ଥେରୀଗାଥାପାଳି
॥ ନମୋ ତସ୍ସ ଭଗୱତୋ ଅରହତୋ ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ॥
ଖୁଦ୍ଦକନିକାୟେ
ଥେରୀଗାଥାପାଳି
୧. ଏକକନିପାତୋ
୧. ଅଞ୍ଞତରାଥେରୀଗାଥା
‘‘ସୁଖଂ ସୁପାହି ଥେରିକେ, କତ୍ୱା ଚୋଳେନ ପାରୁତା ।
ଉପସନ୍ତୋ ହି ତେ ରାଗୋ, ସୁକ୍ଖଡାକଂ ୱ କୁମ୍ଭିୟ’’ନ୍ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ଅଞ୍ଞତରା ଥେରୀ ଅପଞ୍ଞାତା ଭିକ୍ଖୁନୀ ଗାଥଂ ଅଭାସିତ୍ଥାତି ।
୨. ମୁତ୍ତାଥେରୀଗାଥା
‘‘ମୁତ୍ତେ ମୁଚ୍ଚସ୍ସୁ ୟୋଗେହି, ଚନ୍ଦୋ ରାହୁଗ୍ଗହା ଇୱ ।
ୱିପ୍ପମୁତ୍ତେନ ଚିତ୍ତେନ, ଅନଣା ଭୁଞ୍ଜ ପିଣ୍ଡକ’’ନ୍ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ଭଗୱା ମୁତ୍ତଂ ସିକ୍ଖମାନଂ ଇମାୟ ଗାଥାୟ ଅଭିଣ୍ହଂ ଓୱଦତୀତି ।
୩. ପୁଣ୍ଣାଥେରୀଗାଥା
‘‘ପୁଣ୍ଣେ ପୂରସ୍ସୁ ଧମ୍ମେହି, ଚନ୍ଦୋ ପନ୍ନରସେରିୱ ।
ପରିପୁଣ୍ଣାୟ ପଞ୍ଞାୟ, ତମୋଖନ୍ଧଂ [ତମୋକ୍ଖନ୍ଧଂ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ପଦାଲୟା’’ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ପୁଣ୍ଣା ଥେରୀ ଗାଥଂ ଅଭାସିତ୍ଥାତି ।
୪. ତିସ୍ସାଥେରୀଗାଥା
‘‘ତିସ୍ସେ ସିକ୍ଖସ୍ସୁ ସିକ୍ଖାୟ, ମା ତଂ ୟୋଗା ଉପଚ୍ଚଗୁଂ ।
ସବ୍ବୟୋଗୱିସଂୟୁତ୍ତା, ଚର ଲୋକେ ଅନାସୱା’’ତି ॥
… ତିସ୍ସା ଥେରୀ… ।
୫. ଅଞ୍ଞତରାତିସ୍ସାଥେରୀଗାଥା
‘‘ତିସ୍ସେ ୟୁଞ୍ଜସ୍ସୁ ଧମ୍ମେହି, ଖଣୋ ତଂ ମା ଉପଚ୍ଚଗା ।
ଖଣାତୀତା ହି ସୋଚନ୍ତି, ନିରୟମ୍ହି ସମପ୍ପିତା’’ତି ॥
… ଅଞ୍ଞତରା ତିସ୍ସା ଥେରୀ… ।
୬. ଧୀରାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଧୀରେ ନିରୋଧଂ ଫୁସେହି [ଫୁସ୍ସେହି (ସୀ॰)], ସଞ୍ଞାୱୂପସମଂ ସୁଖଂ ।
ଆରାଧୟାହି ନିବ୍ବାନଂ, ୟୋଗକ୍ଖେମମନୁତ୍ତର’’ନ୍ତି [ୟୋଗକ୍ଖେମଂ ଅନୁତ୍ତରନ୍ତି (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)]॥
… ଧୀରା ଥେରୀ… ।
୭. ୱୀରାଥେରୀଗାଥା
‘‘ୱୀରା ୱୀରେହି [ଧୀରା ଧୀରେହି (କ॰)] ଧମ୍ମେହି, ଭିକ୍ଖୁନୀ ଭାୱିତିନ୍ଦ୍ରିୟା ।
ଧାରେହି ଅନ୍ତିମଂ ଦେହଂ, ଜେତ୍ୱା ମାରଂ ସୱାହିନି’’ନ୍ତି [ସୱାହନନ୍ତି (କ॰)]॥
… ୱୀରା ଥେରୀ… ।
୮. ମିତ୍ତାଥେରୀଗାଥା
‘‘ସଦ୍ଧାୟ ପବ୍ବଜିତ୍ୱାନ, ମିତ୍ତେ ମିତ୍ତରତା ଭୱ ।
ଭାୱେହି କୁସଲେ ଧମ୍ମେ, ୟୋଗକ୍ଖେମସ୍ସ ପତ୍ତିୟା’’ତି ॥
… ମିତ୍ତା ଥେରୀ… ।
୯. ଭଦ୍ରାଥେରୀଗାଥା
‘‘ସଦ୍ଧାୟ ପବ୍ବଜିତ୍ୱାନ, ଭଦ୍ରେ ଭଦ୍ରରତା ଭୱ ।
ଭାୱେହି କୁସଲେ ଧମ୍ମେ, ୟୋଗକ୍ଖେମମନୁତ୍ତର’’ନ୍ତି ॥
… ଭଦ୍ରା ଥେରୀ… ।
୧୦. ଉପସମାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଉପସମେ ତରେ ଓଘଂ, ମଚ୍ଚୁଧେୟ୍ୟଂ ସୁଦୁତ୍ତରଂ ।
ଧାରେହି ଅନ୍ତିମଂ ଦେହଂ, ଜେତ୍ୱା ମାରଂ ସୱାହନ’’ନ୍ତି ॥
… ଉପସମା ଥେରୀ… ।
୧୧. ମୁତ୍ତାଥେରୀଗାଥା
‘‘ସୁମୁତ୍ତା ସାଧୁମୁତ୍ତାମ୍ହି, ତୀହି ଖୁଜ୍ଜେହି ମୁତ୍ତିୟା ।
ଉଦୁକ୍ଖଲେନ ମୁସଲେନ, ପତିନା ଖୁଜ୍ଜକେନ ଚ ।
ମୁତ୍ତାମ୍ହି ଜାତିମରଣା, ଭୱନେତ୍ତି ସମୂହତା’’ତି ॥
… ମୁତ୍ତା ଥେରୀ… ।
୧୨. ଧମ୍ମଦିନ୍ନାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଛନ୍ଦଜାତା ଅୱସାୟୀ, ମନସା ଚ ଫୁଟା [ଫୁଟ୍ଠା (ସ୍ୟା॰), ଫୁଠା (ସୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰)] ସିୟା ।
କାମେସୁ ଅପ୍ପଟିବଦ୍ଧଚିତ୍ତା [ଅପ୍ପଟିବନ୍ଧଚିତ୍ତା (କ॰)], ଉଦ୍ଧଂସୋତାତି ୱୁଚ୍ଚତୀ’’ତି [ଉଦ୍ଧଂସୋତା ୱିମୁଚ୍ଚତୀତି (ସୀ॰ ପୀ॰)]॥
… ଧମ୍ମଦିନ୍ନା ଥେରୀ… ।
୧୩.ୱିସାଖାଥେରୀଗାଥା
‘‘କରୋଥ ବୁଦ୍ଧସାସନଂ, ୟଂ କତ୍ୱା ନାନୁତପ୍ପତି ।
ଖିପ୍ପଂ ପାଦାନି ଧୋୱିତ୍ୱା, ଏକମନ୍ତେ ନିସୀଦଥା’’ତି ॥
… ୱିସାଖା ଥେରୀ… ।
୧୪.ସୁମନାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଧାତୁୟୋ ଦୁକ୍ଖତୋ ଦିସ୍ୱା, ମା ଜାତିଂ ପୁନରାଗମି ।
ଭୱେ ଛନ୍ଦଂ ୱିରାଜେତ୍ୱା, ଉପସନ୍ତା ଚରିସ୍ସସୀ’’ତି ॥
… ସୁମନା ଥେରୀ… ।
୧୫. ଉତ୍ତରାଥେରୀଗାଥା
‘‘କାୟେନ ସଂୱୁତା ଆସିଂ, ୱାଚାୟ ଉଦ ଚେତସା ।
ସମୂଲଂ ତଣ୍ହମବ୍ବୁୟ୍ହ, ସୀତିଭୂତାମ୍ହି ନିବ୍ବୁତା’’ତି ॥
… ଉତ୍ତରା ଥେରୀ… ।
୧୬. ୱୁଡ୍ଢପବ୍ବଜିତସୁମନାଥେରୀଗାଥା
‘‘ସୁଖଂ ତ୍ୱଂ ୱୁଡ୍ଢିକେ ସେହି, କତ୍ୱା ଚୋଳେନ ପାରୂତା ।
ଉପସନ୍ତୋ ହି ତେ ରାଗୋ, ସୀତିଭୂତାସି ନିବ୍ବୁତା’’ତି ॥
… ସୁମନା ୱୁଡ୍ଢପବ୍ବଜିତା ଥେରୀ… ।
୧୭. ଧମ୍ମାଥେରୀଗାଥା
‘‘ପିଣ୍ଡପାତଂ ଚରିତ୍ୱାନ, ଦଣ୍ଡମୋଲୁବ୍ଭ ଦୁବ୍ବଲା ।
ୱେଧମାନେହି ଗତ୍ତେହି, ତତ୍ଥେୱ ନିପତିଂ ଛମା ।
ଦିସ୍ୱା ଆଦୀନୱଂ କାୟେ, ଅଥ ଚିତ୍ତଂ ୱିମୁଚ୍ଚି ମେ’’ତି ॥
… ଧମ୍ମା ଥେରୀ… ।
୧୮. ସଙ୍ଘାଥେରୀଗାଥା
‘‘ହିତ୍ୱା ଘରେ ପବ୍ବଜିତ୍ୱା [ପବ୍ବଜିତା (ସୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰)], ହିତ୍ୱା ପୁତ୍ତଂ ପସୁଂ ପିୟଂ ।
ହିତ୍ୱା ରାଗଞ୍ଚ ଦୋସଞ୍ଚ, ଅୱିଜ୍ଜଞ୍ଚ ୱିରାଜିୟ ।
ସମୂଲଂ ତଣ୍ହମବ୍ବୁୟ୍ହ, ଉପସନ୍ତାମ୍ହି ନିବ୍ବୁତା’’ତି ॥
… ସଙ୍ଘା ଥେରୀ… ।
ଏକକନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
୨. ଦୁକନିପାତୋ
୧. ଅଭିରୂପନନ୍ଦାଥେରୀଗାଥା
[ଅପ॰ ଥେରୀ ୨.୪.୧୫୭ ଅପଦାନେପି] ‘‘ଆତୁରଂ ଅସୁଚିଂ ପୂତିଂ, ପସ୍ସ ନନ୍ଦେ ସମୁସ୍ସୟଂ ।
ଅସୁଭାୟ ଚିତ୍ତଂ ଭାୱେହି, ଏକଗ୍ଗଂ ସୁସମାହିତଂ ॥
‘‘ଅନିମିତ୍ତଞ୍ଚ ଭାୱେହି, ମାନାନୁସୟମୁଜ୍ଜହ ।
ତତୋ ମାନାଭିସମୟା, ଉପସନ୍ତା ଚରିସ୍ସସୀ’’ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ଭଗୱା ଅଭିରୂପନନ୍ଦଂ ସିକ୍ଖମାନଂ ଇମାହି ଗାଥାହି ଅଭିଣ୍ହଂ ଓୱଦତୀତି [ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ଭଗୱା ଅଭିରୂପନନ୍ଦଂ ସିକ୍ଖମାନଂ ଇମାହି ଗାଥାହି ଅଭିଣ୍ହଂ ଓୱଦତୀତି (କ॰)]।
୨. ଜେନ୍ତାଥେରୀଗାଥା
‘‘ୟେ ଇମେ ସତ୍ତ ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗା, ମଗ୍ଗା ନିବ୍ବାନପତ୍ତିୟା ।
ଭାୱିତା ତେ ମୟା ସବ୍ବେ, ୟଥା ବୁଦ୍ଧେନ ଦେସିତା ॥
‘‘ଦିଟ୍ଠୋ ହି ମେ ସୋ ଭଗୱା, ଅନ୍ତିମୋୟଂ ସମୁସ୍ସୟୋ ।
ୱିକ୍ଖୀଣୋ ଜାତିସଂସାରୋ, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ’’ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ଜେନ୍ତା ଥେରୀ ଗାଥାୟୋ ଅଭାସିତ୍ଥାତି ।
୩. ସୁମଙ୍ଗଲମାତାଥେରୀଗାଥା
‘‘ସୁମୁତ୍ତିକା ସୁମୁତ୍ତିକା [ସୁମୁତ୍ତିକେ ସୁମୁତ୍ତିକେ (ସୀ॰), ସୁମୁତ୍ତିକେ ସୁମୁତ୍ତିକା (ସ୍ୟା॰ କ॰)], ସାଧୁମୁତ୍ତିକାମ୍ହି ମୁସଲସ୍ସ ।
ଅହିରିକୋ ମେ ଛତ୍ତକଂ ୱାପି, ଉକ୍ଖଲିକା ମେ ଦେଡ୍ଡୁଭଂ ୱାତି ॥
‘‘ରାଗଞ୍ଚ ଅହଂ ଦୋସଞ୍ଚ, ଚିଚ୍ଚିଟି ଚିଚ୍ଚିଟୀତି ୱିହନାମି ।
ସା ରୁକ୍ଖମୂଲମୁପଗମ୍ମ, ଅହୋ ସୁଖନ୍ତି ସୁଖତୋ ଝାୟାମୀ’’ତି ॥
… ସୁମଙ୍ଗଲମାତା ଥେରୀ [ଅଞ୍ଞତରା ଥେରୀ ଭିକ୍ଖୁନୀ ଅପଞ୍ଞାତା (ସ୍ୟା॰ କ॰)]।
୪. ଅଡ୍ଢକାସିଥେରୀଗାଥା
‘‘ୟାୱ କାସିଜନପଦୋ, ସୁଙ୍କୋ ମେ ତତ୍ଥକୋ ଅହୁ ।
ତଂ କତ୍ୱା ନେଗମୋ ଅଗ୍ଘଂ, ଅଡ୍ଢେନଗ୍ଘଂ ଠପେସି ମଂ ॥
‘‘ଅଥ ନିବ୍ବିନ୍ଦହଂ ରୂପେ, ନିବ୍ବିନ୍ଦଞ୍ଚ ୱିରଜ୍ଜହଂ ।
ମା ପୁନ ଜାତିସଂସାରଂ, ସନ୍ଧାୱେୟ୍ୟଂ ପୁନପ୍ପୁନଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ସଚ୍ଛିକତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ଅଡ୍ଢକାସି ଥେରୀ… ।
୫. ଚିତ୍ତାଥେରୀଗାଥା
‘‘କିଞ୍ଚାପି ଖୋମ୍ହି କିସିକା, ଗିଲାନା ବାଳ୍ହଦୁବ୍ବଲା ।
ଦଣ୍ଡମୋଲୁବ୍ଭ ଗଚ୍ଛାମି, ପବ୍ବତଂ ଅଭିରୂହିୟ ॥
‘‘ସଙ୍ଘାଟିଂ ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱାନ, ପତ୍ତକଞ୍ଚ ନିକୁଜ୍ଜିୟ ।
ସେଲେ ଖମ୍ଭେସିମତ୍ତାନଂ, ତମୋଖନ୍ଧଂ ପଦାଲିୟା’’ତି ॥
… ଚିତ୍ତା ଥେରୀ… ।
୬. ମେତ୍ତିକାଥେରୀଗାଥା
‘‘କିଞ୍ଚାପି ଖୋମ୍ହି ଦୁକ୍ଖିତା, ଦୁବ୍ବଲା ଗତୟୋବ୍ବନା ।
ଦଣ୍ଡମୋଲୁବ୍ଭ ଗଚ୍ଛାମି, ପବ୍ବତଂ ଅଭିରୂହିୟ ॥
‘‘ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱାନ ସଙ୍ଘାଟିଂ, ପତ୍ତକଞ୍ଚ ନିକୁଜ୍ଜିୟ ।
ନିସିନ୍ନା ଚମ୍ହି ସେଲମ୍ହି, ଅଥ ଚିତ୍ତଂ ୱିମୁଚ୍ଚି ମେ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ମେତ୍ତିକା ଥେରୀ… ।
୭. ମିତ୍ତାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଚାତୁଦ୍ଦସିଂ ପଞ୍ଚଦସିଂ, ୟା ଚ ପକ୍ଖସ୍ସ ଅଟ୍ଠମୀ ।
ପାଟିହାରିୟପକ୍ଖଞ୍ଚ, ଅଟ୍ଠଙ୍ଗସୁସମାଗତଂ ॥
‘‘ଉପୋସଥଂ ଉପାଗଚ୍ଛିଂ, ଦେୱକାୟାଭିନନ୍ଦିନୀ ।
ସାଜ୍ଜ ଏକେନ ଭତ୍ତେନ, ମୁଣ୍ଡା ସଙ୍ଘାଟିପାରୁତା ।
ଦେୱକାୟଂ ନ ପତ୍ଥେହଂ, ୱିନେୟ୍ୟ ହଦୟେ ଦର’’ନ୍ତି ॥
… ମିତ୍ତା ଥେରୀ… ।
୮. ଅଭୟମାତୁଥେରୀଗାଥା
‘‘ଉଦ୍ଧଂ ପାଦତଲା ଅମ୍ମ, ଅଧୋ ୱେ କେସମତ୍ଥକା ।
ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖସ୍ସୁମଂ କାୟଂ, ଅସୁଚିଂ ପୂତିଗନ୍ଧିକଂ ॥
‘‘ଏୱଂ ୱିହରମାନାୟ, ସବ୍ବୋ ରାଗୋ ସମୂହତୋ ।
ପରିଳାହୋ ସମୁଚ୍ଛିନ୍ନୋ, ସୀତିଭୂତାମ୍ହି ନିବ୍ବୁତା’’ତି ॥
… ଅଭୟମାତୁ ଥେରୀ… ।
୯. ଅଭୟାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଅଭୟେ ଭିଦୁରୋ କାୟୋ, ୟତ୍ଥ ସତା ପୁଥୁଜ୍ଜନା ।
ନିକ୍ଖିପିସ୍ସାମିମଂ ଦେହଂ, ସମ୍ପଜାନା ସତୀମତୀ ॥
‘‘ବହୂହି ଦୁକ୍ଖଧମ୍ମେହି, ଅପ୍ପମାଦରତାୟ ମେ ।
ତଣ୍ହକ୍ଖୟୋ ଅନୁପ୍ପତ୍ତୋ, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ଅଭୟା ଥେରୀ… ।
୧୦. ସାମାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଚତୁକ୍ଖତ୍ତୁଂ ପଞ୍ଚକ୍ଖତ୍ତୁଂ, ୱିହାରା ଉପନିକ୍ଖମିଂ ।
ଅଲଦ୍ଧା ଚେତସୋ ସନ୍ତିଂ, ଚିତ୍ତେ ଅୱସୱତ୍ତିନୀ ।
ତସ୍ସା ମେ ଅଟ୍ଠମୀ ରତ୍ତି, ୟତୋ ତଣ୍ହା ସମୂହତା ॥
‘‘ବହୂହି ଦୁକ୍ଖଧମ୍ମେହି, ଅପ୍ପମାଦରତାୟ ମେ ।
ତଣ୍ହକ୍ଖୟୋ ଅନୁପ୍ପତ୍ତୋ, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ସାମା ଥେରୀ… ।
ଦୁକନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
୩. ତିକନିପାତୋ
୧. ଅପରାସାମାଥେରୀଗାଥା
‘‘ପଣ୍ଣୱୀସତିୱସ୍ସାନି, ୟତୋ ପବ୍ବଜିତାୟ ମେ ।
ନାଭିଜାନାମି ଚିତ୍ତସ୍ସ, ସମଂ ଲଦ୍ଧଂ କୁଦାଚନଂ ॥
‘‘ଅଲଦ୍ଧା ଚେତସୋ ସନ୍ତିଂ, ଚିତ୍ତେ ଅୱସୱତ୍ତିନୀ ।
ତତୋ ସଂୱେଗମାପାଦିଂ, ସରିତ୍ୱା ଜିନସାସନଂ ॥
‘‘ବହୂହି ଦୁକ୍ଖଧମ୍ମେହି, ଅପ୍ପମାଦରତାୟ ମେ ।
ତଣ୍ହକ୍ଖୟୋ ଅନୁପ୍ପତ୍ତୋ, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ।
ଅଜ୍ଜ ମେ ସତ୍ତମୀ ରତ୍ତି, ୟତୋ ତଣ୍ହା ୱିସୋସିତା’’ତି ॥
… ଅପରା ସାମା ଥେରୀ… ।
୨. ଉତ୍ତମାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଚତୁକ୍ଖତ୍ତୁଂ ପଞ୍ଚକ୍ଖତ୍ତୁଂ, ୱିହାରା ଉପନିକ୍ଖମିଂ ।
ଅଲଦ୍ଧା ଚେତସୋ ସନ୍ତିଂ, ଚିତ୍ତେ ଅୱସୱତ୍ତିନୀ ॥
‘‘ସା ଭିକ୍ଖୁନିଂ ଉପଗଚ୍ଛିଂ, ୟା ମେ ସଦ୍ଧାୟିକା ଅହୁ ।
ସା ମେ ଧମ୍ମମଦେସେସି, ଖନ୍ଧାୟତନଧାତୁୟୋ ॥
‘‘ତସ୍ସା ଧମ୍ମଂ ସୁଣିତ୍ୱାନ, ୟଥା ମଂ ଅନୁସାସି ସା ।
ସତ୍ତାହଂ ଏକପଲ୍ଲଙ୍କେନ, ନିସୀଦିଂ ପୀତିସୁଖସମପ୍ପିତା [ନିସୀଦିଂ ସୁଖସମପ୍ପିତା (ସୀ॰)]।
ଅଟ୍ଠମିୟା ପାଦେ ପସାରେସିଂ, ତମୋଖନ୍ଧଂ ପଦାଲିୟା’’ତି ॥
… ଉତ୍ତମା ଥେରୀ… ।
୩. ଅପରାଉତ୍ତମାଥେରୀଗାଥା
‘‘ୟେ ଇମେ ସତ୍ତ ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗା, ମଗ୍ଗା ନିବ୍ବାନପତ୍ତିୟା ।
ଭାୱିତା ତେ ମୟା ସବ୍ବେ, ୟଥା ବୁଦ୍ଧେନ ଦେସିତା ॥
‘‘ସୁଞ୍ଞତସ୍ସାନିମିତ୍ତସ୍ସ, ଲାଭିନୀହଂ ୟଦିଚ୍ଛକଂ ।
ଓରସା ଧୀତା ବୁଦ୍ଧସ୍ସ, ନିବ୍ବାନାଭିରତା ସଦା ॥
‘‘ସବ୍ବେ କାମା ସମୁଚ୍ଛିନ୍ନା, ୟେ ଦିବ୍ବା ୟେ ଚ ମାନୁସା ।
ୱିକ୍ଖୀଣୋ ଜାତିସଂସାରୋ, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ’’ତି ॥
… ଅପରା ଉତ୍ତମା ଥେରୀ… ।
୪. ଦନ୍ତିକାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଦିୱାୱିହାରା ନିକ୍ଖମ୍ମ, ଗିଜ୍ଝକୂଟମ୍ହି ପବ୍ବତେ ।
ନାଗଂ ଓଗାହମୁତ୍ତିଣ୍ଣଂ, ନଦୀତୀରମ୍ହି ଅଦ୍ଦସଂ ॥
‘‘ପୁରିସୋ ଅଙ୍କୁସମାଦାୟ, ‘ଦେହି ପାଦ’ନ୍ତି ୟାଚତି ।
ନାଗୋ ପସାରୟୀ ପାଦଂ, ପୁରିସୋ ନାଗମାରୁହି ॥
‘‘ଦିସ୍ୱା ଅଦନ୍ତଂ ଦମିତଂ, ମନୁସ୍ସାନଂ ୱସଂ ଗତଂ ।
ତତୋ ଚିତ୍ତଂ ସମାଧେସିଂ, ଖଲୁ ତାୟ ୱନଂ ଗତା’’ତି ॥
… ଦନ୍ତିକା ଥେରୀ… ।
୫. ଉବ୍ବିରିଥେରୀଗାଥା
‘‘ଅମ୍ମ ଜୀୱାତି ୱନମ୍ହି କନ୍ଦସି, ଅତ୍ତାନଂ ଅଧିଗଚ୍ଛ ଉବ୍ବିରି ।
ଚୁଲ୍ଲାସୀତିସହସ୍ସାନି [ଚୂଳାସୀତିସହସ୍ସାନି (ସୀ॰)], ସବ୍ବା ଜୀୱସନାମିକା ।
ଏତମ୍ହାଳାହନେ ଦଡ୍ଢା, ତାସଂ କମନୁସୋଚସି ॥
‘‘ଅବ୍ବହୀ [ଅବ୍ବୁତୀ (ସ୍ୟା॰), ଅବ୍ବୁଳ୍ହଂ (କ॰)] ୱତ ମେ ସଲ୍ଲଂ, ଦୁଦ୍ଦସଂ ହଦୟସ୍ସିତଂ [ହଦୟନିସ୍ସିତଂ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)]।
ୟଂ ମେ ସୋକପରେତାୟ, ଧୀତୁସୋକଂ ବ୍ୟପାନୁଦି ॥
‘‘ସାଜ୍ଜ ଅବ୍ବୂଳ୍ହସଲ୍ଲାହଂ, ନିଚ୍ଛାତା ପରିନିବ୍ବୁତା ।
ବୁଦ୍ଧଂ ଧମ୍ମଞ୍ଚ ସଙ୍ଘଞ୍ଚ, ଉପେମି ସରଣଂ ମୁନି’’ନ୍ତି ॥
… ଉବ୍ବିରୀ ଥେରୀ… ।
୬. ସୁକ୍କାଥେରୀଗାଥା
‘‘କିଂମେ କତା ରାଜଗହେ ମନୁସ୍ସା, ମଧୁଂ ପୀତାୱ [ମଧୁପୀତାୱ (ସୀ॰)] ଅଚ୍ଛରେ ।
ୟେ ସୁକ୍କଂ ନ ଉପାସନ୍ତି, ଦେସେନ୍ତିଂ ବୁଦ୍ଧସାସନଂ ॥
‘‘ତଞ୍ଚ ଅପ୍ପଟିୱାନୀୟଂ, ଅସେଚନକମୋଜୱଂ ।
ପିୱନ୍ତି ମଞ୍ଞେ ସପ୍ପଞ୍ଞା, ୱଲାହକମିୱଦ୍ଧଗୂ ॥
‘‘ସୁକ୍କା ସୁକ୍କେହି ଧମ୍ମେହି, ୱୀତରାଗା ସମାହିତା ।
ଧାରେତି ଅନ୍ତିମଂ ଦେହଂ, ଜେତ୍ୱା ମାରଂ ସୱାହନ’’ନ୍ତି ॥
… ସୁକ୍କା ଥେରୀ… ।
୭. ସେଲାଥେରୀଗାଥା
‘‘ନତ୍ଥି ନିସ୍ସରଣଂ ଲୋକେ, କିଂ ୱିୱେକେନ କାହସି ।
ଭୁଞ୍ଜାହି କାମରତିୟୋ, ମାହୁ ପଚ୍ଛାନୁତାପିନୀ’’ ॥
‘‘ସତ୍ତିସୂଲୂପମା କାମା, ଖନ୍ଧାସଂ ଅଧିକୁଟ୍ଟନା ।
ୟଂ ତ୍ୱଂ ‘କାମରତିଂ’ ବ୍ରୂସି, ‘ଅରତୀ’ ଦାନି ସା ମମ ॥
‘‘ସବ୍ବତ୍ଥ ୱିହତା ନନ୍ଦୀ [ନନ୍ଦି (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)], ତମୋଖନ୍ଧୋ ପଦାଲିତୋ ।
ଏୱଂ ଜାନାହି ପାପିମ, ନିହତୋ ତ୍ୱମସି ଅନ୍ତକା’’ତି ॥
… ସେଲା ଥେରୀ… ।
୮. ସୋମାଥେରୀଗାଥା
‘‘ୟଂ ତଂ ଇସୀହି ପତ୍ତବ୍ବଂ, ଠାନଂ ଦୁରଭିସମ୍ଭୱଂ ।
ନ ତଂ ଦ୍ୱଙ୍ଗୁଲପଞ୍ଞାୟ, ସକ୍କା ପପ୍ପୋତୁମିତ୍ଥିୟା’’ ॥
‘‘ଇତ୍ଥିଭାୱୋ ନୋ କିଂ କୟିରା, ଚିତ୍ତମ୍ହି ସୁସମାହିତେ ।
ଞାଣମ୍ହି ୱତ୍ତମାନମ୍ହି, ସମ୍ମା ଧମ୍ମଂ ୱିପସ୍ସତୋ ॥
‘‘ସବ୍ବତ୍ଥ ୱିହତା ନନ୍ଦୀ, ତମୋଖନ୍ଧୋ ପଦାଲିତୋ ।
ଏୱଂ ଜାନାହି ପାପିମ, ନିହତୋ ତ୍ୱମସି ଅନ୍ତକା’’ତି ॥
… ସୋମା ଥେରୀ… ।
ତିକନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
୪. ଚତୁକ୍କନିପାତୋ
୧. ଭଦ୍ଦାକାପିଲାନୀଥେରୀଗାଥା
‘‘ପୁତ୍ତୋ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ଦାୟାଦୋ, କସ୍ସପୋ ସୁସମାହିତୋ ।
ପୁବ୍ବେନିୱାସଂ ୟୋୱେଦି, ସଗ୍ଗାପାୟଞ୍ଚ ପସ୍ସତି ॥
‘‘ଅଥୋ ଜାତିକ୍ଖୟଂ ପତ୍ତୋ, ଅଭିଞ୍ଞାୱୋସିତୋ ମୁନି ।
ଏତାହି ତୀହି ୱିଜ୍ଜାହି, ତେୱିଜ୍ଜୋ ହୋତି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ॥
‘‘ତଥେୱ ଭଦ୍ଦା କାପିଲାନୀ, ତେୱିଜ୍ଜା ମଚ୍ଚୁହାୟିନୀ ।
ଧାରେତି ଅନ୍ତିମଂ ଦେହଂ, ଜେତ୍ୱା ମାରଂ ସୱାହନଂ ॥
‘‘ଦିସ୍ୱା ଆଦୀନୱଂ ଲୋକେ, ଉଭୋ ପବ୍ବଜିତା ମୟଂ ।
ତ୍ୟମ୍ହ ଖୀଣାସୱା ଦନ୍ତା, ସୀତିଭୂତମ୍ହ ନିବ୍ବୁତା’’ତି ॥
… ଭଦ୍ଦା କାପିଲାନୀ ଥେରୀ… ।
ଚତୁକ୍କନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
୫. ପଞ୍ଚକନିପାତୋ
୧. ଅଞ୍ଞତରାଥେରୀଗାଥା
‘‘ପଣ୍ଣୱୀସତିୱସ୍ସାନି, ୟତୋ ପବ୍ବଜିତା ଅହଂ ।
ନାଚ୍ଛରାସଙ୍ଘାତମତ୍ତମ୍ପି, ଚିତ୍ତସ୍ସୂପସମଜ୍ଝଗଂ ॥
‘‘ଅଲଦ୍ଧା ଚେତସୋ ସନ୍ତିଂ, କାମରାଗେନୱସ୍ସୁତା ।
ବାହା ପଗ୍ଗୟ୍ହ କନ୍ଦନ୍ତୀ, ୱିହାରଂ ପାୱିସିଂ ଅହଂ ॥
‘‘ସା ଭିକ୍ଖୁନିଂ ଉପାଗଚ୍ଛିଂ, ୟା ମେ ସଦ୍ଧାୟିକା ଅହୁ ।
ସା ମେ ଧମ୍ମମଦେସେସି, ଖନ୍ଧାୟତନଧାତୁୟୋ ॥
‘‘ତସ୍ସା ଧମ୍ମଂ ସୁଣିତ୍ୱାନ, ଏକମନ୍ତେ ଉପାୱିସିଂ ।
ପୁବ୍ବେନିୱାସଂ ଜାନାମି, ଦିବ୍ବଚକ୍ଖୁ ୱିସୋଧିତଂ ॥
‘‘ଚେତୋପରିଚ୍ଚଞାଣଞ୍ଚ [ଚେତୋପରିୟଞାଣଞ୍ଚ (କ॰)], ସୋତଧାତୁ ୱିସୋଧିତା ।
ଇଦ୍ଧୀପି ମେ ସଚ୍ଛିକତା, ପତ୍ତୋ ମେ ଆସୱକ୍ଖୟୋ ।
ଛଳଭିଞ୍ଞା [ଛ ମେଭିଞ୍ଞା (ସ୍ୟା॰ କ॰)] ସଚ୍ଛିକତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ଅଞ୍ଞତରା ଥେରୀ … ।
୨. ୱିମଲାଥେରୀଗାଥା
‘‘ମତ୍ତା ୱଣ୍ଣେନ ରୂପେନ, ସୋଭଗ୍ଗେନ ୟସେନ ଚ ।
ୟୋବ୍ବନେନ ଚୁପତ୍ଥଦ୍ଧା, ଅଞ୍ଞାସମତିମଞ୍ଞିହଂ ॥
‘‘ୱିଭୂସେତ୍ୱା ଇମଂ କାୟଂ, ସୁଚିତ୍ତଂ ବାଲଲାପନଂ ।
ଅଟ୍ଠାସିଂ ୱେସିଦ୍ୱାରମ୍ହି, ଲୁଦ୍ଦୋ ପାସମିୱୋଡ୍ଡିୟ ॥
‘‘ପିଲନ୍ଧନଂ ୱିଦଂସେନ୍ତୀ, ଗୁୟ୍ହଂ ପକାସିକଂ ବହୁଂ ।
ଅକାସିଂ ୱିୱିଧଂ ମାୟଂ, ଉଜ୍ଜଗ୍ଘନ୍ତୀ ବହୁଂ ଜନଂ ॥
‘‘ସାଜ୍ଜ ପିଣ୍ଡଂ ଚରିତ୍ୱାନ, ମୁଣ୍ଡା ସଙ୍ଘାଟିପାରୁତା ।
ନିସିନ୍ନା ରୁକ୍ଖମୂଲମ୍ହି, ଅୱିତକ୍କସ୍ସ ଲାଭିନୀ ॥
‘‘ସବ୍ବେ ୟୋଗା ସମୁଚ୍ଛିନ୍ନା, ୟେ ଦିବ୍ବା ୟେ ଚ ମାନୁସା ।
ଖେପେତ୍ୱା ଆସୱେ ସବ୍ବେ, ସୀତିଭୂତାମ୍ହି ନିବ୍ବୁତା’’ତି ॥
… ୱିମଲା ପୁରାଣଗଣିକା ଥେରୀ… ।
୩. ସୀହାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଅୟୋନିସୋ ମନସିକାରା, କାମରାଗେନ ଅଟ୍ଟିତା ।
ଅହୋସିଂ ଉଦ୍ଧତା ପୁବ୍ବେ, ଚିତ୍ତେ ଅୱସୱତ୍ତିନୀ ॥
‘‘ପରିୟୁଟ୍ଠିତା କ୍ଲେସେହି, ସୁଭସଞ୍ଞାନୁୱତ୍ତିନୀ ।
ସମଂ ଚିତ୍ତସ୍ସ ନ ଲଭିଂ, ରାଗଚିତ୍ତୱସାନୁଗା ॥
‘‘କିସା ପଣ୍ଡୁ ୱିୱଣ୍ଣା ଚ, ସତ୍ତ ୱସ୍ସାନି ଚାରିହଂ ।
ନାହଂ ଦିୱା ୱା ରତ୍ତିଂ ୱା, ସୁଖଂ ୱିନ୍ଦିଂ ସୁଦୁକ୍ଖିତା ॥
‘‘ତତୋ ରଜ୍ଜୁଂ ଗହେତ୍ୱାନ, ପାୱିସିଂ ୱନମନ୍ତରଂ ।
ୱରଂ ମେ ଇଧ ଉବ୍ବନ୍ଧଂ, ୟଞ୍ଚ ହୀନଂ ପୁନାଚରେ ॥
‘‘ଦଳ୍ହପାସଂ [ଦଳ୍ହଂ ପାସଂ (ସୀ॰)] କରିତ୍ୱାନ, ରୁକ୍ଖସାଖାୟ ବନ୍ଧିୟ ।
ପକ୍ଖିପିଂ ପାସଂ ଗୀୱାୟଂ, ଅଥ ଚିତ୍ତଂ ୱିମୁଚ୍ଚି ମେ’’ତି ॥
… ସୀହା ଥେରୀ… ।
୪. ସୁନ୍ଦରୀନନ୍ଦାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଆତୁରଂ ଅସୁଚିଂ ପୂତିଂ, ପସ୍ସ ନନ୍ଦେ ସମୁସ୍ସୟଂ ।
ଅସୁଭାୟ ଚିତ୍ତଂ ଭାୱେହି, ଏକଗ୍ଗଂ ସୁସମାହିତଂ ॥
‘‘ୟଥା ଇଦଂ ତଥା ଏତଂ, ୟଥା ଏତଂ ତଥା ଇଦଂ ।
ଦୁଗ୍ଗନ୍ଧଂ ପୂତିକଂ ୱାତି, ବାଲାନଂ ଅଭିନନ୍ଦିତଂ ॥
‘‘ଏୱମେତଂ ଅୱେକ୍ଖନ୍ତୀ, ରତ୍ତିନ୍ଦିୱମତନ୍ଦିତା ।
ତତୋ ସକାୟ ପଞ୍ଞାୟ, ଅଭିନିବ୍ବିଜ୍ଝ [ଅଭିନିବ୍ବିଜ୍ଜ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ଦକ୍ଖିସଂ ॥
‘‘ତସ୍ସା ମେ ଅପ୍ପମତ୍ତାୟ, ୱିଚିନନ୍ତିୟା ୟୋନିସୋ ।
ୟଥାଭୂତଂ ଅୟଂ କାୟୋ, ଦିଟ୍ଠୋ ସନ୍ତରବାହିରୋ ॥
‘‘ଅଥ ନିବ୍ବିନ୍ଦହଂ କାୟେ, ଅଜ୍ଝତ୍ତଞ୍ଚ ୱିରଜ୍ଜହଂ ।
ଅପ୍ପମତ୍ତା ୱିସଂୟୁତ୍ତା, ଉପସନ୍ତାମ୍ହି ନିବ୍ବୁତା’’ତି ॥
… ସୁନ୍ଦରୀନନ୍ଦା ଥେରୀ… ।
୫. ନନ୍ଦୁତ୍ତରାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଅଗ୍ଗିଂ ଚନ୍ଦଞ୍ଚ ସୂରିୟଞ୍ଚ, ଦେୱତା ଚ ନମସ୍ସିହଂ ।
ନଦୀତିତ୍ଥାନି ଗନ୍ତ୍ୱାନ, ଉଦକଂ ଓରୁହାମିହଂ ॥
‘‘ବହୂୱତସମାଦାନା, ଅଡ୍ଢଂ ସୀସସ୍ସ ଓଲିଖିଂ ।
ଛମାୟ ସେୟ୍ୟଂ କପ୍ପେମି, ରତ୍ତିଂ ଭତ୍ତଂ ନ ଭୁଞ୍ଜହଂ ॥
‘‘ୱିଭୂସାମଣ୍ଡନରତା, ନ୍ହାପନୁଚ୍ଛାଦନେହି ଚ ।
ଉପକାସିଂ ଇମଂ କାୟଂ, କାମରାଗେନ ଅଟ୍ଟିତା ॥
‘‘ତତୋ ସଦ୍ଧଂ ଲଭିତ୍ୱାନ, ପବ୍ବଜିଂ ଅନଗାରିୟଂ ।
ଦିସ୍ୱା କାୟଂ ୟଥାଭୂତଂ, କାମରାଗୋ ସମୂହତୋ ॥
‘‘ସବ୍ବେ ଭୱା ସମୁଚ୍ଛିନ୍ନା, ଇଚ୍ଛା ଚ ପତ୍ଥନାପି ଚ ।
ସବ୍ବୟୋଗୱିସଂୟୁତ୍ତା, ସନ୍ତିଂ ପାପୁଣି ଚେତସୋ’’ତି ॥
… ନନ୍ଦୁତ୍ତରା ଥେରୀ… ।
୬. ମିତ୍ତାକାଳୀଥେରୀଗାଥା
‘‘ସଦ୍ଧାୟ ପବ୍ବଜିତ୍ୱାନ, ଅଗାରସ୍ମାନଗାରିୟଂ ।
ୱିଚରିଂହଂ ତେନ ତେନ, ଲାଭସକ୍କାରଉସ୍ସୁକା ॥
‘‘ରିଞ୍ଚିତ୍ୱା ପରମଂ ଅତ୍ଥଂ, ହୀନମତ୍ଥଂ ଅସେୱିହଂ ।
କିଲେସାନଂ ୱସଂ ଗନ୍ତ୍ୱା, ସାମଞ୍ଞତ୍ଥଂ ନ ବୁଜ୍ଝିହଂ ॥
‘‘ତସ୍ସା ମେ ଅହୁ ସଂୱେଗୋ, ନିସିନ୍ନାୟ ୱିହାରକେ ।
ଉମ୍ମଗ୍ଗପଟିପନ୍ନାମ୍ହି, ତଣ୍ହାୟ ୱସମାଗତା ॥
‘‘ଅପ୍ପକଂ ଜୀୱିତଂ ମୟ୍ହଂ, ଜରା ବ୍ୟାଧି ଚ ମଦ୍ଦତି ।
ପୁରାୟଂ ଭିଜ୍ଜତି [ଜରାୟ ଭିଜ୍ଜତେ (ସୀ॰)] କାୟୋ, ନ ମେ କାଲୋ ପମଜ୍ଜିତୁଂ ॥
‘‘ୟଥାଭୂତମୱେକ୍ଖନ୍ତୀ, ଖନ୍ଧାନଂ ଉଦୟବ୍ବୟଂ ।
ୱିମୁତ୍ତଚିତ୍ତା ଉଟ୍ଠାସିଂ, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ମିତ୍ତା କାଳୀ ଥେରୀ… ।
୭. ସକୁଲାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଅଗାରସ୍ମିଂ ୱସନ୍ତୀହଂ, ଧମ୍ମଂ ସୁତ୍ୱାନ ଭିକ୍ଖୁନୋ ।
ଅଦ୍ଦସଂ ୱିରଜଂ ଧମ୍ମଂ, ନିବ୍ବାନଂ ପଦମଚ୍ଚୁତଂ ॥
‘‘ସାହଂ ପୁତ୍ତଂ ଧୀତରଞ୍ଚ, ଧନଧଞ୍ଞଞ୍ଚ ଛଡ୍ଡିୟ ।
କେସେ ଛେଦାପୟିତ୍ୱାନ, ପବ୍ବଜିଂ ଅନଗାରିୟଂ ॥
‘‘ସିକ୍ଖମାନା ଅହଂ ସନ୍ତୀ, ଭାୱେନ୍ତୀ ମଗ୍ଗମଞ୍ଜସଂ ।
ପହାସିଂ ରାଗଦୋସଞ୍ଚ, ତଦେକଟ୍ଠେ ଚ ଆସୱେ ॥
‘‘ଭିକ୍ଖୁନୀ ଉପସମ୍ପଜ୍ଜ, ପୁବ୍ବଜାତିମନୁସ୍ସରିଂ ।
ଦିବ୍ବଚକ୍ଖୁ ୱିସୋଧିତଂ [ୱିସୋଧିତଂ ଦିବ୍ବଚକ୍ଖୁ (ସୀ॰)], ୱିମଲଂ ସାଧୁଭାୱିତଂ ॥
‘‘ସଙ୍ଖାରେ ପରତୋ ଦିସ୍ୱା, ହେତୁଜାତେ ପଲୋକିତେ [ପଲୋକିନେ (କ॰)]।
ପହାସିଂ ଆସୱେ ସବ୍ବେ, ସୀତିଭୂତାମ୍ହି ନିବ୍ବୁତା’’ତି ॥
… ସକୁଲା ଥେରୀ… ।
୮. ସୋଣାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଦସ ପୁତ୍ତେ ୱିଜାୟିତ୍ୱା, ଅସ୍ମିଂ ରୂପସମୁସ୍ସୟେ ।
ତତୋହଂ ଦୁବ୍ବଲା ଜିଣ୍ଣା, ଭିକ୍ଖୁନିଂ ଉପସଙ୍କମିଂ ॥
‘‘ସା ମେ ଧମ୍ମମଦେସେସି, ଖନ୍ଧାୟତନଧାତୁୟୋ ।
ତସ୍ସା ଧମ୍ମଂ ସୁଣିତ୍ୱାନ, କେସେ ଛେତ୍ୱାନ ପବ୍ବଜିଂ ॥
‘‘ତସ୍ସା ମେ ସିକ୍ଖମାନାୟ, ଦିବ୍ବଚକ୍ଖୁ ୱିସୋଧିତଂ ।
ପୁବ୍ବେନିୱାସଂ ଜାନାମି, ୟତ୍ଥ ମେ ୱୁସିତଂ ପୁରେ ॥
‘‘ଅନିମିତ୍ତଞ୍ଚ ଭାୱେମି, ଏକଗ୍ଗା ସୁସମାହିତା ।
ଅନନ୍ତରାୱିମୋକ୍ଖାସିଂ, ଅନୁପାଦାୟ ନିବ୍ବୁତା ॥
‘‘ପଞ୍ଚକ୍ଖନ୍ଧା ପରିଞ୍ଞାତା, ତିଟ୍ଠନ୍ତି ଛିନ୍ନମୂଲକା ।
ଧି ତୱତ୍ଥୁ ଜରେ ଜମ୍ମେ, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ’’ତି ॥
… ସୋଣା ଥେରୀ… ।
୯. ଭଦ୍ଦାକୁଣ୍ଡଲକେସାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଲୂନକେସୀ ପଙ୍କଧରୀ, ଏକସାଟୀ ପୁରେ ଚରିଂ ।
ଅୱଜ୍ଜେ ୱଜ୍ଜମତିନୀ, ୱଜ୍ଜେ ଚାୱଜ୍ଜଦସ୍ସିନୀ ॥
‘‘ଦିୱାୱିହାରା ନିକ୍ଖମ୍ମ, ଗିଜ୍ଝକୂଟମ୍ହି ପବ୍ବତେ ।
ଅଦ୍ଦସଂ ୱିରଜଂ ବୁଦ୍ଧଂ, ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘପୁରକ୍ଖତଂ ॥
‘‘ନିହଚ୍ଚ ଜାଣୁଂ ୱନ୍ଦିତ୍ୱା, ସମ୍ମୁଖା ଅଞ୍ଜଲିଂ ଅକଂ ।
‘ଏହି ଭଦ୍ଦେ’ତି ମଂ ଅୱଚ, ସା ମେ ଆସୂପସମ୍ପଦା ॥
‘‘ଚିଣ୍ଣା ଅଙ୍ଗା ଚ ମଗଧା, ୱଜ୍ଜୀ କାସୀ ଚ କୋସଲା ।
ଅନଣା ପଣ୍ଣାସୱସ୍ସାନି, ରଟ୍ଠପିଣ୍ଡଂ ଅଭୁଞ୍ଜହଂ ॥
‘‘ପୁଞ୍ଞଂ ୱତ ପସୱି ବହୁଂ, ସପ୍ପଞ୍ଞୋ ୱତାୟଂ ଉପାସକୋ ।
ୟୋ ଭଦ୍ଦାୟ ଚୀୱରଂ ଅଦାସି, ୱିପ୍ପମୁତ୍ତାୟ ସବ୍ବଗନ୍ଥେହୀ’’ତି ॥
… ଭଦ୍ଦା କୁଣ୍ଡଲକେସା ଥେରୀ… ।
୧୦. ପଟାଚାରାଥେରୀଗାଥା
‘‘ନଙ୍ଗଲେହି କସଂ ଖେତ୍ତଂ, ବୀଜାନି ପୱପଂ ଛମା ।
ପୁତ୍ତଦାରାନି ପୋସେନ୍ତା, ଧନଂ ୱିନ୍ଦନ୍ତି ମାଣୱା ॥
‘‘କିମହଂ ସୀଲସମ୍ପନ୍ନା, ସତ୍ଥୁସାସନକାରିକା ।
ନିବ୍ବାନଂ ନାଧିଗଚ୍ଛାମି, ଅକୁସୀତା ଅନୁଦ୍ଧତା ॥
‘‘ପାଦେ ପକ୍ଖାଲୟିତ୍ୱାନ, ଉଦକେସୁ କରୋମହଂ ।
ପାଦୋଦକଞ୍ଚ ଦିସ୍ୱାନ, ଥଲତୋ ନିନ୍ନମାଗତଂ ॥
‘‘ତତୋ ଚିତ୍ତଂ ସମାଧେସିଂ, ଅସ୍ସଂ ଭଦ୍ରଂୱଜାନିୟଂ ।
ତତୋ ଦୀପଂ ଗହେତ୍ୱାନ, ୱିହାରଂ ପାୱିସିଂ ଅହଂ ।
ସେୟ୍ୟଂ ଓଲୋକୟିତ୍ୱାନ, ମଞ୍ଚକମ୍ହି ଉପାୱିସିଂ ॥
‘‘ତତୋ ସୂଚିଂ ଗହେତ୍ୱାନ, ୱଟ୍ଟିଂ ଓକସ୍ସୟାମହଂ ।
ପଦୀପସ୍ସେୱ ନିବ୍ବାନଂ, ୱିମୋକ୍ଖୋ ଅହୁ ଚେତସୋ’’ତି ॥
… ପଟାଚାରା ଥେରୀ… ।
୧୧. ତିଂସମତ୍ତାଥେରୀଗାଥା
‘‘‘ମୁସଲାନି ଗହେତ୍ୱାନ, ଧଞ୍ଞଂ କୋଟ୍ଟେନ୍ତି ମାଣୱା [ମାନୱା (ସୀ॰)]।
ପୁତ୍ତଦାରାନି ପୋସେନ୍ତା, ଧନଂ ୱିନ୍ଦନ୍ତି ମାଣୱା ॥
‘‘‘କରୋଥ ବୁଦ୍ଧସାସନଂ, ୟଂ କତ୍ୱା ନାନୁତପ୍ପତି ।
ଖିପ୍ପଂ ପାଦାନି ଧୋୱିତ୍ୱା, ଏକମନ୍ତେ ନିସୀଦଥ ।
ଚେତୋସମଥମନୁୟୁତ୍ତା, କରୋଥ ବୁଦ୍ଧସାସନଂ’ ॥
‘‘ତସ୍ସା ତା [ତଂ (ସୀ॰)] ୱଚନଂ ସୁତ୍ୱା, ପଟାଚାରାୟ ସାସନଂ ।
ପାଦେ ପକ୍ଖାଲୟିତ୍ୱାନ, ଏକମନ୍ତଂ ଉପାୱିସୁଂ ।
ଚେତୋସମଥମନୁୟୁତ୍ତା, ଅକଂସୁ ବୁଦ୍ଧସାସନଂ ॥
‘‘ରତ୍ତିୟା ପୁରିମେ ୟାମେ, ପୁବ୍ବଜାତିମନୁସ୍ସରୁଂ ।
ରତ୍ତିୟା ମଜ୍ଝିମେ ୟାମେ, ଦିବ୍ବଚକ୍ଖୁଂ ୱିସୋଧୟୁଂ ।
ରତ୍ତିୟା ପଚ୍ଛିମେ ୟାମେ, ତମୋଖନ୍ଧଂ ପଦାଲୟୁଂ ॥
‘‘ଉଟ୍ଠାୟ ପାଦେ ୱନ୍ଦିଂସୁ, ‘କତା ତେ ଅନୁସାସନୀ ।
ଇନ୍ଦଂୱ ଦେୱା ତିଦସା, ସଙ୍ଗାମେ ଅପରାଜିତଂ ।
ପୁରକ୍ଖତ୍ୱା ୱିହସ୍ସାମ [ୱିହରାମ (ସୀ॰), ୱିହରିସ୍ସାମ (ସ୍ୟା॰)], ତେୱିଜ୍ଜାମ୍ହ ଅନାସୱା’’’ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ତିଂସମତ୍ତା ଥେରୀ ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ ପଟାଚାରାୟ ସନ୍ତିକେ ଅଞ୍ଞଂ ବ୍ୟାକରିଂସୂତି ।
୧୨. ଚନ୍ଦାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଦୁଗ୍ଗତାହଂ ପୁରେ ଆସିଂ, ୱିଧୱା ଚ ଅପୁତ୍ତିକା ।
ୱିନା ମିତ୍ତେହି ଞାତୀହି, ଭତ୍ତଚୋଳସ୍ସ ନାଧିଗଂ ॥
‘‘ପତ୍ତଂ ଦଣ୍ଡଞ୍ଚ ଗଣ୍ହିତ୍ୱା, ଭିକ୍ଖମାନା କୁଲା କୁଲଂ ।
ସୀତୁଣ୍ହେନ ଚ ଡୟ୍ହନ୍ତୀ, ସତ୍ତ ୱସ୍ସାନି ଚାରିହଂ ॥
‘‘ଭିକ୍ଖୁନିଂ ପୁନ ଦିସ୍ୱାନ, ଅନ୍ନପାନସ୍ସ ଲାଭିନିଂ ।
ଉପସଙ୍କମ୍ମ ଅୱୋଚଂ [ଅୱୋଚିଂ (କ॰)], ‘ପବ୍ବଜ୍ଜଂ ଅନଗାରିୟଂ’ ॥
‘‘ସା ଚ ମଂ ଅନୁକମ୍ପାୟ, ପବ୍ବାଜେସି ପଟାଚାରା ।
ତତୋ ମଂ ଓୱଦିତ୍ୱାନ, ପରମତ୍ଥେ ନିୟୋଜୟି ॥
‘‘ତସ୍ସାହଂ ୱଚନଂ ସୁତ୍ୱା, ଅକାସିଂ ଅନୁସାସନିଂ ।
ଅମୋଘୋ ଅୟ୍ୟାୟୋୱାଦୋ, ତେୱିଜ୍ଜାମ୍ହି ଅନାସୱା’’ତି ॥
… ଚନ୍ଦା ଥେରୀ… ।
ପଞ୍ଚକନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
୬. ଛକ୍କନିପାତୋ
୧. ପଞ୍ଚସତମତ୍ତାଥେରୀଗାଥା
‘‘ୟସ୍ସ ମଗ୍ଗଂ ନ ଜାନାସି, ଆଗତସ୍ସ ଗତସ୍ସ ୱା ।
ତଂ କୁତୋ ଚାଗତଂ ସତ୍ତଂ [ସନ୍ତଂ (ସୀ॰), ପୁତ୍ତଂ (ସ୍ୟା॰)], ‘ମମ ପୁତ୍ତୋ’ତି ରୋଦସି ॥
‘‘ମଗ୍ଗଞ୍ଚ ଖୋସ୍ସ [ଖୋ’ଥ (ସ୍ୟା॰ କ॰)] ଜାନାସି, ଆଗତସ୍ସ ଗତସ୍ସ ୱା ।
ନ ନଂ ସମନୁସୋଚେସି, ଏୱଂଧମ୍ମା ହି ପାଣିନୋ ॥
‘‘ଅୟାଚିତୋ ତତାଗଚ୍ଛି, ନାନୁଞ୍ଞାତୋ [ଅନନୁଞ୍ଞାତୋ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ଇତୋ ଗତୋ ।
କୁତୋଚି ନୂନ ଆଗନ୍ତ୍ୱା, ୱସିତ୍ୱା କତିପାହକଂ ।
ଇତୋପି ଅଞ୍ଞେନ ଗତୋ, ତତୋପଞ୍ଞେନ ଗଚ୍ଛତି ॥
‘‘ପେତୋ ମନୁସ୍ସରୂପେନ, ସଂସରନ୍ତୋ ଗମିସ୍ସତି ।
ୟଥାଗତୋ ତଥା ଗତୋ, କା ତତ୍ଥ ପରିଦେୱନା’’ ॥
‘‘ଅବ୍ବହୀ [ଅବ୍ବୁୟ୍ହଂ (ସ୍ୟା॰)] ୱତ ମେ ସଲ୍ଲଂ, ଦୁଦ୍ଦସଂ ହଦୟସ୍ସିତଂ ।
ୟା ମେ ସୋକପରେତାୟ, ପୁତ୍ତସୋକଂ ବ୍ୟପାନୁଦି ॥
‘‘ସାଜ୍ଜ ଅବ୍ବୂଳ୍ହସଲ୍ଲାହଂ, ନିଚ୍ଛାତା ପରିନିବ୍ବୁତା ।
ବୁଦ୍ଧଂ ଧମ୍ମଞ୍ଚ ସଙ୍ଘଞ୍ଚ, ଉପେମି ସରଣଂ ମୁନିଂ’’ ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ପଞ୍ଚସତମତ୍ତା ଥେରୀ ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ…ପେ॰… ।
୨. ୱାସେଟ୍ଠୀଥେରୀଗାଥା
‘‘ପୁତ୍ତସୋକେନହଂ ଅଟ୍ଟା, ଖିତ୍ତଚିତ୍ତା ୱିସଞ୍ଞିନୀ ।
ନଗ୍ଗା ପକିଣ୍ଣକେସୀ ଚ, ତେନ ତେନ ୱିଚାରିହଂ ॥
‘‘ୱୀଥି [ୱସିଂ (ସୀ॰)] ସଙ୍କାରକୂଟେସୁ, ସୁସାନେ ରଥିୟାସୁ ଚ ।
ଅଚରିଂ ତୀଣି ୱସ୍ସାନି, ଖୁପ୍ପିପାସାସମପ୍ପିତା ॥
‘‘ଅଥଦ୍ଦସାସିଂ ସୁଗତଂ, ନଗରଂ ମିଥିଲଂ ପତି [ଗତଂ (କ॰)]।
ଅଦନ୍ତାନଂ ଦମେତାରଂ, ସମ୍ବୁଦ୍ଧମକୁତୋଭୟଂ ॥
‘‘ସଚିତ୍ତଂ ପଟିଲଦ୍ଧାନ, ୱନ୍ଦିତ୍ୱାନ ଉପାୱିସିଂ ।
ସୋ ମେ ଧମ୍ମମଦେସେସି, ଅନୁକମ୍ପାୟ ଗୋତମୋ ॥
‘‘ତସ୍ସ ଧମ୍ମଂ ସୁଣିତ୍ୱାନ, ପବ୍ବଜିଂ ଅନଗାରିୟଂ ।
ୟୁଞ୍ଜନ୍ତୀ ସତ୍ଥୁୱଚନେ, ସଚ୍ଛାକାସିଂ ପଦଂ ସିୱଂ ॥
‘‘ସବ୍ବେ ସୋକା ସମୁଚ୍ଛିନ୍ନା, ପହୀନା ଏତଦନ୍ତିକା ।
ପରିଞ୍ଞାତା ହି ମେ ୱତ୍ଥୂ, ୟତୋ ସୋକାନ ସମ୍ଭୱୋ’’ତି ॥
… ୱାସେଟ୍ଠୀ ଥେରୀ… ।
୩. ଖେମାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଦହରା ତ୍ୱଂ ରୂପୱତୀ, ଅହମ୍ପି ଦହରୋ ୟୁୱା ।
ପଞ୍ଚଙ୍ଗିକେନ ତୁରିୟେନ [ତୂରେନ (କ॰)], ଏହି ଖେମେ ରମାମସେ’’ ॥
‘‘ଇମିନା ପୂତିକାୟେନ, ଆତୁରେନ ପଭଙ୍ଗୁନା ।
ଅଟ୍ଟିୟାମି ହରାୟାମି, କାମତଣ୍ହା ସମୂହତା ॥
‘‘ସତ୍ତିସୂଲୂପମା କାମା, ଖନ୍ଧାସଂ ଅଧିକୁଟ୍ଟନା ।
ୟଂ ‘ତ୍ୱଂ କାମରତିଂ’ ବ୍ରୂସି, ‘ଅରତୀ’ ଦାନି ସା ମମ ॥
‘‘ସବ୍ବତ୍ଥ ୱିହତା ନନ୍ଦୀ, ତମୋଖନ୍ଧୋ ପଦାଲିତୋ ।
ଏୱଂ ଜାନାହି ପାପିମ, ନିହତୋ ତ୍ୱମସି ଅନ୍ତକ ॥
‘‘ନକ୍ଖତ୍ତାନି ନମସ୍ସନ୍ତା, ଅଗ୍ଗିଂ ପରିଚରଂ ୱନେ ।
ୟଥାଭୁଚ୍ଚମଜାନନ୍ତା, ବାଲା ସୁଦ୍ଧିମମଞ୍ଞଥ ॥
‘‘ଅହଞ୍ଚ ଖୋ ନମସ୍ସନ୍ତୀ, ସମ୍ବୁଦ୍ଧଂ ପୁରିସୁତ୍ତମଂ ।
ପମୁତ୍ତା [ପରିମୁତ୍ତା (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ସବ୍ବଦୁକ୍ଖେହି, ସତ୍ଥୁସାସନକାରିକା’’ତି ॥
… ଖେମା ଥେରୀ… ।
୪. ସୁଜାତାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଅଲଙ୍କତା ସୁୱସନା, ମାଲିନୀ ଚନ୍ଦନୋକ୍ଖିତା ।
ସବ୍ବାଭରଣସଞ୍ଛନ୍ନା, ଦାସୀଗଣପୁରକ୍ଖତା ॥
‘‘ଅନ୍ନଂ ପାନଞ୍ଚ ଆଦାୟ, ଖଜ୍ଜଂ ଭୋଜ୍ଜଂ ଅନପ୍ପକଂ ।
ଗେହତୋ ନିକ୍ଖମିତ୍ୱାନ, ଉୟ୍ୟାନମଭିହାରୟିଂ ॥
‘‘ତତ୍ଥ ରମିତ୍ୱା କୀଳିତ୍ୱା, ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ସକଂ ଘରଂ ।
ୱିହାରଂ ଦଟ୍ଠୁଂ ପାୱିସିଂ, ସାକେତେ ଅଞ୍ଜନଂ ୱନଂ ॥
‘‘ଦିସ୍ୱାନ ଲୋକପଜ୍ଜୋତଂ, ୱନ୍ଦିତ୍ୱାନ ଉପାୱିସିଂ ।
ସୋ ମେ ଧମ୍ମମଦେସେସି, ଅନୁକମ୍ପାୟ ଚକ୍ଖୁମା ॥
‘‘ସୁତ୍ୱା ଚ ଖୋ ମହେସିସ୍ସ, ସଚ୍ଚଂ ସମ୍ପଟିୱିଜ୍ଝହଂ ।
ତତ୍ଥେୱ ୱିରଜଂ ଧମ୍ମଂ, ଫୁସୟିଂ ଅମତଂ ପଦଂ ॥
‘‘ତତୋ ୱିଞ୍ଞାତସଦ୍ଧମ୍ମା, ପବ୍ବଜିଂ ଅନଗାରିୟଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, ଅମୋଘଂ ବୁଦ୍ଧସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ସୁଜାତା ଥେରୀ… ।
୫. ଅନୋପମାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଉଚ୍ଚେ କୁଲେ ଅହଂ ଜାତା, ବହୁୱିତ୍ତେ ମହଦ୍ଧନେ ।
ୱଣ୍ଣରୂପେନ ସମ୍ପନ୍ନା, ଧୀତା ମଜ୍ଝସ୍ସ [ମେଘସ୍ସ (ସୀ॰), ମେଘିସ୍ସ (ସ୍ୟା॰)] ଅତ୍ରଜା ॥
‘‘ପତ୍ଥିତା ରାଜପୁତ୍ତେହି, ସେଟ୍ଠିପୁତ୍ତେହି ଗିଜ୍ଝିତା [ସେଟ୍ଠିପୁତ୍ତେହି ଭିଜ୍ଝିତା (ସୀ॰)]।
ପିତୁ ମେ ପେସୟୀ ଦୂତଂ, ଦେଥ ମୟ୍ହଂ ଅନୋପମଂ ॥
‘‘ୟତ୍ତକଂ ତୁଲିତା ଏସା, ତୁୟ୍ହଂ ଧୀତା ଅନୋପମା ।
ତତୋ ଅଟ୍ଠଗୁଣଂ ଦସ୍ସଂ, ହିରଞ୍ଞଂ ରତନାନି ଚ ॥
‘‘ସାହଂ ଦିସ୍ୱାନ ସମ୍ବୁଦ୍ଧଂ, ଲୋକଜେଟ୍ଠଂ ଅନୁତ୍ତରଂ ।
ତସ୍ସ ପାଦାନି ୱନ୍ଦିତ୍ୱା, ଏକମନ୍ତଂ ଉପାୱିସିଂ ॥
‘‘ସୋ ମେ ଧମ୍ମମଦେସେସି, ଅନୁକମ୍ପାୟ ଗୋତମୋ ।
ନିସିନ୍ନା ଆସନେ ତସ୍ମିଂ, ଫୁସୟିଂ ତତିୟଂ ଫଲଂ ॥
‘‘ତତୋ କେସାନି ଛେତ୍ୱାନ, ପବ୍ବଜିଂ ଅନଗାରିୟଂ ।
ଅଜ୍ଜ ମେ ସତ୍ତମୀ ରତ୍ତି, ୟତୋ ତଣ୍ହା ୱିସୋସିତା’’ତି ॥
… ଅନୋପମା ଥେରୀ… ।
୬. ମହାପଜାପତିଗୋତମୀଥେରୀଗାଥା
‘‘ବୁଦ୍ଧ ୱୀର ନମୋ ତ୍ୟତ୍ଥୁ, ସବ୍ବସତ୍ତାନମୁତ୍ତମ ।
ୟୋ ମଂ ଦୁକ୍ଖା ପମୋଚେସି, ଅଞ୍ଞଞ୍ଚ ବହୁକଂ ଜନଂ ॥
‘‘ସବ୍ବଦୁକ୍ଖଂ ପରିଞ୍ଞାତଂ, ହେତୁତଣ୍ହା ୱିସୋସିତା ।
ଭାୱିତୋ ଅଟ୍ଠଙ୍ଗିକୋ [ଅରିୟଟ୍ଠଙ୍ଗିକୋ (ସୀ॰ କ॰), ଭାୱିତଟ୍ଠଙ୍ଗିକୋ (ସ୍ୟା॰)] ମଗ୍ଗୋ, ନିରୋଧୋ ଫୁସିତୋ ମୟା ॥
‘‘ମାତା ପୁତ୍ତୋ ପିତା ଭାତା, ଅୟ୍ୟକା ଚ ପୁରେ ଅହୁଂ ।
ୟଥାଭୁଚ୍ଚମଜାନନ୍ତୀ, ସଂସରିଂହଂ ଅନିବ୍ବିସଂ ॥
‘‘ଦିଟ୍ଠୋ ହି ମେ ସୋ ଭଗୱା, ଅନ୍ତିମୋୟଂ ସମୁସ୍ସୟୋ ।
ୱିକ୍ଖୀଣୋ ଜାତିସଂସାରୋ, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ ॥
‘‘ଆରଦ୍ଧୱୀରିୟେ ପହିତତ୍ତେ, ନିଚ୍ଚଂ ଦଳ୍ହପରକ୍କମେ ।
ସମଗ୍ଗେ ସାୱକେ ପସ୍ସେ, ଏସା ବୁଦ୍ଧାନ ୱନ୍ଦନା ॥
‘‘ବହୂନଂ [ବହୁନ୍ନଂ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ୱତ ଅତ୍ଥାୟ, ମାୟା ଜନୟି ଗୋତମଂ ।
ବ୍ୟାଧିମରଣତୁନ୍ନାନଂ, ଦୁକ୍ଖକ୍ଖନ୍ଧଂ ବ୍ୟପାନୁଦୀ’’ତି ॥
… ମହାପଜାପତିଗୋତମୀ ଥେରୀ… ।
୭. ଗୁତ୍ତାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଗୁତ୍ତେ ୟଦତ୍ଥଂ ପବ୍ବଜ୍ଜା, ହିତ୍ୱା ପୁତ୍ତଂ ୱସୁଂ ପିୟଂ ।
ତମେୱ ଅନୁବ୍ରୂହେହି, ମା ଚିତ୍ତସ୍ସ ୱସଂ ଗମି ॥
‘‘ଚିତ୍ତେନ ୱଞ୍ଚିତା ସତ୍ତା, ମାରସ୍ସ ୱିସୟେ ରତା ।
ଅନେକଜାତିସଂସାରଂ, ସନ୍ଧାୱନ୍ତି ଅୱିଦ୍ଦସୂ ॥
‘‘କାମଚ୍ଛନ୍ଦଞ୍ଚ ବ୍ୟାପାଦଂ, ସକ୍କାୟଦିଟ୍ଠିମେୱ ଚ ।
ସୀଲବ୍ବତପରାମାସଂ, ୱିଚିକିଚ୍ଛଞ୍ଚ ପଞ୍ଚମଂ ॥
‘‘ସଂୟୋଜନାନି ଏତାନି, ପଜହିତ୍ୱାନ ଭିକ୍ଖୁନୀ ।
ଓରମ୍ଭାଗମନୀୟାନି, ନୟିଦଂ ପୁନରେହିସି ॥
‘‘ରାଗଂ ମାନଂ ଅୱିଜ୍ଜଞ୍ଚ, ଉଦ୍ଧଚ୍ଚଞ୍ଚ ୱିୱଜ୍ଜିୟ ।
ସଂୟୋଜନାନି ଛେତ୍ୱାନ, ଦୁକ୍ଖସ୍ସନ୍ତଂ କରିସ୍ସସି ॥
‘‘ଖେପେତ୍ୱା ଜାତିସଂସାରଂ, ପରିଞ୍ଞାୟ ପୁନବ୍ଭୱଂ ।
ଦିଟ୍ଠେୱ ଧମ୍ମେ ନିଚ୍ଛାତା, ଉପସନ୍ତା ଚରିସ୍ସତୀ’’ତି ॥
… ଗୁତ୍ତା ଥେରୀ… ।
୮. ୱିଜୟାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଚତୁକ୍ଖତ୍ତୁଂ ପଞ୍ଚକ୍ଖତ୍ତୁଂ, ୱିହାରା ଉପନିକ୍ଖମିଂ ।
ଅଲଦ୍ଧା ଚେତସୋ ସନ୍ତିଂ, ଚିତ୍ତେ ଅୱସୱତ୍ତିନୀ ॥
‘‘ଭିକ୍ଖୁନିଂ ଉପସଙ୍କମ୍ମ, ସକ୍କଚ୍ଚଂ ପରିପୁଚ୍ଛହଂ ।
ସା ମେ ଧମ୍ମମଦେସେସି, ଧାତୁଆୟତନାନି ଚ ॥
‘‘ଚତ୍ତାରି ଅରିୟସଚ୍ଚାନି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାନି ବଲାନି ଚ ।
ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗଟ୍ଠଙ୍ଗିକଂ ମଗ୍ଗଂ, ଉତ୍ତମତ୍ଥସ୍ସ ପତ୍ତିୟା ॥
‘‘ତସ୍ସାହଂ ୱଚନଂ ସୁତ୍ୱା, କରୋନ୍ତୀ ଅନୁସାସନିଂ ।
ରତ୍ତିୟା ପୁରିମେ ୟାମେ, ପୁବ୍ବଜାତିମନୁସ୍ସରିଂ ॥
‘‘ରତ୍ତିୟା ମଜ୍ଝିମେ ୟାମେ, ଦିବ୍ବଚକ୍ଖୁଂ ୱିସୋଧୟିଂ ।
ରତ୍ତିୟା ପଚ୍ଛିମେ ୟାମେ, ତମୋଖନ୍ଧଂ ପଦାଲୟିଂ ॥
‘‘ପୀତିସୁଖେନ ଚ କାୟଂ, ଫରିତ୍ୱା ୱିହରିଂ ତଦା ।
ସତ୍ତମିୟା ପାଦେ ପସାରେସିଂ, ତମୋଖନ୍ଧଂ ପଦାଲିୟା’’ତି ॥
… ୱିଜୟା ଥେରୀ… ।
ଛକ୍କନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
୭. ସତ୍ତକନିପାତୋ
୧. ଉତ୍ତରାଥେରୀଗାଥା
‘‘‘ମୁସଲାନି ଗହେତ୍ୱାନ, ଧଞ୍ଞଂ କୋଟ୍ଟେନ୍ତି ମାଣୱା ।
ପୁତ୍ତଦାରାନି ପୋସେନ୍ତା, ଧନଂ ୱିନ୍ଦନ୍ତି ମାଣୱା ॥
‘‘‘ଘଟେଥ ବୁଦ୍ଧସାସନେ, ୟଂ କତ୍ୱା ନାନୁତପ୍ପତି ।
ଖିପ୍ପଂ ପାଦାନି ଧୋୱିତ୍ୱା, ଏକମନ୍ତଂ ନିସୀଦଥ ॥
‘‘‘ଚିତ୍ତଂ ଉପଟ୍ଠପେତ୍ୱାନ, ଏକଗ୍ଗଂ ସୁସମାହିତଂ ।
ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖଥ ସଙ୍ଖାରେ, ପରତୋ ନୋ ଚ ଅତ୍ତତୋ’ ॥
‘‘ତସ୍ସାହଂ ୱଚନଂ ସୁତ୍ୱା, ପଟାଚାରାନୁସାସନିଂ ।
ପାଦେ ପକ୍ଖାଲୟିତ୍ୱାନ, ଏକମନ୍ତେ ଉପାୱିସିଂ ॥
‘‘ରତ୍ତିୟା ପୁରିମେ ୟାମେ, ପୁବ୍ବଜାତିମନୁସ୍ସରିଂ ।
ରତ୍ତିୟା ମଜ୍ଝିମେ ୟାମେ, ଦିବ୍ବଚକ୍ଖୁଂ ୱିସୋଧୟିଂ ॥
‘‘ରତ୍ତିୟା ପଚ୍ଛିମେ ୟାମେ, ତମୋକ୍ଖନ୍ଧଂ ପଦାଲୟିଂ ।
ତେୱିଜ୍ଜା ଅଥ ୱୁଟ୍ଠାସିଂ, କତା ତେ ଅନୁସାସନୀ ॥
‘‘ସକ୍କଂୱ ଦେୱା ତିଦସା, ସଙ୍ଗାମେ ଅପରାଜିତଂ ।
ପୁରକ୍ଖତ୍ୱା ୱିହସ୍ସାମି, ତେୱିଜ୍ଜାମ୍ହି ଅନାସୱା’’ ॥
… ଉତ୍ତରା ଥେରୀ… ।
୨. ଚାଲାଥେରୀଗାଥା
‘‘ସତିଂ ଉପଟ୍ଠପେତ୍ୱାନ, ଭିକ୍ଖୁନୀ ଭାୱିତିନ୍ଦ୍ରିୟା ।
ପଟିୱିଜ୍ଝି ପଦଂ ସନ୍ତଂ, ସଙ୍ଖାରୂପସମଂ ସୁଖଂ’’ ॥
‘‘କଂ ନୁ ଉଦ୍ଦିସ୍ସ ମୁଣ୍ଡାସି, ସମଣୀ ୱିୟ ଦିସ୍ସସି ।
ନ ଚ ରୋଚେସି ପାସଣ୍ଡେ, କିମିଦଂ ଚରସି ମୋମୁହା’’ ॥
‘‘ଇତୋ ବହିଦ୍ଧା ପାସଣ୍ଡା, ଦିଟ୍ଠିୟୋ ଉପନିସ୍ସିତା ।
ନ ତେ ଧମ୍ମଂ ୱିଜାନନ୍ତି, ନ ତେ ଧମ୍ମସ୍ସ କୋୱିଦା ॥
‘‘ଅତ୍ଥି ସକ୍ୟକୁଲେ ଜାତୋ, ବୁଦ୍ଧୋ ଅପ୍ପଟିପୁଗ୍ଗଲୋ ।
ସୋ ମେ ଧମ୍ମମଦେସେସି, ଦିଟ୍ଠୀନଂ ସମତିକ୍କମଂ ॥
‘‘ଦୁକ୍ଖଂ ଦୁକ୍ଖସମୁପ୍ପାଦଂ, ଦୁକ୍ଖସ୍ସ ଚ ଅତିକ୍କମଂ ।
ଅରିୟଂ ଚଟ୍ଠଙ୍ଗିକଂ ମଗ୍ଗଂ, ଦୁକ୍ଖୂପସମଗାମିନଂ ॥
‘‘ତସ୍ସାହଂ ୱଚନଂ ସୁତ୍ୱା, ୱିହରିଂ ସାସନେ ରତା ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ॥
‘‘ସବ୍ବତ୍ଥ ୱିହତା ନନ୍ଦୀ, ତମୋଖନ୍ଧୋ ପଦାଲିତୋ ।
ଏୱଂ ଜାନାହି ପାପିମ, ନିହତୋ ତ୍ୱମସି ଅନ୍ତକ’’ ॥
… ଚାଲା ଥେରୀ… ।
୩. ଉପଚାଲାଥେରୀଗାଥା
‘‘ସତିମତୀ ଚକ୍ଖୁମତୀ, ଭିକ୍ଖୁନୀ ଭାୱିତିନ୍ଦ୍ରିୟା ।
ପଟିୱିଜ୍ଝିଂ ପଦଂ ସନ୍ତଂ, ଅକାପୁରିସସେୱିତଂ’’ ॥
‘‘କିଂ ନୁ ଜାତିଂ ନ ରୋଚେସି, ଜାତୋ କାମାନି ଭୁଞ୍ଜତି ।
ଭୁଞ୍ଜାହି କାମରତିୟୋ, ମାହୁ ପଚ୍ଛାନୁତାପିନୀ’’ ॥
‘‘ଜାତସ୍ସ ମରଣଂ ହୋତି, ହତ୍ଥପାଦାନ ଛେଦନଂ ।
ୱଧବନ୍ଧପରିକ୍ଲେସଂ, ଜାତୋ ଦୁକ୍ଖଂ ନିଗଚ୍ଛତି ॥
‘‘ଅତ୍ଥି ସକ୍ୟକୁଲେ ଜାତୋ, ସମ୍ବୁଦ୍ଧୋ ଅପରାଜିତୋ ।
ସୋ ମେ ଧମ୍ମମଦେସେସି, ଜାତିୟା ସମତିକ୍କମଂ ॥
‘‘ଦୁକ୍ଖଂ ଦୁକ୍ଖସମୁପ୍ପାଦଂ, ଦୁକ୍ଖସ୍ସ ଚ ଅତିକ୍କମଂ ।
ଅରିୟଂ ଚଟ୍ଠଙ୍ଗିକଂ ମଗ୍ଗଂ, ଦୁକ୍ଖୂପସମଗାମିନଂ ॥
‘‘ତସ୍ସାହଂ ୱଚନଂ ସୁତ୍ୱା, ୱିହରିଂ ସାସନେ ରତା ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ॥
‘‘ସବ୍ବତ୍ଥ ୱିହତା ନନ୍ଦୀ, ତମୋଖନ୍ଧୋ ପଦାଲିତୋ ।
ଏୱଂ ଜାନାହି ପାପିମ, ନିହତୋ ତ୍ୱମସି ଅନ୍ତକ’’ ॥
… ଉପଚାଲା ଥେରୀ… ।
ସତ୍ତକନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
୮. ଅଟ୍ଠକନିପାତୋ
୧. ସୀସୂପଚାଲାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଭିକ୍ଖୁନୀ ସୀଲସମ୍ପନ୍ନା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟେସୁ ସୁସଂୱୁତା ।
ଅଧିଗଚ୍ଛେ ପଦଂ ସନ୍ତଂ, ଅସେଚନକମୋଜୱଂ’’ ॥
‘‘ତାୱତିଂସା ଚ ୟାମା ଚ, ତୁସିତା ଚାପି ଦେୱତା ।
ନିମ୍ମାନରତିନୋ ଦେୱା, ୟେ ଦେୱା ୱସୱତ୍ତିନୋ ।
ତତ୍ଥ ଚିତ୍ତଂ ପଣୀଧେହି, ୟତ୍ଥ ତେ ୱୁସିତଂ ପୁରେ’’ ॥
‘‘ତାୱତିଂସା ଚ ୟାମା ଚ, ତୁସିତା ଚାପି ଦେୱତା ।
ନିମ୍ମାନରତିନୋ ଦେୱା, ୟେ ଦେୱା ୱସୱତ୍ତିନୋ ॥
‘‘କାଲଂ କାଲଂ ଭୱାଭୱଂ, ସକ୍କାୟସ୍ମିଂ ପୁରକ୍ଖତା ।
ଅୱୀତିୱତ୍ତା ସକ୍କାୟଂ, ଜାତିମରଣସାରିନୋ ॥
‘‘ସବ୍ବୋ ଆଦୀପିତୋ ଲୋକୋ, ସବ୍ବୋ ଲୋକୋ ପଦୀପିତୋ ।
ସବ୍ବୋ ପଜ୍ଜଲିତୋ ଲୋକୋ, ସବ୍ବୋ ଲୋକୋ ପକମ୍ପିତୋ ॥
‘‘ଅକମ୍ପିୟଂ ଅତୁଲିୟଂ, ଅପୁଥୁଜ୍ଜନସେୱିତଂ ।
ବୁଦ୍ଧୋ ଧମ୍ମମଦେସେସି, ତତ୍ଥ ମେ ନିରତୋ ମନୋ ॥
‘‘ତସ୍ସାହଂ ୱଚନଂ ସୁତ୍ୱା, ୱିହରିଂ ସାସନେ ରତା ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ॥
‘‘ସବ୍ବତ୍ଥ ୱିହତା ନନ୍ଦୀ, ତମୋଖନ୍ଧୋ ପଦାଲିତୋ ।
ଏୱଂ ଜାନାହି ପାପିମ, ନିହତୋ ତ୍ୱମସି ଅନ୍ତକ’’ ॥
… ସୀସୂପଚାଲା ଥେରୀ… ।
ଅଟ୍ଠକନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
୯. ନୱକନିପାତୋ
୧. ୱଡ୍ଢମାତୁଥେରୀଗାଥା
‘‘ମା ସୁ ତେ ୱଡ୍ଢ ଲୋକମ୍ହି, ୱନଥୋ ଆହୁ କୁଦାଚନଂ ।
ମା ପୁତ୍ତକ ପୁନପ୍ପୁନଂ, ଅହୁ ଦୁକ୍ଖସ୍ସ ଭାଗିମା ॥
‘‘ସୁଖଞ୍ହି ୱଡ୍ଢ ମୁନୟୋ, ଅନେଜା ଛିନ୍ନସଂସୟା ।
ସୀତିଭୂତା ଦମପ୍ପତ୍ତା, ୱିହରନ୍ତି ଅନାସୱା ॥
‘‘ତେହାନୁଚିଣ୍ଣଂ ଇସୀଭି, ମଗ୍ଗଂ ଦସ୍ସନପତ୍ତିୟା ।
ଦୁକ୍ଖସ୍ସନ୍ତକିରିୟାୟ, ତ୍ୱଂ ୱଡ୍ଢ ଅନୁବ୍ରୂହୟ’’ ॥
‘‘ୱିସାରଦାୱ ଭଣସି, ଏତମତ୍ଥଂ ଜନେତ୍ତି ମେ ।
ମଞ୍ଞାମି ନୂନ ମାମିକେ, ୱନଥୋ ତେ ନ ୱିଜ୍ଜତି’’ ॥
‘‘ୟେ କେଚି ୱଡ୍ଢ ସଙ୍ଖାରା, ହୀନା ଉକ୍କଟ୍ଠମଜ୍ଝିମା ।
ଅଣୂପି ଅଣୁମତ୍ତୋପି, ୱନଥୋ ମେ ନ ୱିଜ୍ଜତି ॥
‘‘ସବ୍ବେ ମେ ଆସୱା ଖୀଣା, ଅପ୍ପମତ୍ତସ୍ସ ଝାୟତୋ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ’’ ॥
‘‘ଉଳାରଂ ୱତ ମେ ମାତା, ପତୋଦଂ ସମୱସ୍ସରି ।
ପରମତ୍ଥସଞ୍ହିତା ଗାଥା, ୟଥାପି ଅନୁକମ୍ପିକା ॥
‘‘ତସ୍ସାହଂ ୱଚନଂ ସୁତ୍ୱା, ଅନୁସିଟ୍ଠିଂ ଜନେତ୍ତିୟା ।
ଧମ୍ମସଂୱେଗମାପାଦିଂ, ୟୋଗକ୍ଖେମସ୍ସ ପତ୍ତିୟା ॥
‘‘ସୋହଂ ପଧାନପହିତତ୍ତୋ, ରତ୍ତିନ୍ଦିୱମତନ୍ଦିତୋ ।
ମାତରା ଚୋଦିତୋ ସନ୍ତୋ, ଅଫୁସିଂ ସନ୍ତିମୁତ୍ତମଂ’’ ॥
… ୱଡ୍ଢମାତା ଥେରୀ… ।
ନୱକନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
୧୦. ଏକାଦସନିପାତୋ
୧. କିସାଗୋତମୀଥେରୀଗାଥା
‘‘କଲ୍ୟାଣମିତ୍ତତା ମୁନିନା, ଲୋକଂ ଆଦିସ୍ସ ୱଣ୍ଣିତା ।
କଲ୍ୟାଣମିତ୍ତେ ଭଜମାନୋ, ଅପି ବାଲୋ ପଣ୍ଡିତୋ ଅସ୍ସ ॥
‘‘ଭଜିତବ୍ବା ସପ୍ପୁରିସା, ପଞ୍ଞା ତଥା ୱଡ୍ଢତି ଭଜନ୍ତାନଂ ।
ଭଜମାନୋ ସପ୍ପୁରିସେ, ସବ୍ବେହିପି ଦୁକ୍ଖେହି ପମୁଚ୍ଚେୟ୍ୟ ॥
‘‘ଦୁକ୍ଖଞ୍ଚ ୱିଜାନେୟ୍ୟ, ଦୁକ୍ଖସ୍ସ ଚ ସମୁଦୟଂ ନିରୋଧଂ ।
ଅଟ୍ଠଙ୍ଗିକଞ୍ଚ ମଗ୍ଗଂ, ଚତ୍ତାରିପି ଅରିୟସଚ୍ଚାନି ॥
‘‘ଦୁକ୍ଖୋ ଇତ୍ଥିଭାୱୋ, ଅକ୍ଖାତୋ ପୁରିସଦମ୍ମସାରଥିନା ।
ସପତ୍ତିକମ୍ପି ହି ଦୁକ୍ଖଂ, ଅପ୍ପେକଚ୍ଚା ସକିଂ ୱିଜାତାୟୋ ॥
‘‘ଗଲକେ ଅପି କନ୍ତନ୍ତି, ସୁଖୁମାଲିନିୟୋ ୱିସାନି ଖାଦନ୍ତି ।
ଜନମାରକମଜ୍ଝଗତା, ଉଭୋପି ବ୍ୟସନାନି ଅନୁଭୋନ୍ତି ॥
‘‘ଉପୱିଜଞ୍ଞା ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ, ଅଦ୍ଦସାହଂ ପତିଂ ମତଂ ।
ପନ୍ଥମ୍ହି ୱିଜାୟିତ୍ୱାନ, ଅପ୍ପତ୍ତାୱ ସକଂ ଘରଂ ॥
‘‘ଦ୍ୱେ ପୁତ୍ତା କାଲକତା, ପତୀ ଚ ପନ୍ଥେ ମତୋ କପଣିକାୟ ।
ମାତା ପିତା ଚ ଭାତା, ଡୟ୍ହନ୍ତି ଚ ଏକଚିତକାୟଂ ॥
‘‘ଖୀଣକୁଲୀନେ କପଣେ, ଅନୁଭୂତଂ ତେ ଦୁଖଂ ଅପରିମାଣଂ ।
ଅସ୍ସୂ ଚ ତେ ପୱତ୍ତଂ, ବହୂନି ଚ ଜାତିସହସ୍ସାନି ॥
‘‘ୱସିତା ସୁସାନମଜ୍ଝେ, ଅଥୋପି ଖାଦିତାନି ପୁତ୍ତମଂସାନି ।
ହତକୁଲିକା ସବ୍ବଗରହିତା, ମତପତିକା ଅମତମଧିଗଚ୍ଛିଂ ॥
‘‘ଭାୱିତୋ ମେ ମଗ୍ଗୋ, ଅରିୟୋ ଅଟ୍ଠଙ୍ଗିକୋ ଅମତଗାମୀ ।
ନିବ୍ବାନଂ ସଚ୍ଛିକତଂ, ଧମ୍ମାଦାସଂ ଅୱେକ୍ଖିଂହଂ [ଅପେକ୍ଖିହଂ (ସୀ॰)]॥
‘‘ଅହମମ୍ହି କନ୍ତସଲ୍ଲା, ଓହିତଭାରା କତଞ୍ହି କରଣୀୟଂ ।
କିସା ଗୋତମୀ ଥେରୀ, ୱିମୁତ୍ତଚିତ୍ତା ଇମଂ ଭଣୀ’’ତି ॥
… କିସା ଗୋତମୀ ଥେରୀ… ।
ଏକାଦସନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
୧୧. ଦ୍ୱାଦସକନିପାତୋ
୧. ଉପ୍ପଲୱଣ୍ଣାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଉଭୋ ମାତା ଚ ଧୀତା ଚ, ମୟଂ ଆସୁଂ [ଆଭୁଂ (ସୀ॰)] ସପତ୍ତିୟୋ ।
ତସ୍ସା ମେ ଅହୁ ସଂୱେଗୋ, ଅବ୍ଭୁତୋ ଲୋମହଂସନୋ ॥
‘‘ଧିରତ୍ଥୁ କାମା ଅସୁଚୀ, ଦୁଗ୍ଗନ୍ଧା ବହୁକଣ୍ଟକା ।
ୟତ୍ଥ ମାତା ଚ ଧୀତା ଚ, ସଭରିୟା ମୟଂ ଅହୁଂ ॥
‘‘କାମେସ୍ୱାଦୀନୱଂ ଦିସ୍ୱା, ନେକ୍ଖମ୍ମଂ ଦଟ୍ଠୁ ଖେମତୋ ।
ସା ପବ୍ବଜ୍ଜିଂ ରାଜଗହେ, ଅଗାରସ୍ମାନଗାରିୟଂ ॥
‘‘ପୁବ୍ବେନିୱାସଂ ଜାନାମି, ଦିବ୍ବଚକ୍ଖୁଂ ୱିସୋଧିତଂ ।
ଚେତୋପରିଚ୍ଚଞାଣଞ୍ଚ, ସୋତଧାତୁ ୱିସୋଧିତା ॥
‘‘ଇଦ୍ଧୀପି ମେ ସଚ୍ଛିକତା, ପତ୍ତୋ ମେ ଆସୱକ୍ଖୟୋ ।
ଛଳଭିଞ୍ଞା ସଚ୍ଛିକତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ॥
‘‘ଇଦ୍ଧିୟା ଅଭିନିମ୍ମିତ୍ୱା, ଚତୁରସ୍ସଂ ରଥଂ ଅହଂ ।
ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ପାଦେ ୱନ୍ଦିତ୍ୱା, ଲୋକନାଥସ୍ସ ତାଦିନୋ’’ [ସିରୀମତୋ (ସ୍ୟା॰ କ॰)]॥
‘‘ସୁପୁପ୍ଫିତଗ୍ଗଂ ଉପଗମ୍ମ ପାଦପଂ, ଏକା ତୁୱଂ ତିଟ୍ଠସି ସାଲମୂଲେ [ରୁକ୍ଖମୂଲେ (ସ୍ୟା॰ କ॰)]।
ନ ଚାପି ତେ ଦୁତିୟୋ ଅତ୍ଥି କୋଚି, ନ ତ୍ୱଂ ବାଲେ ଭାୟସି ଧୁତ୍ତକାନଂ’’ ॥
‘‘ସତଂ ସହସ୍ସାନିପି ଧୁତ୍ତକାନଂ, ସମାଗତା ଏଦିସକା ଭୱେୟ୍ୟୁଂ ।
ଲୋମଂ ନ ଇଞ୍ଜେ ନପି ସମ୍ପୱେଧେ, କିଂ ମେ ତୁୱଂ ମାର କରିସ୍ସସେକୋ ॥
‘‘ଏସା ଅନ୍ତରଧାୟାମି, କୁଚ୍ଛିଂ ୱା ପୱିସାମି ତେ ।
ଭମୁକନ୍ତରେ ତିଟ୍ଠାମି, ତିଟ୍ଠନ୍ତିଂ ମଂ ନ ଦକ୍ଖସି ॥
‘‘ଚିତ୍ତମ୍ହି ୱସୀଭୂତାହଂ, ଇଦ୍ଧିପାଦା ସୁଭାୱିତା ।
ଛଳଭିଞ୍ଞା ସଚ୍ଛିକତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ॥
‘‘ସତ୍ତିସୂଲୂପମା କାମା, ଖନ୍ଧାସଂ ଅଧିକୁଟ୍ଟନା ।
ୟଂ ତ୍ୱଂ ‘କାମରତିଂ’ ବ୍ରୂସି, ‘ଅରତୀ’ ଦାନି ସା ମମ ॥
‘‘ସବ୍ବତ୍ଥ ୱିହତା ନନ୍ଦୀ, ତମୋଖନ୍ଧୋ ପଦାଲିତୋ ।
ଏୱଂ ଜାନାହି ପାପିମ, ନିହତୋ ତ୍ୱମସି ଅନ୍ତକା’’ତି ॥
… ଉପ୍ପଲୱଣ୍ଣା ଥେରୀ… ।
ଦ୍ୱାଦସନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
୧୨. ସୋଳସନିପାତୋ
୧. ପୁଣ୍ଣାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଉଦହାରୀ ଅହଂ ସୀତେ [ଉଦକମାହରିଂ ସୀତେ (ସୀ॰)], ସଦା ଉଦକମୋତରିଂ ।
ଅୟ୍ୟାନଂ ଦଣ୍ଡଭୟଭୀତା, ୱାଚାଦୋସଭୟଟ୍ଟିତା ॥
‘‘କସ୍ସ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତ୍ୱଂ ଭୀତୋ, ସଦା ଉଦକମୋତରି ।
ୱେଧମାନେହି ଗତ୍ତେହି, ସୀତଂ ୱେଦୟସେ ଭୁସଂ’’ ॥
ଜାନନ୍ତୀ ୱତ ମଂ [ଜାନନ୍ତୀ ଚ ତୁୱଂ (କ॰)] ଭୋତି, ପୁଣ୍ଣିକେ ପରିପୁଚ୍ଛସି ।
କରୋନ୍ତଂ କୁସଲଂ କମ୍ମଂ, ରୁନ୍ଧନ୍ତଂ କତପାପକଂ ॥
‘‘ୟୋ ଚ ୱୁଡ୍ଢୋ ଦହରୋ ୱା, ପାପକମ୍ମଂ ପକୁବ୍ବତି ।
ଦକାଭିସେଚନା ସୋପି, ପାପକମ୍ମା ପମୁଚ୍ଚତି’’ ॥
‘‘କୋ ନୁ ତେ ଇଦମକ୍ଖାସି, ଅଜାନନ୍ତସ୍ସ ଅଜାନକୋ ।
ଦକାଭିସେଚନା ନାମ, ପାପକମ୍ମା ପମୁଚ୍ଚତି ॥
‘‘ସଗ୍ଗଂ ନୂନ ଗମିସ୍ସନ୍ତି, ସବ୍ବେ ମଣ୍ଡୂକକଚ୍ଛପା ।
ନାଗା [ନକ୍କା (ସୀ॰)] ଚ ସୁସୁମାରା ଚ, ୟେ ଚଞ୍ଞେ ଉଦକେ ଚରା ॥
‘‘ଓରବ୍ଭିକା ସୂକରିକା, ମଚ୍ଛିକା ମିଗବନ୍ଧକା ।
ଚୋରା ଚ ୱଜ୍ଝଘାତା ଚ, ୟେ ଚଞ୍ଞେ ପାପକମ୍ମିନୋ ।
ଦକାଭିସେଚନା ତେପି, ପାପକମ୍ମା ପମୁଚ୍ଚରେ ॥
‘‘ସଚେ ଇମା ନଦିୟୋ ତେ, ପାପଂ ପୁବ୍ବେ କତଂ ୱହୁଂ ।
ପୁଞ୍ଞମ୍ପିମା ୱହେୟ୍ୟୁଂ ତେ, ତେନ ତ୍ୱଂ ପରିବାହିରୋ ॥
‘‘ୟସ୍ସ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତ୍ୱଂ ଭୀତୋ, ସଦା ଉଦକମୋତରି ।
ତମେୱ ବ୍ରହ୍ମେ ମା କାସି, ମା ତେ ସୀତଂ ଛୱିଂ ହନେ’’ ॥
‘‘କୁମ୍ମଗ୍ଗପଟିପନ୍ନଂ ମଂ, ଅରିୟମଗ୍ଗଂ ସମାନୟି ।
ଦକାଭିସେଚନା ଭୋତି, ଇମଂ ସାଟଂ ଦଦାମି ତେ’’ ॥
‘‘ତୁୟ୍ହେୱ ସାଟକୋ ହୋତୁ, ନାହମିଚ୍ଛାମି ସାଟକଂ ।
ସଚେ ଭାୟସି ଦୁକ୍ଖସ୍ସ, ସଚେ ତେ ଦୁକ୍ଖମପ୍ପିୟଂ ॥
‘‘ମାକାସି ପାପକଂ କମ୍ମଂ, ଆୱି ୱା ୟଦି ୱା ରହୋ ।
ସଚେ ଚ ପାପକଂ କମ୍ମଂ, କରିସ୍ସସି କରୋସି ୱା ॥
‘‘ନ ତେ ଦୁକ୍ଖା ପମୁତ୍ୟତ୍ଥି, ଉପେଚ୍ଚାପି [ଉପ୍ପଚ୍ଚାପି (ଅଟ୍ଠ॰ ପାଠନ୍ତରଂ)] ପଲାୟତୋ ।
ସଚେ ଭାୟସି ଦୁକ୍ଖସ୍ସ, ସଚେ ତେ ଦୁକ୍ଖମପ୍ପିୟଂ ॥
‘‘ଉପେହି ସରଣଂ ବୁଦ୍ଧଂ, ଧମ୍ମଂ ସଙ୍ଘଞ୍ଚ ତାଦିନଂ ।
ସମାଦିୟାହି ସୀଲାନି, ତଂ ତେ ଅତ୍ଥାୟ ହେହିତି’’ ॥
‘‘ଉପେମି ସରଣଂ ବୁଦ୍ଧଂ, ଧମ୍ମଂ ସଙ୍ଘଞ୍ଚ ତାଦିନଂ ।
ସମାଦିୟାମି ସୀଲାନି, ତଂ ମେ ଅତ୍ଥାୟ ହେହିତି ॥
‘‘ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୁ ପୁରେ ଆସିଂ, ଅଜ୍ଜମ୍ହି ସଚ୍ଚବ୍ରାହ୍ମଣୋ ।
ତେୱିଜ୍ଜୋ ୱେଦସମ୍ପନ୍ନୋ, ସୋତ୍ତିୟୋ ଚମ୍ହି ନ୍ହାତକୋ’’ତି ॥
… ପୁଣ୍ଣା ଥେରୀ… ।
ସୋଳସନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
୧୩. ୱୀସତିନିପାତୋ
୧. ଅମ୍ବପାଲୀଥେରୀଗାଥା
‘‘କାଳକା ଭମରୱଣ୍ଣସାଦିସା, ୱେଲ୍ଲିତଗ୍ଗା ମମ ମୁଦ୍ଧଜା ଅହୁଂ ।
ତେ ଜରାୟ ସାଣୱାକସାଦିସା, ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା ॥
‘‘ୱାସିତୋୱ ସୁରଭୀ କରଣ୍ଡକୋ, ପୁପ୍ଫପୂର ମମ ଉତ୍ତମଙ୍ଗଜୋ [ଉତ୍ତମଙ୍ଗଭୂତୋ (କ॰)]।
ତଂ ଜରାୟଥ ସଲୋମଗନ୍ଧିକଂ, ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା ॥
‘‘କାନନଂୱ ସହିତଂ ସୁରୋପିତଂ, କୋଚ୍ଛସୂଚିୱିଚିତଗ୍ଗସୋଭିତଂ ।
ତଂ ଜରାୟ ୱିରଲଂ ତହିଂ ତହିଂ, ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା ॥
‘‘କଣ୍ହଖନ୍ଧକସୁୱଣ୍ଣମଣ୍ଡିତଂ, ସୋଭତେ ସୁୱେଣୀହିଲଙ୍କତଂ ।
ତଂ ଜରାୟ ଖଲିତଂ ସିରଂ କତଂ, ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା ॥
‘‘ଚିତ୍ତକାରସୁକତାୱ ଲେଖିକା, ସୋଭରେ ସୁ ଭମୁକା ପୁରେ ମମ ।
ତା ଜରାୟ ୱଲିଭିପ୍ପଲମ୍ବିତା, ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା ॥
‘‘ଭସ୍ସରା ସୁରୁଚିରା ୟଥା ମଣୀ, ନେତ୍ତହେସୁମଭିନୀଲମାୟତା ।
ତେ ଜରାୟଭିହତା ନ ସୋଭରେ, ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା ॥
‘‘ସଣ୍ହତୁଙ୍ଗସଦିସୀ ଚ ନାସିକା, ସୋଭତେ ସୁ ଅଭିୟୋବ୍ବନଂ ପତି ।
ସା ଜରାୟ ଉପକୂଲିତା ୱିୟ, ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା ॥
‘‘କଙ୍କଣଂ ୱ ସୁକତଂ ସୁନିଟ୍ଠିତଂ, ସୋଭରେ ସୁ ମମ କଣ୍ଣପାଳିୟୋ ।
ତା ଜରାୟ ୱଲିଭିପ୍ପଲମ୍ବିତା, ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା ॥
‘‘ପତ୍ତଲୀମକୁଲୱଣ୍ଣସାଦିସା, ସୋଭରେ ସୁ ଦନ୍ତା ପୁରେ ମମ ।
ତେ ଜରାୟ ଖଣ୍ଡିତା ଚାସିତା [ପୀତକା (ସୀ॰)], ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା ॥
‘‘କାନନମ୍ହି ୱନସଣ୍ଡଚାରିନୀ, କୋକିଲାୱ ମଧୁରଂ ନିକୂଜିହଂ ।
ତଂ ଜରାୟ ଖଲିତଂ ତହିଂ ତହିଂ, ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା ॥
‘‘ସଣ୍ହକମ୍ବୁରିୱ ସୁପ୍ପମଜ୍ଜିତା, ସୋଭତେ ସୁ ଗୀୱା ପୁରେ ମମ ।
ସା ଜରାୟ ଭଗ୍ଗା [ଭଞ୍ଜିତା ( ?)] ୱିନାମିତା, ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା ॥
‘‘ୱଟ୍ଟପଲିଘସଦିସୋପମା ଉଭୋ, ସୋଭରେ ସୁ ବାହା ପୁରେ ମମ ।
ତା ଜରାୟ ୟଥ ପାଟଲିବ୍ବଲିତା [ୟଥା ପାଟଲିପ୍ପଲିତା (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰ କ॰)], ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା ॥
‘‘ସଣ୍ହମୁଦ୍ଦିକସୁୱଣ୍ଣମଣ୍ଡିତା, ସୋଭରେ ସୁ ହତ୍ଥା ପୁରେ ମମ ।
ତେ ଜରାୟ ୟଥା ମୂଲମୂଲିକା, ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା ॥
‘‘ପୀନୱଟ୍ଟସହିତୁଗ୍ଗତା ଉଭୋ, ସୋଭରେ [ସୋଭତେ (ଅଟ୍ଠ॰)] ସୁ ଥନକା ପୁରେ ମମ ।
ଥେୱିକୀୱ ଲମ୍ବନ୍ତି ନୋଦକା, ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା ॥
‘‘କଞ୍ଚନସ୍ସଫଲକଂୱ ସମ୍ମଟ୍ଠଂ, ସୋଭତେ ସୁ କାୟୋ ପୁରେ ମମ ।
ସୋ ୱଲୀହି ସୁଖୁମାହି ଓତତୋ, ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା ॥
‘‘ନାଗଭୋଗସଦିସୋପମା ଉଭୋ, ସୋଭରେ ସୁ ଊରୂ ପୁରେ ମମ ।
ତେ ଜରାୟ ୟଥା ୱେଳୁନାଳିୟୋ, ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା ॥
‘‘ସଣ୍ହନୂପୁରସୁୱଣ୍ଣମଣ୍ଡିତା, ସୋଭରେ ସୁ ଜଙ୍ଘା ପୁରେ ମମ ।
ତା ଜରାୟ ତିଲଦଣ୍ଡକାରିୱ, ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା ॥
‘‘ତୂଲପୁଣ୍ଣସଦିସୋପମା ଉଭୋ, ସୋଭରେ ସୁ ପାଦା ପୁରେ ମମ ।
ତେ ଜରାୟ ଫୁଟିତା ୱଲୀମତା, ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା ॥
‘‘ଏଦିସୋ ଅହୁ ଅୟଂ ସମୁସ୍ସୟୋ, ଜଜ୍ଜରୋ ବହୁଦୁକ୍ଖାନମାଲୟୋ ।
ସୋପଲେପପତିତୋ ଜରାଘରୋ, ସଚ୍ଚୱାଦିୱଚନଂ ଅନଞ୍ଞଥା’’ ॥
… ଅମ୍ବପାଲୀ ଥେରୀ… ।
୨. ରୋହିନୀଥେରୀଗାଥା
‘‘‘ସମଣା’ତି ଭୋତି ସୁପି [ଭୋତି ତ୍ୱଂ ସୟସି (ସୀ॰), ଭୋତି ମଂ ୱିପସ୍ସି (ସ୍ୟା॰)], ‘ସମଣା’ତି ପବୁଜ୍ଝସି [ପଟିବୁଜ୍ଝସି (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)]।
ସମଣାନେୱ [ସମଣାନମେୱ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] କିତ୍ତେସି, ସମଣୀ ନୂନ [ସମଣୀ ନୁ (କ॰)] ଭୱିସ୍ସସି ॥
‘‘ୱିପୁଲଂ ଅନ୍ନଞ୍ଚ ପାନଞ୍ଚ, ସମଣାନଂ ପୱେଚ୍ଚସି [ପୟଚ୍ଛସି (ସୀ॰)]।
ରୋହିନୀ ଦାନି ପୁଚ୍ଛାମି, କେନ ତେ ସମଣା ପିୟା ॥
‘‘ଅକମ୍ମକାମା ଅଲସା, ପରଦତ୍ତୂପଜୀୱିନୋ ।
ଆସଂସୁକା ସାଦୁକାମା, କେନ ତେ ସମଣା ପିୟା’’ ॥
‘‘ଚିରସ୍ସଂ ୱତ ମଂ ତାତ, ସମଣାନଂ ପରିପୁଚ୍ଛସି ।
ତେସଂ ତେ କିତ୍ତୟିସ୍ସାମି, ପଞ୍ଞାସୀଲପରକ୍କମଂ ॥
‘‘କମ୍ମକାମା ଅନଲସା, କମ୍ମସେଟ୍ଠସ୍ସ କାରକା ।
ରାଗଂ ଦୋସଂ ପଜହନ୍ତି, ତେନ ମେ ସମଣା ପିୟା ॥
‘‘ତୀଣି ପାପସ୍ସ ମୂଲାନି, ଧୁନନ୍ତି ସୁଚିକାରିନୋ ।
ସବ୍ବଂ ପାପଂ ପହୀନେସଂ, ତେନ ମେ ସମଣା ପିୟା ॥
‘‘କାୟକମ୍ମଂ ସୁଚି ନେସଂ, ୱଚୀକମ୍ମଞ୍ଚ ତାଦିସଂ ।
ମନୋକମ୍ମଂ ସୁଚି ନେସଂ, ତେନ ମେ ସମଣା ପିୟା ॥
‘‘ୱିମଲା ସଙ୍ଖମୁତ୍ତାୱ, ସୁଦ୍ଧା ସନ୍ତରବାହିରା ।
ପୁଣ୍ଣା ସୁକ୍କାନ ଧମ୍ମାନଂ [ସୁକ୍କେହି ଧମ୍ମେହି (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰ ଅଟ୍ଠ॰)], ତେନ ମେ ସମଣା ପିୟା ॥
‘‘ବହୁସ୍ସୁତା ଧମ୍ମଧରା, ଅରିୟା ଧମ୍ମଜୀୱିନୋ ।
ଅତ୍ଥଂ ଧମ୍ମଞ୍ଚ ଦେସେନ୍ତି, ତେନ ମେ ସମଣା ପିୟା ॥
‘‘ବହୁସ୍ସୁତା ଧମ୍ମଧରା, ଅରିୟା ଧମ୍ମଜୀୱିନୋ ।
ଏକଗ୍ଗଚିତ୍ତା ସତିମନ୍ତୋ, ତେନ ମେ ସମଣା ପିୟା ॥
‘‘ଦୂରଙ୍ଗମା ସତିମନ୍ତୋ, ମନ୍ତଭାଣୀ ଅନୁଦ୍ଧତା ।
ଦୁକ୍ଖସ୍ସନ୍ତଂ ପଜାନନ୍ତି, ତେନ ମେ ସମଣା ପିୟା ॥
‘‘ୟସ୍ମା ଗାମା ପକ୍କମନ୍ତି, ନ ୱିଲୋକେନ୍ତି କିଞ୍ଚନଂ ।
ଅନପେକ୍ଖାୱ ଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତେନ ମେ ସମଣା ପିୟା ॥
‘‘ନ ତେସଂ କୋଟ୍ଠେ ଓପେନ୍ତି, ନ କୁମ୍ଭିଂ ନ ଖଳୋପିୟଂ ।
ପରିନିଟ୍ଠିତମେସାନା, ତେନ ମେ ସମଣା ପିୟା ॥
‘‘ନ ତେ ହିରଞ୍ଞଂ ଗଣ୍ହନ୍ତି, ନ ସୁୱଣ୍ଣଂ ନ ରୂପିୟଂ ।
ପଚ୍ଚୁପ୍ପନ୍ନେନ ୟାପେନ୍ତି, ତେନ ମେ ସମଣା ପିୟା ॥
‘‘ନାନାକୁଲା ପବ୍ବଜିତା, ନାନାଜନପଦେହି ଚ ।
ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ପିୟାୟନ୍ତି [ପିହୟନ୍ତି (କ॰)], ତେନ ମେ ସମଣା ପିୟା’’ ॥
‘‘ଅତ୍ଥାୟ ୱତ ନୋ ଭୋତି, କୁଲେ ଜାତାସି ରୋହିନୀ ।
ସଦ୍ଧା ବୁଦ୍ଧେ ଚ ଧମ୍ମେ ଚ, ସଙ୍ଘେ ଚ ତିବ୍ବଗାରୱା ॥
‘‘ତୁୱଂ ହେତଂ ପଜାନାସି, ପୁଞ୍ଞକ୍ଖେତ୍ତଂ ଅନୁତ୍ତରଂ ।
ଅମ୍ହମ୍ପି ଏତେ ସମଣା, ପଟିଗଣ୍ହନ୍ତି ଦକ୍ଖିଣଂ’’ ॥
‘‘ପତିଟ୍ଠିତୋ ହେତ୍ଥ ୟଞ୍ଞୋ, ୱିପୁଲୋ ନୋ ଭୱିସ୍ସତି ।
ସଚେ ଭାୟସି ଦୁକ୍ଖସ୍ସ, ସଚେ ତେ ଦୁକ୍ଖମପ୍ପିୟଂ ॥
‘‘ଉପେହି ସରଣଂ ବୁଦ୍ଧଂ, ଧମ୍ମଂ ସଙ୍ଘଞ୍ଚ ତାଦିନଂ ।
ସମାଦିୟାହି ସୀଲାନି, ତଂ ତେ ଅତ୍ଥାୟ ହେହିତି’’ ॥
‘‘ଉପେମି ସରଣଂ ବୁଦ୍ଧଂ, ଧମ୍ମଂ ସଙ୍ଘଞ୍ଚ ତାଦିନଂ ।
ସମାଦିୟାମି ସୀଲାନି, ତଂ ମେ ଅତ୍ଥାୟ ହେହିତି ॥
‘‘ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୁ ପୁରେ ଆସିଂ, ସୋ ଇଦାନିମ୍ହି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ।
ତେୱିଜ୍ଜୋ ସୋତ୍ତିୟୋ ଚମ୍ହି, ୱେଦଗୂ ଚମ୍ହି ନ୍ହାତକୋ’’ ॥
… ରୋହିନୀ ଥେରୀ… ।
୩. ଚାପାଥେରୀଗାଥା
‘‘ଲଟ୍ଠିହତ୍ଥୋ ପୁରେ ଆସି, ସୋ ଦାନି ମିଗଲୁଦ୍ଦକୋ ।
ଆସାୟ ପଲିପା ଘୋରା, ନାସକ୍ଖି ପାରମେତୱେ ॥
‘‘ସୁମତ୍ତଂ ମଂ ମଞ୍ଞମାନା, ଚାପା ପୁତ୍ତମତୋସୟି ।
ଚାପାୟ ବନ୍ଧନଂ ଛେତ୍ୱା, ପବ୍ବଜିସ୍ସଂ ପୁନୋପହଂ ॥
‘‘ମା ମେ କୁଜ୍ଝି ମହାୱୀର, ମା ମେ କୁଜ୍ଝି ମହାମୁନି ।
ନ ହି କୋଧପରେତସ୍ସ, ସୁଦ୍ଧି ଅତ୍ଥି କୁତୋ ତପୋ ॥
‘‘ପକ୍କମିସ୍ସଞ୍ଚ ନାଳାତୋ, କୋଧ ନାଳାୟ ୱଚ୍ଛତି ।
ବନ୍ଧନ୍ତୀ ଇତ୍ଥିରୂପେନ, ସମଣେ ଧମ୍ମଜୀୱିନୋ’’ [ଧମ୍ମଜୀୱିନେ (କ॰)]॥
‘‘ଏହି କାଳ ନିୱତ୍ତସ୍ସୁ, ଭୁଞ୍ଜ କାମେ ୟଥା ପୁରେ ।
ଅହଞ୍ଚ ତେ ୱସୀକତା, ୟେ ଚ ମେ ସନ୍ତି ଞାତକା’’ ॥
‘‘ଏତ୍ତୋ ଚାପେ ଚତୁବ୍ଭାଗଂ, ୟଥା ଭାସସି ତ୍ୱଞ୍ଚ ମେ ।
ତୟି ରତ୍ତସ୍ସ ପୋସସ୍ସ, ଉଳାରଂ ୱତ ତଂ ସିୟା’’ ॥
‘‘କାଳଙ୍ଗିନିଂୱ ତକ୍କାରିଂ, ପୁପ୍ଫିତଂ ଗିରିମୁଦ୍ଧନି ।
ଫୁଲ୍ଲଂ ଦାଲିମଲଟ୍ଠିଂୱ, ଅନ୍ତୋଦୀପେୱ ପାଟଲିଂ ॥
‘‘ହରିଚନ୍ଦନଲିତ୍ତଙ୍ଗିଂ, କାସିକୁତ୍ତମଧାରିନିଂ ।
ତଂ ମଂ ରୂପୱତିଂ ସନ୍ତିଂ, କସ୍ସ ଓହାୟ ଗଚ୍ଛସି’’ ॥
‘‘ସାକୁନ୍ତିକୋୱ ସକୁଣିଂ [ସକୁଣଂ (ସ୍ୟା॰)], ୟଥା ବନ୍ଧିତୁମିଚ୍ଛତି ।
ଆହରିମେନ ରୂପେନ, ନ ମଂ ତ୍ୱଂ ବାଧୟିସ୍ସସି’’ ॥
‘‘ଇମଞ୍ଚ ମେ ପୁତ୍ତଫଲଂ, କାଳ ଉପ୍ପାଦିତଂ ତୟା ।
ତଂ ମଂ ପୁତ୍ତୱତିଂ ସନ୍ତିଂ, କସ୍ସ ଓହାୟ ଗଚ୍ଛସି’’ ॥
‘‘ଜହନ୍ତି ପୁତ୍ତେ ସପ୍ପଞ୍ଞା, ତତୋ ଞାତୀ ତତୋ ଧନଂ ।
ପବ୍ବଜନ୍ତି ମହାୱୀରା, ନାଗୋ ଛେତ୍ୱାୱ ବନ୍ଧନଂ’’ ॥
‘‘ଇଦାନି ତେ ଇମଂ ପୁତ୍ତଂ, ଦଣ୍ଡେନ ଛୁରିକାୟ ୱା ।
ଭୂମିୟଂ ୱା ନିସୁମ୍ଭିସ୍ସଂ [ନିସୁମ୍ଭେୟ୍ୟଂ (ସୀ॰)], ପୁତ୍ତସୋକା ନ ଗଚ୍ଛସି’’ ॥
‘‘ସଚେ ପୁତ୍ତଂ ସିଙ୍ଗାଲାନଂ, କୁକ୍କୁରାନଂ ପଦାହିସି ।
ନ ମଂ ପୁତ୍ତକତ୍ତେ ଜମ୍ମି, ପୁନରାୱତ୍ତୟିସ୍ସସି’’ ॥
‘‘ହନ୍ଦ ଖୋ ଦାନି ଭଦ୍ଦନ୍ତେ, କୁହିଂ କାଳ ଗମିସ୍ସସି ।
କତମଂ ଗାମନିଗମଂ, ନଗରଂ ରାଜଧାନିୟୋ’’ ॥
‘‘ଅହୁମ୍ହ ପୁବ୍ବେ ଗଣିନୋ, ଅସ୍ସମଣା ସମଣମାନିନୋ ।
ଗାମେନ ଗାମଂ ୱିଚରିମ୍ହ, ନଗରେ ରାଜଧାନିୟୋ ॥
‘‘ଏସୋ ହି ଭଗୱା ବୁଦ୍ଧୋ, ନଦିଂ ନେରଞ୍ଜରଂ ପତି ।
ସବ୍ବଦୁକ୍ଖପ୍ପହାନାୟ, ଧମ୍ମଂ ଦେସେତି ପାଣିନଂ ।
ତସ୍ସାହଂ ସନ୍ତିକଂ ଗଚ୍ଛଂ, ସୋ ମେ ସତ୍ଥା ଭୱିସ୍ସତି’’ ॥
‘‘ୱନ୍ଦନଂ ଦାନି ୱଜ୍ଜାସି, ଲୋକନାଥଂ ଅନୁତ୍ତରଂ ।
ପଦକ୍ଖିଣଞ୍ଚ କତ୍ୱାନ, ଆଦିସେୟ୍ୟାସି ଦକ୍ଖିଣଂ’’ ॥
‘‘ଏତଂ ଖୋ ଲବ୍ଭମମ୍ହେହି, ୟଥା ଭାସସି ତ୍ୱଞ୍ଚ ମେ ।
ୱନ୍ଦନଂ ଦାନି ତେ ୱଜ୍ଜଂ, ଲୋକନାଥଂ ଅନୁତ୍ତରଂ ।
ପଦକ୍ଖିଣଞ୍ଚ କତ୍ୱାନ, ଆଦିସିସ୍ସାମି ଦକ୍ଖିଣଂ’’ ॥
ତତୋ ଚ କାଳୋ ପକ୍କାମି, ନଦିଂ ନେରଞ୍ଜରଂ ପତି ।
ସୋ ଅଦ୍ଦସାସି ସମ୍ବୁଦ୍ଧଂ, ଦେସେନ୍ତଂ ଅମତଂ ପଦଂ ॥
ଦୁକ୍ଖଂ ଦୁକ୍ଖସମୁପ୍ପାଦଂ, ଦୁକ୍ଖସ୍ସ ଚ ଅତିକ୍କମଂ ।
ଅରିୟଂ ଚଟ୍ଠଙ୍ଗିକଂ ମଗ୍ଗଂ, ଦୁକ୍ଖୂପସମଗାମିନଂ ॥
ତସ୍ସ ପାଦାନି ୱନ୍ଦିତ୍ୱା, କତ୍ୱାନ ନଂ [କତ୍ୱାନହଂ (ସୀ॰)] ପଦକ୍ଖିଣଂ ।
ଚାପାୟ ଆଦିସିତ୍ୱାନ, ପବ୍ବଜିଂ ଅନଗାରିୟଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ॥
… ଚାପା ଥେରୀ… ।
୪. ସୁନ୍ଦରୀଥେରୀଗାଥା
‘‘ପେତାନି ଭୋତି ପୁତ୍ତାନି, ଖାଦମାନା ତୁୱଂ ପୁରେ ।
ତୁୱଂ ଦିୱା ଚ ରତ୍ତୋ ଚ, ଅତୀୱ ପରିତପ୍ପସି ॥
‘‘ସାଜ୍ଜ ସବ୍ବାନି ଖାଦିତ୍ୱା, ସତପୁତ୍ତାନି [ସତ୍ତ ପୁତ୍ତାନି (ସ୍ୟା॰)] ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ।
ୱାସେଟ୍ଠି କେନ ୱଣ୍ଣେନ, ନ ବାଳ୍ହଂ ପରିତପ୍ପସି’’ ॥
‘‘ବହୂନି ପୁତ୍ତସତାନି, ଞାତିସଙ୍ଘସତାନି ଚ ।
ଖାଦିତାନି ଅତୀତଂସେ, ମମ ତୁୟ୍ହଞ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣ ॥
‘‘ସାହଂ ନିସ୍ସରଣଂ ଞତ୍ୱା, ଜାତିୟା ମରଣସ୍ସ ଚ ।
ନ ସୋଚାମି ନ ରୋଦାମି, ନ ଚାପି ପରିତପ୍ପୟିଂ’’ ॥
‘‘ଅବ୍ଭୁତଂ ୱତ ୱାସେଟ୍ଠି, ୱାଚଂ ଭାସସି ଏଦିସିଂ ।
କସ୍ସ ତ୍ୱଂ ଧମ୍ମମଞ୍ଞାୟ, ଗିରଂ [ଥିରଂ (ସୀ॰)] ଭାସସି ଏଦିସିଂ’’ ॥
‘‘ଏସ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମ୍ବୁଦ୍ଧୋ, ନଗରଂ ମିଥିଲଂ ପତି ।
ସବ୍ବଦୁକ୍ଖପ୍ପହାନାୟ, ଧମ୍ମଂ ଦେସେସି ପାଣିନଂ ॥
‘‘ତସ୍ସ ବ୍ରହ୍ମେ [ବ୍ରାହ୍ମଣ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ଅରହତୋ, ଧମ୍ମଂ ସୁତ୍ୱା ନିରୂପଧିଂ ।
ତତ୍ଥ ୱିଞ୍ଞାତସଦ୍ଧମ୍ମା, ପୁତ୍ତସୋକଂ ବ୍ୟପାନୁଦିଂ’’ ॥
‘‘ସୋ ଅହମ୍ପି ଗମିସ୍ସାମି, ନଗରଂ ମିଥିଲଂ ପତି ।
ଅପ୍ପେୱ ମଂ ସୋ ଭଗୱା, ସବ୍ବଦୁକ୍ଖା ପମୋଚୟେ’’ ॥
ଅଦ୍ଦସ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ବୁଦ୍ଧଂ, ୱିପ୍ପମୁତ୍ତଂ ନିରୂପଧିଂ ।
ସ୍ୱସ୍ସ ଧମ୍ମମଦେସେସି, ମୁନି ଦୁକ୍ଖସ୍ସ ପାରଗୂ ॥
ଦୁକ୍ଖଂ ଦୁକ୍ଖସମୁପ୍ପାଦଂ, ଦୁକ୍ଖସ୍ସ ଚ ଅତିକ୍କମଂ ।
ଅରିୟଂ ଚଟ୍ଠଙ୍ଗିକଂ ମଗ୍ଗଂ, ଦୁକ୍ଖୂପସମଗାମିନଂ ॥
ତତ୍ଥ ୱିଞ୍ଞାତସଦ୍ଧମ୍ମୋ, ପବ୍ବଜ୍ଜଂ ସମରୋଚୟି ।
ସୁଜାତୋ ତୀହି ରତ୍ତୀହି, ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅଫସ୍ସୟି ॥
‘‘ଏହି ସାରଥି ଗଚ୍ଛାହି, ରଥଂ ନିୟ୍ୟାଦୟାହିମଂ ।
ଆରୋଗ୍ୟଂ ବ୍ରାହ୍ମଣିଂ ୱଜ୍ଜ [ୱଜ୍ଜା (ସୀ॰)], ‘ପବ୍ବଜି [ପବ୍ବଜିତୋ (ସୀ॰)] ଦାନି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ।
ସୁଜାତୋ ତୀହି ରତ୍ତୀହି, ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅଫସ୍ସୟି’’’ ॥
ତତୋ ଚ ରଥମାଦାୟ, ସହସ୍ସଞ୍ଚାପି ସାରଥି ।
ଆରୋଗ୍ୟଂ ବ୍ରାହ୍ମଣିୱୋଚ, ‘‘ପବ୍ବଜି ଦାନି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ।
ସୁଜାତୋ ତୀହି ରତ୍ତୀହି, ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅଫସ୍ସୟି’’ ॥
‘‘ଏତଞ୍ଚାହଂ ଅସ୍ସରଥଂ, ସହସ୍ସଞ୍ଚାପି ସାରଥି ।
ତେୱିଜ୍ଜଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ସୁତ୍ୱା [ଞତ୍ୱା (ସୀ॰)], ପୁଣ୍ଣପତ୍ତଂ ଦଦାମି ତେ’’ ॥
‘‘ତୁୟ୍ହେୱ ହୋତ୍ୱସ୍ସରଥୋ, ସହସ୍ସଞ୍ଚାପି ବ୍ରାହ୍ମଣି ।
ଅହମ୍ପି ପବ୍ବଜିସ୍ସାମି, ୱରପଞ୍ଞସ୍ସ ସନ୍ତିକେ’’ ॥
‘‘ହତ୍ଥୀ ଗୱସ୍ସଂ ମଣିକୁଣ୍ଡଲଞ୍ଚ, ଫୀତଞ୍ଚିମଂ ଗହୱିଭୱଂ ପହାୟ ।
ପିତା ପବ୍ବଜିତୋ ତୁୟ୍ହଂ, ଭୁଞ୍ଜ ଭୋଗାନି ସୁନ୍ଦରି । ତୁୱଂ ଦାୟାଦିକା କୁଲେ’’ ॥
‘‘ହତ୍ଥୀ ଗୱସ୍ସଂ ମଣିକୁଣ୍ଡଲଞ୍ଚ, ରମ୍ମଂ ଚିମଂ ଗହୱିଭୱଂ ପହାୟ ।
ପିତା ପବ୍ବଜିତୋ ମୟ୍ହଂ, ପୁତ୍ତସୋକେନ ଅଟ୍ଟିତୋ ।
ଅହମ୍ପି ପବ୍ବଜିସ୍ସାମି, ଭାତୁସୋକେନ ଅଟ୍ଟିତା’’ ॥
‘‘ସୋ ତେ ଇଜ୍ଝତୁ ସଙ୍କପ୍ପୋ, ୟଂ ତ୍ୱଂ ପତ୍ଥେସି ସୁନ୍ଦରୀ ।
ଉତ୍ତିଟ୍ଠପିଣ୍ଡୋ ଉଞ୍ଛୋ ଚ, ପଂସୁକୂଲଞ୍ଚ ଚୀୱରଂ ।
ଏତାନି ଅଭିସମ୍ଭୋନ୍ତୀ, ପରଲୋକେ ଅନାସୱା’’ ॥
‘‘ସିକ୍ଖମାନାୟ ମେ ଅୟ୍ୟେ, ଦିବ୍ବଚକ୍ଖୁ ୱିସୋଧିତଂ ।
ପୁବ୍ବେନିୱାସଂ ଜାନାମି, ୟତ୍ଥ ମେ ୱୁସିତଂ ପୁରେ ॥
‘‘ତୁୱଂ ନିସ୍ସାୟ କଲ୍ୟାଣୀ, ଥେରୀ ସଙ୍ଘସ୍ସ ସୋଭନେ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ॥
‘‘ଅନୁଜାନାହି ମେ ଅୟ୍ୟେ, ଇଚ୍ଛେ ସାୱତ୍ଥି ଗନ୍ତୱେ ।
ସୀହନାଦଂ ନଦିସ୍ସାମି, ବୁଦ୍ଧସେଟ୍ଠସ୍ସ ସନ୍ତିକେ’’ ॥
‘‘ପସ୍ସ ସୁନ୍ଦରି ସତ୍ଥାରଂ, ହେମୱଣ୍ଣଂ ହରିତ୍ତଚଂ ।
ଅଦନ୍ତାନଂ ଦମେତାରଂ, ସମ୍ବୁଦ୍ଧମକୁତୋଭୟଂ’’ ॥
‘‘ପସ୍ସ ସୁନ୍ଦରିମାୟନ୍ତିଂ, ୱିପ୍ପମୁତ୍ତଂ ନିରୂପଧିଂ ।
ୱୀତରାଗଂ ୱିସଂୟୁତ୍ତଂ, କତକିଚ୍ଚମନାସୱଂ ॥
‘‘ବାରାଣସୀତୋ ନିକ୍ଖମ୍ମ, ତୱ ସନ୍ତିକମାଗତା ।
ସାୱିକା ତେ ମହାୱୀର, ପାଦେ ୱନ୍ଦତି ସୁନ୍ଦରୀ’’ ॥
‘‘ତୁୱଂ ବୁଦ୍ଧୋ ତୁୱଂ ସତ୍ଥା, ତୁୟ୍ହଂ ଧୀତାମ୍ହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ।
ଓରସା ମୁଖତୋ ଜାତା, କତକିଚ୍ଚା ଅନାସୱା’’ ॥
‘‘ତସ୍ସା ତେ ସ୍ୱାଗତଂ ଭଦ୍ଦେ, ତତୋ [ଅଥୋ (କ॰)] ତେ ଅଦୁରାଗତଂ ।
ଏୱଞ୍ହି ଦନ୍ତା ଆୟନ୍ତି, ସତ୍ଥୁ ପାଦାନି ୱନ୍ଦିକା ।
ୱୀତରାଗା ୱିସଂୟୁତ୍ତା, କତକିଚ୍ଚା ଅନାସୱା’’ ॥
… ସୁନ୍ଦରୀ ଥେରୀ… ।
୫. ସୁଭାକମ୍ମାରଧୀତୁଥେରୀଗାଥା
‘‘ଦହରାହଂ ସୁଦ୍ଧୱସନା, ୟଂ ପୁରେ ଧମ୍ମମସ୍ସୁଣିଂ ।
ତସ୍ସା ମେ ଅପ୍ପମତ୍ତାୟ, ସଚ୍ଚାଭିସମୟୋ ଅହୁ ॥
‘‘ତତୋହଂ ସବ୍ବକାମେସୁ, ଭୁସଂ ଅରତିମଜ୍ଝଗଂ ।
ସକ୍କାୟସ୍ମିଂ ଭୟଂ ଦିସ୍ୱା, ନେକ୍ଖମ୍ମମେୱ [ନେକ୍ଖମ୍ମଞ୍ଞେୱ (ସୀ॰), ନେକ୍ଖମ୍ମସ୍ସେୱ (ସ୍ୟା॰)] ପୀହୟେ ॥
‘‘ହିତ୍ୱାନହଂ ଞାତିଗଣଂ, ଦାସକମ୍ମକରାନି ଚ ।
ଗାମଖେତ୍ତାନି ଫୀତାନି, ରମଣୀୟେ ପମୋଦିତେ ॥
‘‘ପହାୟହଂ ପବ୍ବଜିତା, ସାପତେୟ୍ୟମନପ୍ପକଂ ।
ଏୱଂ ସଦ୍ଧାୟ ନିକ୍ଖମ୍ମ, ସଦ୍ଧମ୍ମେ ସୁପ୍ପୱେଦିତେ ॥
‘‘ନେତଂ [ନ ମେତଂ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ଅସ୍ସ ପତିରୂପଂ, ଆକିଞ୍ଚଞ୍ଞଞ୍ହି ପତ୍ଥୟେ ।
ୟୋ [ୟା (ସ୍ୟା॰)] ଜାତରୂପଂ ରଜତଂ, ଛଡ୍ଡେତ୍ୱା [ଥପେତ୍ୱା (କ॰)] ପୁନରାଗମେ [ପୁନରାଗହେ (କ॰)]॥
‘‘ରଜତଂ ଜାତରୂପଂ ୱା, ନ ବୋଧାୟ ନ ସନ୍ତିୟା ।
ନେତଂ ସମଣସାରୁପ୍ପଂ, ନ ଏତଂ ଅରିୟଦ୍ଧନଂ ॥
‘‘ଲୋଭନଂ ମଦନଞ୍ଚେତଂ, ମୋହନଂ ରଜୱଡ୍ଢନଂ ।
ସାସଙ୍କଂ ବହୁଆୟାସଂ, ନତ୍ଥି ଚେତ୍ଥ ଧୁୱଂ ଠିତି ॥
‘‘ଏତ୍ଥ ରତ୍ତା ପମତ୍ତା ଚ, ସଙ୍କିଲିଟ୍ଠମନା ନରା ।
ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞେନ ବ୍ୟାରୁଦ୍ଧା, ପୁଥୁ କୁବ୍ବନ୍ତି ମେଧଗଂ ॥
‘‘ୱଧୋ ବନ୍ଧୋ ପରିକ୍ଲେସୋ, ଜାନି ସୋକପରିଦ୍ଦୱୋ ।
କାମେସୁ ଅଧିପନ୍ନାନଂ, ଦିସ୍ସତେ ବ୍ୟସନଂ ବହୁଂ ॥
‘‘ତଂ ମଂ ଞାତୀ ଅମିତ୍ତାୱ, କିଂ ୱୋ କାମେସୁ ୟୁଞ୍ଜଥ ।
ଜାନାଥ ମଂ ପବ୍ବଜିତଂ, କାମେସୁ ଭୟଦସ୍ସିନିଂ ॥
‘‘ନ ହିରଞ୍ଞସୁୱଣ୍ଣେନ, ପରିକ୍ଖୀୟନ୍ତି ଆସୱା ।
ଅମିତ୍ତା ୱଧକା କାମା, ସପତ୍ତା ସଲ୍ଲବନ୍ଧନା ॥
‘‘ତଂ ମଂ ଞାତୀ ଅମିତ୍ତାୱ, କିଂ ୱୋ କାମେସୁ ୟୁଞ୍ଜଥ ।
ଜାନାଥ ମଂ ପବ୍ବଜିତଂ, ମୁଣ୍ଡଂ ସଙ୍ଘାଟିପାରୁତଂ ॥
‘‘ଉତ୍ତିଟ୍ଠପିଣ୍ଡୋ ଉଞ୍ଛୋ ଚ, ପଂସୁକୂଲଞ୍ଚ ଚୀୱରଂ ।
ଏତଂ ଖୋ ମମ ସାରୁପ୍ପଂ, ଅନଗାରୂପନିସ୍ସୟୋ ॥
‘‘ୱନ୍ତା ମହେସୀହି କାମା, ୟେ ଦିବ୍ବା ୟେ ଚ ମାନୁସା ।
ଖେମଟ୍ଠାନେ ୱିମୁତ୍ତା ତେ, ପତ୍ତା ତେ ଅଚଲଂ ସୁଖଂ ॥
‘‘ମାହଂ କାମେହି ସଙ୍ଗଚ୍ଛିଂ, ୟେସୁ ତାଣଂ ନ ୱିଜ୍ଜତି ।
ଅମିତ୍ତା ୱଧକା କାମା, ଅଗ୍ଗିକ୍ଖନ୍ଧୂପମା ଦୁଖା ॥
‘‘ପରିପନ୍ଥୋ ଏସ ଭୟୋ, ସୱିଘାତୋ ସକଣ୍ଟକୋ ।
ଗେଧୋ ସୁୱିସମୋ ଚେସୋ [ଲେପୋ (ସୀ॰)], ମହନ୍ତୋ ମୋହନାମୁଖୋ ॥
‘‘ଉପସଗ୍ଗୋ ଭୀମରୂପୋ, କାମା ସପ୍ପସିରୂପମା ।
ୟେ ବାଲା ଅଭିନନ୍ଦନ୍ତି, ଅନ୍ଧଭୂତା ପୁଥୁଜ୍ଜନା ॥
‘‘କାମପଙ୍କେନ ସତ୍ତା ହି, ବହୂ ଲୋକେ ଅୱିଦ୍ଦସୂ ।
ପରିୟନ୍ତଂ ନ ଜାନନ୍ତି, ଜାତିୟା ମରଣସ୍ସ ଚ ॥
‘‘ଦୁଗ୍ଗତିଗମନଂ ମଗ୍ଗଂ, ମନୁସ୍ସା କାମହେତୁକଂ ।
ବହୁଂ ୱେ ପଟିପଜ୍ଜନ୍ତି, ଅତ୍ତନୋ ରୋଗମାୱହଂ ॥
‘‘ଏୱଂ ଅମିତ୍ତଜନନା, ତାପନା ସଂକିଲେସିକା ।
ଲୋକାମିସା ବନ୍ଧନୀୟା, କାମା ମରଣବନ୍ଧନା [ଚରଣବନ୍ଧନା (ସୀ॰)]॥
‘‘ଉମ୍ମାଦନା ଉଲ୍ଲପନା, କାମା ଚିତ୍ତପ୍ପମଦ୍ଦିନୋ ।
ସତ୍ତାନଂ ସଙ୍କିଲେସାୟ, ଖିପ୍ପଂ [ଖିପଂ (ସୀ॰)] ମାରେନ ଓଡ୍ଡିତଂ ॥
‘‘ଅନନ୍ତାଦୀନୱା କାମା, ବହୁଦୁକ୍ଖା ମହାୱିସା ।
ଅପ୍ପସ୍ସାଦା ରଣକରା, ସୁକ୍କପକ୍ଖୱିସୋସନା [ୱିସୋସକା (ସୀ॰)]॥
‘‘ସାହଂ ଏତାଦିସଂ କତ୍ୱା, ବ୍ୟସନଂ କାମହେତୁକଂ ।
ନ ତଂ ପଚ୍ଚାଗମିସ୍ସାମି, ନିବ୍ବାନାଭିରତା ସଦା ॥
‘‘ରଣଂ କରିତ୍ୱା [ତରିତ୍ୱା (ସୀ॰)] କାମାନଂ, ସୀତିଭାୱାଭିକଙ୍ଖିନୀ ।
ଅପ୍ପମତ୍ତା ୱିହସ୍ସାମି, ସବ୍ବସଂୟୋଜନକ୍ଖୟେ ॥
‘‘ଅସୋକଂ ୱିରଜଂ ଖେମଂ, ଅରିୟଟ୍ଠଙ୍ଗିକଂ ଉଜୁଂ ।
ତଂ ମଗ୍ଗଂ ଅନୁଗଚ୍ଛାମି, ୟେନ ତିଣ୍ଣା ମହେସିନୋ’’ ॥
ଇମଂ ପସ୍ସଥ ଧମ୍ମଟ୍ଠଂ, ସୁଭଂ କମ୍ମାରଧୀତରଂ ।
ଅନେଜଂ ଉପସମ୍ପଜ୍ଜ, ରୁକ୍ଖମୂଲମ୍ହି ଝାୟତି ॥
ଅଜ୍ଜଟ୍ଠମୀ ପବ୍ବଜିତା, ସଦ୍ଧା ସଦ୍ଧମ୍ମସୋଭନା ।
ୱିନୀତୁପ୍ପଲୱଣ୍ଣାୟ, ତେୱିଜ୍ଜା ମଚ୍ଚୁହାୟିନୀ ॥
ସାୟଂ ଭୁଜିସ୍ସା ଅନଣା, ଭିକ୍ଖୁନୀ ଭାୱିତିନ୍ଦ୍ରିୟା ।
ସବ୍ବୟୋଗୱିସଂୟୁତ୍ତା, କତକିଚ୍ଚା ଅନାସୱା ॥
ତଂ ସକ୍କୋ ଦେୱସଙ୍ଘେନ, ଉପସଙ୍କମ୍ମ ଇଦ୍ଧିୟା ।
ନମସ୍ସତି ଭୂତପତି, ସୁଭଂ କମ୍ମାରଧୀତରନ୍ତି ॥
… ସୁଭା କମ୍ମାରଧୀତା ଥେରୀ… ।
ୱୀସତିନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
୧୪. ତିଂସନିପାତୋ
୧. ସୁଭାଜୀୱକମ୍ବୱନିକାଥେରୀଗାଥା
ଜୀୱକମ୍ବୱନଂ ରମ୍ମଂ, ଗଚ୍ଛନ୍ତିଂ ଭିକ୍ଖୁନିଂ ସୁଭଂ ।
ଧୁତ୍ତକୋ ସନ୍ନିୱାରେସି [ତଂ ନିୱାରେସି (କ॰)], ତମେନଂ ଅବ୍ରୱୀ ସୁଭା ॥
‘‘କିଂ ତେ ଅପରାଧିତଂ ମୟା, ୟଂ ମଂ ଓୱରିୟାନ ତିଟ୍ଠସି ।
ନ ହି ପବ୍ବଜିତାୟ ଆୱୁସୋ, ପୁରିସୋ ସମ୍ଫୁସନାୟ କପ୍ପତି ॥
‘‘ଗରୁକେ ମମ ସତ୍ଥୁସାସନେ, ୟା ସିକ୍ଖା ସୁଗତେନ ଦେସିତା ।
ପରିସୁଦ୍ଧପଦଂ ଅନଙ୍ଗଣଂ, କିଂ ମଂ ଓୱରିୟାନ ତିଟ୍ଠସି ॥
‘‘ଆୱିଲଚିତ୍ତୋ ଅନାୱିଲଂ, ସରଜୋ ୱୀତରଜଂ ଅନଙ୍ଗଣଂ ।
ସବ୍ବତ୍ଥ ୱିମୁତ୍ତମାନସଂ, କିଂ ମଂ ଓୱରିୟାନ ତିଟ୍ଠସି’’ ॥
‘‘ଦହରା ଚ ଅପାପିକା ଚସି, କିଂ ତେ ପବ୍ବଜ୍ଜା କରିସ୍ସତି ।
ନିକ୍ଖିପ କାସାୟଚୀୱରଂ, ଏହି ରମାମ ସୁପୁପ୍ଫିତେ [ରମାମସେ ପୁପ୍ଫିତେ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ୱନେ ॥
‘‘ମଧୁରଞ୍ଚ ପୱନ୍ତି ସବ୍ବସୋ, କୁସୁମରଜେନ ସମୁଟ୍ଠିତା ଦୁମା ।
ପଠମୱସନ୍ତୋ ସୁଖୋ ଉତୁ, ଏହି ରମାମ ସୁପୁପ୍ଫିତେ ୱନେ ॥
‘‘କୁସୁମିତସିଖରା ଚ ପାଦପା, ଅଭିଗଜ୍ଜନ୍ତିୱ ମାଲୁତେରିତା ।
କା ତୁୟ୍ହଂ ରତି ଭୱିସ୍ସତି, ୟଦି ଏକା ୱନମୋଗହିସ୍ସସି [ୱନମୋତରିସ୍ସସି (ସୀ॰), ୱନମୋଗାହିସ୍ସସି (ସ୍ୟା॰ କ॰)]॥
‘‘ୱାଳମିଗସଙ୍ଘସେୱିତଂ, କୁଞ୍ଜରମତ୍ତକରେଣୁଲୋଳିତଂ ।
ଅସହାୟିକା ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛସି, ରହିତଂ ଭିଂସନକଂ ମହାୱନଂ ॥
‘‘ତପନୀୟକତାୱ ଧୀତିକା, ୱିଚରସି ଚିତ୍ତଲତେୱ ଅଚ୍ଛରା ।
କାସିକସୁଖୁମେହି ୱଗ୍ଗୁଭି, ସୋଭସୀ ସୁୱସନେହି ନୂପମେ ॥
‘‘ଅହଂ ତୱ ୱସାନୁଗୋ ସିୟଂ, ୟଦି ୱିହରେମସେ [ୟଦିପି ୱିହରେସି (କ॰)] କାନନନ୍ତରେ ।
ନ ହି ମତ୍ଥି ତୟା ପିୟତ୍ତରୋ, ପାଣୋ କିନ୍ନରିମନ୍ଦଲୋଚନେ ॥
‘‘ୟଦି ମେ ୱଚନଂ କରିସ୍ସସି, ସୁଖିତା ଏହି ଅଗାରମାୱସ ।
ପାସାଦନିୱାତୱାସିନୀ, ପରିକମ୍ମଂ ତେ କରୋନ୍ତୁ ନାରିୟୋ ॥
‘‘କାସିକସୁଖୁମାନି ଧାରୟ, ଅଭିରୋପେହି [ଅଭିରୋହେହି (ସୀ॰)] ଚ ମାଲୱଣ୍ଣକଂ ।
କଞ୍ଚନମଣିମୁତ୍ତକଂ ବହୁଂ, ୱିୱିଧଂ ଆଭରଣଂ କରୋମି ତେ ॥
‘‘ସୁଧୋତରଜପଚ୍ଛଦଂ ସୁଭଂ, ଗୋଣକତୂଲିକସନ୍ଥତଂ ନୱଂ ।
ଅଭିରୁହ ସୟନଂ ମହାରହଂ, ଚନ୍ଦନମଣ୍ଡିତସାରଗନ୍ଧିକଂ ।
‘‘ଉପ୍ପଲଂ ଚୁଦକା ସମୁଗ୍ଗତଂ, ୟଥା ତଂ ଅମନୁସ୍ସସେୱିତଂ ।
ଏୱଂ ତ୍ୱଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିନୀ, ସକେସଙ୍ଗେସୁ ଜରଂ ଗମିସ୍ସସି’’ ॥
‘‘କିଂ ତେ ଇଧ ସାରସମ୍ମତଂ, କୁଣପପୂରମ୍ହି ସୁସାନୱଡ୍ଢନେ ।
ଭେଦନଧମ୍ମେ କଳେୱରେ [କଲେୱରେ (ସୀ॰ କ॰)], ୟଂ ଦିସ୍ୱା ୱିମନୋ ଉଦିକ୍ଖସି’’ ॥
‘‘ଅକ୍ଖୀନି ଚ ତୁରିୟାରିୱ, କିନ୍ନରିୟାରିୱ ପବ୍ବତନ୍ତରେ ।
ତୱ ମେ ନୟନାନି ଦକ୍ଖିୟ, ଭିୟ୍ୟୋ କାମରତୀ ପୱଡ୍ଢତି ॥
‘‘ଉପ୍ପଲସିଖରୋପମାନି ତେ, ୱିମଲେ ହାଟକସନ୍ନିଭେ ମୁଖେ ।
ତୱ ମେ ନୟନାନି ଦକ୍ଖିୟ [ନୟନାନୁଦିକ୍ଖିୟ (ସୀ॰)], ଭିୟ୍ୟୋ କାମଗୁଣୋ ପୱଡ୍ଢତି ॥
‘‘ଅପି ଦୂରଗତା ସରମ୍ହସେ, ଆୟତପମ୍ହେ ୱିସୁଦ୍ଧଦସ୍ସନେ ।
ନ ହି ମତ୍ଥି ତୟା ପିୟତ୍ତରା, ନୟନା କିନ୍ନରିମନ୍ଦଲୋଚନେ’’ ॥
‘‘ଅପଥେନ ପୟାତୁମିଚ୍ଛସି, ଚନ୍ଦଂ କୀଳନକଂ ଗୱେସସି ।
ମେରୁଂ ଲଙ୍ଘେତୁମିଚ୍ଛସି, ୟୋ ତ୍ୱଂ ବୁଦ୍ଧସୁତଂ ମଗ୍ଗୟସି ॥
‘‘ନତ୍ଥି ହି ଲୋକେ ସଦେୱକେ, ରାଗୋ ୟତ୍ଥପି ଦାନି ମେ ସିୟା ।
ନପି ନଂ ଜାନାମି କୀରିସୋ, ଅଥ ମଗ୍ଗେନ ହତୋ ସମୂଲକୋ ॥
‘‘ଇଙ୍ଗାଲକୁୟାୱ [ଇଙ୍ଘାଳଖୁୟାୱ (ସ୍ୟା॰)] ଉଜ୍ଝିତୋ, ୱିସପତ୍ତୋରିୱ ଅଗ୍ଗିତୋ କତୋ [ଅଗ୍ଘତୋ ହତୋ (ସୀ॰)]।
ନପି ନଂ ପସ୍ସାମି କୀରିସୋ, ଅଥ ମଗ୍ଗେନ ହତୋ ସମୂଲକୋ ॥
‘‘ୟସ୍ସା ସିୟା ଅପଚ୍ଚୱେକ୍ଖିତଂ, ସତ୍ଥା ୱା ଅନୁପାସିତୋ ସିୟା ।
ତ୍ୱଂ ତାଦିସିକଂ ପଲୋଭୟ, ଜାନନ୍ତିଂ ସୋ ଇମଂ ୱିହଞ୍ଞସି ॥
‘‘ମୟ୍ହଞ୍ହି ଅକ୍କୁଟ୍ଠୱନ୍ଦିତେ, ସୁଖଦୁକ୍ଖେ ଚ ସତୀ ଉପଟ୍ଠିତା ।
ସଙ୍ଖତମସୁଭନ୍ତି ଜାନିୟ, ସବ୍ବତ୍ଥେୱ ମନୋ ନ ଲିମ୍ପତି ॥
‘‘ସାହଂ ସୁଗତସ୍ସ ସାୱିକା, ମଗ୍ଗଟ୍ଠଙ୍ଗିକୟାନୟାୟିନୀ ।
ଉଦ୍ଧଟସଲ୍ଲା ଅନାସୱା, ସୁଞ୍ଞାଗାରଗତା ରମାମହଂ ॥
‘‘ଦିଟ୍ଠା ହି ମୟା ସୁଚିତ୍ତିତା, ସୋମ୍ଭା ଦାରୁକପିଲ୍ଲକାନି ୱା ।
ତନ୍ତୀହି ଚ ଖୀଲକେହି ଚ, ୱିନିବଦ୍ଧା ୱିୱିଧଂ ପନଚ୍ଚକା ॥
‘‘ତମ୍ହୁଦ୍ଧଟେ ତନ୍ତିଖୀଲକେ, ୱିସ୍ସଟ୍ଠେ ୱିକଲେ ପରିକ୍ରିତେ [ପରିପକ୍ଖୀତେ (ସୀ॰), ପରିପକ୍କତେ (ସ୍ୟା॰)]।
ନ ୱିନ୍ଦେୟ୍ୟ ଖଣ୍ଡସୋ କତେ, କିମ୍ହି ତତ୍ଥ ମନଂ ନିୱେସୟେ ॥
‘‘ତଥୂପମା ଦେହକାନି ମଂ, ତେହି ଧମ୍ମେହି ୱିନା ନ ୱତ୍ତନ୍ତି ।
ଧମ୍ମେହି ୱିନା ନ ୱତ୍ତତି, କିମ୍ହି ତତ୍ଥ ମନଂ ନିୱେସୟେ ॥
‘‘ୟଥା ହରିତାଲେନ ମକ୍ଖିତଂ, ଅଦ୍ଦସ ଚିତ୍ତିକଂ ଭିତ୍ତିୟା କତଂ ।
ତମ୍ହି ତେ ୱିପରୀତଦସ୍ସନଂ, ସଞ୍ଞା ମାନୁସିକା ନିରତ୍ଥିକା ॥
‘‘ମାୟଂ ୱିୟ ଅଗ୍ଗତୋ କତଂ, ସୁପିନନ୍ତେୱ ସୁୱଣ୍ଣପାଦପଂ ।
ଉପଗଚ୍ଛସି ଅନ୍ଧ ରିତ୍ତକଂ, ଜନମଜ୍ଝେରିୱ ରୁପ୍ପରୂପକଂ [ରୂପରୂପକଂ (କ॰)]॥
‘‘ୱଟ୍ଟନିରିୱ କୋଟରୋହିତା, ମଜ୍ଝେ ପୁବ୍ବୁଳକା ସଅସ୍ସୁକା ।
ପୀଳକୋଳିକା ଚେତ୍ଥ ଜାୟତି, ୱିୱିଧା ଚକ୍ଖୁୱିଧା ଚ ପିଣ୍ଡିତା’’ ॥
ଉପ୍ପାଟିୟ ଚାରୁଦସ୍ସନା, ନ ଚ ପଜ୍ଜିତ୍ଥ ଅସଙ୍ଗମାନସା ।
‘‘ହନ୍ଦ ତେ ଚକ୍ଖୁଂ ହରସ୍ସୁ ତଂ’’, ତସ୍ସ ନରସ୍ସ ଅଦାସି ତାୱଦେ ॥
ତସ୍ସ ଚ ୱିରମାସି ତାୱଦେ, ରାଗୋ ତତ୍ଥ ଖମାପୟୀ ଚ ନଂ ।
‘‘ସୋତ୍ଥି ସିୟା ବ୍ରହ୍ମଚାରିନୀ, ନ ପୁନୋ ଏଦିସକଂ ଭୱିସ୍ସତି’’ ॥
‘‘ଆସାଦିୟ [ଆହନିୟ (ସ୍ୟା॰ କ॰)] ଏଦିସଂ ଜନଂ, ଅଗ୍ଗିଂ ପଜ୍ଜଲିତଂ ୱ ଲିଙ୍ଗିୟ ।
ଗଣ୍ହିୟ ଆସୀୱିସଂ ୱିୟ, ଅପି ନୁ ସୋତ୍ଥି ସିୟା ଖମେହି ନୋ’’ ॥
ମୁତ୍ତା ଚ ତତୋ ସା ଭିକ୍ଖୁନୀ, ଅଗମୀ ବୁଦ୍ଧୱରସ୍ସ ସନ୍ତିକଂ ।
ପସ୍ସିୟ ୱରପୁଞ୍ଞଲକ୍ଖଣଂ, ଚକ୍ଖୁ ଆସି ୟଥା ପୁରାଣକନ୍ତି ॥
… ସୁଭା ଜୀୱକମ୍ବୱନିକା ଥେରୀ… ।
ତିଂସନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
୧୫. ଚତ୍ତାଲୀସନିପାତୋ
୧. ଇସିଦାସୀଥେରୀଗାଥା
ନଗରମ୍ହି କୁସୁମନାମେ, ପାଟଲିପୁତ୍ତମ୍ହି ପଥୱିୟା ମଣ୍ଡେ ।
ସକ୍ୟକୁଲକୁଲୀନାୟୋ, ଦ୍ୱେ ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ ହି ଗୁଣୱତିୟୋ ॥
ଇସିଦାସୀ ତତ୍ଥ ଏକା, ଦୁତିୟା ବୋଧୀତି ସୀଲସମ୍ପନ୍ନା ଚ ।
ଝାନଜ୍ଝାୟନରତାୟୋ, ବହୁସ୍ସୁତାୟୋ ଧୁତକିଲେସାୟୋ ॥
ତା ପିଣ୍ଡାୟ ଚରିତ୍ୱା, ଭତ୍ତତ୍ଥଂ [ଭତ୍ତତ୍ତଂ (ସୀ॰)] କରିୟ ଧୋତପତ୍ତାୟୋ ।
ରହିତମ୍ହି ସୁଖନିସିନ୍ନା, ଇମା ଗିରା ଅବ୍ଭୁଦୀରେସୁଂ ॥
‘‘ପାସାଦିକାସି ଅୟ୍ୟେ, ଇସିଦାସି ୱୟୋପି ତେ ଅପରିହୀନୋ ।
କିଂ ଦିସ୍ୱାନ ବ୍ୟାଲିକଂ, ଅଥାସି ନେକ୍ଖମ୍ମମନୁୟୁତ୍ତା’’ ॥
ଏୱମନୁୟୁଞ୍ଜିୟମାନା ସା, ରହିତେ ଧମ୍ମଦେସନାକୁସଲା ।
ଇସିଦାସୀ ୱଚନମବ୍ରୱି, ‘‘ସୁଣ ବୋଧି ୟଥାମ୍ହି ପବ୍ବଜିତା ॥
‘‘ଉଜ୍ଜେନିୟା ପୁରୱରେ, ମୟ୍ହଂ ପିତା ସୀଲସଂୱୁତୋ ସେଟ୍ଠି ।
ତସ୍ସମ୍ହି ଏକଧୀତା, ପିୟା ମନାପା ଚ ଦୟିତା ଚ ॥
‘‘ଅଥ ମେ ସାକେତତୋ ୱରକା, ଆଗଚ୍ଛୁମୁତ୍ତମକୁଲୀନା ।
ସେଟ୍ଠୀ ପହୂତରତନୋ, ତସ୍ସ ମମଂ ସୁଣ୍ହମଦାସି ତାତୋ ॥
‘‘ସସ୍ସୁୟା ସସ୍ସୁରସ୍ସ ଚ, ସାୟଂ ପାତଂ ପଣାମମୁପଗମ୍ମ ।
ସିରସା କରୋମି ପାଦେ, ୱନ୍ଦାମି ୟଥାମ୍ହି ଅନୁସିଟ୍ଠା ॥
‘‘ୟା ମୟ୍ହଂ ସାମିକସ୍ସ, ଭଗିନିୟୋ ଭାତୁନୋ ପରିଜନୋ ୱା ।
ତମେକୱରକମ୍ପି ଦିସ୍ୱା, ଉବ୍ବିଗ୍ଗା ଆସନଂ ଦେମି ॥
‘‘ଅନ୍ନେନ ଚ ପାନେନ ଚ, ଖଜ୍ଜେନ ଚ ୟଞ୍ଚ ତତ୍ଥ ସନ୍ନିହିତଂ ।
ଛାଦେମି ଉପନୟାମି ଚ, ଦେମି ଚ ୟଂ ୟସ୍ସ ପତିରୂପଂ ॥
‘‘କାଲେନ ଉପଟ୍ଠହିତ୍ୱା [ଉଟ୍ଠହିତ୍ୱା (ସ୍ୟା॰ କ॰), ଉପଟ୍ଠହିତୁଂ ( ?)], ଘରଂ ସମୁପଗମାମି ଉମ୍ମାରେ ।
ଧୋୱନ୍ତୀ ହତ୍ଥପାଦେ, ପଞ୍ଜଲିକା ସାମିକମୁପେମି ॥
‘‘କୋଚ୍ଛଂ ପସାଦଂ ଅଞ୍ଜନିଞ୍ଚ, ଆଦାସକଞ୍ଚ ଗଣ୍ହିତ୍ୱା ।
ପରିକମ୍ମକାରିକା ୱିୟ, ସୟମେୱ ପତିଂ ୱିଭୂସେମି ॥
‘‘ସୟମେୱ ଓଦନଂ ସାଧୟାମି, ସୟମେୱ ଭାଜନଂ ଧୋୱନ୍ତୀ ।
ମାତାୱ ଏକପୁତ୍ତକଂ, ତଥା [ତଦା (ସୀ॰)] ଭତ୍ତାରଂ ପରିଚରାମି ॥
‘‘ଏୱଂ ମଂ ଭତ୍ତିକତଂ, ଅନୁରତ୍ତଂ କାରିକଂ ନିହତମାନଂ ।
ଉଟ୍ଠାୟିକଂ [ଉଟ୍ଠାହିକଂ (କ॰)] ଅନଲସଂ, ସୀଲୱତିଂ ଦୁସ୍ସତେ ଭତ୍ତା ॥
‘‘ସୋ ମାତରଞ୍ଚ ପିତରଞ୍ଚ, ଭଣତି ‘ଆପୁଚ୍ଛହଂ ଗମିସ୍ସାମି ।
ଇସିଦାସିୟା ନ ସହ ୱଚ୍ଛଂ, ଏକାଗାରେହଂ [ଏକଘରେପ’ହଂ ( ?)] ସହ ୱତ୍ଥୁଂ’ ॥
‘‘‘ମା ଏୱଂ ପୁତ୍ତ ଅୱଚ, ଇସିଦାସୀ ପଣ୍ଡିତା ପରିବ୍ୟତ୍ତା ।
ଉଟ୍ଠାୟିକା ଅନଲସା, କିଂ ତୁୟ୍ହଂ ନ ରୋଚତେ ପୁତ୍ତ’ ॥
‘‘‘ନ ଚ ମେ ହିଂସତି କିଞ୍ଚି, ନ ଚହଂ ଇସିଦାସିୟା ସହ ୱଚ୍ଛଂ ।
ଦେସ୍ସାୱ ମେ ଅଲଂ ମେ, ଅପୁଚ୍ଛାହଂ [ଆପୁଚ୍ଛାହଂ (ସ୍ୟା॰), ଆପୁଚ୍ଛହଂ-ନାପୁଚ୍ଛହଂ ( ?)] ଗମିସ୍ସାମି’ ॥
‘‘ତସ୍ସ ୱଚନଂ ସୁଣିତ୍ୱା, ସସ୍ସୁ ସସୁରୋ ଚ ମଂ ଅପୁଚ୍ଛିଂସୁ ।
‘କିସ୍ସ [କିଂସ ( ?)] ତୟା ଅପରଦ୍ଧଂ, ଭଣ ୱିସ୍ସଟ୍ଠା ୟଥାଭୂତଂ’ ॥
‘‘‘ନପିହଂ ଅପରଜ୍ଝଂ କିଞ୍ଚି, ନପି ହିଂସେମି ନ ଭଣାମି ଦୁବ୍ବଚନଂ ।
କିଂ ସକ୍କା କାତୁୟ୍ୟେ, ୟଂ ମଂ ୱିଦ୍ଦେସ୍ସତେ ଭତ୍ତା’ ॥
‘‘ତେ ମଂ ପିତୁଘରଂ ପଟିନୟିଂସୁ, ୱିମନା ଦୁଖେନ ଅଧିଭୂତା ।
‘ପୁତ୍ତମନୁରକ୍ଖମାନା, ଜିତାମ୍ହସେ ରୂପିନିଂ ଲକ୍ଖିଂ’ ॥
‘‘ଅଥ ମଂ ଅଦାସି ତାତୋ, ଅଡ୍ଢସ୍ସ ଘରମ୍ହି ଦୁତିୟକୁଲିକସ୍ସ ।
ତତୋ ଉପଡ୍ଢସୁଙ୍କେନ, ୟେନ ମଂ ୱିନ୍ଦଥ ସେଟ୍ଠି ॥
‘‘ତସ୍ସପି ଘରମ୍ହି ମାସଂ, ଅୱସିଂ ଅଥ ସୋପି ମଂ ପଟିଚ୍ଛରୟି [ପଟିଚ୍ଛସି (ସୀ॰ କ॰), ପଟିଚ୍ଛତି (ସ୍ୟା॰), ପଟିଚ୍ଛରତି (କ॰)]।
ଦାସୀୱ ଉପଟ୍ଠହନ୍ତିଂ, ଅଦୂସିକଂ ସୀଲସମ୍ପନ୍ନଂ ॥
‘‘ଭିକ୍ଖାୟ ଚ ୱିଚରନ୍ତଂ, ଦମକଂ ଦନ୍ତଂ ମେ ପିତା ଭଣତି ।
‘ହୋହିସି [ସୋହିସି (ସବ୍ବତ୍ଥ)] ମେ ଜାମାତା, ନିକ୍ଖିପ ପୋଟ୍ଠିଞ୍ଚ [ପୋନ୍ତିଂ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ଘଟିକଞ୍ଚ’ ॥
‘‘ସୋପି ୱସିତ୍ୱା ପକ୍ଖଂ [ପକ୍କମଥ (ସୀ॰)], ଅଥ ତାତଂ ଭଣତି ‘ଦେହି ମେ ପୋଟ୍ଠିଂ ।
ଘଟିକଞ୍ଚ ମଲ୍ଲକଞ୍ଚ, ପୁନପି ଭିକ୍ଖଂ ଚରିସ୍ସାମି’ ॥
‘‘ଅଥ ନଂ ଭଣତୀ ତାତୋ, ଅମ୍ମା ସବ୍ବୋ ଚ ମେ ଞାତିଗଣୱଗ୍ଗୋ ।
‘କିଂ ତେ ନ କୀରତି ଇଧ, ଭଣ ଖିପ୍ପଂ ତଂ ତେ କରିହି’ତି ॥
‘‘ଏୱଂ ଭଣିତୋ ଭଣତି, ‘ୟଦି ମେ ଅତ୍ତା ସକ୍କୋତି ଅଲଂ ମୟ୍ହଂ ।
ଇସିଦାସିୟା ନ ସହ ୱଚ୍ଛଂ, ଏକଘରେହଂ ସହ ୱତ୍ଥୁଂ’ ॥
‘‘ୱିସ୍ସଜ୍ଜିତୋ ଗତୋ ସୋ, ଅହମ୍ପି ଏକାକିନୀ ୱିଚିନ୍ତେମି ।
‘ଆପୁଚ୍ଛିତୂନ ଗଚ୍ଛଂ, ମରିତୁୟେ [ମରିତାୟେ (ସୀ॰), ମରିତୁଂ (ସ୍ୟା॰)] ୱା ପବ୍ବଜିସ୍ସଂ ୱା’ ॥
‘‘ଅଥ ଅୟ୍ୟା ଜିନଦତ୍ତା, ଆଗଚ୍ଛୀ ଗୋଚରାୟ ଚରମାନା ।
ତାତକୁଲଂ ୱିନୟଧରୀ, ବହୁସ୍ସୁତା ସୀଲସମ୍ପନ୍ନା ॥
‘‘ତଂ ଦିସ୍ୱାନ ଅମ୍ହାକଂ, ଉଟ୍ଠାୟାସନଂ ତସ୍ସା ପଞ୍ଞାପୟିଂ ।
ନିସିନ୍ନାୟ ଚ ପାଦେ, ୱନ୍ଦିତ୍ୱା ଭୋଜନମଦାସିଂ ॥
‘‘ଅନ୍ନେନ ଚ ପାନେନ ଚ, ଖଜ୍ଜେନ ଚ ୟଞ୍ଚ ତତ୍ଥ ସନ୍ନିହିତଂ ।
ସନ୍ତପ୍ପୟିତ୍ୱା ଅୱଚଂ, ‘ଅୟ୍ୟେ ଇଚ୍ଛାମି ପବ୍ବଜିତୁଂ’ ॥
‘‘ଅଥ ମଂ ଭଣତୀ ତାତୋ, ‘ଇଧେୱ ପୁତ୍ତକ [ପୁତ୍ତିକେ (ସ୍ୟା॰ କ॰)] ଚରାହି ତ୍ୱଂ ଧମ୍ମଂ ।
ଅନ୍ନେନ ଚ ପାନେନ ଚ, ତପ୍ପୟ ସମଣେ ଦ୍ୱିଜାତୀ ଚ’ ॥
‘‘ଅଥହଂ ଭଣାମି ତାତଂ, ରୋଦନ୍ତୀ ଅଞ୍ଜଲିଂ ପଣାମେତ୍ୱା ।
‘ପାପଞ୍ହି ମୟା ପକତଂ, କମ୍ମଂ ତଂ ନିଜ୍ଜରେସ୍ସାମି’ ॥
‘‘ଅଥ ମଂ ଭଣତୀ ତାତୋ, ‘ପାପୁଣ ବୋଧିଞ୍ଚ ଅଗ୍ଗଧମ୍ମଞ୍ଚ ।
ନିବ୍ବାନଞ୍ଚ ଲଭସ୍ସୁ, ୟଂ ସଚ୍ଛିକରୀ ଦ୍ୱିପଦସେଟ୍ଠୋ’ ॥
‘‘ମାତାପିତୂ ଅଭିୱାଦୟିତ୍ୱା, ସବ୍ବଞ୍ଚ ଞାତିଗଣୱଗ୍ଗଂ ।
ସତ୍ତାହଂ ପବ୍ବଜିତା, ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅଫସ୍ସୟିଂ ॥
‘‘ଜାନାମି ଅତ୍ତନୋ ସତ୍ତ, ଜାତିୟୋ ୟସ୍ସୟଂ ଫଲୱିପାକୋ ।
ତଂ ତୱ ଆଚିକ୍ଖିସ୍ସଂ, ତଂ ଏକମନା ନିସାମେହି ॥
‘‘ନଗରମ୍ହି ଏରକଚ୍ଛେ [ଏରକକଚ୍ଛେ (ସ୍ୟା॰ କ॰)], ସୁୱଣ୍ଣକାରୋ ଅହଂ ପହୂତଧନୋ ।
ୟୋବ୍ବନମଦେନ ମତ୍ତୋ ସୋ, ପରଦାରଂ ଅସେୱିହଂ ॥
‘‘ସୋହଂ ତତୋ ଚୱିତ୍ୱା, ନିରୟମ୍ହି ଅପଚ୍ଚିସଂ ଚିରଂ ।
ପକ୍କୋ ତତୋ ଚ ଉଟ୍ଠହିତ୍ୱା, ମକ୍କଟିୟା କୁଚ୍ଛିମୋକ୍କମିଂ ॥
‘‘ସତ୍ତାହଜାତକଂ ମଂ, ମହାକପି ୟୂଥପୋ ନିଲ୍ଲଚ୍ଛେସି ।
ତସ୍ସେତଂ କମ୍ମଫଲଂ, ୟଥାପି ଗନ୍ତ୍ୱାନ ପରଦାରଂ ॥
‘‘ସୋହଂ ତତୋ ଚୱିତ୍ୱା, କାଲଂ କରିତ୍ୱା ସିନ୍ଧୱାରଞ୍ଞେ ।
କାଣାୟ ଚ ଖଞ୍ଜାୟ ଚ, ଏଳକିୟା କୁଚ୍ଛିମୋକ୍କମିଂ ॥
‘‘ଦ୍ୱାଦସ ୱସ୍ସାନି ଅହଂ, ନିଲ୍ଲଚ୍ଛିତୋ ଦାରକେ ପରିୱହିତ୍ୱା ।
କିମିନାୱଟ୍ଟୋ ଅକଲ୍ଲୋ, ୟଥାପି ଗନ୍ତ୍ୱାନ ପରଦାରଂ ॥
‘‘ସୋହଂ ତତୋ ଚୱିତ୍ୱା, ଗୋୱାଣିଜକସ୍ସ ଗାୱିୟା ଜାତୋ ।
ୱଚ୍ଛୋ ଲାଖାତମ୍ବୋ, ନିଲ୍ଲଚ୍ଛିତୋ ଦ୍ୱାଦସେ ମାସେ ॥
‘‘ୱୋଢୂନ [ତେ ପୁନ (ସ୍ୟା॰ କ॰), ୱୋଧୁନ (କ॰ ଅଟ୍ଠ॰)] ନଙ୍ଗଲମହଂ, ସକଟଞ୍ଚ ଧାରୟାମି ।
ଅନ୍ଧୋୱଟ୍ଟୋ ଅକଲ୍ଲୋ, ୟଥାପି ଗନ୍ତ୍ୱାନ ପରଦାରଂ ॥
‘‘ସୋହଂ ତତୋ ଚୱିତ୍ୱା, ୱୀଥିୟା ଦାସିୟା ଘରେ ଜାତୋ ।
ନେୱ ମହିଲା ନ ପୁରିସୋ, ୟଥାପି ଗନ୍ତ୍ୱାନ ପରଦାରଂ ॥
‘‘ତିଂସତିୱସ୍ସମ୍ହି ମତୋ, ସାକଟିକକୁଲମ୍ହି ଦାରିକା ଜାତା ।
କପଣମ୍ହି ଅପ୍ପଭୋଗେ, ଧନିକ [ଅଣିକ (ଅଟ୍ଠ॰), ତଂସଂୱଣ୍ଣନାୟମ୍ପି ଅତ୍ଥୟୁତ୍ତି ଗୱେସିତବ୍ବା] ପୁରିସପାତବହୁଲମ୍ହି ॥
‘‘ତଂ ମଂ ତତୋ ସତ୍ଥୱାହୋ, ଉସ୍ସନ୍ନାୟ ୱିପୁଲାୟ ୱଡ୍ଢିୟା ।
ଓକଡ୍ଢତି ୱିଲପନ୍ତିଂ, ଅଚ୍ଛିନ୍ଦିତ୍ୱା କୁଲଘରସ୍ମା ॥
‘‘ଅଥ ସୋଳସମେ ୱସ୍ସେ, ଦିସ୍ୱା ମଂ ପତ୍ତୟୋବ୍ବନଂ କଞ୍ଞଂ ।
ଓରୁନ୍ଧତସ୍ସ ପୁତ୍ତୋ, ଗିରିଦାସୋ ନାମ ନାମେନ ॥
‘‘ତସ୍ସପି ଅଞ୍ଞା ଭରିୟା, ସୀଲୱତୀ ଗୁଣୱତୀ ୟସୱତୀ ଚ ।
ଅନୁରତ୍ତା [ଅନୁୱତ୍ତା (କ॰)] ଭତ୍ତାରଂ, ତସ୍ସାହଂ [ତସ୍ସ ତଂ ( ?)] ୱିଦ୍ଦେସନମକାସିଂ ॥
‘‘ତସ୍ସେତଂ କମ୍ମଫଲଂ, ୟଂ ମଂ ଅପକୀରିତୂନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ।
ଦାସୀୱ ଉପଟ୍ଠହନ୍ତିଂ, ତସ୍ସପି ଅନ୍ତୋ କତୋ ମୟା’’ତି ॥
… ଇସିଦାସୀ ଥେରୀ… ।
ଚତ୍ତାଲୀସନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
୧୬. ମହାନିପାତୋ
୧. ସୁମେଧାଥେରୀଗାଥା
ମନ୍ତାୱତିୟା ନଗରେ, ରଞ୍ଞୋ କୋଞ୍ଚସ୍ସ ଅଗ୍ଗମହେସିୟା ।
ଧୀତା ଆସିଂ ସୁମେଧା, ପସାଦିତା ସାସନକରେହି ॥
ସୀଲୱତୀ ଚିତ୍ତକଥା, ବହୁସ୍ସୁତା ବୁଦ୍ଧସାସନେ ୱିନୀତା ।
ମାତାପିତରୋ ଉପଗମ୍ମ, ଭଣତି ‘‘ଉଭୟୋ ନିସାମେଥ ॥
‘‘ନିବ୍ବାନାଭିରତାହଂ, ଅସସ୍ସତଂ ଭୱଗତଂ ୟଦିପି ଦିବ୍ବଂ ।
କିମଙ୍ଗଂ ପନ [କିମଙ୍ଗ ପନ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰), କିଂ ପନ ( ?)] ତୁଚ୍ଛା କାମା, ଅପ୍ପସ୍ସାଦା ବହୁୱିଘାତା ॥
‘‘କାମା କଟୁକା ଆସୀୱିସୂପମା, ୟେସୁ ମୁଚ୍ଛିତା ବାଲା ।
ତେ ଦୀଘରତ୍ତଂ ନିରୟେ, ସମପ୍ପିତା ହଞ୍ଞନ୍ତେ ଦୁକ୍ଖିତା [ହଞ୍ଞରେ ଦୁଖିତା ( ?)]॥
‘‘ସୋଚନ୍ତି ପାପକମ୍ମା, ୱିନିପାତେ ପାପୱଦ୍ଧିନୋ ସଦା ।
କାୟେନ ଚ ୱାଚାୟ ଚ, ମନସା ଚ ଅସଂୱୁତା ବାଲା ॥
‘‘ବାଲା ତେ ଦୁପ୍ପଞ୍ଞା, ଅଚେତନା ଦୁକ୍ଖସମୁଦୟୋରୁଦ୍ଧା ।
ଦେସନ୍ତେ ଅଜାନନ୍ତା, ନ ବୁଜ୍ଝରେ ଅରିୟସଚ୍ଚାନି ॥
‘‘ସଚ୍ଚାନି ଅମ୍ମ ବୁଦ୍ଧୱରଦେସିତାନି, ତେ ବହୁତରା ଅଜାନନ୍ତା ୟେ ।
ଅଭିନନ୍ଦନ୍ତି ଭୱଗତଂ, ପିହେନ୍ତି ଦେୱେସୁ ଉପପତ୍ତିଂ ॥
‘‘ଦେୱେସୁପି ଉପପତ୍ତି, ଅସସ୍ସତା ଭୱଗତେ ଅନିଚ୍ଚମ୍ହି ।
ନ ଚ ସନ୍ତସନ୍ତି ବାଲା, ପୁନପ୍ପୁନଂ ଜାୟିତବ୍ବସ୍ସ ॥
‘‘ଚତ୍ତାରୋ ୱିନିପାତା, ଦୁୱେ [ଦ୍ୱେ (ସବ୍ବତ୍ଥ)] ଚ ଗତିୟୋ କଥଞ୍ଚି ଲବ୍ଭନ୍ତି ।
ନ ଚ ୱିନିପାତଗତାନଂ, ପବ୍ବଜ୍ଜା ଅତ୍ଥି ନିରୟେସୁ ॥
‘‘ଅନୁଜାନାଥ ମଂ ଉଭୟୋ, ପବ୍ବଜିତୁଂ ଦସବଲସ୍ସ ପାୱଚନେ ।
ଅପ୍ପୋସ୍ସୁକ୍କା ଘଟିସ୍ସଂ, ଜାତିମରଣପ୍ପହାନାୟ ॥
‘‘କିଂ ଭୱଗତେ [ଭୱଗତେନ (ସ୍ୟା॰)] ଅଭିନନ୍ଦିତେନ, କାୟକଲିନା ଅସାରେନ ।
ଭୱତଣ୍ହାୟ ନିରୋଧା, ଅନୁଜାନାଥ ପବ୍ବଜିସ୍ସାମି ॥
‘‘ବୁଦ୍ଧାନଂ ଉପ୍ପାଦୋ ୱିୱଜ୍ଜିତୋ, ଅକ୍ଖଣୋ ଖଣୋ ଲଦ୍ଧୋ ।
ସୀଲାନି ବ୍ରହ୍ମଚରିୟଂ, ୟାୱଜୀୱଂ ନ ଦୂସେୟ୍ୟଂ’’ ॥
ଏୱଂ ଭଣତି ସୁମେଧା, ମାତାପିତରୋ ‘‘ନ ତାୱ ଆହାରଂ ।
ଆହରିସ୍ସଂ [ଆହରିୟାମି (ସୀ॰), ଆହାରିସଂ ( ?)] ଗହଟ୍ଠା, ମରଣୱସଂ ଗତାୱ ହେସ୍ସାମି’’ ॥
ମାତା ଦୁକ୍ଖିତା ରୋଦତି ପିତା ଚ, ଅସ୍ସା ସବ୍ବସୋ ସମଭିହତୋ ।
ଘଟେନ୍ତି ସଞ୍ଞାପେତୁଂ, ପାସାଦତଲେ ଛମାପତିତଂ ॥
‘‘ଉଟ୍ଠେହି ପୁତ୍ତକ କିଂ ସୋଚିତେନ, ଦିନ୍ନାସି ୱାରଣୱତିମ୍ହି ।
ରାଜା ଅନୀକରତ୍ତୋ [ଅଣୀକଦତ୍ତୋ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)], ଅଭିରୂପୋ ତସ୍ସ ତ୍ୱଂ ଦିନ୍ନା ॥
‘‘ଅଗ୍ଗମହେସୀ ଭୱିସ୍ସସି, ଅନିକରତ୍ତସ୍ସ ରାଜିନୋ ଭରିୟା ।
ସୀଲାନି ବ୍ରହ୍ମଚରିୟଂ, ପବ୍ବଜ୍ଜା ଦୁକ୍କରା ପୁତ୍ତକ ॥
‘‘ରଜ୍ଜେ ଆଣାଧନମିସ୍ସରିୟଂ, ଭୋଗା ସୁଖା ଦହରିକାସି ।
ଭୁଞ୍ଜାହି କାମଭୋଗେ, ୱାରେୟ୍ୟଂ ହୋତୁ ତେ ପୁତ୍ତ’’ ॥
ଅଥ ନେ ଭଣତି ସୁମେଧା, ‘‘ମା ଏଦିସିକାନି ଭୱଗତମସାରଂ ।
ପବ୍ବଜ୍ଜା ୱା ହୋହିତି, ମରଣଂ ୱା ମେ ନ ଚେୱ ୱାରେୟ୍ୟଂ ॥
‘‘କିମିୱ ପୂତିକାୟମସୁଚିଂ, ସୱନଗନ୍ଧଂ ଭୟାନକଂ କୁଣପଂ ।
ଅଭିସଂୱିସେୟ୍ୟଂ ଭସ୍ତଂ, ଅସକିଂ ପଗ୍ଘରିତଂ ଅସୁଚିପୁଣ୍ଣଂ ॥
‘‘କିମିୱ ତାହଂ ଜାନନ୍ତୀ, ୱିକୁଲକଂ ମଂସସୋଣିତୁପଲିତ୍ତଂ ।
କିମିକୁଲାଲୟଂ ସକୁଣଭତ୍ତଂ, କଳେୱରଂ କିସ୍ସ ଦିୟ୍ୟତି ॥
‘‘ନିବ୍ବୁୟ୍ହତି ସୁସାନଂ, ଅଚିରଂ କାୟୋ ଅପେତୱିଞ୍ଞାଣୋ ।
ଛୁଦ୍ଧୋ [ଛଡ୍ଡିତୋ (ସ୍ୟା॰), ଛୁଟ୍ଠୋ (କ॰)] କଳିଙ୍ଗରଂ ୱିୟ, ଜିଗୁଚ୍ଛମାନେହି ଞାତୀହି ॥
‘‘ଛୁଦ୍ଧୂନ [ଛଡ୍ଡୂନ (ସ୍ୟା॰), ଛୁଟ୍ଠୂନ (କ॰)] ନଂ ସୁସାନେ, ପରଭତ୍ତଂ ନ୍ହାୟନ୍ତି [ନ୍ହାୟରେ ( ?)] ଜିଗୁଚ୍ଛନ୍ତା ।
ନିୟକା ମାତାପିତରୋ, କିଂ ପନ ସାଧାରଣା ଜନତା ॥
‘‘ଅଜ୍ଝୋସିତା ଅସାରେ, କଳେୱରେ ଅଟ୍ଠିନ୍ହାରୁସଙ୍ଘାତେ ।
ଖେଳସ୍ସୁଚ୍ଚାରସ୍ସୱ, ପରିପୁଣ୍ଣେ [ଖେଳସ୍ସୁଚ୍ଚାରପସ୍ସୱପରିପୁଣ୍ଣେ (ସୀ॰)] ପୂତିକାୟମ୍ହି ॥
‘‘ୟୋ ନଂ ୱିନିବ୍ଭୁଜିତ୍ୱା, ଅବ୍ଭନ୍ତରମସ୍ସ ବାହିରଂ କୟିରା।
ଗନ୍ଧସ୍ସ ଅସହମାନା, ସକାପି ମାତା ଜିଗୁଚ୍ଛେୟ୍ୟ ॥
‘‘ଖନ୍ଧଧାତୁଆୟତନଂ, ସଙ୍ଖତଂ ଜାତିମୂଲକଂ ଦୁକ୍ଖଂ ।
ୟୋନିସୋ ଅନୁୱିଚିନନ୍ତୀ, ୱାରେୟ୍ୟଂ କିସ୍ସ ଇଚ୍ଛେୟ୍ୟଂ ॥
‘‘ଦିୱସେ ଦିୱସେ ତିସତ୍ତି, ସତାନି ନୱନୱା ପତେୟ୍ୟୁଂ କାୟମ୍ହି ।
ୱସ୍ସସତମ୍ପି ଚ ଘାତୋ, ସେୟ୍ୟୋ ଦୁକ୍ଖସ୍ସ ଚେୱଂ ଖୟୋ ॥
‘‘ଅଜ୍ଝୁପଗଚ୍ଛେ ଘାତଂ, ୟୋ ୱିଞ୍ଞାୟେୱଂ ସତ୍ଥୁନୋ ୱଚନଂ ।
‘ଦୀଘୋ ତେସଂ [ୱୋ (କ॰)] ସଂସାରୋ, ପୁନପ୍ପୁନଂ ହଞ୍ଞମାନାନଂ’ ॥
‘‘ଦେୱେସୁ ମନୁସ୍ସେସୁ ଚ, ତିରଚ୍ଛାନୟୋନିୟା ଅସୁରକାୟେ ।
ପେତେସୁ ଚ ନିରୟେସୁ ଚ, ଅପରିମିତା ଦିସ୍ସରେ ଘାତା ॥
‘‘ଘାତା ନିରୟେସୁ ବହୂ, ୱିନିପାତଗତସ୍ସ ପୀଳିୟମାନସ୍ସ [କିଲିସ୍ସମାନସ୍ସ (ସ୍ୟା॰ କ॰)]।
ଦେୱେସୁପି ଅତ୍ତାଣଂ, ନିବ୍ବାନସୁଖା ପରଂ ନତ୍ଥି ॥
‘‘ପତ୍ତା ତେ ନିବ୍ବାନଂ, ୟେ ୟୁତ୍ତା ଦସବଲସ୍ସ ପାୱଚନେ ।
ଅପ୍ପୋସ୍ସୁକ୍କା ଘଟେନ୍ତି, ଜାତିମରଣପ୍ପହାନାୟ ॥
‘‘ଅଜ୍ଜେୱ ତାତଭିନିକ୍ଖମିସ୍ସଂ, ଭୋଗେହି କିଂ ଅସାରେହି ।
ନିବ୍ବିନ୍ନା ମେ କାମା, ୱନ୍ତସମା ତାଲୱତ୍ଥୁକତା’’ ॥
ସା ଚେୱଂ ଭଣତି ପିତରମନୀକରତ୍ତୋ ଚ ୟସ୍ସ ସା ଦିନ୍ନା ।
ଉପୟାସି ୱାରଣୱତେ, ୱାରେୟ୍ୟମୁପଟ୍ଠିତେ କାଲେ ॥
ଅଥ ଅସିତନିଚିତମୁଦୁକେ, କେସେ ଖଗ୍ଗେନ ଛିନ୍ଦିୟ ସୁମେଧା ।
ପାସାଦଂ ପିଦହିତ୍ୱା [ପିଧେତ୍ୱା (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰), ପିଧିତ୍ୱା (କ॰)], ପଠମଜ୍ଝାନଂ ସମାପଜ୍ଜି ॥
ସା ଚ ତହିଂ ସମାପନ୍ନା, ଅନୀକରତ୍ତୋ ଚ ଆଗତୋ ନଗରଂ ।
ପାସାଦେ ଚ [ପାସାଦେୱ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ସୁମେଧା, ଅନିଚ୍ଚସଞ୍ଞଂ [ଅନିଚ୍ଚସଞ୍ଞା (ସବ୍ବତ୍ଥ)] ସୁଭାୱେତି ॥
ସା ଚ ମନସି କରୋତି, ଅନୀକରତ୍ତୋ ଚ ଆରୁହୀ ତୁରିତଂ ।
ମଣିକନକଭୂସିତଙ୍ଗୋ, କତଞ୍ଜଲୀ ୟାଚତି ସୁମେଧଂ ॥
‘‘ରଜ୍ଜେ ଆଣାଧନମିସ୍ସରିୟଂ, ଭୋଗା ସୁଖା ଦହରିକାସି ।
ଭୁଞ୍ଜାହି କାମଭୋଗେ, କାମସୁଖା ଦୁଲ୍ଲଭା ଲୋକେ ॥
‘‘ନିସ୍ସଟ୍ଠଂ ତେ ରଜ୍ଜଂ, ଭୋଗେ ଭୁଞ୍ଜସ୍ସୁ ଦେହି ଦାନାନି ।
ମା ଦୁମ୍ମନା ଅହୋସି, ମାତାପିତରୋ ତେ ଦୁକ୍ଖିତା’’ [ମାତାପିତରୋ ଚ ତେ ଦୁଖିତା ( ?)]॥
ତଂ ତଂ ଭଣତି ସୁମେଧା, କାମେହି ଅନତ୍ଥିକା ୱିଗତମୋହା ।
‘‘ମା କାମେ ଅଭିନନ୍ଦି, କାମେସ୍ୱାଦୀନୱଂ ପସ୍ସ ॥
‘‘ଚାତୁଦ୍ଦୀପୋ ରାଜା ମନ୍ଧାତା, ଆସି କାମଭୋଗିନ ମଗ୍ଗୋ ।
ଅତିତ୍ତୋ କାଲଙ୍କତୋ, ନ ଚସ୍ସ ପରିପୂରିତା ଇଚ୍ଛା ॥
‘‘ସତ୍ତ ରତନାନି ୱସ୍ସେୟ୍ୟ, ୱୁଟ୍ଠିମା ଦସଦିସା ସମନ୍ତେନ ।
ନ ଚତ୍ଥି ତିତ୍ତି କାମାନଂ, ଅତିତ୍ତାୱ ମରନ୍ତି ନରା ॥
‘‘ଅସିସୂନୂପମା କାମା, କାମା ସପ୍ପସିରୋପମା ।
ଉକ୍କୋପମା ଅନୁଦହନ୍ତି, ଅଟ୍ଠିକଙ୍କଲ [କଙ୍ଖଲ (ସୀ॰)] ସନ୍ନିଭା ॥
‘‘ଅନିଚ୍ଚା ଅଦ୍ଧୁୱା କାମା, ବହୁଦୁକ୍ଖା ମହାୱିସା ।
ଅୟୋଗୁଳୋୱ ସନ୍ତତ୍ତୋ, ଅଘମୂଲା ଦୁଖପ୍ଫଲା ॥
‘‘ରୁକ୍ଖପ୍ଫଲୂପମା କାମା, ମଂସପେସୂପମା ଦୁଖା ।
ସୁପିନୋପମା ୱଞ୍ଚନିୟା, କାମା ୟାଚିତକୂପମା ॥
‘‘ସତ୍ତିସୂଲୂପମା କାମା, ରୋଗୋ ଗଣ୍ଡୋ ଅଘଂ ନିଘଂ ।
ଅଙ୍ଗାରକାସୁସଦିସା, ଅଘମୂଲଂ ଭୟଂ ୱଧୋ ॥
‘‘ଏୱଂ ବହୁଦୁକ୍ଖା କାମା, ଅକ୍ଖାତା ଅନ୍ତରାୟିକା ।
ଗଚ୍ଛଥ ନ ମେ ଭଗୱତେ, ୱିସ୍ସାସୋ ଅତ୍ଥି ଅତ୍ତନୋ ॥
‘‘କିଂ ମମ ପରୋ କରିସ୍ସତି, ଅତ୍ତନୋ ସୀସମ୍ହି ଡୟ୍ହମାନମ୍ହି ।
ଅନୁବନ୍ଧେ ଜରାମରଣେ, ତସ୍ସ ଘାତାୟ ଘଟିତବ୍ବଂ’’ ॥
ଦ୍ୱାରଂ ଅପାପୁରିତ୍ୱାନହଂ [ଅୱାପୁରିତ୍ୱାହଂ (ସୀ॰)], ମାତାପିତରୋ ଅନୀକରତ୍ତଞ୍ଚ ।
ଦିସ୍ୱାନ ଛମଂ ନିସିନ୍ନେ, ରୋଦନ୍ତେ ଇଦମୱୋଚଂ ॥
‘‘ଦୀଘୋ ବାଲାନଂ ସଂସାରୋ, ପୁନପ୍ପୁନଞ୍ଚ ରୋଦତଂ ।
ଅନମତଗ୍ଗେ ପିତୁ ମରଣେ, ଭାତୁ ୱଧେ ଅତ୍ତନୋ ଚ ୱଧେ ॥
‘‘ଅସ୍ସୁ ଥଞ୍ଞଂ ରୁଧିରଂ, ସଂସାରଂ ଅନମତଗ୍ଗତୋ ସରଥ ।
ସତ୍ତାନଂ ସଂସରତଂ, ସରାହି ଅଟ୍ଠୀନଞ୍ଚ ସନ୍ନିଚୟଂ ॥
‘‘ସର ଚତୁରୋଦଧୀ [ସରସ୍ସୁ ଚତୁରୋ ଉଦଧୀ ( ?)], ଉପନୀତେ ଅସ୍ସୁଥଞ୍ଞରୁଧିରମ୍ହି ।
ସର ଏକକପ୍ପମଟ୍ଠୀନଂ, ସଞ୍ଚୟଂ ୱିପୁଲେନ ସମଂ ॥
‘‘ଅନମତଗ୍ଗେ ସଂସରତୋ, ମହିଂ [ମହାମହିଂ ( ?)] ଜମ୍ବୁଦୀପମୁପନୀତଂ ।
କୋଲଟ୍ଠିମତ୍ତଗୁଳିକା, ମାତା ମାତୁସ୍ୱେୱ ନପ୍ପହୋନ୍ତି ॥
‘‘ତିଣକଟ୍ଠସାଖାପଲାସଂ [ସର ତିଣକଟ୍ଠସାଖାପଲାସଂ (ସୀ॰)], ଉପନୀତଂ ଅନମତଗ୍ଗତୋ ସର ।
ଚତୁରଙ୍ଗୁଲିକା ଘଟିକା, ପିତୁପିତୁସ୍ୱେୱ ନପ୍ପହୋନ୍ତି ॥
‘‘ସର କାଣକଚ୍ଛପଂ ପୁବ୍ବସମୁଦ୍ଦେ, ଅପରତୋ ଚ ୟୁଗଛିଦ୍ଦଂ ।
ସିରଂ [ସର (ସୀ॰)] ତସ୍ସ ଚ ପଟିମୁକ୍କଂ, ମନୁସ୍ସଲାଭମ୍ହି ଓପମ୍ମଂ ॥
‘‘ସର ରୂପଂ ଫେଣପିଣ୍ଡୋପମସ୍ସ, କାୟକଲିନୋ ଅସାରସ୍ସ ।
ଖନ୍ଧେ ପସ୍ସ ଅନିଚ୍ଚେ, ସରାହି ନିରୟେ ବହୁୱିଘାତେ ॥
‘‘ସର କଟସିଂ ୱଡ୍ଢେନ୍ତେ, ପୁନପ୍ପୁନଂ ତାସୁ ତାସୁ ଜାତୀସୁ ।
ସର କୁମ୍ଭୀଲଭୟାନି ଚ, ସରାହି ଚତ୍ତାରି ସଚ୍ଚାନି ॥
‘‘ଅମତମ୍ହି ୱିଜ୍ଜମାନେ, କିଂ ତୱ ପଞ୍ଚକଟୁକେନ ପୀତେନ ।
ସବ୍ବା ହି କାମରତିୟୋ, କଟୁକତରା ପଞ୍ଚକଟୁକେନ ॥
‘‘ଅମତମ୍ହି ୱିଜ୍ଜମାନେ, କିଂ ତୱ କାମେହି ୟେ ପରିଳାହା [ସପରିଳାହା (ସୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰)]।
ସବ୍ବା ହି କାମରତିୟୋ, ଜଲିତା କୁଥିତା କମ୍ପିତା ସନ୍ତାପିତା ॥
‘‘ଅସପତ୍ତମ୍ହି ସମାନେ, କିଂ ତୱ କାମେହି ୟେ ବହୁସପତ୍ତା ।
ରାଜଗ୍ଗିଚୋରଉଦକପ୍ପିୟେହି, ସାଧାରଣା କାମା ବହୁସପତ୍ତା ॥
‘‘ମୋକ୍ଖମ୍ହି ୱିଜ୍ଜମାନେ, କିଂ ତୱ କାମେହି ୟେସୁ ୱଧବନ୍ଧୋ ।
କାମେସୁ ହି ଅସକାମା, ୱଧବନ୍ଧଦୁଖାନି ଅନୁଭୋନ୍ତି ॥
‘‘ଆଦୀପିତା ତିଣୁକ୍କା, ଗଣ୍ହନ୍ତଂ ଦହନ୍ତି ନେୱ ମୁଞ୍ଚନ୍ତଂ ।
ଉକ୍କୋପମା ହି କାମା, ଦହନ୍ତି ୟେ ତେ ନ ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ॥
‘‘ମା ଅପ୍ପକସ୍ସ ହେତୁ, କାମସୁଖସ୍ସ ୱିପୁଲଂ ଜହୀ ସୁଖଂ ।
ମା ପୁଥୁଲୋମୋୱ ବଳିସଂ, ଗିଲିତ୍ୱା ପଚ୍ଛା ୱିହଞ୍ଞସି ॥
‘‘କାମଂ କାମେସୁ ଦମସ୍ସୁ, ତାୱ ସୁନଖୋୱ ସଙ୍ଖଲାବଦ୍ଧୋ ।
କାହିନ୍ତି ଖୁ ତଂ କାମା, ଛାତା ସୁନଖଂୱ ଚଣ୍ଡାଲା ॥
‘‘ଅପରିମିତଞ୍ଚ ଦୁକ୍ଖଂ, ବହୂନି ଚ ଚିତ୍ତଦୋମନସ୍ସାନି ।
ଅନୁଭୋହିସି କାମୟୁତ୍ତୋ, ପଟିନିସ୍ସଜ [ପଟିନିସ୍ସର (ସୀ॰)] ଅଦ୍ଧୁୱେ କାମେ ॥
‘‘ଅଜରମ୍ହି ୱିଜ୍ଜମାନେ, କିଂ ତୱ କାମେହି [ୟେସୁ ଜରାୟ ଚ । ମରଣବ୍ୟାଧିହି ଗହିତା ( ?)] ୟେସୁ ଜରା ।
ମରଣବ୍ୟାଧିଗହିତା [ୟେସୁ ଜରାୟ ଚ । ମରଣବ୍ୟାଧିହି ଗହିତା ( ?)], ସବ୍ବା ସବ୍ବତ୍ଥ ଜାତିୟୋ ॥
‘‘ଇଦମଜରମିଦମମରଂ [ଇଦଂ ଅଜରଂ ଇଦଂ ଅମରଂ ( ?)], ଇଦମଜରାମରଂ ପଦମସୋକଂ ।
ଅସପତ୍ତମସମ୍ବାଧଂ, ଅଖଲିତମଭୟଂ ନିରୁପତାପଂ ॥
‘‘ଅଧିଗତମିଦଂ ବହୂହି, ଅମତଂ ଅଜ୍ଜାପି ଚ ଲଭନୀୟମିଦଂ ।
ୟୋ ୟୋନିସୋ ପୟୁଞ୍ଜତି, ନ ଚ ସକ୍କା ଅଘଟମାନେନ’’ ॥
ଏୱଂ ଭଣତି ସୁମେଧା, ସଙ୍ଖାରଗତେ ରତିଂ ଅଲଭମାନା ।
ଅନୁନେନ୍ତୀ ଅନିକରତ୍ତଂ, କେସେ ଚ ଛମଂ ଖିପି ସୁମେଧା ॥
ଉଟ୍ଠାୟ ଅନିକରତ୍ତୋ, ପଞ୍ଜଲିକୋ ୟାଚିତସ୍ସା ପିତରଂ ସୋ ।
‘‘ୱିସ୍ସଜ୍ଜେଥ ସୁମେଧଂ, ପବ୍ବଜିତୁଂ ୱିମୋକ୍ଖସଚ୍ଚଦସ୍ସା’’ ॥
ୱିସ୍ସଜ୍ଜିତା ମାତାପିତୂହି, ପବ୍ବଜି ସୋକଭୟଭୀତା ।
ଛ ଅଭିଞ୍ଞା ସଚ୍ଛିକତା, ଅଗ୍ଗଫଲଂ ସିକ୍ଖମାନାୟ ॥
ଅଚ୍ଛରିୟମବ୍ଭୁତଂ ତଂ, ନିବ୍ବାନଂ ଆସି ରାଜକଞ୍ଞାୟ ।
ପୁବ୍ବେନିୱାସଚରିତଂ, ୟଥା ବ୍ୟାକରି ପଚ୍ଛିମେ କାଲେ ॥
‘‘ଭଗୱତି କୋଣାଗମନେ, ସଙ୍ଘାରାମମ୍ହି ନୱନିୱେସମ୍ହି ।
ସଖିୟୋ ତିସ୍ସୋ ଜନିୟୋ, ୱିହାରଦାନଂ ଅଦାସିମ୍ହ ॥
‘‘ଦସକ୍ଖତ୍ତୁଂ ସତକ୍ଖତ୍ତୁଂ, ଦସସତକ୍ଖତ୍ତୁଂ ସତାନି ଚ ସତକ୍ଖତ୍ତୁଂ ।
ଦେୱେସୁ ଉପ୍ପଜ୍ଜିମ୍ହ, କୋ ପନ ୱାଦୋ ମନୁସ୍ସେସୁ ॥
‘‘ଦେୱେସୁ ମହିଦ୍ଧିକା ଅହୁମ୍ହ, ମାନୁସକମ୍ହି କୋ ପନ ୱାଦୋ ।
ସତ୍ତରତନସ୍ସ ମହେସୀ, ଇତ୍ଥିରତନଂ ଅହଂ ଆସିଂ ॥
‘‘ସୋ ହେତୁ ସୋ ପଭୱୋ, ତଂ ମୂଲଂ ସାୱ ସାସନେ ଖନ୍ତୀ ।
ତଂ ପଠମସମୋଧାନଂ, ତଂ ଧମ୍ମରତାୟ ନିବ୍ବାନଂ’’ ॥
ଏୱଂ କରୋନ୍ତି ୟେ ସଦ୍ଦହନ୍ତି, ୱଚନଂ ଅନୋମପଞ୍ଞସ୍ସ ।
ନିବ୍ବିନ୍ଦନ୍ତି ଭୱଗତେ, ନିବ୍ବିନ୍ଦିତ୍ୱା ୱିରଜ୍ଜନ୍ତୀତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ସୁମେଧା ଥେରୀ ଗାଥାୟୋ ଅଭାସିତ୍ଥାତି ।
ମହାନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ସମତ୍ତା ଥେରୀଗାଥାୟୋ ।
ଗାଥାସତାନି ଚତ୍ତାରି, ଅସୀତି ପୁନ ଚୁଦ୍ଦସ [ଗାଥାସଙ୍ଖ୍ୟା ଇଧ ଅନୁକ୍କମଣିକଗଣନାୱସେନ ପାକଟା]।
ଥେରିୟେକୁତ୍ତରସତା [ଥେରୀୟେକୁତ୍ତରଛସତା ( ?) ତିଂସମତ୍ତାପି ପଞ୍ଚସତମତ୍ତାପି ଥେରିୟୋ ଏକତୋ ଆଗତା ମନସିକାତବ୍ବା], ସବ୍ବା ତା ଆସୱକ୍ଖୟାତି ॥
ଥେରୀଗାଥାପାଳି ନିଟ୍ଠିତା ।