ମଞ୍ଞନ୍ତି, ୟଂ ସମଗ୍ଗାପି ୱିଞ୍ଞୁନୋ ।
ଦସ୍ସନା’ୱସରଂ ପତ୍ତୋ, ସମାଧି ନାମ’ୟଂ ଗୁଣୋ ॥
ଅଞ୍ଞଧମ୍ମୋ ତତୋ’ଞ୍ଞତ୍ଥ, ଲୋକସୀମା’ନୁରୋଧତୋ ।
ସମ୍ମା ଆଧୀୟତେ’ଚ୍ଚେ’ସୋ, ‘ସମାଧୀ’ତି ନିରୁଚ୍ଚତି ॥
ସମାଧି ଉଦ୍ଦେସ
ଅପାଣେ ପାଣୀନଂ ଧମ୍ମୋ, ସମ୍ମା ଆଧୀୟତେ କ୍ୱଚି, ।
ନିରୂପେ ରୂପୟୁତ୍ତସ୍ସ, ନିରସେ ସରସସ୍ସ, ଚ ॥
ଅଦ୍ରୱେ ଦ୍ରୱୟୁତ୍ତସ୍ସ, ଅକତ୍ତରିପି କତ୍ତୁତା, ।
କଠିନସ୍ସା’ସରୀରେ,ପି, ରୂପଂ ତେସଂ କମା ସିୟା ॥
ସମାଧିନିଦ୍ଦେସ
ଅପାଣେ ପାଣୀନଂ ଧମ୍ମୋ
ଉଣ୍ଣା ପୁଣ୍ଣି’ନ୍ଦୁନା ନାଥ ! ଦିୱାପି ସହ ସଙ୍ଗମା ।
ୱିନିଦ୍ଦା ସମ୍ପମୋଦନ୍ତି, ମଞ୍ଞେ କୁମୁଦିନୀ ତୱ ॥
ନିରୁପେ ରୂପୟୁତ୍ତସ୍ସ
ଦୟାରସେସୁ ମୁଜ୍ଜନ୍ତା, ଜନା’ମତରସେସ୍ୱି’ୱ ।
ସୁଖିତା ହତଦୋସା ତେ, ନାଥ ! ପାଦ’ମ୍ବୁଜା’ନତା ॥
ନିରସେ ସରସସ୍ସ
ମଧୁରେପି ଗୁଣେ ଧୀର, ନ’ପ୍ପସୀଦନ୍ତି ୟେ ତୱ ।
କୀଦିସୀ ମନସୋୱୁତ୍ତି, ତେସଂ ଖାରଗୁଣାନ ଭୋ’ ॥
ଅଦ୍ରୱେ ଦ୍ରୱୟୁତ୍ତସ୍ସ
ସବ୍ବତ୍ଥସିଦ୍ଧ ! ଚୂଳକ, ପୁଟପେୟ୍ୟା ମହାଗୁଣା ।
ଦିସା ସମନ୍ତା ଧାୱନ୍ତି, କୁନ୍ଦସୋଭା ସ ଲକ୍ଖଣା ॥
ଅକତ୍ତରିପି କତ୍ତୁତା
ମାରା’ରିବଲୱିସ୍ସଟ୍ଠା, କୁଣ୍ଠା ନାନାୱିଧା’ୟୁଧା ।
ଲଜ୍ଜମାନା’ଞ୍ଞୱେସେନ, ଜିନ ! ପାଦା’ନତା ତୱ ॥
କଠିନସ୍ସା ସରୀରେ
ମୁନିନ୍ଦଭାଣୁମା କାଲୋ,
ଦିତୋ ବୋଧୋ’ଦୟା’ଚଲେ ।
ସଦ୍ଧମ୍ମରଂସିନା ଭାତି, ଭିନ୍ଦ ମନ୍ଦତମଂ ପରଂ ॥
ୱମନୁ’ଗ୍ଗିରନାଦ୍ୟେ’ତଂ, ଗୁଣୱୁତ୍ୟ’ପରିଚ୍ଚୁତଂ ।
ଅତିସୁନ୍ଦର ମଞ୍ଞଂ ତୁ, କାମଂ ୱିନ୍ଦତି ଗାମ୍ମତଂ ॥
କନ୍ତୀନଂ ୱମନବ୍ୟାଜା, ମୁନିପାଦନଖା’ୱଲୀ ।
ଚନ୍ଦକନ୍ତୀ ପିୱନ୍ତୀ’ୱ, ନିପ୍ପଭଂ ତଂ କରୋନ୍ତିୟୋ ॥
ଅଚିତ୍ତକତ୍ତୁକଂ ରୁଚ୍ୟ [ରୁଚ୍ଚ (ସୀ॰)], ମିଚ୍ଚେୱଂ ଗୁଣକମ୍ମତଂ ।
ସଚିତ୍ତକତ୍ତୁକଂ ପେ’ତଂ, ଗୁଣକମ୍ମଂ ୟଦୁ’ତ୍ତମଂ ॥
ଉଗ୍ଗିରନ୍ତୋ’ୱ ସସ୍ନେହ, ରସଂ ଜିନୱରୋ ଜନେ ।
ଭାସନ୍ତୋ ମଧୁରଂ ଧମ୍ମଂ, କଂ ନ ସପ୍ପୀଣୟେ ଜନଂ ॥
ୟୋ ସଦ୍ଦସତ୍ଥକୁସଲୋ କୁସଲୋ ନିଘଣ୍ଡୁ,
ଛନ୍ଦୋଅଲଙ୍କତିସୁ ନିଚ୍ଚକତା’ଭିୟୋଗୋ ।
ସୋ’ୟଂ କୱିତ୍ତୱିକଲୋପି କୱୀସୁ ସଙ୍ଖ୍ୟ,
ମୋଗ୍ଗୟ୍ହ ୱିନ୍ଦତି ହି କିତ୍ତି’ ମମନ୍ଦରୂପଂ ॥
ଇତି ସଙ୍ଘରକ୍ଖିତମହାସାମିୱିରଚିତେ ସୁବୋଧାଲଙ୍କାରେ
ଗୁଣାୱବୋଧୋ ନାମ
ତତିୟୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ ।
୪. ଅତ୍ଥାଲଙ୍କାରାୱବୋଧ-ଚତୁତ୍ଥପରିଚ୍ଛେଦ
ଅତ୍ଥାଲଙ୍କାରସହିତା, ସଗୁଣା ବନ୍ଧପଦ୍ଧତି ।
ଅଚ୍ଚନ୍ତକନ୍ତା କନ୍ତା [ୟତୋ ଅଚ୍ଚନ୍ତକନ୍ତା (କ॰)] ୱ ୱୁଚ୍ଚନ୍ତେ ତେ ତତୋ’ଧୁନା ॥
ସଭାୱ, ୱଙ୍କୱୁତ୍ତୀନଂ, ଭେଦା ଦ୍ୱିଧା ଅଲଂକ୍ରିୟା ।
ପଠମା ତତ୍ଥ ୱତ୍ଥୂନଂ, ନାନାୱତ୍ଥା’ୱିଭାୱିନୀ ॥
ୟଥା
ଲୀଲା ୱିକନ୍ତି ସୁଭଗୋ, ଦିସା ଥିର ୱିଲୋକନୋ ।
ବୋଧିସତ୍ତଙ୍କୁରୋ ଭାସଂ, ୱିରୋଚି ୱାଚ ମାସଭିଂ ॥
ୱୁତ୍ତି ୱତ୍ଥୁସଭାୱସ୍ସ, ୟା’ଞ୍ଞଥା ସା’ପରା ଭୱେ ।
ତସ୍ସା’ନନ୍ତୱିକପ୍ପତ୍ତା, ହୋତି ବୀଜୋ’ପଦସ୍ସନଂ ॥
ୱଙ୍କୱୁତ୍ତି ଅତ୍ଥାଲଙ୍କାର
ଉଦ୍ଦେସ
ତତ୍ଥା’ତିସୟ, ଉପମା, ରୂପକା, ୱୁତ୍ତି, ଦୀପକଂ, ।
ଅକ୍ଖେପୋ, ତ୍ଥନ୍ତରନ୍ୟାସୋ, ବ୍ୟତିରେକୋ, ୱିଭାୱନା ॥
ହେତୁ, କ୍କମୋ, ପିୟତରଂ, ସମାସ, ପରିକପ୍ପନା ।
ସମାହିତଂ, ପରିୟାୟ, ୱୁତ୍ତି, ବ୍ୟାଜୋପୱଣ୍ଣନଂ ॥
ୱିସେସ, ରୁଳ୍ହାହଙ୍କାରା, ସିଲେସୋ, ତୁଲ୍ୟୟୋଗିତା ।
ନିଦସ୍ସନଂ, ମହନ୍ତତ୍ତଂ, ୱଞ୍ଚନା, ପ୍ପକତତ୍ଥୁତି, ॥
ଏକାୱଲି, ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ, ସହୱୁତ୍ତି, ୱିରୋଧିତା ।
ପରିୱୁତ୍ତି, ବ୍ଭମୋ, ଭାୱୋ, ମିସ୍ସ, ମାସୀ, ରସୀ, ଇତି ॥
ଏତେ ଭେଦା ସମୁଦ୍ଦିଟ୍ଠା, ଭାୱୋ ଜୀୱିତ ମୁଚ୍ଚତେ ।
ୱଙ୍କୱୁତ୍ତୀସୁ ପୋସେସି, ସିଲେସୋ ତୁ ସିରିଂ ପରଂ ॥
ନିଦ୍ଦେସ
ପକାସକା ୱିସେସସ୍ସ, ସିୟା’ତିସୟୱୁତ୍ତି ୟା ।
ଲୋକା’ତିକ୍କନ୍ତୱିସୟା, ଲୋକିୟା,ତି ଚ ସା ଦ୍ୱିଧା ॥
ଲୋକିୟାତିସୟସ୍ସେ’ତେ,
ଭେଦା ୟେ ଜାତିଆଦୟୋ ।
ପଟିପାଦୀୟତେ ତ୍ୱ’ଜ୍ଜ, ଲୋକାତିକ୍କନ୍ତଗୋଚରା ॥
ପିୱନ୍ତି ଦେହକନ୍ତୀ ୟେ, ନେତ୍ତଞ୍ଜଲିପୁଟେନ ତେ ।
ନା’ଲଂ ହନ୍ତୁଂ ଜିନେ’ସଂ ତ୍ୱଂ, ତଣ୍ହଂ ତଣ୍ହାହରୋପି କିଂ?
ଉପମାନୋ’ପମେୟ୍ୟାନଂ, ସଧମ୍ମତ୍ତଂ ସିୟୋ’ପମା ।
ସଦ୍ଦ, ତ୍ଥଗମ୍ମା, ୱାକ୍ୟତ୍ଥ, ୱିସୟା,ତି ଚ ସା ଭିଧା ॥
ସମାସ, ପଚ୍ଚୟେ, ୱା’ଦୀ, ସଦ୍ଦା ତେସଂ ୱସା ତିଧା ।
ସଦ୍ଦଗମ୍ମା ସମାସେନ, ମୁନିନ୍ଦୋ ଚନ୍ଦିମା’ନନୋ ॥
ଆୟାଦୀ ପଚ୍ଚୟା ତେହି, ୱଦନଂ ପଙ୍କଜାୟତେ ।
ମୁନିନ୍ଦନୟନ ଦ୍ୱନ୍ଦଂ, ନୀଲୁପ୍ପଲଦଲୀୟତି ॥
ଇୱାଦୀ ଇୱ, ୱା, ତୁଲ୍ୟ, ସମାନ, ନିଭ, ସନ୍ନିଭା ।
ୟଥା, ସଙ୍କାସ, ତୁଲିତ, ପ୍ପକାସ, ପତିରୂପକା ॥
ସରୀ, ସରିକ୍ଖ, ସଂୱାଦୀ, ୱିରୋଧି, ସଦିସା, ୱିୟ ।
ପଟିପକ୍ଖ, ପଚ୍ଚନୀକା, ସପକ୍ଖୋ, ପମିତୋ, ପମା ॥
ପଟିବିମ୍ବ, ପଟିଚ୍ଛନ୍ନ, ସରୂପ, ସମ, ସମିତା ।
ସୱଣ୍ଣା, ଭା, ପଟିନିଧି, ସଧମ୍ମା, ଦି ସଲକ୍ଖଣା ॥
ଜୟତ୍ୟ, କ୍କୋସତି, ହସତି, ପତିଗଜ୍ଜତି, ଦୂଭତି ।
ଉସୂୟତ୍ୟ, ୱଜାନାତି, ନିନ୍ଦତି, ସ୍ସତି, ରୁନ୍ଧତି ॥
ତସ୍ସ ଚୋରେତି ସୋଭଗ୍ଗଂ, ତସ୍ସ କନ୍ତିଂ ୱିଲୁମ୍ପତି ।
ତେନ ସଦ୍ଧିଂ ୱିୱଦତି, ତୁଲ୍ୟଂ ତେନା’ଧିରୋହତି ॥
କଚ୍ଛଂ ୱିଗାହତେ, ତସ୍ସ, ତ ମନ୍ୱେତ୍ୟ, ନୁବନ୍ଧତି ।
ତଂସୀଲଂ, ତଂନିସେଧେତି, ତସ୍ସ ଚା’ନୁକରୋତି, ମେ ॥
ଉପମାନୋ’ପମେୟ୍ୟାନଂ, ସଧମ୍ମତ୍ତଂ ୱିଭାୱିଭି ।
ଇମେହି ଉପମାଭେଦା, କେଚି ନିୟ୍ୟନ୍ତି ସମ୍ପତି ॥
ୱିକାସିପଦୁମଂ’ୱା’ତି, ସୁନ୍ଦରଂ ସୁଗତା’ନନଂ ।
ଇତି ଧମ୍ମୋପମା ନାମ, ତୁଲ୍ୟଧମ୍ମନିଦସ୍ସନା ॥
ଧମ୍ମହୀନା ‘‘ମୁଖ’ମ୍ଭୋଜ, ସଦିସଂ ମୁନିନୋ’’ଇତି ।
ୱିପରୀତୋ’ପମା ‘‘ତୁଲ୍ୟ, ମାନନେନ’ମ୍ବୁଜଂ ତୱ’’ ॥
ତୱା’ନନ’ମିୱ’ମ୍ଭୋଜଂ, ଅମ୍ଭୋଜ’ମିୱ ତେ ମୁଖଂ ।
ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞୋପମା ସା’ୟଂ, ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞୋପମାନତୋ ॥
‘‘ୟଦି କିଞ୍ଚି ଭୱେ’ମ୍ଭୋଜଂ, ଲୋଚନ’ବ୍ଭମୁୱିବ୍ଭମଂ ।
ଧାରେତୁଂ ମୁଖସୋଭଂ ତଂ, ତୱେ’’ତି ଅବ୍ଭୁତୋପମା ॥
‘‘ସୁଗନ୍ଧି ସୋଭା ସମ୍ବନ୍ଧୀ, ସିସିରଂ’ସୁ ୱିରୋଧି ଚ ।
ମୁଖଂ ତୱ’ମ୍ବୁଜଂୱେ’ତି’’, ସା ସିଲେସୋପମା ମତା ॥
ସରୂପସଦ୍ଦୱାଚ୍ଚତ୍ତା, ସା ସନ୍ତାନୋପମା ୟଥା ।
ବାଲା’ୱୁ’ୟ୍ୟାନମାଲା’ୟଂ, ସା’ଲକା’ନନସୋଭିନୀ ॥
ଖୟୀ ଚନ୍ଦୋ, ବହୁରଜଂ, ପଦୁମଂ, ତେହି ତେ ମୁଖଂ ।
ସମାନମ୍ପି ସମୁକ୍କଂସି, ତ୍ୟ’ୟଂ ନିନ୍ଦୋପମା ମତା ॥
ଅସମତ୍ଥୋ ମୁଖେନି’ନ୍ଦୁ, ଜିନ ! ତେ ପଟିଗଜ୍ଜିତୁଂ ।
ଜଳୋ କଲଙ୍କୀ’ତି ଅୟଂ, ପଟିସେଧୋପମା ସିୟା ॥
‘‘କଚ୍ଛଂ ଚନ୍ଦାରୱିନ୍ଦାନଂ, ଅତିକ୍କମ୍ମ ମୁଖଂ ତୱ ।
ଅତ୍ତନା’ୱ ସମଂ ଜାତ’’, ମିତ୍ୟ’ସାଧାରଣୋପମା ॥
‘‘ସବ୍ବ’ମ୍ଭୋଜ’ପ୍ପଭାସାରୋ, ରାସିଭୂତୋ’ୱ କତ୍ଥଚି ।
ତୱା’ନନଂ ୱିଭାତୀ’’ତି, ହୋତା’ଭୂତୋପମା ଅୟଂ ॥
ପତୀୟତେ’ତ୍ଥଗମ୍ମା ତୁ, ସଦ୍ଦସାମତ୍ଥିୟା କ୍ୱଚି ।
ସମାସ, ପ୍ପଚ୍ଚୟେ, ୱାଦି, ସଦ୍ଦୟୋଗଂ ୱିନା ଅପି ॥
ଭିଙ୍ଗାନେ’ମାନିଚକ୍ଖୂନି, ନା’ମ୍ବୁଜଂ ମୁଖ’ମେୱି’ଦଂ ।
ସୁବ୍ୟତ୍ତସଦିସତ୍ତେନ, ସା ସରୂପୋପମା ମତା ॥
‘‘ମୟେ’ୱ ମୁଖସୋଭା’ସ୍ସେ, ତ୍ୟଲ’ମିନ୍ଦୁ ! ୱିକତ୍ଥନା ।
ୟତୋ’ମ୍ବୁଜେପି ସା’ତ୍ଥୀତି’’, ପରିକପ୍ପୋପମା ଅୟଂ ॥
‘‘କିଂ ୱା’ମ୍ବୁଜ’ନ୍ତୋଭନ୍ତାଲି, କିଂ ଲୋଲନୟନଂ ମୁଖଂ ।
ମମ ଦୋଲାୟତେ ଚିତ୍ତ’’, ମିଚ୍ଚ’ୟଂ ସଂସୟୋପମା ॥
କିଞ୍ଚି ୱତ୍ଥୁଂ ପଦସ୍ସେତ୍ୱା, ସଧମ୍ମସ୍ସା’ଭିଧାନତୋ ।
ସାମ୍ୟପ୍ପତୀତିସବ୍ଭାୱା, ପତିୱତ୍ଥୁପମା ୟଥା ॥
ଜନେସୁ ଜାୟମାନେସୁ, ନେ’କୋପି ଜିନସାଦିସୋ ।
ଦୁତିୟୋ ନନୁ ନତ୍ଥେ’ୱ, ପାରିଜାତସ୍ସ ପାଦପୋ ॥
ୱାକ୍ୟତ୍ଥେନେ’ୱ ୱାକ୍ୟତ୍ଥୋ, ୟଦି କୋଚୂ’ପମୀୟତେ ।
ଇୱୟୁତ୍ତା, ୱିୟୁତ୍ତତ୍ତା, ସା ୱାକ୍ୟତ୍ଥୋପମା ଦ୍ୱିଧା ॥
ଇୱୟୁତ୍ତା
ଜିନୋ ସଂକ୍ଲେସତତ୍ତାନଂ, ଆୱିଭୂତୋ ଜନାନ’ୟଂ ।
ଘମ୍ମସନ୍ତାପତତ୍ତାନଂ, ଘମ୍ମକାଲେ’ମ୍ବୁଦୋ ୱିୟ ॥
ଇୱୱିୟୁତ୍ତା
ମୁନିନ୍ଦାନନ ମାଭାତି, ୱିଲାସେକମନୋହରଂ ।
ଉଦ୍ଧଂ ସମୁଗ୍ଗତସ୍ସା’ପି, କିଂ ତେ ଚନ୍ଦ ୱିଜମ୍ଭନା ॥
ସମୁବ୍ବେଜେତି ଧୀମନ୍ତଂ, ଭିନ୍ନଲିଙ୍ଗାଦିକଂ ତୁ ୟଂ ।
ଉପମାଦୂସନାୟା’ଲ, ମେତଂ କତ୍ଥଚି ତଂ ୟଥା ॥
ହଂସୀ’ୱା’ୟଂ ସସୀ ଭିନ୍ନ, ଲିଙ୍ଗା, କାସଂ ସରାନି’ୱ ।
ୱିଜାତି ୱଚନା, ହୀନା, ସା’ୱ ଭତ୍ତୋ ଭଟୋ’ଧିପେ ॥
‘‘ଖଜ୍ଜୋତୋ ଭାଣୁମାଲୀ’ୱ, ୱିଭାତି’’ତ୍ୟଧିକୋପମା ।
ଅଫୁଟ୍ଠତ୍ଥା ‘‘ବଲମ୍ବୋଧି, ସାଗରୋ ୱିୟ ସଂଖୁଭି ॥’’
‘‘ଚନ୍ଦେ କଲଙ୍କୋ ଭିଙ୍ଗୋ’ୱେ’, ତ୍ୟୁ’ପମାପେକ୍ଖିନୀ ଅୟଂ ।
ଖଣ୍ଡିତା କେରୱା’କାରୋ, ସକଲଙ୍କୋ ନିସାକରୋ ॥
ଇଚ୍ଚେୱମାଦିରୂପେସୁ, ଭୱନ୍ତି ୱିଗତା’ଦରା ।
କରୋନ୍ତି ଚା’ଦରଂ ଧୀରା, ପୟୋଗେ କ୍ୱଚି ଦେ’ୱ ତୁ ॥
ଇତ୍ଥୀୟଂ’ୱା’ଜନୋ ୟାତି, ୱଦତ୍ୟେ’ସା ପୁମା ୱିୟ ।
ପିୟୋ ପାଣା ଇୱା’ୟଂ ମେ, ୱିଜ୍ଜା ଧନ’ମିୱ’ଚ୍ଚିତା ॥
ଭୱଂୱିୟ ମହୀପାଲ, ଦେୱରାଜା ୱିରୋଚତେ ।
ଅଲ’ମଂସୁମତୋ କଚ୍ଛଂ, ତେଜସା ରୋହିତୁଂ ଅୟଂ ॥
ଉପମାନୋ’ପମେୟ୍ୟାନଂ, ଅଭେଦସ୍ସ ନିରୂପନା ।
ଉପମା’ୱ ତିରୋଭୂତ, ଭେଦା ରୂପକ ମୁଚ୍ଚତେ ॥
ଅସେସ ୱତ୍ଥୁ ୱିସୟଂ, ଏକଦେସ ୱିୱୁତ୍ତି[ୱିୱତ୍ତି (ଟୀକା)], ଚ ।
ତଂ ଦ୍ୱିଧା ପୁନ ପଚ୍ଚେକଂ, ସମାସାଦିୱସା ତିଧା ॥
ଅସେସୱତ୍ଥୁୱିସୟସମାସ
ଅଙ୍ଗୁଲିଦଲ ସଂସୋଭିଂ, ନଖଦୀଧିତି କେସରଂ ।
ସିରସା ନ ପିଲନ୍ଧନ୍ତି, କେ ମୁନିନ୍ଦ ପଦ’ମ୍ବୁଜଂ ॥
ଅସେସୱତ୍ଥୁୱିସୟଅସମାସ
ରତନାନି ଗୁଣା ଭୂରୀ, କରୁଣା ସୀତଲଂ ଜଲଂ ।
ଗମ୍ଭୀରତ୍ତ ମଗାଧତ୍ତଂ, ପଚ୍ଚକ୍ଖୋ’ୟଂ ଜିନୋ’ମ୍ବୁଧି ॥
ଅସେସୱତ୍ଥୁୱିସୟମିସ୍ସକ
ଚନ୍ଦିକା ମନ୍ଦହାସା ତେ, ମୁନିନ୍ଦ ! ୱଦନି’ନ୍ଦୁନୋ ।
ପବୋଧୟତ୍ୟ’ୟଂ ସାଧୁ, ମନୋ କୁମୁଦ କାନନଂ ॥
ଅସେସୱତ୍ଥୁୱିସୟେ, ପଭେଦୋ ରୂପକେ ଅୟଂ ।
ଏକଦେସୱିୱୁତ୍ତିମ୍ହି, ଭେଦୋ ଦାନି ପୱୁଚ୍ଚତି ॥
ଏକଦେସୱିୱୁତ୍ତିସମାସ
ୱିଲାସ ହାସ କୁସୁମଂ, ରୁଚିରା’ଧର ପଲ୍ଲୱଂ ।
ସୁଖଂ କେ ୱା ନ ୱିନ୍ଦନ୍ତି, ପସ୍ସନ୍ତା ମୁନିନୋ ମୁଖଂ ॥
ଏକଦେସୱିୱୁତ୍ତିଅସମାସ
ପାଦଦ୍ୱନ୍ଦଂ ମୁନିନ୍ଦସ୍ସ, ଦଦାତୁ ୱିଜୟଂ ତୱ ।
ନଖରଂସୀ ପରଂ କନ୍ତା, ୟସ୍ସ ପାପଜୟଦ୍ଧଜା ॥
ଏକଦେସୱିୱୁତ୍ତିମିସ୍ସକ
ସୁନିମ୍ମଲକପୋଲସ୍ସ, ମୁନିନ୍ଦ ୱଦନି’ନ୍ଦୁନୋ ।
ସାଧୁ’ପ୍ପବୁଦ୍ଧ ହଦୟଂ, ଜାତଂ କେରୱ କାନନଂ ॥
ରୂପକାନି ବହୂନ୍ୟେ’ୱ [ଟୀକାୟଂ ଉଦ୍ଧଟଂ ୟୁତ୍ତରୂପକଂ ସିତପୁପ୍ଫୁଜଲଂ ଲୋଲ, ନେତ୍ତଭିଙ୍ଗ ତୱା’ନନଂ । କସ୍ସ ନାମ ମନୋ ଧୀର, ନାକଡ୍ଢତି ମନୋହରଂ ।], ୟୁତ୍ତା, ୟୁତ୍ତାଦିଭେଦତୋ ।
ୱିସୁଂ ନ ତାନି ୱୁତ୍ତାନି, ଏତ୍ଥେ’ୱ’ନ୍ତୋଗଧାନି’ତି ॥
‘‘ଚନ୍ଦିମା’କାସପଦୁମ’’, ମିଚ୍ଚେତଂ ଖଣ୍ଡରୂପକଂ ।
ଦୁଟ୍ଠ, ‘‘ମମ୍ବୋରୁହୱନଂ, ନେତ୍ତାନି’ଚ୍ଚା’’ଦି ସୁନ୍ଦରଂ ॥
ପରିୟନ୍ତୋ ୱିକପ୍ପାନଂ, ରୂପକସ୍ସୋ’ପମାୟ ଚ ।
ନତ୍ଥି ୟଂ ତେନ ୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟଂ, ଅୱୁତ୍ତ ମନୁମାନତୋ ॥
ପୁନପ୍ପୁନ ମୁଚ୍ଚାରଣଂ [ପୁନପ୍ପୁନୁଚ୍ଚାରଣଂ ୟଂ (ସୀ॰ କ॰)], ୟମତ୍ଥସ୍ସ, ପଦସ୍ସ ଚ ।
ଉଭୟେସଞ୍ଚ ୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟା, ସା’ୟ’ମାୱୁତ୍ତି ନାମତୋ ॥
ଅତ୍ଥାୱୁତ୍ତି
ମନୋ ହରତି ସବ୍ବେସଂ, ଆଦଦାତି ଦିସା ଦସ ।
ଗଣ୍ହାତି ନିମ୍ମଲତ୍ତଞ୍ଚ, ୟସୋରାସି ଜିନସ୍ସ’ୟଂ ॥
ପଦାୱୁତ୍ତି
ୱିଭାସେନ୍ତି ଦିସା ସବ୍ବା, ମୁନିନୋ ଦେହକନ୍ତିୟୋ ।
ୱିଭା ସେନ୍ତି ଚ ସବ୍ବାପି, ଚନ୍ଦାଦୀନଂ ହତା ୱିୟ ॥
ଉଭୟାୱୁତ୍ତି
ଜିତ୍ୱା ୱିହରତି କ୍ଲେସ, ରିପୁଂ ଲୋକେ ଜିନୋ ଅୟଂ ।
ୱିହରତ୍ୟ’ରିୱଗ୍ଗୋ’ୟଂ, ରାସିଭୂତୋ’ୱ ଦୁଜ୍ଜନେ ॥
ଏକତ୍ଥ ୱତ୍ତମାନମ୍ପି, ସବ୍ବୱାକ୍ୟୋ’ପକାରକଂ ।
ଦୀପକଂ ନାମ ତଂ ଚାଦି, ମଜ୍ଝ, ନ୍ତୱିସୟଂ ତିଧା ॥
ଆଦି ଦୀପକ
ଅକାସି ବୁଦ୍ଧୋ ୱେନେୟ୍ୟ, ବନ୍ଧୂନ ମମିତୋ’ଦୟଂ ।
ସବ୍ବପାପେହି ଚ ସମଂ, ନେକତିତ୍ଥିୟମଦ୍ଦନଂ ॥
ମଜ୍ଝେ ଦୀପକ
ଦସ୍ସନଂ ମୁନିନୋ ସାଧୁ, ଜନାନଂ ଜାୟତେ’ମତଂ ।
ତଦ’ଞ୍ଞେସଂ ତୁ ଜନ୍ତୂନଂ, ୱିସଂ ନିଚ୍ଚୋ’ପତାପନଂ ॥
ଅନ୍ତଦୀପକ
ଅଚ୍ଚନ୍ତ କନ୍ତ ଲାୱଣ୍ୟ, ଚନ୍ଦା’ତପ ମନୋହରୋ ।
ଜିନା’ନନି’ନ୍ଦୁ ଇନ୍ଦୁ ଚ, କସ୍ସ ନା’ନନ୍ଦକୋ ଭୱେ ॥
ମାଲାଦୀପକ
ହୋତା’ୱିପ୍ପଟିସାରାୟ, ସୀଲଂ, ପାମୋଜ୍ଜହେତୁ ସୋ ।
ତଂ ପୀତିହେତୁ, ସା ଚା’ୟଂ, ପସ୍ସଦ୍ଧ୍ୟା’ଦି ପସିଦ୍ଧିୟା ॥
ଇଚ୍ଚା’ଦିଦୀପକତ୍ତେପି, ପୁବ୍ବଂ ପୁବ୍ବ ମପେକ୍ଖିନୀ ।
ୱାକ୍ୟମାଲା ପୱତ୍ତାତି, ତଂ ମାଲାଦୀପକଂ ମତଂ ॥
ଅନେନେ’ୱ’ପ୍ପକାରେନ, ସେସାନ ମପି ଦୀପକେ ।
ୱିକପ୍ପାନଂ ୱିଧାତବ୍ବା, ନୁଗତି ସୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିଭି ॥
ୱିସେସ ୱଚନି’ଚ୍ଛାୟଂ, ନିସେଧୱଚନଂ ତୁ ୟଂ ।
ଅକ୍ଖେପୋ ନାମ ସୋୟଞ୍ଚ, ତିଧା କାଲପ୍ପଭେଦତୋ ॥
ଏକାକୀ’ ନେକସେନଂ ତଂ, ମାରଂ ସ ୱିଜୟୀ ଜିନୋ ।
କଥଂ ତ ମଥୱା ତସ୍ସ, ପାରମୀବଲ ମୀଦିସଂ ॥
ଅତୀତକ୍ଖେପୋ ।
କିଂ ଚିତ୍ତେ’ଜାସମୁଗ୍ଘାତଂ, ଅପତ୍ତୋ’ସ୍ମୀତି ଖିଜ୍ଜସେ ।
ପଣାମୋ ନନୁ ସୋ ୟେ’ୱ, ସକିମ୍ପି ସୁଗତେ ଗତୋ ॥
ୱତ୍ତମାନକ୍ଖେପୋ ।
ସଚ୍ଚଂ ନ ତେ ଗମିସ୍ସନ୍ତି, ସିୱଂ ସୁଜନଗୋଚରଂ ।
ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠି ପରିକ୍କନ୍ତ [ପରିକନ୍ତ (କ॰)], ମାନସା ୟେ ସୁଦୁଜ୍ଜନା ॥
ଅନାଗତକ୍ଖେପୋ ।
ଞେୟ୍ୟୋ ଅତ୍ଥନ୍ତରନ୍ୟାସୋ, ୟୋ, ଞ୍ଞୱାକ୍ୟତ୍ଥସାଧନୋ ।
ସବ୍ବବ୍ୟାପୀ ୱିସେସଟ୍ଠୋ, ହିୱିସିଟ୍ଠ’ସ୍ସ ଭେଦତୋ ॥
ହି ରହିତ ସବ୍ବବ୍ୟାପୀ
ତେପି ଲୋକହିତା ସତ୍ତା, ସୂରିୟୋ ଚନ୍ଦିମା ଅପି ।
ଅତ୍ଥଂ ପସ୍ସ ଗମିସ୍ସନ୍ତି, ନିୟମୋ କେନ ଲଙ୍ଘ୍ୟତେ ॥
ହି ସହିତ ସବ୍ବବ୍ୟାପୀ
ସତ୍ଥା ଦେୱମନୁସ୍ସାନଂ, ୱସୀ ସୋପି ମୁନିସ୍ସରୋ ।
ଗତୋ’ୱ ନିବ୍ବୁତିଂ ସବ୍ବେ, ସଙ୍ଖାରା ନ ହି ସସ୍ସତା ॥
ହି ରହିତ ୱିସେସଟ୍ଠ
ଜିନୋ ସଂସାରକନ୍ତାରା, ଜନଂ ପାପେତି [ପାପେସି (କ॰)] ନିବ୍ବୁତିଂ ।
ନନୁ ୟୁତ୍ତା ଗତି ସା’ୟଂ, ୱେସାରଜ୍ଜ ସମଙ୍ଗିନଂ ॥
ହି ସହିତ ୱିସେସଟ୍ଠ
ସୁରତ୍ତଂ ତେ’ଧରଫୁଟଂ, ଜିନ ! ରଞ୍ଜେତି ମାନସଂ ।
ସୟଂ ରାଗପରୀତା ହି, ପରେ ରଞ୍ଜେନ୍ତି ସଙ୍ଗତେ ॥
ୱାଚ୍ଚେ ଗମ୍ମେ ଥ ୱତ୍ଥୂନଂ, ସଦିସତ୍ତେ ପଭେଦନଂ ।
ବ୍ୟତିରେକୋ’ୟ’ମପ୍ୟେ’କୋ, ଭୟଭେଦା ଚତୁବ୍ବିଧୋ ॥
ୱାଚ୍ଚଏକବ୍ୟତିରେକ
ଗମ୍ଭୀରତ୍ତ ମହତ୍ତାଦି, ଗୁଣା ଜଲଧିନା ଜିନ ! ।
ତୁଲ୍ୟୋ ତ୍ୱ ମସି ଭେଦୋ ତୁ, ସରୀରେନେ’ଦିସେନ ତେ ॥
ୱାଚ୍ଚ ଉଭୟବ୍ୟତିରେକ
ମହାସତ୍ତା’ତିଗମ୍ଭୀରା, ସାଗରୋ ସୁଗତୋପି ଚ ।
ସାଗରୋ’ଞ୍ଜନସଙ୍କାସୋ, ଜିନୋ ଚାମୀକରଜ୍ଜୁତି ॥
ଗମ୍ମ ଏକବ୍ୟତିରେକ
ନ ସନ୍ତାପାପହଂ ନେୱି, ଚ୍ଛିତଦଂ ମିଗଲୋଚନଂ ।
ମୁନିନ୍ଦ ! ନୟନଦ୍ୱନ୍ଦଂ, ତୱ ତଗ୍ଗୁଣ ଭୂସିତଂ ॥
ଗମ୍ମଉଭୟବ୍ୟତିରେକ
ମୁନିନ୍ଦାନନ ମମ୍ଭୋଜ, ମେସଂ ନାନତ୍ତ ମୀଦିସଂ ।
ସୁୱୁତ୍ତା’ମତସନ୍ଦାୟୀ, ୱଦନଂ ନେ’ଦିସ’ମ୍ବୁଜଂ ॥
ପସିଦ୍ଧଂ କାରଣଂ ୟତ୍ଥ, ନିୱତ୍ତେତ୍ୱା’ ଞାକାରଣଂ ।
ସାଭାୱିକତ୍ତ ମଥୱା, ୱିଭାବ୍ୟଂ ସା ୱିଭାୱନା ॥
କାରଣନ୍ତରୱିଭାୱନା
ଅନଞ୍ଜିତା’ସିତଂ ନେତ୍ତଂ, ଅଧରୋ ରଞ୍ଜିତା’ରୁଣୋ ।
ସମାନତା ଭମୁ ଚା’ୟଂ, ଜିନା’ନାୱଞ୍ଚିତା ତୱ ॥
ସାଭାୱିକ ୱିଭାୱନା
ନ ହୋତି ଖଲୁ ଦୁଜ୍ଜନ୍ୟ, ମପି ଦୁଜ୍ଜନସଙ୍ଗମେ ।
ସଭାୱନିମ୍ମଲତରେ, ସାଧୁଜନ୍ତୂନ ଚେତସି ॥
ଜନକୋ, ଞାପକୋ ଚେତି, ଦୁୱିଧା ହେତୱୋ ସିୟୁଂ ।
ପଟିସଙ୍ଖରଣଂ ତେସଂ, ଅଲଙ୍କାରତାୟୋ’ଦିତଂ ॥
ଭାୱା’ଭାୱ କିଚ୍ଚୱସା, ଚିତ୍ତହେତୁୱସାପି ଚ ।
ଭେଦା’ନନ୍ତା ଇଦଂ ତେସଂ, ମୁଖମତ୍ତ ନିଦସ୍ସନଂ ॥
ପରମତ୍ଥପକାସେ’କ, ରସା ସବ୍ବମନୋହରା ।
ମୁନିନୋ ଦେସନା’ୟଂ ମେ, କାମଂ ତୋସେତି ମାନସଂ ॥
ଭାୱକିଚ୍ଚୋ କାରକହେତୁ ।
ଧୀରେହି ସହ ସଂୱାସା, ସଦ୍ଧମ୍ମସ୍ସା’ଭିୟୋଗତୋ ।
ନିଗ୍ଗହେନି’ନ୍ଦ୍ରିୟାନଞ୍ଚ, ଦୁକ୍ଖସ୍ସୁ’ପସମୋ ସିୟା ॥
ଅଭାୱକିଚ୍ଚୋ କାରକହେତୁ ।
ମୁନିନ୍ଦ’ଚନ୍ଦ ସଂୱାଦି, କନ୍ତଭାୱୋ’ପସୋଭିନା ।
ମୁଖେନେ’ୱ ସୁବୋଧଂ ତେ, ମନଂ ପାପା’ଭିନିସ୍ସଟଂ ॥
ଭାୱକିଚ୍ଚୋ ଞାପକହେତୁ ।
ସାଧୁହତ୍ଥା’ରୱିନ୍ଦାନି, ସଙ୍କୋଚୟତି ତେ କଥଂ ।
ମୁନିନ୍ଦ ! ଚରଣଦ୍ୱନ୍ଦ, ରାଗବାଲା’ତପୋ ଫୁସଂ ?
ଅୟୁତ୍ତକାରୀ ଚିତ୍ତହେତୁ ।
ସଙ୍କୋଚୟନ୍ତି ଜନ୍ତୂନଂ, ପାଣିପଙ୍କେରୁହାନି’ହ ।
ମୁନିନ୍ଦ ! ଚରଣଦ୍ୱନ୍ଦ, ନଖ ଚନ୍ଦାନ’ ମଂସୱୋ ॥
ୟୁତ୍ତକାରୀ ଚିତ୍ତହେତୁ ।
ଉଦ୍ଦିଟ୍ଠାନଂ ପଦତ୍ଥାନଂ, ଅନୁଦ୍ଦେସୋ ୟଥାକ୍କମଂ ।
‘ସଙ୍ଖ୍ୟାନ’ମିତି ନିଦ୍ଦିଟ୍ଠଂ, ୟଥାସଙ୍ଖ୍ୟଂ କମୋପି ଚ ॥
ଆଲାପ ହାସ ଲୀଳାହି, ମୁନିନ୍ଦ ! ୱିଜୟା ତୱ ।
କୋକିଲା କୁମୁଦାନି ଚୋ, ପସେୱନ୍ତେ ୱନଂ ଜଲଂ ॥
ସିୟା ପିୟତରଂ ନାମ, ଅତ୍ଥରୂପସ୍ସ କସ୍ସଚି ।
ପିୟସ୍ସା’ତିସୟେନେ’ତଂ, ୟଂ ହୋତି ପଟିପାଦନଂ ॥
ପୀତିୟା ମେ ସମୁପ୍ପନ୍ନା, ସନ୍ତ ! ସନ୍ଦସ୍ସନା ତୱ ।
କାଲେନା’ୟଂ ଭୱେ ପୀତି, ତୱେ’ୱ ପୁନ ଦସ୍ସନା ॥
ୱଣ୍ଣିତେନୋ’ପମାନେନ, ୱୁତ୍ୟା’ଧିପ୍ପେତ ୱତ୍ଥୁନୋ ।
ସମାସୱୁତ୍ତି ନାମା’ୟଂ, ଅତ୍ଥ ସଙ୍ଖେପ ରୂପତୋ ॥
ସା’ୟଂ ୱିସେସ୍ୟମତ୍ତେନ, ଭିନ୍ନା’ଭିନ୍ନୱିସେସନା ।
ଅତ୍ଥେ’ୱ ଅପରା ପ୍ୟ’ତ୍ଥି, ଭିନ୍ନା’ଭିନ୍ନୱିସେସନା ॥
ଅଭିନ୍ନୱିସେସନ
ୱିସୁଦ୍ଧା’ମତସନ୍ଦାୟୀ, ପସତ୍ଥରତନା’ଲୟୋ ।
ଗମ୍ଭୀରୋ ଚା’ୟ’ ମମ୍ବୋଧି, ପୁଞ୍ଞେନା’ପାଦିତୋ ମୟା ॥
ଭିନ୍ନାଭିନ୍ନୱିସେସନ
ଇଚ୍ଛିତ’ତ୍ଥପଦୋ ସାରୋ, ଫଲପୁପ୍ଫୋ’ପସୋଭିତୋ ।
ସଚ୍ଛାୟୋ’ୟ’ମପୁବ୍ବୋୱ କପ୍ପରୁକ୍ଖୋ ସମୁଟ୍ଠିତୋ ॥
ସାଗରତ୍ତେନ ସଦ୍ଧମ୍ମୋ, ରୁକ୍ଖତ୍ତେନୋ’ଦିତୋ ଜିନୋ ।
ସବ୍ବେ ସାଧାରଣା ଧମ୍ମା, ପୁବ୍ବତ୍ରା’ଞ୍ଞତ୍ର ତୁ’ତ୍ତୟଂ ॥
ୱତ୍ଥୁନୋ’ଞ୍ଞପ୍ପକାରେନ, ଠିତା ୱୁତ୍ତି ତଦ’ଞ୍ଞଥା ।
ପରିକପ୍ପୀୟତେ ୟତ୍ଥ, ସା ହୋତି ପରିକପ୍ପନା ॥
ଉପମା’ବ୍ଭନ୍ତରତ୍ତେନ, କିରିୟାଦିୱସେନ ଚ ।
କମେନୋ’ଦାହରିସ୍ସାମି, ୱିୱିଧା ପରିକପ୍ପନା ॥
ଉପମାବ୍ଭନ୍ତରପରିକପ୍ପନା
ଇଚ୍ଛାଭଙ୍ଗା’ତୁରା’ସୀନା, ତା’ତିନିଚ୍ଚଲ ମଚ୍ଛରା ।
ୱସଂ ନେନ୍ତି’ୱ ଧୀରଂ ତଂ, ତଦା ୟୋଗା’ଭିୟୋଗତୋ ॥
କ୍ରିୟାପରିକପ୍ପନା
ଗଜଂ ମାରୋ ସମାରୁଳ୍ହୋ, ୟୁଦ୍ଧାୟ’ଚ୍ଚନ୍ତ’ମୁନ୍ନତଂ ।
ମଗ୍ଗ ମନ୍ୱେସତୀ ନୂନ, ଜିନଭୀତୋ ପଲାୟିତୁଂ ॥
ଗୁଣପରିକପ୍ପନା
ମୁନିନ୍ଦ ! ପାଦଦ୍ୱନ୍ଦେ ତେ, ଚାରୁ ରାଜିୱ ସୁନ୍ଦରେ ।
ମଞ୍ଞେ ପାପା’ଭି’ସମ୍ମଦ୍ଦ, ଜାତସୋଣେନ ସୋଣିମା ॥
ମଞ୍ଞେ, ସଙ୍କେ, ଧୁୱଂ, ନୂନ, ମିୱ, ମିଚ୍ଚେୱ ମାଦିହି ।
ସା’ୟଂ ବ୍ୟଞ୍ଜୀୟତେ କ୍ୱା’ପି, କ୍ୱା’ପି ୱାକ୍ୟେନ ଗମ୍ୟତେ ॥
ଗମ୍ମପରିକପ୍ପନା
ଦୟା ସଞ୍ଜାତ ସରସା, ଦେହା ନିକ୍ଖନ୍ତକନ୍ତିୟୋ ।
ପୀଣେନ୍ତା ଜିନ ! ତେ ସାଧୁ, ଜନଂ ସରସତଂ ନୟୁଂ ॥
ଆରବ୍ଭନ୍ତସ୍ସ ୟଂକିଞ୍ଚି, କତ୍ତୁଂ ପୁଞ୍ଞୱସା ପୁନ ।
ସାଧନ’ନ୍ତରଲାଭୋ ୟୋ, ତଂ ୱଦନ୍ତି ସମାହିତଂ ॥
ମାରା’ରିଭଙ୍ଗା’ଭିମୁଖ, ମାନସୋ ତସ୍ସ ସତ୍ଥୁନୋ ।
ମହାମହୀ ମହାରୱଂ, ରୱୀ’ୟ’ମୁପକାରିକା ॥
ଅୱତ୍ୱା’ଭିମତଂ ତସ୍ସ, ସିଦ୍ଧିୟା ଦସ୍ସନ’ଞ୍ଞଥା ।
ୱଦନ୍ତି ତଂ ‘ପରିୟାୟ, ୱୁତ୍ତୀ’ତି ସୁଚିବୁଦ୍ଧୟୋ ॥
ୱିୱଟ’ଙ୍ଗଣନିକ୍ଖିତ୍ତଂ, ଧନ’ମାରକ୍ଖ ୱଜ୍ଜିତଂ ।
ଧନକାମ ! ୟଥାକାମଂ, ତୁୱଂ ଗଚ୍ଛ ୟଦିଚ୍ଛସି ॥
ଥୁତିଂ କରୋତି ନିନ୍ଦନ୍ତୋ, ୱିୟ ତଂ ବ୍ୟାଜୱଣ୍ଣନଂ ।
ଦୋସା’ଭାସା ଗୁଣା ଏୱ, ୟନ୍ତି ସନ୍ନିଧି ମତ୍ର ହି ॥
ସଞ୍ଚାଲେତୁ ମଲଂ ତ୍ୱଂ’ସି, ଭୁସଂ କୁୱଲୟା’ଖିଲଂ ।
ୱିସେସଂ ତାୱତା ନାଥ !, ଗୁଣାନଂ ତେ ୱଦାମ କିଂ?
ୱିସେସି’ଚ୍ଛାୟଂ ଦବ୍ବସ୍ସ, କ୍ରିୟା, ଜାତି, ଗୁଣସ୍ସ ଚ ।
ୱେକଲ୍ଲଦସ୍ସନଂ ୟତ୍ର, ୱିସେସୋ ନାମ ୟଂ ଭୱେ ॥
ନ ରଥା, ନ ଚ ମାତଙ୍ଗା, ନ ହୟା, ନ ପଦାତୟୋ ।
ଜିତୋ ମାରାରି ମୁନିନା, ସମ୍ଭାରାୱଜ୍ଜନେନ ହି ॥
ଦବ୍ବୱିସେସୱୁତ୍ତି ।
ନ ବଦ୍ଧା ଭୂକୁଟି, ନେୱ, ଫୁରିତୋ ଦସନଚ୍ଛଦୋ ।
ମାରାରିଭଙ୍ଗଂ ଚା’କାସି, ମୁନି ୱୀରୋ ୱରୋ ସୟଂ ॥
କ୍ରିୟାୱିସେସୱୁତ୍ତି ।
ନ ଦିସାସୁ ବ୍ୟାତ୍ତା [ତତା (କ॰)] ରଂସି,
ନା’ଲୋକୋ ଲୋକପତ୍ଥଟୋ ।
ତଥାପ୍ୟ’ନ୍ଧତମହରଂ, ପରଂ ସାଧୁସୁଭାସିତଂ ॥
ଜାତିୱିସେସୱୁତ୍ତି ।
ନ ଖରଂ, ନ ହି ୱା ଥଦ୍ଧଂ, ମୁନିନ୍ଦ ! ୱଚନଂ ତୱ ।
ତଥାପି ଗାଳ୍ହଂ ଖଣତି, ନିମ୍ମୂଲଂ ଜନତାମଦଂ ॥
ଗୁଣୱିସେସୱୁତ୍ତି
ଦସ୍ସୀୟତେ’ତିରିତ୍ତଂ ତୁ, ସୂରୱୀରତ୍ତନଂ ୟହିଂ ।
ୱଦନ୍ତି ୱିଞ୍ଞୂୱଚନଂ, ରୁଳ୍ହାହଙ୍କାର ମୀଦିସଂ ॥
ଦମେ ନନ୍ଦୋପନନ୍ଦସ୍ସ, କିଂ ମେ ବ୍ୟାପାରଦସ୍ସନା ?
ପୁତ୍ତା ମେ ପାଦସମ୍ଭତ୍ତା, ସଜ୍ଜା ସନ୍ତେ’ୱ ତାଦିସେ ॥
ସିଲେସୋ ୱଚନା’ନେକା, ଭିଧେୟ୍ୟେ’କପଦାୟୁତଂ ।
ଅଭିନ୍ନପଦୱାକ୍ୟାଦି, ୱସା ତେଧା’ୟ ମୀରିତୋ ॥
ଅନ୍ଧତମହରୋ ହାରୀ, ସମାରୁଳ୍ହୋ ମହୋଦୟଂ ।
ରାଜତେ ରଂସିମାଲୀ’ୟଂ, ଭଗୱା ବୋଧୟଂ ଜନେ ॥
ଅଭିନ୍ନପଦୱାକ୍ୟସିଲେସୋ ।
ସାରଦା’ମଲକା’ଭାସୋ, ସମାନୀତ ପରିକ୍ଖୟୋ ।
କୁମୁଦା’କରସମ୍ବୋଧୋ, ପୀଣେତି ଜନତଂ ସୁଧୀ ॥
ଭିନ୍ନପଦୱାକ୍ୟସିଲେସୋ ।
ସମାହିତ’ତ୍ତୱିନୟୋ, ଅହୀନ ମଦ ମଦ୍ଦନୋ ।
ସୁଗତୋ ୱିସଦଂ ପାତୁ, ପାଣିନଂ ସୋ ୱିନାୟକୋ ॥
ଭିନ୍ନାଭିନ୍ନପଦୱାକ୍ୟସିଲେସୋ ।
ୱିରୁଦ୍ଧା, ୱିରୁଦ୍ଧା, ଭିନ୍ନ, କମ୍ମା, ନିୟମୱା, ପରୋ ।
ନିୟମ’କ୍ଖେପୱଚନୋ, ଅୱିରୋଧି, ୱିରୋଧ୍ୟ’ପି ॥
ଓଚିତ୍ୟ ସମ୍ପୋସକାଦି, ସିଲେସୋ, ପଦଜା’ଦି [ପଦଜାତି (କ॰)] ପି ।
ଏସଂ ନିଦସ୍ସନେସ୍ୱେ’ୱ, ରୂପ ମାୱି ଭୱିସ୍ସତି ॥
ୱିରୁଦ୍ଧକମ୍ମସିଲେସ
ସୱସେ ୱତ୍ତୟଂ ଲୋକଂ, ଅଖିଲଂ କଲ୍ଲୱିଗ୍ଗହୋ ।
ପରାଭୱତି ମାରାରି, ଧମ୍ମରାଜା ୱିଜମ୍ଭତେ ॥
ଅୱିରୁଦ୍ଧକମ୍ମସିଲେସ
ସଭାୱମଧୁରଂ ପୁଞ୍ଞ ୱିସେସୋ’ଦୟ ସମ୍ଭୱଂ ।
ସୁଣନ୍ତି ୱାଚଂ ମୁନିନୋ, ଜନା ପସ୍ସନ୍ତି ଚା’ମତଂ ॥
ଅଭିନ୍ନକମ୍ମସିଲେସ
ଅନ୍ଧକାରା’ପହାରାୟ, ସଭାୱ ମଧୁରାୟ ଚ ।
ମନୋ ପୀଣେତି ଜନ୍ତୂନଂ, ଜିନୋ ୱାଚାୟ ଭାୟ ଚ ॥
ନିୟମୱନ୍ତସିଲେସ
କେସ’କ୍ଖୀନଂ’ୱ କଣ୍ହତ୍ତଂ, ଭମୂନଂୟେୱ ୱଙ୍କତା ।
ପାଣିପାଦା’ଧରାନଂ’ୱ, ମୁନିନ୍ଦସ୍ସା’ଭିରତ୍ତତା ॥
ନିୟମକ୍ଖେପସିଲେସ
ପାଣିପାଦା’ଧରେସ୍ୱେ’ୱ, ସାରାଗୋ ତୱ ଦିସ୍ସତି ।
ଦିସ୍ସତେ ସୋ’ୟ ମଥୱା, ନାଥ ! ସାଧୁଗୁଣେସ୍ୱ’ପି ॥
ଅୱିରୋଧିସିଲେସ
ସଲକ୍ଖଣୋ’ତିସୁଭଗୋ, ତେଜସ୍ସୀ ନିୟତୋ’ଦୟୋ ।
ଲୋକେସୋ ଜିତସଂକ୍ଲେସୋ,
ୱିଭାତି ସମଣିସ୍ସରୋ ॥
ୱିରୋଧିସିଲେସ
ଅସମୋପି ସମୋ ଲୋକେ,
ଲୋକେସୋପି ନରୁତ୍ତମୋ ।
ସଦୟୋ ପ୍ୟ’ଦୟୋ ପାପେ, ଚିତ୍ତା’ୟଂ ମୁନିନୋ ଗତି ॥
ଓଚିତ୍ୟସମ୍ପୋସକପଦସିଲେସ
ସଂସାରଦୁକ୍ଖୋ’ପହତା, ୱନତା ଜନତା ତ୍ୱୟି ।
ସୁଖ ମିଚ୍ଛିତ ମଚ୍ଚନ୍ତଂ, ଅମତନ୍ଦଦ ! ୱିନ୍ଦତି ॥
ଗୁଣୟୁତ୍ତେହି ୱତ୍ଥୂହି, ସମଂ କତ୍ୱାନ କସ୍ସଚି ।
ସଂକିତ୍ତନଂ ଭୱତି ୟଂ, ସା ମତା ତୁଲ୍ୟୟୋଗିତା ॥
ସମ୍ପତ୍ତସମ୍ମଦୋ ଲୋକୋ, ସମ୍ପତ୍ତା’ଲୋକସମ୍ପଦୋ ।
ଉଭୋହି ରଂସିମାଲୀ ଚ, ଭଗୱା ଚ ତମୋନୁଦୋ ॥
ଅତ୍ଥନ୍ତରଂ ସାଧୟତା, କିଞ୍ଚି ତଂ ସଦିସଂ ଫଲଂ ।
ଦସ୍ସୀୟତେ ଅସନ୍ତଂ ୱା, ସନ୍ତଂ ୱା ତଂ ନିଦସ୍ସନଂ ॥
ଅସନ୍ତଫଲନିଦସ୍ସନ
ଉଦୟା ସମଣିନ୍ଦସ୍ସ, ୟନ୍ତି ପାପା ପରାଭୱଂ ।
ଧମ୍ମରାଜୱିରୁଦ୍ଧାନଂ, ସୂଚୟନ୍ତା ଦୁର’ନ୍ତତଂ ॥
ସନ୍ତଫଲନିଦସ୍ସନ
ସିରୋ ନିକ୍ଖିତ୍ତ ଚରଣୋ, ଚ୍ଛରିୟାନ’ମ୍ବୁଜାନ’ୟଂ ।
ପରମ’ବ୍ଭୁତତଂ ଲୋକେ, ୱିଞ୍ଞାପେତ’ତ୍ତନୋ ଜିନୋ ॥
ୱିଭୂତିୟା ମହନ୍ତତ୍ତଂ, ଅଧିପ୍ପାୟସ୍ସ ୱା ସିୟା ।
ପରମୁକ୍କଂସତଂ ୟାତଂ, ତଂ ମହନ୍ତତ୍ତ ମୀରିତଂ ॥
ୱିଭୂତିମହନ୍ତତ୍ତ
କିରୀଟ ରତନ’ଚ୍ଛାୟା, ନୁୱିଦ୍ଧା’ତପ ୱାରଣୋ ।
ପୁରା ପରଂ ସିରିଂ ୱିନ୍ଦି, ବୋଧିସତ୍ତୋ’ ଭିନିକ୍ଖମା ॥
ଅଧିପ୍ପାୟମହନ୍ତତ୍ତ
ସତ୍ତୋ ସମ୍ବୋଧିୟଂ ବୋଧି, ସତ୍ତୋ ସତ୍ତହିତାୟ ସୋ ।
ହିତ୍ୱା ସ୍ନେହରସାବନ୍ଧ, ମପି ରାହୁଲମାତରଂ ॥
ଗୋପେତ୍ୱା ୱଣ୍ଣନୀୟଂ ୟଂ, କିଞ୍ଚି ଦସ୍ସୀୟତେ ପରଂ ।
ଅସମଂ ୱା ସମଂ ତସ୍ସ, ୟଦି ସା ୱଞ୍ଚନା ମତା ॥
ଅସମୱଞ୍ଚନା
ପୁରତୋ ନ ସହସ୍ସେସୁ, ନ ପଞ୍ଚେସୁ ଚ ତାଦିନୋ ।
ମାରୋ ପରେସୁ ତସ୍ସେ’ସଂ, ସହସ୍ସଂ ଦସୱଡ୍ଢିତଂ ॥
ସମୱଞ୍ଚନା
ୱିୱାଦ ମନୁୟୁଞ୍ଜନ୍ତୋ, ମୁନିନ୍ଦୱଦନି’ନ୍ଦୁନା ।
ସମ୍ପୁଣ୍ଣୋ ଚନ୍ଦିମା ନା’ୟଂ, ଛତ୍ତ ମେତଂ ମନୋଭୁନୋ ॥
ପରାନୁୱତ୍ତନାଦୀହି, ନିବ୍ବିନ୍ଦେନି’ହ ୟା କତା ।
ଥୁତି ର’ପ୍ପକତେ ସା’ୟଂ, ସିୟା ଅପ୍ପକତତ୍ଥୁତି ॥
ସୁଖଂ ଜୀୱନ୍ତି ହରିଣା, ୱନେସ୍ୱ’ପରସେୱିନୋ ।
ଅନାୟାସୋ ପଲାଭେହି, ଜଲଦବ୍ଭଙ୍କୁରାଦିଭି ॥
ଉତ୍ତରଂ ଉତ୍ତରଂ ୟତ୍ଥ, ପୁବ୍ବପୁବ୍ବୱିସେସନଂ ।
ସିୟା ଏକାୱଲି ସା’ୟଂ, ଦ୍ୱିଧା ୱିଧି, ନିସେଧତୋ ॥
ୱିଧିଏକାୱଲି
ପାଦା ନଖାଲି ରୁଚିରା, ନଖାଲି ରଂସି ଭାସୁରା ।
ରଂସୀତମୋପହାନେ’କ, ରସା ସୋଭନ୍ତି ସତ୍ଥୁନୋ ॥
ନିସେଧଏକାୱଲି
ଅସନ୍ତୁଟ୍ଠୋ ୟତି ନେୱ,
ସନ୍ତୋସୋ ନା’ଲୟାହତୋ ।
ନା’ଲୟୋ ୟୋ ସ ଜନ୍ତୂନଂ, ନା’ନନ୍ତ ବ୍ୟସନା ୱହୋ ॥
ୟହିଂ ଭୂସିୟ ଭୂସତ୍ତଂ, ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ତୁ ୱତ୍ଥୁନଂ ।
ୱିନା’ୱ ସଦିସତ୍ତଂ ତଂ, ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞୱିଭୂସନଂ ॥
ବ୍ୟାମଂ’ସୁ ମଣ୍ଡଲଂ ତେନ, ମୁନିନା ଲୋକବନ୍ଧୁନା ।
ମହନ୍ତିଂ ୱିନ୍ଦତୀ କନ୍ତିଂ, ସୋପି ତେନେୱ ତାଦିସିଂ ॥
କଥନଂ ସହଭାୱସ୍ସ, କ୍ରିୟାୟ ଚ, ଗୁଣସ୍ସ ଚ ।
‘ସହୱୁତ୍ତୀ’ତି ୱିଞ୍ଞେୟ୍ୟଂ, ତ’ଦୁଦାହରଣଂ ୟଥା ॥
କ୍ରିୟାସହୱୁତ୍ତି
ଜଲନ୍ତି ଚନ୍ଦରଂସୀହି, ସମଂ ସତ୍ଥୁ ନଖଂ ସୱୋ ।
ୱିଜମ୍ଭତି ଚ ଚନ୍ଦେନ, ସମଂ ତମ୍ମୁଖଚନ୍ଦିମା ॥
ଗୁଣସହୱୁତ୍ତି
ଜିନୋ’ଦୟେନ ମଲୀନଂ, ସହ ଦୁଜ୍ଜନ ଚେତସା ।
ପାପଂ ଦିସା ସୁୱିମଲା, ସହ ସଜ୍ଜନ ଚେତସା ॥
ୱିରୋଧୀନଂ ପଦ’ତ୍ଥାନଂ, ୟତ୍ଥ ସଂସଗ୍ଗଦସ୍ସନଂ ।
ସମୁକ୍କଂସା’ଭିଧାନତ୍ଥଂ, ମତା ସା’ୟଂ ୱିରୋଧିତା ॥
ଗୁଣା ସଭାୱ ମଧୁରା, ଅପି ଲୋକେ’କ ବନ୍ଧୁନୋ ।
ସେୱିତା ପାପ ସେୱୀନଂ, ସମ୍ପଦୂସେନ୍ତି ମାନସଂ ॥
ୟସ୍ସ କସ୍ସ ଚି ଦାନେନ, ୟସ୍ସ କସ୍ସ ଚି ୱତ୍ଥୁନୋ ।
ୱିସିଟ୍ଠସ୍ସ ୟ ମାଦାନଂ, ‘ପରିୱୁତ୍ତୀ’ତି ସା ମତା ॥
ପୁରା ପରେସଂ ଦତ୍ୱାନ, ମନୁଞ୍ଞଂ ନୟନାଦିକଂ ।
ମୁନିନା ସମନୁପ୍ପତ୍ତା, ଦାନି ସବ୍ବଞ୍ଞୁତାସିରୀ[ମୁନିନ୍ଦ ! ସମନୁପ୍ପତ୍ତୋ, ଦାନି ସବ୍ବଞ୍ଞୁତାସିରିଂ (କ॰)]॥
କିଞ୍ଚି ଦିସ୍ୱାନ ୱିଞ୍ଞାତା, ପଟିପଜ୍ଜତି ତଂସମଂ ।
ସଂସୟା’ପଗତଂ ୱତ୍ଥୁଂ, ୟତ୍ଥ ସୋ’ୟଂ ଭମୋ ମତୋ ॥
ସମଂ ଦିସାସୁ’ଜ୍ଜଲାସୁ, ଜିନ ପାଦ ନଖଂ’ସୁନା ।
ପସ୍ସନ୍ତା ଅଭିନନ୍ଦନ୍ତି, ଚନ୍ଦା’ତପ ମନା ଜନା ॥
ପୱୁଚ୍ଚତେ ୟଂ ନାମାଦି, କୱୀନଂ ଭାୱବୋଧନଂ ।
ୟେନ କେନଚି ୱଣ୍ଣେନ, ଭାୱୋ ନାମା’ୟ ମୀରିତୋ ॥
ନନୁ ତେୟେ’ୱ ସନ୍ତାନୋ, ସାଗରା ନ କୁଲାଚଲା ।
ମନମ୍ପି ମରିୟାଦଂ ୟେ, ସଂୱଟ୍ଟେପି ଜହନ୍ତି ନୋ ॥
ଅଙ୍ଗଙ୍ଗି ଭାୱା ସଦିସ, ବଲଭାୱା ଚ ବନ୍ଧନେ ।
ସଂସଗ୍ଗୋ’ଲଙ୍କତୀନଂ ୟୋ, ତଂ ‘ମିସ୍ସ’ନ୍ତି ପୱୁଚ୍ଚତି ॥
ଅଙ୍ଗଙ୍ଗୀଭାୱମିସ୍ସ
ପସତ୍ଥା ମୁନିନୋ ପାଦ, ନଖ ରଂସି ମହାନଦୀ ।
ଅହୋ ! ଗାଳ୍ହଂ ନିମୁଗ୍ଗେପି, ସୁଖୟତ୍ୟେ’ୱ ତେ ଜନେ ॥
ସଦିସ ବଲ ଭାୱ ମିସ୍ସ
ୱେସୋ ସଭାୱ ମଧୁରୋ, ରୂପଂ ନେତ୍ତ ରସାୟନଂ ।
ମଧୂ’ୱ ମୁନିନୋ ୱାଚା, ନ ସମ୍ପୀଣେତି କଂ ଜନଂ ॥
ଆସୀ ନାମ ସିୟା’ତ୍ଥସ୍ସ, ଇଟ୍ଠସ୍ସା’ସୀସନଂ ୟଥା ।
ତିଲୋକେ’କଗତି ନାଥୋ,
ପାତୁ ଲୋକ ମପାୟତୋ ॥
ରସ’ପ୍ପତୀତି ଜନକଂ, ଜାୟତେ ୟଂ ୱିଭୂସନଂ ।
‘ରସୱନ୍ତ’ନ୍ତି ତଂ ଞେୟ୍ୟଂ, ରସୱନ୍ତ ୱିଧାନତୋ ॥
ରାଗା’ନତ’ବ୍ଭୁତ ସରୋଜ ମୁଖଂ ଧରାୟ,
ପାଦା ତିଲୋକଗରୁନୋ’ଧିକ ବନ୍ଧରାଗା ।
ଆଦାୟ ନିଚ୍ଚସରସେନ କରେନ ଗାଳ୍ହଂ,
ସଞ୍ଚୁମ୍ବୟନ୍ତି ସତତା’ହିତ ସମ୍ଭମେନ ॥
ଇଚ୍ଚା’ନୁଗମ୍ମ ପୁରିମାଚରିୟା’ନୁଭାୱଂ,
ସଙ୍ଖେପତୋ ନିଗଦିତୋ’ୟ ମଲଙ୍କତୀନଂ ।
ଭେଦୋ’ପରୂପରି କୱୀହି ୱିକପ୍ପିୟାନଂ,
କୋ ନାମ ପସ୍ସିତୁ ମଲଂ ଖଲୁ ତାସ ମନ୍ତଂ ॥
ଇତି ସଙ୍ଘରକ୍ଖିତମହାସାମି ୱିରଚିତେ ସୁବୋଧାଲଙ୍କାରେ
ଅତ୍ଥାଲଙ୍କାରାୱବୋଧୋ ନାମ
ଚତୁତ୍ଥୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ ।
୫. ଭାୱାୱବୋଧ-ପଞ୍ଚମପରିଚ୍ଛେଦ
ପଟିଭାନୱତା ଲୋକ, ୱୋହାର’ମନୁସାରିନା ।
ତତୋ’ଚିତ୍ୟ ସମୁଲ୍ଲାସ, ୱେଦିନା କୱିନା ପରଂ ॥
ଠାୟିସମ୍ବନ୍ଧିନୋ ଭାୱ, ୱିଭାୱା ସା’ନୁଭାୱକା ।
ସମ୍ବଜ୍ଝନ୍ତି ନିବନ୍ଧା ତେ, ରସ’ସ୍ସାଦାୟ ସାଧୁନଂ ॥
ଭାୱଅଧିପ୍ପାୟ
ଚିତ୍ତ ୱୁତ୍ତି ୱିସେସା ତୁ, ଭାୱୟନ୍ତି ରସେ ୟତୋ ।
ରତ୍ୟାଦୟୋ ତତୋ ଭାୱ, ସଦ୍ଦେନ ପରିକିତ୍ତିତା ॥
ଠାୟୀଭାୱଅଧିପ୍ପାୟ
ୱିରୋଧିନା’ଞ୍ଞଭାୱେନ, ୟୋ ଭାୱୋ ନ ତିରୋହିତୋ ।
ସୀଲେନ ତିଟ୍ଠତି’ଚ୍ଚେସୋ, ‘ଠାୟୀଭାୱୋ’ତି ସଦ୍ଦିତୋ ॥
ଠାୟୀଭାୱପ୍ପଭେଦଉଦ୍ଦେସ
ରତି, ହସ୍ସୋ, ଚ ସୋକୋ, ଚ,
କୋଧୁ, ସ୍ସାହା, ଭୟଂ,ପି ଚ ।
ଜିଗୁଚ୍ଛା, ୱିମ୍ହୟୋ, ଚେୱ, ସମୋ ଚ ନୱ ଠାୟିନୋ ॥
ବ୍ୟଭିଚାରୀଭାୱଅଧିପ୍ପାୟ
ତିରୋଭାୱା, ୱିଭାୱା’ଦି, ୱିସେସନା’ଭିମୁଖ୍ୟତୋ ।
ୟେ ତେ ଚରନ୍ତି ସୀଲେନ, ତେ ହୋନ୍ତି ବ୍ୟଭିଚାରିନୋ ॥
ବ୍ୟଭିଚାରିଭାୱପଭେଦ
ଧିତି, ଜଳତା, ଦୀନତୁ, ଗ୍ଗା, ଲସତ୍ତଂ,
ସୁତ୍ତଂ, ତାସୋ, ଗିଲାନୁ, ସ୍ସୁକ, ହରିସ,
ସତି, ସ୍ସା, ୱିସାଦା, ବହିତ୍ଥା [ବହିଦ୍ଧା (କ॰)]।
ଚିନ୍ତା, ଗବ୍ବା, ପମାରୋ, ମରିସ, ମଦ,
ମତୁ, ମ୍ମାଦ, ମୋହା, ୱିବୋଧୋ,
ନିଦ୍ଦା, ୱେଗା, ସବିଲଂ, ମରଣ,
ଚପଲତା [ସଚପଲା (କ॰)], ବ୍ୟାଧି, ତେତ୍ତିଂସ ମେତେ ॥
ସତ୍ତିକଭାୱଅଧିପ୍ପାୟ
ସମାହିତ’ତ୍ତ’ପ୍ପଭୱଂ, ସତ୍ତଂ[ସତ୍ୱଂ (କ॰)] ତେନୋ’ପପାଦିତା ।
ସତ୍ତିକା[ସାତ୍ୱିକା (କ॰)] ପ୍ୟ’ନୁଭାୱତ୍ତେ, ୱିସୁଂ ଭାୱା ଭୱନ୍ତି ତେ ॥
ସତ୍ତିକଭାୱପ୍ପଭେଦ
ଥମ୍ଭୋ, ପଳୟ, ରୋମଞ୍ଚା, ତଥା ସେଦ, ସ୍ସୁ, ୱେପଥୁ ।
ୱେୱଣ୍ଣିୟଂ, ୱିସରତା, ଭାୱା’ଟ୍ଠେ’ତେ ତୁ ସତ୍ତିକା ॥
ୟଦା ରତ୍ୟାଦୟୋ ଭାୱା, ଠିତିସୀଲା ନ ହୋନ୍ତି ଚେ ।
ତଦା ସବ୍ବେପି ତେ ଭାୱା, ଭୱନ୍ତି ବ୍ୟଭିଚାରିନୋ ॥
ୱିଭାୱୋ କାରଣଂ ତେସୁ, ପ୍ପତ୍ତିୟୁ’ଦ୍ଦୀପନେ ତଥା ।
ୟୋ ସିୟା ବୋଧକୋ ତେସଂ,
ଅନୁଭାୱୋ’ୟ ମୀରିତୋ ॥
ନେକହେତୁଂ ମନୋୱୁତ୍ତି, ୱିସେସଞ୍ଚ ୱିଭାୱିତୁଂ ।
ଭାୱଂ ୱିଭାୱା’ନୁଭାୱା, ୱଣ୍ଣିୟା ବନ୍ଧନେ ଫୁଟଂ ॥
ସୱିଭାୱା’ନୁଭାୱେହି, ଭାୱା ତେ ତେ ୟଥାରହଂ ।
ୱଣ୍ଣନୀୟା ୟଥୋ’ଚିତ୍ୟଂ, ଲୋକରୂପା’ନୁଗାମିନା ॥
ଚିତ୍ତ ୱୁତ୍ତି ୱିସେସତ୍ତା, ମାନସା ସତ୍ତିକା’ଙ୍ଗତୋ ।
ବହି ନିସ୍ସଟ ସେଦାଦି, ଅନୁଭାୱେହି ୱଣ୍ଣିୟା ॥
ରସଅଧିପ୍ପାୟ
ସାମାଜିକାନ ମାନନ୍ଦୋ, ୟୋ ବନ୍ଧତ୍ଥା’ନୁସାରିନଂ ।
ରସୀୟତୀତି ତଞ୍ଞୂହି, ରସୋ ନାମା’ୟ’ମୀରିତୋ ॥
ରସପ୍ପଭେଦ
ସୱିଭାୱା, ନୁଭାୱେହି, ସତ୍ତିକ,ବ୍ୟଭିଚାରିଭି ।
ଅସ୍ସାଦିୟତ୍ତ ମାନୀୟ, ମାନୋ ଠାୟେ’ୱ ସୋ ରସୋ ॥
ସିଙ୍ଗାର,ହସ୍ସ,କରୁଣା, ରୁଦ୍ଦ,ୱୀର,ଭୟାନକା ।
ବୀଭଚ୍ଛ,ବ୍ଭୁତ,ସନ୍ତା, ଚ, ରସା ଠାୟୀନ ନୁକ୍କମା ॥
ଦୁକ୍ଖରୂପେ’ୟ’ ମାନନ୍ଦୋ, କଥଂ ନୁ କରୁଣାଦିକେ ?
ସିୟା ସୋତୂନମାନନ୍ଦୋ,
ସୋକୋ ୱେସ୍ସନ୍ତରସ୍ସ ହି ॥
ଠାୟୀଭାୱ ନିଦ୍ଦେସ ରତିଟ୍ଠାୟୀଭାୱ
ରମ୍ମ,ଦେସ, କଲା, କାଲ, ୱେସାଦି, ପଟିସେୱନା ।
ୟୁୱାନ’ଞ୍ଞୋଞ୍ଞରତ୍ତାନଂ, ପମୋଦୋ ରତି ରୁଚ୍ଚତେ ॥
ୟୁତ୍ୟା ଭାୱାନୁଭାୱା ତେ, ନିବନ୍ଧା ପୋସୟନ୍ତି ନଂ ।
ସୋପ୍ୟ’ୟୋଗ, ୱିପ୍ପୟୋଗ, ସମ୍ଭୋଗାନଂ ୱସା ତିଧା ॥
ହସ୍ସଟ୍ଠାୟୀଭାୱ
ୱିକାରା’କତିଆଦୀହି, ଅତ୍ତନୋ ଥ ପରସ୍ସ ୱା ।
ହସ୍ସୋ ନିଦ୍ଦା, ସମା’ଲସ୍ୟ, ମୁଚ୍ଛାଦି,ବ୍ୟଭିଚାରିଭି ।
ପରିପୋସେ ସିୟା ହସ୍ସୋ, ଭିୟ୍ୟୋ’ତ୍ଥିପଭୁତୀନଂ ସୋ ॥
ହସ୍ସପ୍ପଭେଦ
ସିତ ମିହ ୱିକାସି ନୟନଂ,
କିଞ୍ଚା’ଲକ୍ଖିୟ ଦିଜଂ ତୁ ତଂ ହସିତଂ ।
ମଧୁରସ୍ସରଂ ୱିହସିତଂ, ଅଂସସିରୋକମ୍ପମୁପହସିତଂ ॥
ଅପହସିତଂ ସଜଲ’କ୍ଖି, ୱିକ୍ଖିତ୍ତଙ୍ଗଂ ଭୱତ୍ୟ’ତିହସିତଂ ।
ଦ୍ୱେ ଦ୍ୱେ କଥିତା ଚେ’ସଂ,
ଜେଟ୍ଠେ [ମଜ୍ଝେ’ଧମେତି ଏତ୍ଥ ମଜ୍ଝେ ଅଧମେତି ପଦଚ୍ଛେଦୋ] ମଜ୍ଝେ’ଧମେ ଚ କମସୋ ॥
କରୁଣଟ୍ଠାୟୀଭାୱ
ସୋକରୂପୋ ତୁ କରୁଣୋ, ନିଟ୍ଠପ୍ପତ୍ତି’ଟ୍ଠ ନାସତୋ ।
ତତ୍ଥା’ନୁଭାୱା ରୁଦିତ, ପଳୟ,ତ୍ଥମ୍ଭକାଦୟୋ ।
ୱିସାଦା,ଲସ୍ୟ,ମରଣ, ଚିନ୍ତା’ଦୀ ବ୍ୟଭିଚାରିନୋ ॥
ରୁଦ୍ଦଟ୍ଠାୟୀଭାୱ
କୋଧୋ ମଚ୍ଛରିୟା’ଦୀହି, ପୋସେ ତାସ, ମଦାଦିଭି ।
ନୟନା’ରୁଣତାଦୀହି, ରୁଦ୍ଦୋ ନାମ ରସୋ ଭୱେ ॥
ୱୀରଟ୍ଠାୟୀଭାୱ
ପତାପ, ୱିକ୍କମା’ଦୀହୁ, ସ୍ସାହୋ ‘ୱୀରୋ’ତି ସଞ୍ଞିତୋ ।
ରଣ,ଦାନ,ଦୟାୟୋଗା, ୱୀରୋ’ୟଂ ତିୱିଧୋ ଭୱେ ।
ତେୱା’ନୁଭାୱା ଧିତି,ମ, ତ୍ୟା’ଦୟୋ ବ୍ୟଭିଚାରିନୋ ॥
ଭୟଟ୍ଠାୟୀଭାୱ
ୱିକାରା,ସନି,ସତ୍ତା’ଦି, ଭୟୁ’କ୍କଂସୋ ଭୟାନକୋ ।
ସେଦା’ଦୟୋ ନୁଭାୱେ’ତ୍ଥ, ତାସା’ଦୀ ବ୍ୟଭିଚାରିନୋ ॥
ଜିଗୁଚ୍ଛାଟ୍ଠାୟୀଭାୱ
ଜିଗୁଚ୍ଛା ରୁଧିରା’ଦୀହି, ପୂତ୍ୟା’ଦୀହି ୱିରାଗତୋ ।
ବୀଭଚ୍ଛୋ ଖୋଭନୁ’ବ୍ବେଗୀ, କମେନ କରୁଣାୟୁତୋ ।
ନାସା ୱିକୂଣନାଦୀହି, ସଙ୍କାଦୀହି’ସ୍ସ ପୋସନଂ ॥
ୱିମ୍ହୟଟ୍ଠାୟୀଭାୱ
ଅତି ଲୋକ ପଦତ୍ଥେହି, ୱିମ୍ହୟୋ’ୟଂ ରସୋ’ବ୍ଭୁତୋ ।
ତସ୍ସା’ନୁଭାୱା ସେଦ,ସ୍ସୁ, ସାଧୁୱାଦା’ଦୟୋ ସିୟୁଂ ।
ତାସା,ୱେଗ,ଧିତି,ପ୍ପଞ୍ଞା, ହୋନ୍ତେ’ତ୍ଥ ବ୍ୟଭିଚାରିନୋ ॥
ସମଟ୍ଠାୟୀଭାୱ
ଠାୟୀଭାୱୋ ସମୋ ମେତ୍ତା, ଦୟା,ମୋଦା’ଦି ସମ୍ଭୱୋ ।
ଭାୱାଦୀହି ତ’ଦୁକ୍କଂସୋ, ସନ୍ତୋ ସନ୍ତ ନିସେୱିତୋ ॥
ଇତି ସଙ୍ଘରକ୍ଖିତ ମହାସାମିୱିରଚିତେ ସୁବୋଧାଲଙ୍କାରେ
ରସଭାୱା’ୱବୋଧୋ ନାମ
ପଞ୍ଚମୋ ପରିଚ୍ଛେଦୋ ।
ସୁବୋଧାଲଙ୍କାରୋ ସମତ୍ତୋ ।