ଥେରଗାଥାପାଳି
॥ ନମୋ ତସ୍ସ ଭଗୱତୋ ଅରହତୋ ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ॥
ଖୁଦ୍ଦକନିକାୟେ
ଥେରଗାଥାପାଳି
ନିଦାନଗାଥା
ସୀହାନଂୱ ନଦନ୍ତାନଂ, ଦାଠୀନଂ ଗିରିଗବ୍ଭରେ ।
ସୁଣାଥ ଭାୱିତତ୍ତାନଂ, ଗାଥା ଅତ୍ଥୂପନାୟିକା [ଅତ୍ତୂପନାୟିକା (ସୀ॰ କ॰)]॥
ୟଥାନାମା ୟଥାଗୋତ୍ତା, ୟଥାଧମ୍ମୱିହାରିନୋ ।
ୟଥାଧିମୁତ୍ତା ସପ୍ପଞ୍ଞା, ୱିହରିଂସୁ ଅତନ୍ଦିତା ॥
ତତ୍ଥ ତତ୍ଥ ୱିପସ୍ସିତ୍ୱା, ଫୁସିତ୍ୱା ଅଚ୍ଚୁତଂ ପଦଂ ।
କତନ୍ତଂ ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖନ୍ତା, ଇମମତ୍ଥମଭାସିସୁଂ ॥
୧. ଏକକନିପାତୋ
୧. ପଠମୱଗ୍ଗୋ
୧. ସୁଭୂତିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଛନ୍ନା ମେ କୁଟିକା ସୁଖା ନିୱାତା, ୱସ୍ସ ଦେୱ ୟଥାସୁଖଂ ।
ଚିତ୍ତଂ ମେ ସୁସମାହିତଂ ୱିମୁତ୍ତଂ, ଆତାପୀ ୱିହରାମି ୱସ୍ସ ଦେୱା’’ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ [ଇତ୍ଥଂ ସୁମଂ (କ॰ ଅଟ୍ଠ॰)] ଆୟସ୍ମା ସୁଭୂତିତ୍ଥେରୋ ଗାଥଂ ଅଭାସିତ୍ଥାତି ।
୨. ମହାକୋଟ୍ଠିକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଉପସନ୍ତୋ ଉପରତୋ, ମନ୍ତଭାଣୀ ଅନୁଦ୍ଧତୋ ।
ଧୁନାତି ପାପକେ ଧମ୍ମେ, ଦୁମପତ୍ତଂୱ ମାଲୁତୋ’’ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ଆୟସ୍ମା ମହାକୋଟ୍ଠିକୋ [ମହାକୋଟ୍ଠିତୋ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ଥେରୋ ଗାଥଂ ଅଭାସିତ୍ଥାତି ।
୩. କଙ୍ଖାରେୱତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପଞ୍ଞଂ ଇମଂ ପସ୍ସ ତଥାଗତାନଂ, ଅଗ୍ଗି ୟଥା ପଜ୍ଜଲିତୋ ନିସୀଥେ ।
ଆଲୋକଦା ଚକ୍ଖୁଦଦା ଭୱନ୍ତି, ୟେ ଆଗତାନଂ ୱିନୟନ୍ତି କଙ୍ଖ’’ନ୍ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ଆୟସ୍ମା କଙ୍ଖାରେୱତୋ ଥେରୋ ଗାଥଂ ଅଭାସିତ୍ଥାତି ।
୪. ପୁଣ୍ଣତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସମ୍ଭିରେୱ ସମାସେଥ, ପଣ୍ଡିତେହତ୍ଥଦସ୍ସିଭି ।
ଅତ୍ଥଂ ମହନ୍ତଂ ଗମ୍ଭୀରଂ, ଦୁଦ୍ଦସଂ ନିପୁଣଂ ଅଣୁଂ ।
ଧୀରା ସମଧିଗଚ୍ଛନ୍ତି, ଅପ୍ପମତ୍ତା ୱିଚକ୍ଖଣା’’ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ଆୟସ୍ମା ପୁଣ୍ଣୋ ମନ୍ତାଣିପୁତ୍ତୋ [ମନ୍ତାନିପୁତ୍ତୋ (ସ୍ୟା॰ କ॰)] ଥେରୋ ଗାଥଂ ଅଭାସିତ୍ଥାତି ।
୫. ଦବ୍ବତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟୋ ଦୁଦ୍ଦମିୟୋ ଦମେନ ଦନ୍ତୋ, ଦବ୍ବୋ ସନ୍ତୁସିତୋ ୱିତିଣ୍ଣକଙ୍ଖୋ ।
ୱିଜିତାୱୀ ଅପେତଭେରୱୋ ହି, ଦବ୍ବୋ ସୋ ପରିନିବ୍ବୁତୋ ଠିତତ୍ତୋ’’ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ଆୟସ୍ମା ଦବ୍ବୋ ଥେରୋ ଗାଥଂ ଅଭାସିତ୍ଥାତି ।
୬. ସୀତୱନିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟୋ ସୀତୱନଂ ଉପଗା ଭିକ୍ଖୁ, ଏକୋ ସନ୍ତୁସିତୋ ସମାହିତତ୍ତୋ ।
ୱିଜିତାୱୀ ଅପେତଲୋମହଂସୋ, ରକ୍ଖଂ କାୟଗତାସତିଂ ଧିତିମା’’ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ଆୟସ୍ମା ସୀତୱନିୟୋ ଥେରୋ ଗାଥଂ ଅଭାସିତ୍ଥାତି ।
୭. ଭଲ୍ଲିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟୋପାନୁଦୀ ମଚ୍ଚୁରାଜସ୍ସ ସେନଂ, ନଳସେତୁଂୱ ସୁଦୁବ୍ବଲଂ ମହୋଘୋ ।
ୱିଜିତାୱୀ ଅପେତଭେରୱୋ ହି, ଦନ୍ତୋ ସୋ ପରିନିବ୍ବୁତୋ ଠିତତ୍ତୋ’’ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ଆୟସ୍ମା ଭଲ୍ଲିୟୋ ଥେରୋ ଗାଥଂ ଅଭାସିତ୍ଥାତି ।
୮. ୱୀରତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟୋ ଦୁଦ୍ଦମିୟୋ ଦମେନ ଦନ୍ତୋ, ୱୀରୋ ସନ୍ତୁସିତୋ ୱିତିଣ୍ଣକଙ୍ଖୋ ।
ୱିଜିତାୱୀ ଅପେତଲୋମହଂସୋ, ୱୀରୋ ସୋ ପରିନିବ୍ବୁତୋ ଠିତତ୍ତୋ’’ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ଆୟସ୍ମା ୱୀରୋ ଥେରୋ ଗାଥଂ ଅଭାସିତ୍ଥାତି ।
୯. ପିଲିନ୍ଦୱଚ୍ଛତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସ୍ୱାଗତଂ ନ ଦୁରାଗତଂ [ନାପଗତଂ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)], ନୟିଦଂ ଦୁମନ୍ତିତଂ ମମ ।
ସଂୱିଭତ୍ତେସୁ ଧମ୍ମେସୁ, ୟଂ ସେଟ୍ଠଂ ତଦୁପାଗମି’’ନ୍ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ଆୟସ୍ମା ପିଲିନ୍ଦୱଚ୍ଛୋ [ପିଲିନ୍ଦିୱଚ୍ଛୋ (ସୀ॰)] ଥେରୋ ଗାଥଂ ଅଭାସିତ୍ଥାତି ।
୧୦. ପୁଣ୍ଣମାସତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୱିହରି ଅପେକ୍ଖଂ ଇଧ ୱା ହୁରଂ ୱା, ୟୋ ୱେଦଗୂ ସମିତୋ ୟତତ୍ତୋ ।
ସବ୍ବେସୁ ଧମ୍ମେସୁ ଅନୂପଲିତ୍ତୋ, ଲୋକସ୍ସ ଜଞ୍ଞା ଉଦୟବ୍ବୟଞ୍ଚା’’ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ଆୟସ୍ମା ପୁଣ୍ଣମାସୋ ଥେରୋ ଗାଥଂ ଅଭାସିତ୍ଥାତି ।
ୱଗ୍ଗୋ ପଠମୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତସ୍ସୁଦ୍ଦାନଂ –
ସୁଭୂତି କୋଟ୍ଠିକୋ ଥେରୋ, କଙ୍ଖାରେୱତସମ୍ମତୋ ।
ମନ୍ତାଣିପୁତ୍ତୋ ଦବ୍ବୋ ଚ, ସୀତୱନିୟୋ ଚ ଭଲ୍ଲିୟୋ ।
ୱୀରୋ ପିଲିନ୍ଦୱଚ୍ଛୋ ଚ, ପୁଣ୍ଣମାସୋ ତମୋନୁଦୋତି ॥
୨. ଦୁତିୟୱଗ୍ଗୋ
୧. ଚୂଳୱଚ୍ଛତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପାମୋଜ୍ଜବହୁଲୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଧମ୍ମେ ବୁଦ୍ଧପ୍ପୱେଦିତେ ।
ଅଧିଗଚ୍ଛେ ପଦଂ ସନ୍ତଂ, ସଙ୍ଖାରୂପସମଂ ସୁଖ’’ନ୍ତି ॥
… ଚୂଳୱଚ୍ଛୋ [ଚୂଲଗୱଚ୍ଛୋ (ସୀ॰)] ଥେରୋ… ।
୨. ମହାୱଚ୍ଛତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପଞ୍ଞାବଲୀ ସୀଲୱତୂପପନ୍ନୋ, ସମାହିତୋ ଝାନରତୋ ସତୀମା ।
ୟଦତ୍ଥିୟଂ ଭୋଜନଂ ଭୁଞ୍ଜମାନୋ, କଙ୍ଖେଥ କାଲଂ ଇଧ ୱୀତରାଗୋ’’ତି ॥
… ମହାୱଚ୍ଛୋ [ମହାଗୱଚ୍ଛୋ (ସୀ॰)] ଥେରୋ… ।
୩. ୱନୱଚ୍ଛତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନୀଲବ୍ଭୱଣ୍ଣା ରୁଚିରା, ସୀତୱାରୀ ସୁଚିନ୍ଧରା ।
ଇନ୍ଦଗୋପକସଞ୍ଛନ୍ନା, ତେ ସେଲା ରମୟନ୍ତି ମ’’ନ୍ତି ॥
… ୱନୱଚ୍ଛୋ ଥେରୋ… ।
୪. ସିୱକସାମଣେରଗାଥା
‘‘ଉପଜ୍ଝାୟୋ ମଂ ଅୱଚ, ଇତୋ ଗଚ୍ଛାମ ସୀୱକ ।
ଗାମେ ମେ ୱସତି କାୟୋ, ଅରଞ୍ଞଂ ମେ ଗତୋ ମନୋ ।
ସେମାନକୋପି ଗଚ୍ଛାମି, ନତ୍ଥି ସଙ୍ଗୋ ୱିଜାନତ’’ନ୍ତି ॥
… ସିୱକୋ ସାମଣେରୋ… ।
୫. କୁଣ୍ଡଧାନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପଞ୍ଚ ଛିନ୍ଦେ ପଞ୍ଚ ଜହେ, ପଞ୍ଚ ଚୁତ୍ତରି ଭାୱୟେ ।
ପଞ୍ଚସଙ୍ଗାତିଗୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଓଘତିଣ୍ଣୋତି ୱୁଚ୍ଚତୀ’’ତି ॥
… କୁଣ୍ଡଧାନୋ ଥେରୋ… ।
୬. ବେଲଟ୍ଠସୀସତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟଥାପି ଭଦ୍ଦୋ ଆଜଞ୍ଞୋ, ନଙ୍ଗଲାୱତ୍ତନୀ ସିଖୀ ।
ଗଚ୍ଛତି ଅପ୍ପକସିରେନ, ଏୱଂ ରତ୍ତିନ୍ଦିୱା ମମ ।
ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଅପ୍ପକସିରେନ, ସୁଖେ ଲଦ୍ଧେ ନିରାମିସେ’’ତି ॥
… ବେଲଟ୍ଠସୀସୋ ଥେରୋ… ।
୭. ଦାସକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ମିଦ୍ଧୀ ୟଦା ହୋତି ମହଗ୍ଘସୋ ଚ, ନିଦ୍ଦାୟିତା ସମ୍ପରିୱତ୍ତସାୟୀ ।
ମହାୱରାହୋୱ ନିୱାପପୁଟ୍ଠୋ, ପୁନପ୍ପୁନଂ ଗବ୍ଭମୁପେତି ମନ୍ଦୋ’’ତି ॥
… ଦାସକୋ ଥେରୋ… ।
୮. ସିଙ୍ଗାଲପିତୁତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅହୁ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ଦାୟାଦୋ, ଭିକ୍ଖୁ ଭେସକଳାୱନେ ।
କେୱଲଂ ଅଟ୍ଠିସଞ୍ଞାୟ, ଅଫରୀ ପଥୱିଂ [ପଠୱିଂ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ଇମଂ ।
ମଞ୍ଞେହଂ କାମରାଗଂ ସୋ, ଖିପ୍ପମେୱ ପହିସ୍ସତୀ’’ତି [ପହୀୟଭି (ସବ୍ବତ୍ଥ ପାଳିୟଂ)]॥
… ସିଙ୍ଗାଲପିତା [ସୀଗାଲପିତା (ସୀ॰)] ଥେରୋ… ।
୯. କୁଲତ୍ଥେରଗାଥା
[ଧ॰ ପ॰ ୮୦, ୧୪୫ ଧମ୍ମପଦେପି] ‘‘ଉଦକଂ ହି ନୟନ୍ତି ନେତ୍ତିକା, ଉସୁକାରା ନମୟନ୍ତି [ଦମୟନ୍ତି (କ॰)] ତେଜନଂ ।
ଦାରୁଂ ନମୟନ୍ତି ତଚ୍ଛକା, ଅତ୍ତାନଂ ଦମୟନ୍ତି ସୁବ୍ବତା’’ତି ॥
… କୁଲୋ [କୁଣ୍ଡଲୋ (ସୀ॰), କୁଳୋ (ସ୍ୟା॰ କ॰)] ଥେରୋ… ।
୧୦. ଅଜିତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ମରଣେ ମେ ଭୟଂ ନତ୍ଥି, ନିକନ୍ତି ନତ୍ଥି ଜୀୱିତେ ।
ସନ୍ଦେହଂ ନିକ୍ଖିପିସ୍ସାମି, ସମ୍ପଜାନୋ ପଟିସ୍ସତୋ’’ତି [ପତିସ୍ସତୋତି (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)]॥
… ଅଜିତୋ ଥେରୋ … ।
ୱଗ୍ଗୋ ଦୁତିୟୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତସ୍ସୁଦ୍ଦାନଂ –
ଚୂଳୱଚ୍ଛୋ ମହାୱଚ୍ଛୋ, ୱନୱଚ୍ଛୋ ଚ ସୀୱକୋ ।
କୁଣ୍ଡଧାନୋ ଚ ବେଲଟ୍ଠି, ଦାସକୋ ଚ ତତୋପରି ।
ସିଙ୍ଗାଲପିତିକୋ ଥେରୋ, କୁଲୋ ଚ ଅଜିତୋ ଦସାତି ॥
୩. ତତିୟୱଗ୍ଗୋ
୧. ନିଗ୍ରୋଧତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନାହଂ ଭୟସ୍ସ ଭାୟାମି, ସତ୍ଥା ନୋ ଅମତସ୍ସ କୋୱିଦୋ ।
ୟତ୍ଥ ଭୟଂ ନାୱତିଟ୍ଠତି, ତେନ ମଗ୍ଗେନ ୱଜନ୍ତି ଭିକ୍ଖୱୋ’’ତି ॥
… ନିଗ୍ରୋଧୋ ଥେରୋ… ।
୨. ଚିତ୍ତକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନୀଲା ସୁଗୀୱା ସିଖିନୋ, ମୋରା କାରମ୍ଭିୟଂ [କାରଂୱିୟଂ (ସୀ॰), କାରୱିୟଂ (ସ୍ୟା॰)] ଅଭିନଦନ୍ତି ।
ତେ ସୀତୱାତକୀଳିତା [ସୀତୱାତକଦ୍ଦିତକଲିତା (ସୀ॰), ସୀତୱାତକଲିତା (ସ୍ୟା॰)], ସୁତ୍ତଂ ଝାୟଂ [ଝାନଂ (ସ୍ୟା॰), ଝାୟିଂ ( ?)] ନିବୋଧେନ୍ତୀ’’ତି ॥
… ଚିତ୍ତକୋ ଥେରୋ… ।
୩. ଗୋସାଲତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅହଂ ଖୋ ୱେଳୁଗୁମ୍ବସ୍ମିଂ, ଭୁତ୍ୱାନ ମଧୁପାୟସଂ ।
ପଦକ୍ଖିଣଂ ସମ୍ମସନ୍ତୋ, ଖନ୍ଧାନଂ ଉଦୟବ୍ବୟଂ ।
ସାନୁଂ ପଟିଗମିସ୍ସାମି, ୱିୱେକମନୁବ୍ରୂହୟ’’ନ୍ତି ॥
… ଗୋସାଲୋ ଥେରୋ… ।
୪. ସୁଗନ୍ଧତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅନୁୱସ୍ସିକୋ ପବ୍ବଜିତୋ, ପସ୍ସ ଧମ୍ମସୁଧମ୍ମତଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ସୁଗନ୍ଧୋ ଥେରୋ… ।
୫. ନନ୍ଦିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଓଭାସଜାତଂ ଫଲଗଂ, ଚିତ୍ତଂ ୟସ୍ସ ଅଭିଣ୍ହସୋ ।
ତାଦିସଂ ଭିକ୍ଖୁମାସଜ୍ଜ, କଣ୍ହ ଦୁକ୍ଖଂ ନିଗଚ୍ଛସୀ’’ତି ॥
… ନନ୍ଦିୟୋ ଥେରୋ… ।
୬. ଅଭୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସୁତ୍ୱା ସୁଭାସିତଂ ୱାଚଂ, ବୁଦ୍ଧସ୍ସାଦିଚ୍ଚବନ୍ଧୁନୋ ।
ପଚ୍ଚବ୍ୟଧିଂ ହି ନିପୁଣଂ, ୱାଲଗ୍ଗଂ ଉସୁନା ୟଥା’’ତି ॥
… ଅଭୟୋ ଥେରୋ… ।
୭. ଲୋମସକଙ୍ଗିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଦବ୍ବଂ କୁସଂ ପୋଟକିଲଂ, ଉସୀରଂ ମୁଞ୍ଜପବ୍ବଜଂ ।
ଉରସା ପନୁଦିସ୍ସାମି, ୱିୱେକମନୁବ୍ରୂହୟ’’ନ୍ତି ॥
… ଲୋମସକଙ୍ଗିୟୋ ଥେରୋ… ।
୮. ଜମ୍ବୁଗାମିକପୁତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘କଚ୍ଚି ନୋ ୱତ୍ଥପସୁତୋ, କଚ୍ଚି ନୋ ଭୂସନାରତୋ ।
କଚ୍ଚି ସୀଲମୟଂ ଗନ୍ଧଂ, କିଂ ତ୍ୱଂ ୱାୟସି [କଚ୍ଚି ସୀଲମୟଂ ଗନ୍ଧଂ, ତ୍ୱଂ ୱାସି (ସ୍ୟା॰)] ନେତରା ପଜା’’ତି ॥
… ଜମ୍ବୁଗାମିକପୁତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୯. ହାରିତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସମୁନ୍ନମୟମତ୍ତାନଂ, ଉସୁକାରୋୱ ତେଜନଂ ।
ଚିତ୍ତଂ ଉଜୁଂ କରିତ୍ୱାନ, ଅୱିଜ୍ଜଂ ଭିନ୍ଦ ହାରିତା’’ତି ॥
… ହାରିତୋ ଥେରୋ… ।
୧୦. ଉତ୍ତିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଆବାଧେ ମେ ସମୁପ୍ପନ୍ନେ, ସତି ମେ ଉଦପଜ୍ଜଥ ।
ଆବାଧୋ ମେ ସମୁପ୍ପନ୍ନୋ, କାଲୋ ମେ ନପ୍ପମଜ୍ଜିତୁ’’ନ୍ତି ॥
… ଉତ୍ତିୟୋ ଥେରୋ… ।
ୱଗ୍ଗୋ ତତିୟୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତସ୍ସୁଦ୍ଦାନଂ –
ନିଗ୍ରୋଧୋ ଚିତ୍ତକୋ ଥେରୋ, ଗୋସାଲଥେରୋ ସୁଗନ୍ଧୋ ।
ନନ୍ଦିୟୋ ଅଭୟୋ ଥେରୋ, ଥେରୋ ଲୋମସକଙ୍ଗିୟୋ ।
ଜମ୍ବୁଗାମିକପୁତ୍ତୋ ଚ, ହାରିତୋ ଉତ୍ତିୟୋ ଇସୀତି ॥
୪. ଚତୁତ୍ଥୱଗ୍ଗୋ
୧. ଗହ୍ୱରତୀରିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଫୁଟ୍ଠୋ ଡଂସେହି ମକସେହି, ଅରଞ୍ଞସ୍ମିଂ ବ୍ରହାୱନେ ।
ନାଗୋ ସଂଗାମସୀସେୱ, ସତୋ ତତ୍ରାଧିୱାସୟେ’’ତି॥
… ଗହ୍ୱରତୀରିୟୋ ଥେରୋ… ।
୨. ସୁପ୍ପିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅଜରଂ ଜୀରମାନେନ, ତପ୍ପମାନେନ ନିବ୍ବୁତିଂ ।
ନିମିୟଂ [ନିମ୍ମିସ୍ସଂ (ସୀ॰), ନିରାମିସଂ (ସ୍ୟା॰), ନିମିନେୟ୍ୟଂ ( ?)] ପରମଂ ସନ୍ତିଂ, ୟୋଗକ୍ଖେମଂ ଅନୁତ୍ତର’’ନ୍ତି ॥
… ସୁପ୍ପିୟୋ ଥେରୋ… ।
୩. ସୋପାକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟଥାପି ଏକପୁତ୍ତସ୍ମିଂ, ପିୟସ୍ମିଂ କୁସଲୀ ସିୟା ।
ଏୱଂ ସବ୍ବେସୁ ପାଣେସୁ, ସବ୍ବତ୍ଥ କୁସଲୋ ସିୟା’’ତି ॥
… ସୋପାକୋ ଥେରୋ… ।
୪. ପୋସିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅନାସନ୍ନୱରା ଏତା, ନିଚ୍ଚମେୱ ୱିଜାନତା ।
ଗାମା ଅରଞ୍ଞମାଗମ୍ମ, ତତୋ ଗେହଂ ଉପାୱିସି [ଉପାୱିସିଂ (ସୀ॰)]।
ତତୋ ଉଟ୍ଠାୟ ପକ୍କାମି, ଅନାମନ୍ତେତ୍ୱା [ଅନାମନ୍ତିୟ (ସୀ॰)] ପୋସିୟୋ’’ତି ॥
… ପୋସିୟୋ ଥେରୋ… ।
୫. ସାମଞ୍ଞକାନିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସୁଖଂ ସୁଖତ୍ଥୋ ଲଭତେ ତଦାଚରଂ, କିତ୍ତିଞ୍ଚ ପପ୍ପୋତି ୟସସ୍ସ ୱଡ୍ଢତି ।
ୟୋ ଅରିୟମଟ୍ଠଙ୍ଗିକମଞ୍ଜସଂ ଉଜୁଂ, ଭାୱେତି ମଗ୍ଗଂ ଅମତସ୍ସ ପତ୍ତିୟା’’ତି ॥
… ସାମଞ୍ଞକାନିତ୍ଥେରୋ… ।
୬. କୁମାପୁତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସାଧୁ ସୁତଂ ସାଧୁ ଚରିତକଂ, ସାଧୁ ସଦା ଅନିକେତୱିହାରୋ ।
ଅତ୍ଥପୁଚ୍ଛନଂ ପଦକ୍ଖିଣକମ୍ମଂ, ଏତଂ ସାମଞ୍ଞମକିଞ୍ଚନସ୍ସା’’ତି ॥
… କୁମାପୁତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୭. କୁମାପୁତ୍ତସହାୟକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନାନାଜନପଦଂ ୟନ୍ତି, ୱିଚରନ୍ତା ଅସଞ୍ଞତା ।
ସମାଧିଞ୍ଚ ୱିରାଧେନ୍ତି, କିଂସୁ ରଟ୍ଠଚରିୟା କରିସ୍ସତି ।
ତସ୍ମା ୱିନେୟ୍ୟ ସାରମ୍ଭଂ, ଝାୟେୟ୍ୟ ଅପୁରକ୍ଖତୋ’’ତି ॥
… କୁମାପୁତ୍ତତ୍ଥେରସ୍ସ ସହାୟକୋ ଥେରୋ… ।
୮. ଗୱମ୍ପତିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟୋ ଇଦ୍ଧିୟା ସରଭୁଂ ଅଟ୍ଠପେସି, ସୋ ଗୱମ୍ପତି ଅସିତୋ ଅନେଜୋ ।
ତଂ ସବ୍ବସଙ୍ଗାତିଗତଂ ମହାମୁନିଂ, ଦେୱା ନମସ୍ସନ୍ତି ଭୱସ୍ସ ପାରଗୁ’’ନ୍ତି ॥
… ଗୱମ୍ପତିତ୍ଥେରୋ… ।
୯. ତିସ୍ସତ୍ଥେରଗାଥା
[ସଂ॰ ନି॰ ୧.୨୧, ୯୭]‘‘ସତ୍ତିୟା ୱିୟ ଓମଟ୍ଠୋ, ଡୟ୍ହମାନୋୱ [ଡୟ୍ହମାନେୱ (ସବ୍ବତ୍ଥ)] ମତ୍ଥକେ ।
କାମରାଗପ୍ପହାନାୟ, ସତୋ ଭିକ୍ଖୁ ପରିବ୍ବଜେ’’ତି ॥
… ତିସ୍ସୋ ଥେରୋ… ।
୧୦. ୱଡ୍ଢମାନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସତ୍ତିୟା ୱିୟ ଓମଟ୍ଠୋ, ଡୟ୍ହମାନୋୱ ମତ୍ଥକେ ।
ଭୱରାଗପ୍ପହାନାୟ, ସତୋ ଭିକ୍ଖୁ ପରିବ୍ବଜେ’’ତି ॥
… ୱଡ୍ଢମାନୋ ଥେରୋ… ।
ୱଗ୍ଗୋ ଚତୁତ୍ଥୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତସ୍ସୁଦ୍ଦାନଂ –
ଗହ୍ୱରତୀରିୟୋ ସୁପ୍ପିୟୋ, ସୋପାକୋ ଚେୱ ପୋସିୟୋ ।
ସାମଞ୍ଞକାନି କୁମାପୁତ୍ତୋ, କୁମାପୁତ୍ତସହାୟକୋ ।
ଗୱମ୍ପତି ତିସ୍ସତ୍ଥେରୋ, ୱଡ୍ଢମାନୋ ମହାୟସୋତି ॥
୫. ପଞ୍ଚମୱଗ୍ଗୋ
୧. ସିରିୱଡ୍ଢତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୱିୱରମନୁପତନ୍ତି ୱିଜ୍ଜୁତା, ୱେଭାରସ୍ସ ଚ ପଣ୍ଡୱସ୍ସ ଚ ।
ନଗୱିୱରଗତୋ ଚ ଝାୟତି, ପୁତ୍ତୋ ଅପ୍ପଟିମସ୍ସ ତାଦିନୋ’’ତି ॥
… ସିରିୱଡ୍ଢୋ ଥେରୋ… ।
୨. ଖଦିରୱନିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଚାଲେ ଉପଚାଲେ ସୀସୂପଚାଲେ ( ) [(ଚାଲା ଉପଚାଲା, ସୀସୂପଚାଲା) (କ॰)] ପତିସ୍ସତା [ପଟିସ୍ସତିକା (ସ୍ୟା॰ କ॰)] ନୁ ଖୋ ୱିହରଥ ।
ଆଗତୋ ୱୋ ୱାଲଂ ୱିୟ ୱେଧୀ’’ତି ॥
… ଖଦିରୱନିୟୋ ଥେରୋ… ।
୩. ସୁମଙ୍ଗଲତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସୁମୁତ୍ତିକୋ ସୁମୁତ୍ତିକୋ ସାହୁ, ସୁମୁତ୍ତିକୋମ୍ହି ତୀହି ଖୁଜ୍ଜକେହି ।
ଅସିତାସୁ ମୟା ନଙ୍ଗଲାସୁ, ମୟା ଖୁଦ୍ଦକୁଦ୍ଦାଲାସୁ ମୟା ॥
ୟଦିପି ଇଧମେୱ ଇଧମେୱ, ଅଥ ୱାପି ଅଲମେୱ ଅଲମେୱ ।
ଝାୟ ସୁମଙ୍ଗଲ ଝାୟ ସୁମଙ୍ଗଲ, ଅପ୍ପମତ୍ତୋ ୱିହର ସୁମଙ୍ଗଲା’’ତି ॥
… ସୁମଙ୍ଗଲୋ ଥେରୋ… ।
୪. ସାନୁତ୍ଥେରଗାଥା
[ସଂ॰ ନି॰ ୧.୨୩୯] ‘‘ମତଂ ୱା ଅମ୍ମ ରୋଦନ୍ତି, ୟୋ ୱା ଜୀୱଂ ନ ଦିସ୍ସତି ।
ଜୀୱନ୍ତଂ ମଂ ଅମ୍ମ ପସ୍ସନ୍ତୀ, କସ୍ମା ମଂ ଅମ୍ମ ରୋଦସୀ’’ତି ॥
… ସାନୁତ୍ଥେରୋ… ।
୫. ରମଣୀୟୱିହାରିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟଥାପି ଭଦ୍ଦୋ ଆଜଞ୍ଞୋ, ଖଲିତ୍ୱା ପତିତିଟ୍ଠତି ।
ଏୱଂ ଦସ୍ସନସମ୍ପନ୍ନଂ, ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧସାୱକ’’ନ୍ତି ॥
… ରମଣୀୟୱିହାରିତ୍ଥେରୋ… ।
୬. ସମିଦ୍ଧିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସଦ୍ଧାୟାହଂ ପବ୍ବଜିତୋ, ଅଗାରସ୍ମାନଗାରିୟଂ ।
ସତି ପଞ୍ଞା ଚ ମେ ୱୁଡ୍ଢା, ଚିତ୍ତଞ୍ଚ ସୁସମାହିତଂ ।
କାମଂ କରସ୍ସୁ ରୂପାନି, ନେୱ ମଂ ବ୍ୟାଧୟିସ୍ସସୀ’’ତି [ବାଧୟିସ୍ସସୀତି (ସୀ॰), ବ୍ୟାଥୟିସ୍ସସୀତି ( ?)]॥
… ସମିଦ୍ଧିତ୍ଥେରୋ… ।
୭. ଉଜ୍ଜୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନମୋ ତେ ବୁଦ୍ଧ ୱୀରତ୍ଥୁ, ୱିପ୍ପମୁତ୍ତୋସି ସବ୍ବଧି ।
ତୁୟ୍ହାପଦାନେ ୱିହରଂ, ୱିହରାମି ଅନାସୱୋ’’ତି ॥
… ଉଜ୍ଜୟୋ ଥେରୋ… ।
୮. ସଞ୍ଜୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟତୋ ଅହଂ ପବ୍ବଜିତୋ, ଅଗାରସ୍ମାନଗାରିୟଂ ।
ନାଭିଜାନାମି ସଙ୍କପ୍ପଂ, ଅନରିୟଂ ଦୋସସଂହିତ’’ନ୍ତି ॥
… ସଞ୍ଜୟୋ ଥେରୋ… ।
୯. ରାମଣେୟ୍ୟକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଚିହଚିହାଭିନଦିତେ [ୱିହୱିହାଭିନଦିତେ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)], ସିପ୍ପିକାଭିରୁତେହି ଚ ।
ନ ମେ ତଂ ଫନ୍ଦତି ଚିତ୍ତଂ, ଏକତ୍ତନିରତଂ ହି ମେ’’ତି ॥
… ରାମଣେୟ୍ୟକୋ ଥେରୋ… ।
୧୦. ୱିମଲତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଧରଣୀ ଚ ସିଞ୍ଚତି ୱାତି, ମାଲୁତୋ ୱିଜ୍ଜୁତା ଚରତି ନଭେ ।
ଉପସମନ୍ତି ୱିତକ୍କା, ଚିତ୍ତଂ ସୁସମାହିତଂ ମମା’’ତି ॥
… ୱିମଲୋ ଥେରୋ… ।
ୱଗ୍ଗୋ ପଞ୍ଚମୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତସ୍ସୁଦ୍ଦାନଂ –
ସିରୀୱଡ୍ଢୋ ରେୱତୋ ଥେରୋ, ସୁମଙ୍ଗଲୋ ସାନୁସୱ୍ହୟୋ।
ରମଣୀୟୱିହାରୀ ଚ, ସମିଦ୍ଧିଉଜ୍ଜୟସଞ୍ଜୟା ।
ରାମଣେୟ୍ୟୋ ଚ ସୋ ଥେରୋ, ୱିମଲୋ ଚ ରଣଞ୍ଜହୋତି ॥
୬. ଛଟ୍ଠୱଗ୍ଗୋ
୧. ଗୋଧିକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୱସ୍ସତି ଦେୱୋ ୟଥା ସୁଗୀତଂ, ଛନ୍ନା ମେ କୁଟିକା ସୁଖା ନିୱାତା ।
ଚିତ୍ତଂ ସୁସମାହିତଞ୍ଚ ମୟ୍ହଂ, ଅଥ ଚେ ପତ୍ଥୟସି ପୱସ୍ସ ଦେୱା’’ତି ॥
… ଗୋଧିକୋ ଥେରୋ… ।
୨. ସୁବାହୁତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୱସ୍ସତି ଦେୱୋ ୟଥା ସୁଗୀତଂ, ଛନ୍ନା ମେ କୁଟିକା ସୁଖା ନିୱାତା ।
ଚିତ୍ତଂ ସୁସମାହିତଞ୍ଚ କାୟେ, ଅଥ ଚେ ପତ୍ଥୟସି ପୱସ୍ସ ଦେୱା’’ତି ॥
… ସୁବାହୁତ୍ଥେରୋ… ।
୩. ୱଲ୍ଲିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୱସ୍ସତି ଦେୱୋ ୟଥା ସୁଗୀତଂ, ଛନ୍ନା ମେ କୁଟିକା ସୁଖା ନିୱାତା ।
ତସ୍ସଂ ୱିହରାମି ଅପ୍ପମତ୍ତୋ, ଅଥ ଚେ ପତ୍ଥୟସି ପୱସ୍ସ ଦେୱା’’ତି ॥
… ୱଲ୍ଲିୟୋ ଥେରୋ… ।
୪. ଉତ୍ତିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୱସ୍ସତି ଦେୱୋ ୟଥା ସୁଗୀତଂ, ଛନ୍ନା ମେ କୁଟିକା ସୁଖା ନିୱାତା ।
ତସ୍ସଂ ୱିହରାମି ଅଦୁତିୟୋ, ଅଥ ଚେ ପତ୍ଥୟସି ପୱସ୍ସ ଦେୱା’’ତି ॥
… ଉତ୍ତିୟୋ ଥେରୋ… ।
୫. ଅଞ୍ଜନୱନିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଆସନ୍ଦିଂ କୁଟିକଂ କତ୍ୱା, ଓଗୟ୍ହ ଅଞ୍ଜନଂ ୱନଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ଅଞ୍ଜନୱନିୟୋ ଥେରୋ… ।
୬. କୁଟିୱିହାରିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘କୋ କୁଟିକାୟଂ ଭିକ୍ଖୁ କୁଟିକାୟଂ, ୱୀତରାଗୋ ସୁସମାହିତଚିତ୍ତୋ ।
ଏୱଂ ଜାନାହି ଆୱୁସୋ, ଅମୋଘା ତେ କୁଟିକା କତା’’ତି ॥
… କୁଟିୱିହାରିତ୍ଥେରୋ… ।
୭. ଦୁତିୟକୁଟିୱିହାରିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅୟମାହୁ ପୁରାଣିୟା କୁଟି, ଅଞ୍ଞଂ ପତ୍ଥୟସେ ନୱଂ କୁଟିଂ ।
ଆସଂ କୁଟିୟା ୱିରାଜୟ, ଦୁକ୍ଖା ଭିକ୍ଖୁ ପୁନ ନୱା କୁଟୀ’’ତି ॥
… ଦୁତିୟକୁଟିୱିହାରିତ୍ଥେରୋ… ।
୮. ରମଣୀୟକୁଟିକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ରମଣୀୟା ମେ କୁଟିକା, ସଦ୍ଧାଦେୟ୍ୟା ମନୋରମା ।
ନ ମେ ଅତ୍ଥୋ କୁମାରୀହି, ୟେସଂ ଅତ୍ଥୋ ତହିଂ ଗଚ୍ଛଥ ନାରିୟୋ’’ତି ॥
… ରମଣୀୟକୁଟିକୋ ଥେରୋ… ।
୯. କୋସଲୱିହାରିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସଦ୍ଧାୟାହଂ ପବ୍ବଜିତୋ, ଅରଞ୍ଞେ ମେ କୁଟିକା କତା ।
ଅପ୍ପମତ୍ତୋ ଚ ଆତାପୀ, ସମ୍ପଜାନୋ ପତିସ୍ସତୋ’’ତି [ପଟିସ୍ସତୋତି (କ॰)]॥
… କୋସଲୱିହାରିତ୍ଥେରୋ… ।
୧୦. ସୀୱଲିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ତେ ମେ ଇଜ୍ଝିଂସୁ ସଙ୍କପ୍ପା, ୟଦତ୍ଥୋ ପାୱିସିଂ କୁଟିଂ ।
ୱିଜ୍ଜାୱିମୁତ୍ତିଂ ପଚ୍ଚେସଂ, ମାନାନୁସୟମୁଜ୍ଜହ’’ନ୍ତି ॥
… ସୀୱଲିତ୍ଥେରୋ… ।
ୱଗ୍ଗୋ ଛଟ୍ଠୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତସ୍ସୁଦ୍ଦାନଂ –
ଗୋଧିକୋ ଚ ସୁବାହୁ ଚ, ୱଲ୍ଲିୟୋ ଉତ୍ତିୟୋ ଇସି ।
ଅଞ୍ଜନୱନିୟୋ ଥେରୋ, ଦୁୱେ କୁଟିୱିହାରିନୋ ।
ରମଣୀୟକୁଟିକୋ ଚ, କୋସଲୱ୍ହୟସୀୱଲୀତି ॥
୭. ସତ୍ତମୱଗ୍ଗୋ
୧. ୱପ୍ପତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପସ୍ସତି ପସ୍ସୋ ପସ୍ସନ୍ତଂ, ଅପସ୍ସନ୍ତଞ୍ଚ ପସ୍ସତି ।
ଅପସ୍ସନ୍ତୋ ଅପସ୍ସନ୍ତଂ, ପସ୍ସନ୍ତଞ୍ଚ ନ ପସ୍ସତୀ’’ତି ॥
… ୱପ୍ପୋ ଥେରୋ… ।
୨. ୱଜ୍ଜିପୁତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଏକକା ମୟଂ ଅରଞ୍ଞେ ୱିହରାମ, ଅପୱିଦ୍ଧଂୱ ୱନସ୍ମିଂ ଦାରୁକଂ ।
ତସ୍ସ ମେ ବହୁକା ପିହୟନ୍ତି, ନେରୟିକା ୱିୟ ସଗ୍ଗଗାମିନ’’ନ୍ତି ॥
… ୱଜ୍ଜିପୁତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୩. ପକ୍ଖତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଚୁତା ପତନ୍ତି ପତିତା, ଗିଦ୍ଧା ଚ ପୁନରାଗତା ।
କତଂ କିଚ୍ଚଂ ରତଂ ରମ୍ମଂ, ସୁଖେନନ୍ୱାଗତଂ ସୁଖ’’ନ୍ତି ॥
… ପକ୍ଖୋ ଥେରୋ… ।
୪. ୱିମଲକୋଣ୍ଡଞ୍ଞତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଦୁମୱ୍ହୟାୟ ଉପ୍ପନ୍ନୋ, ଜାତୋ ପଣ୍ଡରକେତୁନା ।
କେତୁହା କେତୁନାୟେୱ, ମହାକେତୁଂ ପଧଂସୟୀ’’ତି ॥
… ୱିମଲକୋଣ୍ଡଞ୍ଞୋ ଥେରୋ… ।
୫. ଉକ୍ଖେପକତୱଚ୍ଛତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଉକ୍ଖେପକତୱଚ୍ଛସ୍ସ, ସଙ୍କଲିତଂ ବହୂହି ୱସ୍ସେହି ।
ତଂ ଭାସତି ଗହଟ୍ଠାନଂ, ସୁନିସିନ୍ନୋ ଉଳାରପାମୋଜ୍ଜୋ’’ତି ॥
… ଉକ୍ଖେପକତୱଚ୍ଛୋ ଥେରୋ… ।
୬. ମେଘିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅନୁସାସି ମହାୱୀରୋ, ସବ୍ବଧମ୍ମାନ ପାରଗୂ ।
ତସ୍ସାହଂ ଧମ୍ମଂ ସୁତ୍ୱାନ, ୱିହାସିଂ ସନ୍ତିକେ ସତୋ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ମେଘିୟୋ ଥେରୋ… ।
୭. ଏକଧମ୍ମସୱନୀୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘କିଲେସା ଝାପିତା ମୟ୍ହଂ, ଭୱା ସବ୍ବେ ସମୂହତା ।
ୱିକ୍ଖୀଣୋ ଜାତିସଂସାରୋ, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ’’ତି ॥
… ଏକଧମ୍ମସୱନୀୟୋ ଥେରୋ… ।
୮. ଏକୁଦାନିୟତ୍ଥେରଗାଥା
[ଉଦା॰ ୩୭; ପାଚି॰ ୧୫୩] ‘‘ଅଧିଚେତସୋ ଅପ୍ପମଜ୍ଜତୋ, ମୁନିନୋ ମୋନପଥେସୁ ସିକ୍ଖତୋ ।
ସୋକା ନ ଭୱନ୍ତି ତାଦିନୋ, ଉପସନ୍ତସ୍ସ ସଦା ସତୀମତୋ’’ତି ॥
… ଏକୁଦାନିୟୋ ଥେରୋ… ।
୯. ଛନ୍ନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସୁତ୍ୱାନ ଧମ୍ମଂ ମହତୋ ମହାରସଂ, ସବ୍ବଞ୍ଞୁତଞ୍ଞାଣୱରେନ ଦେସିତଂ ।
ମଗ୍ଗଂ ପପଜ୍ଜିଂ [ପପଜ୍ଜଂ (କ॰)] ଅମତସ୍ସ ପତ୍ତିୟା, ସୋ ୟୋଗକ୍ଖେମସ୍ସ ପଥସ୍ସ କୋୱିଦୋ’’ତି ॥
… ଛନ୍ନୋ ଥେରୋ… ।
୧୦. ପୁଣ୍ଣତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସୀଲମେୱ ଇଧ ଅଗ୍ଗଂ, ପଞ୍ଞୱା ପନ ଉତ୍ତମୋ ।
ମନୁସ୍ସେସୁ ଚ ଦେୱେସୁ, ସୀଲପଞ୍ଞାଣତୋ ଜୟ’’ନ୍ତି ॥
… ପୁଣ୍ଣୋ ଥେରୋ… ।
ୱଗ୍ଗୋ ସତ୍ତମୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ୱପ୍ପୋ ଚ ୱଜ୍ଜିପୁତ୍ତୋ ଚ, ପକ୍ଖୋ ୱିମଲକୋଣ୍ଡଞ୍ଞୋ ।
ଉକ୍ଖେପକତୱଚ୍ଛୋ ଚ, ମେଘିୟୋ ଏକଧମ୍ମିକୋ ।
ଏକୁଦାନିୟଛନ୍ନା ଚ, ପୁଣ୍ଣତ୍ଥେରୋ ମହବ୍ବଲୋତି ॥
୮. ଅଟ୍ଠମୱଗ୍ଗୋ
୧. ୱଚ୍ଛପାଲତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସୁସୁଖୁମନିପୁଣତ୍ଥଦସ୍ସିନା, ମତିକୁସଲେନ ନିୱାତୱୁତ୍ତିନା ।
ସଂସେୱିତୱୁଦ୍ଧସୀଲିନା [ସଂସେୱିତବୁଦ୍ଧସୀଲିନା (କ॰)], ନିବ୍ବାନଂ ନ ହି ତେନ ଦୁଲ୍ଲଭ’’ନ୍ତି ॥
… ୱଚ୍ଛପାଲୋ ଥେରୋ… ।
୨. ଆତୁମତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟଥା କଳୀରୋ ସୁସୁ ୱଡ୍ଢିତଗ୍ଗୋ, ଦୁନ୍ନିକ୍ଖମୋ ହୋତି ପସାଖଜାତୋ ।
ଏୱଂ ଅହଂ ଭରିୟାୟାନିତାୟ, ଅନୁମଞ୍ଞଂ ମଂ ପବ୍ବଜିତୋମ୍ହି ଦାନୀ’’ତି ॥
… ଆତୁମୋ ଥେରୋ… ।
୩. ମାଣୱତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଜିଣ୍ଣଞ୍ଚ ଦିସ୍ୱା ଦୁଖିତଞ୍ଚ ବ୍ୟାଧିତଂ, ମତଞ୍ଚ ଦିସ୍ୱା ଗତମାୟୁସଙ୍ଖୟଂ ।
ତତୋ ଅହଂ ନିକ୍ଖମିତୂନ ପବ୍ବଜିଂ, ପହାୟ କାମାନି ମନୋରମାନୀ’’ତି ॥
… ମାଣୱୋ ଥେରୋ… ।
୪. ସୁୟାମନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘କାମଚ୍ଛନ୍ଦୋ ଚ ବ୍ୟାପାଦୋ, ଥିନମିଦ୍ଧଞ୍ଚ [ଥୀନମିଦ୍ଧଞ୍ଚ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ଭିକ୍ଖୁନୋ ।
ଉଦ୍ଧଚ୍ଚଂ ୱିଚିକିଚ୍ଛା ଚ, ସବ୍ବସୋୱ ନ ୱିଜ୍ଜତୀ’’ତି ॥
… ସୁୟାମନୋ ଥେରୋ… ।
୫. ସୁସାରଦତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସାଧୁ ସୁୱିହିତାନ ଦସ୍ସନଂ, କଙ୍ଖା ଛିଜ୍ଜତି ବୁଦ୍ଧି ୱଡ୍ଢତି ।
ବାଲମ୍ପି କରୋନ୍ତି ପଣ୍ଡିତଂ, ତସ୍ମା ସାଧୁ ସତଂ ସମାଗମୋ’’ତି ॥
… ସୁସାରଦୋ ଥେରୋ… ।
୬. ପିୟଞ୍ଜହତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଉପ୍ପତନ୍ତେସୁ ନିପତେ, ନିପତନ୍ତେସୁ ଉପ୍ପତେ ।
ୱସେ ଅୱସମାନେସୁ, ରମମାନେସୁ ନୋ ରମେ’’ତି ॥
… ପିୟଞ୍ଜହୋ ଥେରୋ… ।
୭. ହତ୍ଥାରୋହପୁତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଇଦଂ ପୁରେ ଚିତ୍ତମଚାରି ଚାରିକଂ, ୟେନିଚ୍ଛକଂ ୟତ୍ଥକାମଂ ୟଥାସୁଖଂ ।
ତଦଜ୍ଜହଂ ନିଗ୍ଗହେସ୍ସାମି ୟୋନିସୋ, ହତ୍ଥିପ୍ପଭିନ୍ନଂ ୱିୟ ଅଙ୍କୁସଗ୍ଗହୋ’’ତି ॥
… ହତ୍ଥାରୋହପୁତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୮. ମେଣ୍ଡସିରତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅନେକଜାତିସଂସାରଂ, ସନ୍ଧାୱିସ୍ସଂ ଅନିବ୍ବିସଂ ।
ତସ୍ସ ମେ ଦୁକ୍ଖଜାତସ୍ସ, ଦୁକ୍ଖକ୍ଖନ୍ଧୋ ଅପରଦ୍ଧୋ’’ତି ॥
… ମେଣ୍ଡସିରୋ ଥେରୋ… ।
୯. ରକ୍ଖିତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସବ୍ବୋ ରାଗୋ ପହୀନୋ ମେ, ସବ୍ବୋ ଦୋସୋ ସମୂହତୋ ।
ସବ୍ବୋ ମେ ୱିଗତୋ ମୋହୋ, ସୀତିଭୂତୋସ୍ମି ନିବ୍ବୁତୋ’’ତି ॥
… ରକ୍ଖିତୋ ଥେରୋ… ।
୧୦. ଉଗ୍ଗତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟଂ ମୟା ପକତଂ କମ୍ମଂ, ଅପ୍ପଂ ୱା ୟଦି ୱା ବହୁଂ ।
ସବ୍ବମେତଂ ପରିକ୍ଖୀଣଂ, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ’’ତି ॥
… ଉଗ୍ଗୋ ଥେରୋ… ।
ୱଗ୍ଗୋ ଅଟ୍ଠମୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତସ୍ସୁଦ୍ଦାନଂ –
ୱଚ୍ଛପାଲୋ ଚ ୟୋ ଥେରୋ, ଆତୁମୋ ମାଣୱୋ ଇସି ।
ସୁୟାମନୋ ସୁସାରଦୋ, ଥେରୋ ୟୋ ଚ ପିୟଞ୍ଜହୋ ।
ଆରୋହପୁତ୍ତୋ ମେଣ୍ଡସିରୋ, ରକ୍ଖିତୋ ଉଗ୍ଗସୱ୍ହୟୋତି ॥
୯. ନୱମୱଗ୍ଗୋ
୧. ସମିତିଗୁତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟଂ ମୟା ପକତଂ ପାପଂ, ପୁବ୍ବେ ଅଞ୍ଞାସୁ ଜାତିସୁ ।
ଇଧେୱ ତଂ ୱେଦନୀୟଂ, ୱତ୍ଥୁ ଅଞ୍ଞଂ ନ ୱିଜ୍ଜତୀ’’ତି ॥
… ସମିତିଗୁତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୨. କସ୍ସପତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟେନ ୟେନ ସୁଭିକ୍ଖାନି, ସିୱାନି ଅଭୟାନି ଚ ।
ତେନ ପୁତ୍ତକ ଗଚ୍ଛସ୍ସୁ, ମା ସୋକାପହତୋ ଭୱା’’ତି ॥
… କସ୍ସପୋ ଥେରୋ… ।
୩. ସୀହତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସୀହପ୍ପମତ୍ତୋ ୱିହର, ରତ୍ତିନ୍ଦିୱମତନ୍ଦିତୋ ।
ଭାୱେହି କୁସଲଂ ଧମ୍ମଂ, ଜହ ସୀଘଂ ସମୁସ୍ସୟ’’ନ୍ତି ॥
… ସୀହୋ ଥେରୋ… ।
୪. ନୀତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସବ୍ବରତ୍ତିଂ ସୁପିତ୍ୱାନ, ଦିୱା ସଙ୍ଗଣିକେ ରତୋ ।
କୁଦାସ୍ସୁ ନାମ ଦୁମ୍ମେଧୋ, ଦୁକ୍ଖସ୍ସନ୍ତଂ କରିସ୍ସତୀ’’ତି ॥
… ନୀତୋ ଥେରୋ… ।
୫. ସୁନାଗତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଚିତ୍ତନିମିତ୍ତସ୍ସ କୋୱିଦୋ, ପୱିୱେକରସଂ ୱିଜାନିୟ ।
ଝାୟଂ ନିପକୋ ପତିସ୍ସତୋ, ଅଧିଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ ସୁଖଂ ନିରାମିସ’’ନ୍ତି ॥
… ସୁନାଗୋ ଥେରୋ… ।
୬. ନାଗିତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଇତୋ ବହିଦ୍ଧା ପୁଥୁ ଅଞ୍ଞୱାଦିନଂ, ମଗ୍ଗୋ ନ ନିବ୍ବାନଗମୋ ୟଥା ଅୟଂ ।
ଇତିସ୍ସୁ ସଙ୍ଘଂ ଭଗୱାନୁସାସତି, ସତ୍ଥା ସୟଂ ପାଣିତଲେୱ ଦସ୍ସୟ’’ନ୍ତି ॥
… ନାଗିତୋ ଥେରୋ… ।
୭. ପୱିଟ୍ଠତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଖନ୍ଧା ଦିଟ୍ଠା ୟଥାଭୂତଂ, ଭୱା ସବ୍ବେ ପଦାଲିତା ।
ୱିକ୍ଖୀଣୋ ଜାତିସଂସାରୋ, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ’’ତି ॥
… ପୱିଟ୍ଠୋ ଥେରୋ… ।
୮. ଅଜ୍ଜୁନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅସକ୍ଖିଂ ୱତ ଅତ୍ତାନଂ, ଉଦ୍ଧାତୁଂ ଉଦକା ଥଲଂ ।
ୱୁୟ୍ହମାନୋ ମହୋଘେୱ, ସଚ୍ଚାନି ପଟିୱିଜ୍ଝହ’’ନ୍ତି ॥
… ଅଜ୍ଜୁନୋ ଥେରୋ… ।
୯. (ପଠମ)-ଦେୱସଭତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଉତ୍ତିଣ୍ଣା ପଙ୍କପଲିପା, ପାତାଲା ପରିୱଜ୍ଜିତା ।
ମୁତ୍ତୋ ଓଘା ଚ ଗନ୍ଥା ଚ, ସବ୍ବେ ମାନା ୱିସଂହତା’’ତି ॥
… ଦେୱସଭୋ ଥେରୋ… ।
୧୦. ସାମିଦତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପଞ୍ଚକ୍ଖନ୍ଧା ପରିଞ୍ଞାତା, ତିଟ୍ଠନ୍ତି ଛିନ୍ନମୂଲକା ।
ୱିକ୍ଖୀଣୋ ଜାତିସଂସାରୋ, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ’’ତି ॥
… ସାମିଦତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
ୱଗ୍ଗୋ ନୱମୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତସ୍ସୁଦ୍ଦାନଂ –
ଥେରୋ ସମିତିଗୁତ୍ତୋ ଚ, କସ୍ସପୋ ସୀହସୱ୍ହୟୋ ।
ନୀତୋ ସୁନାଗୋ ନାଗିତୋ, ପୱିଟ୍ଠୋ ଅଜ୍ଜୁନୋ ଇସି ।
ଦେୱସଭୋ ଚ ୟୋ ଥେରୋ, ସାମିଦତ୍ତୋ ମହବ୍ବଲୋତି ॥
୧୦. ଦସମୱଗ୍ଗୋ
୧. ପରିପୁଣ୍ଣକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନ ତଥା ମତଂ ସତରସଂ, ସୁଧନ୍ନଂ ୟଂ ମୟଜ୍ଜ ପରିଭୁତ୍ତଂ ।
ଅପରିମିତଦସ୍ସିନା ଗୋତମେନ, ବୁଦ୍ଧେନ ଦେସିତୋ ଧମ୍ମୋ’’ତି ॥
… ପରିପୁଣ୍ଣକୋ ଥେରୋ… ।
୨. ୱିଜୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟସ୍ସାସୱା ପରିକ୍ଖୀଣା, ଆହାରେ ଚ ଅନିସ୍ସିତୋ ।
ସୁଞ୍ଞତା ଅନିମିତ୍ତୋ ଚ, ୱିମୋକ୍ଖୋ ୟସ୍ସ ଗୋଚରୋ ।
ଆକାସେୱ ସକୁନ୍ତାନଂ, ପଦଂ ତସ୍ସ ଦୁରନ୍ନୟ’’ନ୍ତି ॥
… ୱିଜୟୋ ଥେରୋ… ।
୩. ଏରକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଦୁକ୍ଖା କାମା ଏରକ, ନ ସୁଖା କାମା ଏରକ ।
ୟୋ କାମେ କାମୟତି, ଦୁକ୍ଖଂ ସୋ କାମୟତି ଏରକ ।
ୟୋ କାମେ ନ କାମୟତି, ଦୁକ୍ଖଂ ସୋ ନ କାମୟତି ଏରକା’’ତି ॥
… ଏରକୋ ଥେରୋ… ।
୪. ମେତ୍ତଜିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନମୋ ହି ତସ୍ସ ଭଗୱତୋ, ସକ୍ୟପୁତ୍ତସ୍ସ ସିରୀମତୋ ।
ତେନାୟଂ ଅଗ୍ଗପ୍ପତ୍ତେନ, ଅଗ୍ଗଧମ୍ମୋ [ଅଗ୍ଗୋ ଧମ୍ମୋ (ସୀ॰)] ସୁଦେସିତୋ’’ତି ॥
… ମେତ୍ତଜି ଥେରୋ… ।
୫. ଚକ୍ଖୁପାଲତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅନ୍ଧୋହଂ ହତନେତ୍ତୋସ୍ମି, କନ୍ତାରଦ୍ଧାନପକ୍ଖନ୍ଦୋ [ପକ୍ଖନ୍ନୋ (ସୀ॰), ପକ୍କନ୍ତୋ (ସ୍ୟା॰ ସୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰)]।
ସୟମାନୋପି ଗଚ୍ଛିସ୍ସଂ, ନ ସହାୟେନ ପାପେନା’’ତି ॥
… ଚକ୍ଖୁପାଲୋ ଥେରୋ… ।
୬. ଖଣ୍ଡସୁମନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଏକପୁପ୍ଫଂ ଚଜିତ୍ୱାନ, ଅସୀତି [ଅସୀତିଂ (ସୀ॰)] ୱସ୍ସକୋଟିୟୋ ।
ସଗ୍ଗେସୁ ପରିଚାରେତ୍ୱା, ସେସକେନମ୍ହି ନିବ୍ବୁତୋ’’ତି ॥
… ଖଣ୍ଡସୁମନୋ ଥେରୋ… ।
୭. ତିସ୍ସତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ହିତ୍ୱା ସତପଲଂ କଂସଂ, ସୋୱଣ୍ଣଂ ସତରାଜିକଂ ।
ଅଗ୍ଗହିଂ ମତ୍ତିକାପତ୍ତଂ, ଇଦଂ ଦୁତିୟାଭିସେଚନ’’ନ୍ତି ॥
… ତିସ୍ସୋ ଥେରୋ… ।
୮. ଅଭୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ରୂପଂ ଦିସ୍ୱା ସତି ମୁଟ୍ଠା, ପିୟଂ ନିମିତ୍ତଂ ମନସିକରୋତୋ ।
ସାରତ୍ତଚିତ୍ତୋ ୱେଦେତି, ତଞ୍ଚ ଅଜ୍ଝୋସ ତିଟ୍ଠତି ।
ତସ୍ସ ୱଡ୍ଢନ୍ତି ଆସୱା, ଭୱମୂଲୋପଗାମିନୋ’’ତି [ଭୱମୂଲା ଭୱଗାମିନୋତି (ସୀ॰ କ॰)]॥
… ଅଭୟୋ ଥେରୋ… ।
୯. ଉତ୍ତିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସଦ୍ଦଂ ସୁତ୍ୱା ସତି ମୁଟ୍ଠା, ପିୟଂ ନିମିତ୍ତଂ ମନସିକରୋତୋ ।
ସାରତ୍ତଚିତ୍ତୋ ୱେଦେତି, ତଞ୍ଚ ଅଜ୍ଝୋସ ତିଟ୍ଠତି ।
ତସ୍ସ ୱଡ୍ଢନ୍ତି ଆସୱା, ସଂସାରଂ ଉପଗାମିନୋ’’ତି ॥
… ଉତ୍ତିୟୋ ଥେରୋ… ।
୧୦. (ଦୁତିୟ)-ଦେୱସଭତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସମ୍ମପ୍ପଧାନସମ୍ପନ୍ନୋ, ସତିପଟ୍ଠାନଗୋଚରୋ ।
ୱିମୁତ୍ତିକୁସୁମସଞ୍ଛନ୍ନୋ, ପରିନିବ୍ବିସ୍ସତ୍ୟନାସୱୋ’’ତି ॥
… ଦେୱସଭୋ ଥେରୋ… ।
ୱଗ୍ଗୋ ଦସମୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତସ୍ସୁଦ୍ଦାନଂ –
ପରିପୁଣ୍ଣକୋ ଚ ୱିଜୟୋ, ଏରକୋ ମେତ୍ତଜୀ ମୁନି ।
ଚକ୍ଖୁପାଲୋ ଖଣ୍ଡସୁମନୋ, ତିସ୍ସୋ ଚ ଅଭୟୋ ତଥା ।
ଉତ୍ତିୟୋ ଚ ମହାପଞ୍ଞୋ, ଥେରୋ ଦେୱସଭୋପି ଚାତି ॥
୧୧. ଏକାଦସମୱଗ୍ଗୋ
୧. ବେଲଟ୍ଠାନିକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ହିତ୍ୱା ଗିହିତ୍ତଂ ଅନୱୋସିତତ୍ତୋ, ମୁଖନଙ୍ଗଲୀ ଓଦରିକୋ କୁସୀତୋ ।
ମହାୱରାହୋୱ ନିୱାପପୁଟ୍ଠୋ, ପୁନପ୍ପୁନଂ ଗବ୍ଭମୁପେତି ମନ୍ଦୋ’’ତି ॥
… ବେଲଟ୍ଠାନିକୋ ଥେରୋ… ।
୨. ସେତୁଚ୍ଛତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ମାନେନ ୱଞ୍ଚିତାସେ, ସଙ୍ଖାରେସୁ ସଂକିଲିସ୍ସମାନାସେ ।
ଲାଭାଲାଭେନ ମଥିତା, ସମାଧିଂ ନାଧିଗଚ୍ଛନ୍ତୀ’’ତି ॥
… ସେତୁଚ୍ଛୋ ଥେରୋ… ।
୩. ବନ୍ଧୁରତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନାହଂ ଏତେନ ଅତ୍ଥିକୋ, ସୁଖିତୋ ଧମ୍ମରସେନ ତପ୍ପିତୋ ।
ପିତ୍ୱା [ପୀତ୍ୱାନ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ରସଗ୍ଗମୁତ୍ତମଂ, ନ ଚ କାହାମି ୱିସେନ ସନ୍ଥୱ’’ନ୍ତି ॥
… ବନ୍ଧୁରୋ [ବନ୍ଧନୋ (କ॰)] ଥେରୋ… ।
୪. ଖିତକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଲହୁକୋ ୱତ ମେ କାୟୋ, ଫୁଟ୍ଠୋ ଚ ପୀତିସୁଖେନ ୱିପୁଲେନ ।
ତୂଲମିୱ ଏରିତଂ ମାଲୁତେନ, ପିଲୱତୀୱ ମେ କାୟୋ’’ତି ॥
… ଖିତକୋ ଥେରୋ… ।
୫. ମଲିତୱମ୍ଭତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଉକ୍କଣ୍ଠିତୋପି ନ ୱସେ, ରମମାନୋପି ପକ୍କମେ ।
ନ ତ୍ୱେୱାନତ୍ଥସଂହିତଂ, ୱସେ ୱାସଂ ୱିଚକ୍ଖଣୋ’’ତି ॥
… ମଲିତୱମ୍ଭୋ ଥେରୋ… ।
୬. ସୁହେମନ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସତଲିଙ୍ଗସ୍ସ ଅତ୍ଥସ୍ସ, ସତଲକ୍ଖଣଧାରିନୋ ।
ଏକଙ୍ଗଦସ୍ସୀ ଦୁମ୍ମେଧୋ, ସତଦସ୍ସୀ ଚ ପଣ୍ଡିତୋ’’ତି ॥
… ସୁହେମନ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୭. ଧମ୍ମସୱତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପବ୍ବଜିଂ ତୁଲୟିତ୍ୱାନ, ଅଗାରସ୍ମାନଗାରିୟଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ଧମ୍ମସୱୋ ଥେରୋ… ।
୮. ଧମ୍ମସୱପିତୁତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସ ୱୀସୱସ୍ସସତିକୋ, ପବ୍ବଜିଂ ଅନଗାରିୟଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ଧମ୍ମସୱପିତୁ ଥେରୋ… ।
୯. ସଙ୍ଘରକ୍ଖିତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନ ନୂନାୟଂ ପରମହିତାନୁକମ୍ପିନୋ, ରହୋଗତୋ ଅନୁୱିଗଣେତି ସାସନଂ ।
ତଥାହୟଂ ୱିହରତି ପାକତିନ୍ଦ୍ରିୟୋ, ମିଗୀ ୟଥା ତରୁଣଜାତିକା ୱନେ’’ତି ॥
… ସଙ୍ଘରକ୍ଖିତୋ ଥେରୋ… ।
୧୦. ଉସଭତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନଗା ନଗଗ୍ଗେସୁ ସୁସଂୱିରୂଳ୍ହା, ଉଦଗ୍ଗମେଘେନ ନୱେନ ସିତ୍ତା ।
ୱିୱେକକାମସ୍ସ ଅରଞ୍ଞସଞ୍ଞିନୋ, ଜନେତି ଭିୟ୍ୟୋ ଉସଭସ୍ସ କଲ୍ୟତ’’ନ୍ତି ॥
… ଉସଭୋ ଥେରୋ… ।
ୱଗ୍ଗୋ ଏକାଦସମୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତସ୍ସୁଦ୍ଦାନଂ –
ବେଲଟ୍ଠାନିକୋ ସେତୁଚ୍ଛୋ, ବନ୍ଧୁରୋ ଖିତକୋ ଇସି ।
ମଲିତୱମ୍ଭୋ ସୁହେମନ୍ତୋ, ଧମ୍ମସୱୋ ଧମ୍ମସୱପିତା ।
ସଙ୍ଘରକ୍ଖିତତ୍ଥେରୋ ଚ, ଉସଭୋ ଚ ମହାମୁନୀତି ॥
୧୨. ଦ୍ୱାଦସମୱଗ୍ଗୋ
୧. ଜେନ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଦୁପ୍ପବ୍ବଜ୍ଜଂ ୱେ ଦୁରଧିୱାସା ଗେହା, ଧମ୍ମୋ ଗମ୍ଭୀରୋ ଦୁରଧିଗମା ଭୋଗା ।
କିଚ୍ଛା ୱୁତ୍ତି ନୋ ଇତରୀତରେନେୱ, ୟୁତ୍ତଂ ଚିନ୍ତେତୁଂ ସତତମନିଚ୍ଚତ’’ନ୍ତି ॥
… ଜେନ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୨. ୱଚ୍ଛଗୋତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ତେୱିଜ୍ଜୋହଂ ମହାଝାୟୀ, ଚେତୋସମଥକୋୱିଦୋ ।
ସଦତ୍ଥୋ ମେ ଅନୁପ୍ପତ୍ତୋ, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ୱଚ୍ଛଗୋତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୩. ୱନୱଚ୍ଛତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅଚ୍ଛୋଦିକା ପୁଥୁସିଲା,ଗୋନଙ୍ଗୁଲମିଗାୟୁତା ।
ଅମ୍ବୁସେୱାଲସଞ୍ଛନ୍ନା, ତେ ସେଲା ରମୟନ୍ତି ମ’’ନ୍ତି ॥
… ୱନୱଚ୍ଛୋ ଥେରୋ… ।
୪. ଅଧିମୁତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘କାୟଦୁଟ୍ଠୁଲ୍ଲଗରୁନୋ, ହିୟ୍ୟମାନମ୍ହି [ହୀୟମାନମ୍ହି (ସୀ॰)] ଜୀୱିତେ ।
ସରୀରସୁଖଗିଦ୍ଧସ୍ସ, କୁତୋ ସମଣସାଧୁତା’’ତି ॥
… ଅଧିମୁତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୫. ମହାନାମତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଏସାୱହିୟ୍ୟସେ ପବ୍ବତେନ, ବହୁକୁଟଜସଲ୍ଲକିକେନ [ସଲ୍ଲକିତେନ (ସୀ॰), ସଲ୍ଲରିକେନ (ସ୍ୟା॰)]।
ନେସାଦକେନ ଗିରିନା, ୟସସ୍ସିନା ପରିଚ୍ଛଦେନା’’ତି ॥
… ମହାନାମୋ ଥେରୋ… ।
୬. ପାରାପରିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଛଫସ୍ସାୟତନେ ହିତ୍ୱା, ଗୁତ୍ତଦ୍ୱାରୋ ସୁସଂୱୁତୋ ।
ଅଘମୂଲଂ ୱମିତ୍ୱାନ, ପତ୍ତୋ ମେ ଆସୱକ୍ଖୟୋ’’ତି ॥
… ପାରାପରିୟୋ [ପାରାସରିୟୋ (ସୀ॰), ପାରଂପରିୟୋ (କ॰)] ଥେରୋ … ।
୭. ୟସତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସୁୱିଲିତ୍ତୋ ସୁୱସନୋ,ସବ୍ବାଭରଣଭୂସିତୋ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅଜ୍ଝଗମିଂ, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ୟସୋ ଥେରୋ… ।
୮. କିମିଲତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅଭିସତ୍ତୋୱ ନିପତତି, ୱୟୋ ରୂପଂ ଅଞ୍ଞମିୱ ତଥେୱ ସନ୍ତଂ ।
ତସ୍ସେୱ ସତୋ ଅୱିପ୍ପୱସତୋ, ଅଞ୍ଞସ୍ସେୱ ସରାମି ଅତ୍ତାନ’’ନ୍ତି ॥
… କିମିଲୋ [କିମ୍ବିଲୋ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ଥେରୋ… ।
୯. ୱଜ୍ଜିପୁତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ରୁକ୍ଖମୂଲଗହନଂ ପସକ୍କିୟ, ନିବ୍ବାନଂ ହଦୟସ୍ମିଂ ଓପିୟ ।
ଝାୟ ଗୋତମ ମା ଚ ପମାଦୋ, କିଂ ତେ ବିଳିବିଳିକା କରିସ୍ସତୀ’’ତି ॥
… ୱଜ୍ଜିପୁତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୧୦. ଇସିଦତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପଞ୍ଚକ୍ଖନ୍ଧା ପରିଞ୍ଞାତା, ତିଟ୍ଠନ୍ତି ଛିନ୍ନମୂଲକା ।
ଦୁକ୍ଖକ୍ଖୟୋ ଅନୁପ୍ପତ୍ତୋ,ପତ୍ତୋ ମେ ଆସୱକ୍ଖୟୋ’’ତି ॥
… ଇସିଦତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
ୱଗ୍ଗୋ ଦ୍ୱାଦସମୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ଜେନ୍ତୋ ଚ ୱଚ୍ଛଗୋତ୍ତୋ ଚ, ୱଚ୍ଛୋ ଚ ୱନସୱ୍ହୟୋ ।
ଅଧିମୁତ୍ତୋ ମହାନାମୋ, ପାରାପରିୟୋ ୟସୋପି ଚ ।
କିମିଲୋ ୱଜ୍ଜିପୁତ୍ତୋ ଚ, ଇସିଦତ୍ତୋ ମହାୟସୋତି ॥
ଏକକନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ୱୀସୁତ୍ତରସତଂ ଥେରା, କତକିଚ୍ଚା ଅନାସୱା ।
ଏକକେୱ ନିପାତମ୍ହି, ସୁସଙ୍ଗୀତା ମହେସିଭୀତି ॥
୨. ଦୁକନିପାତୋ
୧. ପଠମୱଗ୍ଗୋ
୧. ଉତ୍ତରତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନତ୍ଥି କୋଚି ଭୱୋ ନିଚ୍ଚୋ, ସଙ୍ଖାରା ୱାପି ସସ୍ସତା ।
ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି ଚ ତେ ଖନ୍ଧା, ଚୱନ୍ତି ଅପରାପରଂ ॥
‘‘ଏତମାଦୀନଂ ଞତ୍ୱା, ଭୱେନମ୍ହି ଅନତ୍ଥିକୋ ।
ନିସ୍ସଟୋ ସବ୍ବକାମେହି, ପତ୍ତୋ ମେ ଆସୱକ୍ଖୟୋ’’ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ଆୟସ୍ମା ଉତ୍ତରୋ ଥେରୋ ଗାଥାୟୋ ଅଭାସିତ୍ଥାତି ।
୨. ପିଣ୍ଡୋଲଭାରଦ୍ୱାଜତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନୟିଦଂ ଅନୟେନ ଜୀୱିତଂ, ନାହାରୋ ହଦୟସ୍ସ ସନ୍ତିକୋ ।
ଆହାରଟ୍ଠିତିକୋ ସମୁସ୍ସୟୋ, ଇତି ଦିସ୍ୱାନ ଚରାମି ଏସନଂ ॥
‘‘ପଙ୍କୋତି ହି ନଂ ପୱେଦୟୁଂ, ୟାୟଂ ୱନ୍ଦନପୂଜନା କୁଲେସୁ ।
ସୁଖୁମଂ ସଲ୍ଲଂ ଦୁରୁବ୍ବହଂ, ସକ୍କାରୋ କାପୁରିସେନ ଦୁଜ୍ଜହୋ’’ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ଆୟସ୍ମା ପିଣ୍ଡୋଲଭାରଦ୍ୱାଜୋ ଥେରୋ ଗାଥାୟୋ ଅଭାସିତ୍ଥାତି ।
୩. ୱଲ୍ଲିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ମକ୍କଟୋ ପଞ୍ଚଦ୍ୱାରାୟଂ, କୁଟିକାୟଂ ପସକ୍କିୟ ।
ଦ୍ୱାରେନ ଅନୁପରିୟେତି, ଘଟ୍ଟୟନ୍ତୋ ମୁହୁଂ ମୁହୁଂ ॥
‘‘ତିଟ୍ଠ ମକ୍କଟ ମା ଧାୱି, ନ ହି ତେ ତଂ ୟଥା ପୁରେ ।
ନିଗ୍ଗହୀତୋସି ପଞ୍ଞାୟ, ନେୱ ଦୂରଂ ଗମିସ୍ସତୀ’’ତି ॥
… ୱଲ୍ଲିୟୋ ଥେରୋ… ।
୪. ଗଙ୍ଗାତୀରିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ତିଣ୍ଣଂ ମେ ତାଲପତ୍ତାନଂ, ଗଙ୍ଗାତୀରେ କୁଟୀ କତା ।
ଛୱସିତ୍ତୋୱ ମେ ପତ୍ତୋ, ପଂସୁକୂଲଞ୍ଚ ଚୀୱରଂ ॥
‘‘ଦ୍ୱିନ୍ନଂ ଅନ୍ତରୱସ୍ସାନଂ, ଏକା ୱାଚା ମେ ଭାସିତା ।
ତତିୟେ ଅନ୍ତରୱସ୍ସମ୍ହି, ତମୋଖନ୍ଧୋ [ତମୋକ୍ଖନ୍ଧୋ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ପଦାଲିତୋ’’ତି ॥
… ଗଙ୍ଗାତୀରିୟୋ ଥେରୋ… ।
୫. ଅଜିନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅପି ଚେ ହୋତି ତେୱିଜ୍ଜୋ, ମଚ୍ଚୁହାୟୀ ଅନାସୱୋ ।
ଅପ୍ପଞ୍ଞାତୋତି ନଂ ବାଲା, ଅୱଜାନନ୍ତି ଅଜାନତା ॥
‘‘ୟୋ ଚ ଖୋ ଅନ୍ନପାନସ୍ସ, ଲାଭୀ ହୋତୀଧ ପୁଗ୍ଗଲୋ ।
ପାପଧମ୍ମୋପି ଚେ ହୋତି, ସୋ ନେସଂ ହୋତି ସକ୍କତୋ’’ତି ॥
… ଅଜିନୋ ଥେରୋ… ।
୬. ମେଳଜିନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟଦାହଂ ଧମ୍ମମସ୍ସୋସିଂ, ଭାସମାନସ୍ସ ସତ୍ଥୁନୋ ।
ନ କଙ୍ଖମଭିଜାନାମି, ସବ୍ବଞ୍ଞୂଅପରାଜିତେ ॥
‘‘ସତ୍ଥୱାହେ ମହାୱୀରେ, ସାରଥୀନଂ ୱରୁତ୍ତମେ ।
ମଗ୍ଗେ ପଟିପଦାୟଂ ୱା, କଙ୍ଖା ମୟ୍ହଂ ନ ୱିଜ୍ଜତୀ’’ତି ॥
… ମେଳଜିନୋ ଥେରୋ… ।
୭. ରାଧତ୍ଥେରଗାଥା
[ଧ॰ ପ॰ ୧୩ ଧମ୍ମପଦେ] ‘‘ୟଥା ଅଗାରଂ ଦୁଚ୍ଛନ୍ନଂ, ୱୁଟ୍ଠୀ ସମତିୱିଜ୍ଝତି ।
ଏୱଂ ଅଭାୱିତଂ ଚିତ୍ତଂ, ରାଗୋ ସମତିୱିଜ୍ଝତି ॥
[ଧ॰ ପ॰ ୧୪ ଧମ୍ମପଦେ] ‘‘ୟଥା ଅଗାରଂ ସୁଚ୍ଛନ୍ନଂ, ୱୁଡ୍ଢୀ ନ ସମତିୱିଜ୍ଝତି ।
ଏୱଂ ସୁଭାୱିତଂ ଚିତ୍ତଂ, ରାଗୋ ନ ସମତିୱିଜ୍ଝତୀ’’ତି ॥
… ରାଧୋ ଥେରୋ… ।
୮. ସୁରାଧତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଖୀଣା ହି ମୟ୍ହଂ ଜାତି, ୱୁସିତଂ ଜିନସାସନଂ ।
ପହୀନୋ ଜାଲସଙ୍ଖାତୋ, ଭୱନେତ୍ତି ସମୂହତା ॥
‘‘ୟସ୍ସତ୍ଥାୟ ପବ୍ବଜିତୋ, ଅଗାରସ୍ମାନଗାରିୟଂ ।
ସୋ ମେ ଅତ୍ଥୋ ଅନୁପ୍ପତ୍ତୋ, ସବ୍ବସଂୟୋଜନକ୍ଖୟୋ’’ତି ॥
… ସୁରାଧୋ ଥେରୋ… ।
୯. ଗୋତମତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସୁଖଂ ସୁପନ୍ତି ମୁନୟୋ, ୟେ ଇତ୍ଥୀସୁ ନ ବଜ୍ଝରେ ।
ସଦା ୱେ ରକ୍ଖିତବ୍ବାସୁ, ୟାସୁ ସଚ୍ଚଂ ସୁଦୁଲ୍ଲଭଂ ॥
‘‘ୱଧଂ ଚରିମ୍ହ ତେ କାମ, ଅନଣା ଦାନି ତେ ମୟଂ ।
ଗଚ୍ଛାମ ଦାନି ନିବ୍ବାନଂ, ୟତ୍ଥ ଗନ୍ତ୍ୱା ନ ସୋଚତୀ’’ତି ॥
… ଗୋତମୋ ଥେରୋ… ।
୧୦. ୱସଭତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପୁବ୍ବେ ହନତି ଅତ୍ତାନଂ, ପଚ୍ଛା ହନତି ସୋ ପରେ ।
ସୁହତଂ ହନ୍ତି ଅତ୍ତାନଂ, ୱୀତଂସେନେୱ ପକ୍ଖିମା ॥
‘‘ନ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ବହିୱଣ୍ଣୋ, ଅନ୍ତୋ ୱଣ୍ଣୋ ହି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ।
ୟସ୍ମିଂ ପାପାନି କମ୍ମାନି, ସ ୱେ କଣ୍ହୋ ସୁଜମ୍ପତୀ’’ତି ॥
… ୱସଭୋ ଥେରୋ… ।
ୱଗ୍ଗୋ ପଠମୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତସ୍ସୁଦ୍ଦାନଂ –
ଉତ୍ତରୋ ଚେୱ ପିଣ୍ଡୋଲୋ, ୱଲ୍ଲିୟୋ ତୀରିୟୋ ଇସି ।
ଅଜିନୋ ଚ ମେଳଜିନୋ, ରାଧୋ ସୁରାଧୋ ଗୋତମୋ ।
ୱସଭେନ ଇମେ ହୋନ୍ତି, ଦସ ଥେରା ମହିଦ୍ଧିକାତି ॥
୨. ଦୁତିୟୱଗ୍ଗୋ
୧. ମହାଚୁନ୍ଦତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସୁସ୍ସୂସା ସୁତୱଦ୍ଧନୀ, ସୁତଂ ପଞ୍ଞାୟ ୱଦ୍ଧନଂ ।
ପଞ୍ଞାୟ ଅତ୍ଥଂ ଜାନାତି, ଞାତୋ ଅତ୍ଥୋ ସୁଖାୱହୋ ॥
‘‘ସେୱେଥ ପନ୍ତାନି ସେନାସନାନି, ଚରେୟ୍ୟ ସଂୟୋଜନୱିପ୍ପମୋକ୍ଖଂ ।
ସଚେ ରତିଂ ନାଧିଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ ତତ୍ଥ, ସଙ୍ଘେ ୱସେ ରକ୍ଖିତତ୍ତୋ ସତିମା’’ତି ॥
… ମହାଚୁନ୍ଦୋ ଥେରୋ… ।
୨. ଜୋତିଦାସତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟେ ଖୋ ତେ ୱେଠମିସ୍ସେନ [ୱେଘମିସ୍ସେନ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰), ୱେ ଗମିସ୍ସେନ, ୱେଖମିସ୍ସେନ (କ॰)], ନାନତ୍ତେନ ଚ କମ୍ମୁନା ।
ମନୁସ୍ସେ ଉପରୁନ୍ଧନ୍ତି, ଫରୁସୂପକ୍କମା ଜନା ।
ତେପି ତତ୍ଥେୱ କୀରନ୍ତି, ନ ହି କମ୍ମଂ ପନସ୍ସତି ॥
‘‘ୟଂ କରୋତି ନରୋ କମ୍ମଂ, କଲ୍ୟାଣଂ ୟଦି ପାପକଂ ।
ତସ୍ସ ତସ୍ସେୱ ଦାୟାଦୋ, ୟଂ ୟଂ କମ୍ମଂ ପକୁବ୍ବତୀ’’ତି ॥
… ଜୋତିଦାସୋ ଥେରୋ… ।
୩. ହେରଞ୍ଞକାନିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅଚ୍ଚୟନ୍ତି ଅହୋରତ୍ତା, ଜୀୱିତଂ ଉପରୁଜ୍ଝତି ।
ଆୟୁ ଖୀୟତି ମଚ୍ଚାନଂ, କୁନ୍ନଦୀନଂୱ ଓଦକଂ ॥
‘‘ଅଥ ପାପାନି କମ୍ମାନି, କରଂ ବାଲୋ ନ ବୁଜ୍ଝତି ।
ପଚ୍ଛାସ୍ସ କଟୁକଂ ହୋତି, ୱିପାକୋ ହିସ୍ସ ପାପକୋ’’ତି ॥
… ହେରଞ୍ଞକାନିତ୍ଥେରୋ… ।
୪. ସୋମମିତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପରିତ୍ତଂ ଦାରୁମାରୁୟ୍ହ, ୟଥା ସୀଦେ ମହଣ୍ଣୱେ ।
ଏୱଂ କୁସୀତମାଗମ୍ମ, ସାଧୁଜୀୱୀପି ସୀଦତି ।
ତସ୍ମା ତଂ ପରିୱଜ୍ଜେୟ୍ୟ, କୁସୀତଂ ହୀନୱୀରିୟଂ ॥
‘‘ପୱିୱିତ୍ତେହି ଅରିୟେହି, ପହିତତ୍ତେହି ଝାୟିଭି ।
ନିଚ୍ଚଂ ଆରଦ୍ଧୱୀରିୟେହି, ପଣ୍ଡିତେହି ସହାୱସେ’’ତି ॥
… ସୋମମିତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୫. ସବ୍ବମିତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଜନୋ ଜନମ୍ହି ସମ୍ବଦ୍ଧୋ [ସମ୍ବଦ୍ଧୋ (ସ୍ୟା॰ କ॰)], ଜନମେୱସ୍ସିତୋ ଜନୋ ।
ଜନୋ ଜନେନ ହେଠୀୟତି, ହେଠେତି ଚ [ବୋଧିୟତି, ବାଧେତି ଚ (କ॰)] ଜନୋ ଜନଂ ॥
‘‘କୋ ହି ତସ୍ସ ଜନେନତ୍ଥୋ, ଜନେନ ଜନିତେନ ୱା ।
ଜନଂ ଓହାୟ ଗଚ୍ଛଂ ତଂ, ହେଠୟିତ୍ୱା [ବାଧୟିତ୍ୱା (କ॰)] ବହୁଂ ଜନ’’ନ୍ତି ॥
… ସବ୍ବମିତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୬. ମହାକାଳତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘କାଳୀ ଇତ୍ଥୀ ବ୍ରହତୀ ଧଙ୍କରୂପା, ସତ୍ଥିଞ୍ଚ ଭେତ୍ୱା ଅପରଞ୍ଚ ସତ୍ଥିଂ ।
ବାହଞ୍ଚ ଭେତ୍ୱା ଅପରଞ୍ଚ ବାହଂ, ସୀସଞ୍ଚ ଭେତ୍ୱା ଦଧିଥାଲକଂୱ ।
ଏସା ନିସିନ୍ନା ଅଭିସନ୍ଦହିତ୍ୱା ॥
‘‘ୟୋ ୱେ ଅୱିଦ୍ୱା ଉପଧିଂ କରୋତି, ପୁନପ୍ପୁନଂ ଦୁକ୍ଖମୁପେତି ମନ୍ଦୋ ।
ତସ୍ମା ପଜାନଂ ଉପଧିଂ ନ କୟିରା, ମାହଂ ପୁନ ଭିନ୍ନସିରୋ ସୟିସ୍ସ’’ନ୍ତି [ପସ୍ସିସ୍ସନ୍ତି (କ॰)]॥
… ମହାକାଳୋ ଥେରୋ… ।
୭. ତିସ୍ସତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ବହୂ ସପତ୍ତେ ଲଭତି, ମୁଣ୍ଡୋ ସଙ୍ଘାଟିପାରୁତୋ ।
ଲାଭୀ ଅନ୍ନସ୍ସ ପାନସ୍ସ, ୱତ୍ଥସ୍ସ ସୟନସ୍ସ ଚ ॥
‘‘ଏତମାଦୀନୱଂ ଞତ୍ୱା, ସକ୍କାରେସୁ ମହବ୍ଭୟଂ ।
ଅପ୍ପଲାଭୋ ଅନୱସ୍ସୁତୋ, ସତୋ ଭିକ୍ଖୁ ପରିବ୍ବଜେ’’ତି ॥
… ତିସ୍ସୋ ଥେରୋ… ।
୮. କିମିଲତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପାଚୀନୱଂସଦାୟମ୍ହି, ସକ୍ୟପୁତ୍ତା ସହାୟକା ।
ପହାୟାନପ୍ପକେ ଭୋଗେ, ଉଞ୍ଛାପତ୍ତାଗତେ ରତା ॥
‘‘ଆରଦ୍ଧୱୀରିୟା ପହିତତ୍ତା, ନିଚ୍ଚଂ ଦଳ୍ହପରକ୍କମା ।
ରମନ୍ତି ଧମ୍ମରତିୟା, ହିତ୍ୱାନ ଲୋକିୟଂ ରତି’’ନ୍ତି ॥
… କିମିଲୋ [କିମ୍ବିଲୋ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰ ପୀ॰)] ଥେରୋ… ।
୯. ନନ୍ଦତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅୟୋନିସୋ ମନସିକାରା, ମଣ୍ଡନଂ ଅନୁୟୁଞ୍ଜିସଂ ।
ଉଦ୍ଧତୋ ଚପଲୋ ଚାସିଂ, କାମରାଗେନ ଅଟ୍ଟିତୋ ॥
‘‘ଉପାୟକୁସଲେନାହଂ, ବୁଦ୍ଧେନାଦିଚ୍ଚବନ୍ଧୁନା ।
ୟୋନିସୋ ପଟିପଜ୍ଜିତ୍ୱା, ଭୱେ ଚିତ୍ତଂ ଉଦବ୍ବହି’’ନ୍ତି ॥
… ନନ୍ଦୋ ଥେରୋ… ।
୧୦. ସିରିମତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପରେ ଚ ନଂ ପସଂସନ୍ତି, ଅତ୍ତା ଚେ ଅସମାହିତୋ ।
ମୋଘଂ ପରେ ପସଂସନ୍ତି, ଅତ୍ତା ହି ଅସମାହିତୋ ॥
‘‘ପରେ ଚ ନଂ ଗରହନ୍ତି, ଅତ୍ତା ଚେ ସୁସମାହିତୋ ।
ମୋଘଂ ପରେ ଗରହନ୍ତି, ଅତ୍ତା ହି ସୁସମାହିତୋ’’ତି ॥
… ସିରିମା ଥେରୋ… ।
ୱଗ୍ଗୋ ଦୁତିୟୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତସ୍ସୁଦ୍ଦାନଂ –
ଚୁନ୍ଦୋ ଚ ଜୋତିଦାସୋ ଚ, ଥେରୋ ହେରଞ୍ଞକାନି ଚ ।
ସୋମମିତ୍ତୋ ସବ୍ବମିତ୍ତୋ, କାଲୋ ତିସ୍ସୋ ଚ କିମିଲୋ [କିମ୍ବିଲୋ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰ ପୀ॰), ଛନ୍ଦଲକ୍ଖଣାନୁଲୋମଂ]।
ନନ୍ଦୋ ଚ ସିରିମା ଚେୱ, ଦସ ଥେରା ମହିଦ୍ଧିକାତି ॥
୩. ତତିୟୱଗ୍ଗୋ
୧. ଉତ୍ତରତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଖନ୍ଧା ମୟା ପରିଞ୍ଞାତା, ତଣ୍ହା ମେ ସୁସମୂହତା ।
ଭାୱିତା ମମ ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗା, ପତ୍ତୋ ମେ ଆସୱକ୍ଖୟୋ ॥
‘‘ସୋହଂ ଖନ୍ଧେ ପରିଞ୍ଞାୟ, ଅବ୍ବହିତ୍ୱାନ [ଅବ୍ବୁହିତ୍ୱାନ (କ॰)] ଜାଲିନିଂ ।
ଭାୱୟିତ୍ୱାନ ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗେ, ନିବ୍ବାୟିସ୍ସଂ ଅନାସୱୋ’’ତି ॥
… ଉତ୍ତରୋ ଥେରୋ… ।
୨. ଭଦ୍ଦଜିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପନାଦୋ ନାମ ସୋ ରାଜା, ୟସ୍ସ ୟୂପୋ ସୁୱଣ୍ଣୟୋ ।
ତିରିୟଂ ସୋଳସୁବ୍ବେଧୋ [ସୋଳସପବ୍ବେଧୋ (ସୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰), ସୋଳସବ୍ବାଣୋ ( ?)], ଉବ୍ଭମାହୁ [ଉଦ୍ଧମାହୁ (ସୀ॰), ଉଚ୍ଚମାହୁ (ସ୍ୟା॰)] ସହସ୍ସଧା ॥
‘‘ସହସ୍ସକଣ୍ଡୋ ସତଗେଣ୍ଡୁ, ଧଜାଲୁ ହରିତାମୟୋ ।
ଅନଚ୍ଚୁଂ ତତ୍ଥ ଗନ୍ଧବ୍ବା, ଛସହସ୍ସାନି ସତ୍ତଧା’’ତି ॥
… ଭଦ୍ଦଜିତ୍ଥେରୋ… ।
୩. ସୋଭିତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସତିମା ପଞ୍ଞୱା ଭିକ୍ଖୁ, ଆରଦ୍ଧବଲୱୀରିୟୋ ।
ପଞ୍ଚ କପ୍ପସତାନାହଂ, ଏକରତ୍ତିଂ ଅନୁସ୍ସରିଂ ॥
‘‘ଚତ୍ତାରୋ ସତିପଟ୍ଠାନେ, ସତ୍ତ ଅଟ୍ଠ ଚ ଭାୱୟଂ ।
ପଞ୍ଚ କପ୍ପସତାନାହଂ, ଏକରତ୍ତିଂ ଅନୁସ୍ସରି’’ନ୍ତି ॥
… ସୋଭିତୋ ଥେରୋ… ।
୪. ୱଲ୍ଲିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟଂ କିଚ୍ଚଂ ଦଳ୍ହୱୀରିୟେନ, ୟଂ କିଚ୍ଚଂ ବୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛତା ।
କରିସ୍ସଂ ନାୱରଜ୍ଝିସ୍ସଂ [ନାୱରୁଜ୍ଝିସ୍ସଂ (କ॰ ସୀ॰ କ॰)], ପସ୍ସ ୱୀରିୟଂ ପରକ୍କମ ॥
‘‘ତ୍ୱଞ୍ଚ ମେ ମଗ୍ଗମକ୍ଖାହି, ଅଞ୍ଜସଂ ଅମତୋଗଧଂ ।
ଅହଂ ମୋନେନ ମୋନିସ୍ସଂ, ଗଙ୍ଗାସୋତୋୱ ସାଗର’’ନ୍ତି ॥
… ୱଲ୍ଲିୟୋ ଥେରୋ… ।
୫. ୱୀତସୋକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘କେସେ ମେ ଓଲିଖିସ୍ସନ୍ତି, କପ୍ପକୋ ଉପସଙ୍କମି ।
ତତୋ ଆଦାସମାଦାୟ, ସରୀରଂ ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖିସଂ ॥
‘‘ତୁଚ୍ଛୋ କାୟୋ ଅଦିସ୍ସିତ୍ଥ, ଅନ୍ଧକାରୋ ତମୋ ବ୍ୟଗା ।
ସବ୍ବେ ଚୋଳା ସମୁଚ୍ଛିନ୍ନା, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ’’ତି ॥
… ୱୀତସୋକୋ ଥେରୋ… ।
୬. ପୁଣ୍ଣମାସତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପଞ୍ଚ ନୀୱରଣେ ହିତ୍ୱା, ୟୋଗକ୍ଖେମସ୍ସ ପତ୍ତିୟା ।
ଧମ୍ମାଦାସଂ ଗହେତ୍ୱାନ, ଞାଣଦସ୍ସନମତ୍ତନୋ ॥
‘‘ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖିଂ ଇମଂ କାୟଂ, ସବ୍ବଂ ସନ୍ତରବାହିରଂ ।
ଅଜ୍ଝତ୍ତଞ୍ଚ ବହିଦ୍ଧା ଚ, ତୁଚ୍ଛୋ କାୟୋ ଅଦିସ୍ସଥା’’ତି ॥
… ପୁଣ୍ଣମାସୋ ଥେରୋ… ।
୭. ନନ୍ଦକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟଥାପି ଭଦ୍ଦୋ ଆଜଞ୍ଞୋ, ଖଲିତ୍ୱା ପତିତିଟ୍ଠତି ।
ଭିୟ୍ୟୋ ଲଦ୍ଦାନ ସଂୱେଗଂ, ଅଦୀନୋ ୱହତେ ଧୁରଂ ॥
‘‘ଏୱଂ ଦସ୍ସନସମ୍ପନ୍ନଂ, ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧସାୱକଂ ।
ଆଜାନୀୟଂ ମଂ ଧାରେଥ, ପୁତ୍ତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ଓରସ’’ନ୍ତି ॥
… ନନ୍ଦକୋ ଥେରୋ… ।
୮. ଭରତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଏହି ନନ୍ଦକ ଗଚ୍ଛାମ, ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ସନ୍ତିକଂ ।
ସୀହନାଦଂ ନଦିସ୍ସାମ, ବୁଦ୍ଧସେଟ୍ଠସ୍ସ ସମ୍ମୁଖା ॥
‘‘ୟାୟ ନୋ ଅନୁକମ୍ପାୟ, ଅମ୍ହେ ପବ୍ବାଜୟୀ ମୁନି ।
ସୋ ନୋ ଅତ୍ଥୋ ଅନୁପ୍ପତ୍ତୋ, ସବ୍ବସଂୟୋଜନକ୍ଖୟୋ’’ତି ॥
… ଭରତୋ ଥେରୋ… ।
୯. ଭାରଦ୍ୱାଜତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନଦନ୍ତି ଏୱଂ ସପ୍ପଞ୍ଞା, ସୀହାୱ ଗିରିଗବ୍ଭରେ ।
ୱୀରା ୱିଜିତସଙ୍ଗାମା, ଜେତ୍ୱା ମାରଂ ସୱାହନିଂ [ସୱାହନଂ (ବହୂସୁ)]॥
‘‘ସତ୍ଥା ଚ ପରିଚିଣ୍ଣୋ ମେ, ଧମ୍ମୋ ସଙ୍ଘୋ ଚ ପୂଜିତୋ ।
ଅହଞ୍ଚ ୱିତ୍ତୋ ସୁମନୋ, ପୁତ୍ତଂ ଦିସ୍ୱା ଅନାସୱ’’ନ୍ତି ॥
… ଭାରଦ୍ୱାଜୋ ଥେରୋ… ।
୧୦. କଣ୍ହଦିନ୍ନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଉପାସିତା ସପ୍ପୁରିସା, ସୁତା ଧମ୍ମା ଅଭିଣ୍ହସୋ ।
ସୁତ୍ୱାନ ପଟିପଜ୍ଜିସ୍ସଂ, ଅଞ୍ଜସଂ ଅମତୋଗଧଂ ॥
‘‘ଭୱରାଗହତସ୍ସ ମେ ସତୋ, ଭୱରାଗୋ ପୁନ ମେ ନ ୱିଜ୍ଜତି ।
ନ ଚାହୁ ନ ଚ ମେ ଭୱିସ୍ସତି, ନ ଚ ମେ ଏତରହି ୱିଜ୍ଜତୀ’’ତି ॥
… କଣ୍ହଦିନ୍ନୋ ଥେରୋ… ।
ୱଗ୍ଗୋ ତତିୟୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତସ୍ସୁଦ୍ଦାନଂ –
ଉତ୍ତରୋ ଭଦ୍ଦଜିତ୍ଥେରୋ, ସୋଭିତୋ ୱଲ୍ଲିୟୋ ଇସି ।
ୱୀତସୋକୋ ଚ ୟୋ ଥେରୋ, ପୁଣ୍ଣମାସୋ ଚ ନନ୍ଦକୋ ।
ଭରତୋ ଭାରଦ୍ୱାଜୋ ଚ, କଣ୍ହଦିନ୍ନୋ ମହାମୁନୀତି ॥
୪. ଚତୁତ୍ଥୱଗ୍ଗୋ
୧. ମିଗସିରତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟତୋ ଅହଂ ପବ୍ବଜିତୋ, ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧସାସନେ ।
ୱିମୁଚ୍ଚମାନୋ ଉଗ୍ଗଚ୍ଛିଂ, କାମଧାତୁଂ ଉପଚ୍ଚଗଂ ॥
‘‘ବ୍ରହ୍ମୁନୋ ପେକ୍ଖମାନସ୍ସ, ତତୋ ଚିତ୍ତଂ ୱିମୁଚ୍ଚି ମେ ।
ଅକୁପ୍ପା ମେ ୱିମୁତ୍ତୀତି, ସବ୍ବସଂୟୋଜନକ୍ଖୟା’’ତି ॥
… ମିଗସିରୋ ଥେରୋ… ।
୨. ସିୱକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅନିଚ୍ଚାନି ଗହକାନି, ତତ୍ଥ ତତ୍ଥ ପୁନପ୍ପୁନଂ ।
ଗହକାରଂ [ଗହକାରକଂ (ସୀ॰ ପୀ॰)] ଗୱେସନ୍ତୋ, ଦୁକ୍ଖା ଜାତି ପୁନପ୍ପୁନଂ ॥
‘‘ଗହକାରକ ଦିଟ୍ଠୋସି, ପୁନ ଗେହଂ ନ କାହସି ।
ସବ୍ବା ତେ ଫାସୁକା ଭଗ୍ଗା, ଥୂଣିକା [ଥୂଣିରା (ପୀ॰ କ॰), ଧୁଣିରା (ସ୍ୟା॰)] ଚ ୱିଦାଲିତା [ପଦାଲିତା (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)]।
ୱିମରିୟାଦିକତଂ ଚିତ୍ତଂ, ଇଧେୱ ୱିଧମିସ୍ସତୀ’’ତି ॥
… ସିୱକୋ [ସୀୱକୋ (ସୀ॰)] ଥେରୋ… ।
୩. ଉପୱାଣତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅରହଂ ସୁଗତୋ ଲୋକେ, ୱାତେହାବାଧିତୋ [… ବାଧିତୋ (କ॰)] ମୁନି ।
ସଚେ ଉଣ୍ହୋଦକଂ ଅତ୍ଥି, ମୁନିନୋ ଦେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ॥
‘‘ପୂଜିତୋ ପୂଜନେୟ୍ୟାନଂ [ପୂଜନୀୟାନଂ (ସୀ॰)], ସକ୍କରେୟ୍ୟାନ ସକ୍କତୋ ।
ଅପଚିତୋପଚେୟ୍ୟାନଂ [ଅପଚନୀୟାନଂ (ସୀ॰), ଅପଚିନେୟ୍ୟାନଂ (ସ୍ୟା॰)], ତସ୍ସ ଇଚ୍ଛାମି ହାତୱେ’’ତି ॥
… ଉପୱାଣୋ ଥେରୋ… ।
୪. ଇସିଦିନ୍ନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଦିଟ୍ଠା ମୟା ଧମ୍ମଧରା ଉପାସକା, କାମା ଅନିଚ୍ଚା ଇତି ଭାସମାନା ।
ସାରତ୍ତରତ୍ତା ମଣିକୁଣ୍ଡଲେସୁ, ପୁତ୍ତେସୁ ଦାରେସୁ ଚ ତେ ଅପେକ୍ଖା ॥
‘‘ଅଦ୍ଧା ନ ଜାନନ୍ତି ୟତୋଧ ଧମ୍ମଂ, କାମା ଅନିଚ୍ଚା ଇତି ଚାପି ଆହୁ ।
ରାଗଞ୍ଚ ତେସଂ ନ ବଲତ୍ଥି ଛେତ୍ତୁଂ, ତସ୍ମା ସିତା ପୁତ୍ତଦାରଂ ଧନଞ୍ଚା’’ତି ॥
… ଇସିଦିନ୍ନୋ ଥେରୋ… ।
୫. ସମ୍ବୁଲକଚ୍ଚାନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଦେୱୋ ଚ ୱସ୍ସତି ଦେୱୋ ଚ ଗଳଗଳାୟତି,
ଏକକୋ ଚାହଂ ଭେରୱେ ବିଲେ ୱିହରାମି ।
ତସ୍ସ ମୟ୍ହଂ ଏକକସ୍ସ ଭେରୱେ ବିଲେ ୱିହରତୋ,
ନତ୍ଥି ଭୟଂ ୱା ଛମ୍ଭିତତ୍ତଂ ୱା ଲୋମହଂସୋ ୱା ॥
‘‘ଧମ୍ମତା ମମସା ୟସ୍ସ ମେ, ଏକକସ୍ସ ଭେରୱେ ବିଲେ ।
ୱିହରତୋ ନତ୍ଥି ଭୟଂ ୱା, ଛମ୍ଭିତତ୍ତଂ ୱା ଲୋମହଂସୋ ୱା’’ତି ॥
… ସମ୍ବୁଲକଚ୍ଚାନୋ [ସମ୍ବହୁଲକଚ୍ଚାନୋ (କ॰)] ଥେରୋ… ।
୬. ନିତକତ୍ଥେରଗାଥା
[ଉଦା॰ ୩୪ ଉଦାନେପି] ‘‘କସ୍ସ ସେଲୂପମଂ ଚିତ୍ତଂ, ଠିତଂ ନାନୁପକମ୍ପତି ।
ୱିରତ୍ତଂ ରଜନୀୟେସୁ, କୁପ୍ପନୀୟେ ନ କୁପ୍ପତି ।
ୟସ୍ସେୱଂ ଭାୱିତଂ ଚିତ୍ତଂ, କୁତୋ ତଂ ଦୁକ୍ଖମେସ୍ସତି ॥
‘‘ମମ ସେଲୂପମଂ ଚିତ୍ତଂ, ଠିତଂ ନାନୁପକମ୍ପତି ।
ୱିରତ୍ତଂ ରଜନୀୟେସୁ, କୁପ୍ପନୀୟେ ନ କୁପ୍ପତି ।
ମମେୱଂ ଭାୱିତଂ ଚିତ୍ତଂ, କୁତୋ ମଂ ଦୁକ୍ଖମେସ୍ସତୀ’’ତି ॥
… ନିତକୋ [ଖିତକୋ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ଥେରୋ… ।
୭. ସୋଣପୋଟିରିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନ ତାୱ ସୁପିତୁଂ ହୋତି, ରତ୍ତି ନକ୍ଖତ୍ତମାଲିନୀ ।
ପଟିଜଗ୍ଗିତୁମେୱେସା, ରତ୍ତି ହୋତି ୱିଜାନତା ॥
‘‘ହତ୍ଥିକ୍ଖନ୍ଧାୱପତିତଂ, କୁଞ୍ଜରୋ ଚେ ଅନୁକ୍କମେ ।
ସଙ୍ଗାମେ ମେ ମତଂ ସେୟ୍ୟୋ, ୟଞ୍ଚେ ଜୀୱେ ପରାଜିତୋ’’ତି ॥
… ସୋଣୋ ପୋଟିରିୟୋ [ସେଲିସ୍ସରିୟୋ (ସୀ॰), ପୋଟ୍ଟିରିୟପୁତ୍ତୋ (ସ୍ୟା॰)] ଥେରୋ … ।
୮. ନିସଭତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପଞ୍ଚ କାମଗୁଣେ ହିତ୍ୱା, ପିୟରୂପେ ମନୋରମେ ।
ସଦ୍ଧାୟ ଘରା ନିକ୍ଖମ୍ମ, ଦୁକ୍ଖସ୍ସନ୍ତକରୋ ଭୱେ ॥
‘‘ନାଭିନନ୍ଦାମି ମରଣଂ, ନାଭିନନ୍ଦାମି ଜୀୱିତଂ ।
କାଲଞ୍ଚ ପଟିକଙ୍ଖାମି, ସମ୍ପଜାନୋ ପତିସ୍ସତୋ’’ତି ॥
… ନିସଭୋ ଥେରୋ… ।
୯. ଉସଭତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅମ୍ବପଲ୍ଲୱସଙ୍କାସଂ, ଅଂସେ କତ୍ୱାନ ଚୀୱରଂ ।
ନିସିନ୍ନୋ ହତ୍ଥିଗୀୱାୟଂ, ଗାମଂ ପିଣ୍ଡାୟ ପାୱିସିଂ ॥
‘‘ହତ୍ଥିକ୍ଖନ୍ଧତୋ ଓରୁୟ୍ହ, ସଂୱେଗଂ ଅଲଭିଂ ତଦା ।
ସୋହଂ ଦିତ୍ତୋ ତଦା ସନ୍ତୋ, ପତ୍ତୋ ମେ ଆସୱକ୍ଖୟୋ’’ତି ॥
… ଉସଭୋ ଥେରୋ… ।
୧୦. କପ୍ପଟକୁରତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅୟମିତି କପ୍ପଟୋ କପ୍ପଟକୁରୋ, ଅଚ୍ଛାୟ ଅତିଭରିତାୟ [ଅତିଭରିୟାୟ (ସୀ॰ କ॰), ଅଚ୍ଚଂ ଭରାୟ (ସ୍ୟା॰)]।
ଅମତଘଟିକାୟଂ ଧମ୍ମକଟମତ୍ତୋ [ଧମ୍ମକଟପତ୍ତୋ (ସ୍ୟା॰ କ॰ ଅଟ୍ଠ॰), ଧମ୍ମକଟମଗ୍ଗୋ (ସୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰)], କତପଦଂ ଝାନାନି ଓଚେତୁଂ ॥
‘‘ମା ଖୋ ତ୍ୱଂ କପ୍ପଟ ପଚାଲେସି, ମା ତ୍ୱଂ ଉପକଣ୍ଣମ୍ହି ତାଳେସ୍ସଂ ।
ନ ହି [ନ ୱା (କ॰)] ତ୍ୱଂ କପ୍ପଟ ମତ୍ତମଞ୍ଞାସି, ସଙ୍ଘମଜ୍ଝମ୍ହି ପଚଲାୟମାନୋତି ॥
… କପ୍ପଟକୁରୋ ଥେରୋ… ।
ୱଗ୍ଗୋ ଚତୁତ୍ଥୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତସ୍ସୁଦ୍ଦାନଂ –
ମିଗସିରୋ ସିୱକୋ ଚ, ଉପୱାନୋ ଚ ପଣ୍ଡିତୋ ।
ଇସିଦିନ୍ନୋ ଚ କଚ୍ଚାନୋ, ନିତକୋ ଚ ମହାୱସୀ ।
ପୋଟିରିୟପୁତ୍ତୋ ନିସଭୋ, ଉସଭୋ କପ୍ପଟକୁରୋତି ॥
୫. ପଞ୍ଚମୱଗ୍ଗୋ
୧. କୁମାରକସ୍ସପତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅହୋ ବୁଦ୍ଧା ଅହୋ ଧମ୍ମା, ଅହୋ ନୋ ସତ୍ଥୁ ସମ୍ପଦା ।
ୟତ୍ଥ ଏତାଦିସଂ ଧମ୍ମଂ, ସାୱକୋ ସଚ୍ଛିକାହି’’ତି ॥
‘‘ଅସଙ୍ଖେୟ୍ୟେସୁ କପ୍ପେସୁ, ସକ୍କାୟାଧିଗତା ଅହୂ ।
ତେସମୟଂ ପଚ୍ଛିମକୋ, ଚରିମୋୟଂ ସମୁସ୍ସୟୋ ।
ଜାତିମରଣସଂସାରୋ, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ’’ତି ॥
… କୁମାରକସ୍ସପୋ ଥେରୋ… ।
୨. ଧମ୍ମପାଲତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟୋ ହୱେ ଦହରୋ ଭିକ୍ଖୁ, ୟୁଞ୍ଜତି ବୁଦ୍ଧସାସନେ ।
ଜାଗରୋ ସ ହି ସୁତ୍ତେସୁ [ପତିସୁତ୍ତେସୁ (ସୀ॰ କ॰)], ଅମୋଘଂ ତସ୍ସ ଜୀୱିତଂ ॥
‘‘ତସ୍ମା ସଦ୍ଧଞ୍ଚ ସୀଲଞ୍ଚ, ପସାଦଂ ଧମ୍ମଦସ୍ସନଂ ।
ଅନୁୟୁଞ୍ଜେଥ ମେଧାୱୀ, ସରଂ ବୁଦ୍ଧାନ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ଧମ୍ମପାଲୋ ଥେରୋ… ।
୩. ବ୍ରହ୍ମାଲିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘କସ୍ସିନ୍ଦ୍ରିୟାନି ସମଥଙ୍ଗତାନି, ଅସ୍ସା ୟଥା ସାରଥିନା ସୁଦନ୍ତା ।
ପହୀନମାନସ୍ସ ଅନାସୱସ୍ସ, ଦେୱାପି କସ୍ସ [ତସ୍ସ (ବହୂସୁ)] ପିହୟନ୍ତି ତାଦିନୋ’’ତି ॥
[ଧ॰ ପ॰ ୯୪ ଧମ୍ମପଦେପି] ‘‘ମୟ୍ହିନ୍ଦ୍ରିୟାନି ସମଥଙ୍ଗତାନି, ଅସ୍ସା ୟଥା ସାରଥିନା ସୁଦନ୍ତା ।
ପହୀନମାନସ୍ସ ଅନାସୱସ୍ସ, ଦେୱାପି ମୟ୍ହଂ ପିହୟନ୍ତି ତାଦିନୋ’’ତି ॥
… ବ୍ରହ୍ମାଲି ଥେରୋ… ।
୪. ମୋଘରାଜତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଛୱିପାପକ ଚିତ୍ତଭଦ୍ଦକ, ମୋଘରାଜ ସତତଂ ସମାହିତୋ ।
ହେମନ୍ତିକସୀତକାଲରତ୍ତିୟୋ [ହେମନ୍ତିକକାଲରତ୍ତିୟୋ (କ॰)], ଭିକ୍ଖୁ ତ୍ୱଂସି କଥଂ କରିସ୍ସସି’’ ॥
‘‘ସମ୍ପନ୍ନସସ୍ସା ମଗଧା, କେୱଲା ଇତି ମେ ସୁତଂ ।
ପଲାଲଚ୍ଛନ୍ନକୋ ସେୟ୍ୟଂ, ୟଥଞ୍ଞେ ସୁଖଜୀୱିନୋ’’ତି ॥
… ମୋଘରାଜା ଥେରୋ… ।
୫. ୱିସାଖପଞ୍ଚାଲପୁତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନ ଉକ୍ଖିପେ ନୋ ଚ ପରିକ୍ଖିପେ ପରେ, ଓକ୍ଖିପେ ପାରଗତଂ ନ ଏରୟେ ।
ନ ଚତ୍ତୱଣ୍ଣଂ ପରିସାସୁ ବ୍ୟାହରେ, ଅନୁଦ୍ଧତୋ ସମ୍ମିତଭାଣି ସୁବ୍ବତୋ ॥
‘‘ସୁସୁଖୁମନିପୁଣତ୍ଥଦସ୍ସିନା, ମତିକୁସଲେନ ନିୱାତୱୁତ୍ତିନା ।
ସଂସେୱିତୱୁଦ୍ଧସୀଲିନା, ନିବ୍ବାନଂ ନ ହି ତେନ ଦୁଲ୍ଲଭ’’ନ୍ତି ॥
… ୱିସାଖୋ ପଞ୍ଚାଲପୁତ୍ତୋ ଥେରୋ … ।
୬. ଚୂଳକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନଦନ୍ତି ମୋରା ସୁସିଖା ସୁପେଖୁଣା, ସୁନୀଲଗୀୱା ସୁମୁଖା ସୁଗଜ୍ଜିନୋ ।
ସୁସଦ୍ଦଲା ଚାପି ମହାମହୀ ଅୟଂ, ସୁବ୍ୟାପିତମ୍ବୁ ସୁୱଲାହକଂ ନଭଂ ॥
‘‘ସୁକଲ୍ଲରୂପୋ ସୁମନସ୍ସ ଝାୟତଂ [ଝାୟିତଂ (ସ୍ୟା॰ କ॰)], ସୁନିକ୍କମୋ ସାଧୁ ସୁବୁଦ୍ଧସାସନେ ।
ସୁସୁକ୍କସୁକ୍କଂ ନିପୁଣଂ ସୁଦୁଦ୍ଦସଂ, ଫୁସାହି ତଂ ଉତ୍ତମମଚ୍ଚୁତଂ ପଦ’’ନ୍ତି ॥
… ଚୂଳକୋ [ଚୂଲକୋ (ସୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰)] ଥେରୋ… ।
୭. ଅନୂପମତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନନ୍ଦମାନାଗତଂ ଚିତ୍ତଂ, ସୂଲମାରୋପମାନକଂ ।
ତେନ ତେନେୱ ୱଜସି, ୟେନ ସୂଲଂ କଲିଙ୍ଗରଂ ॥
‘‘ତାହଂ ଚିତ୍ତକଲିଂ ବ୍ରୂମି, ତଂ ବ୍ରୂମି ଚିତ୍ତଦୁବ୍ଭକଂ ।
ସତ୍ଥା ତେ ଦୁଲ୍ଲଭୋ ଲଦ୍ଧୋ, ମାନତ୍ଥେ ମଂ ନିୟୋଜୟୀ’’ତି ॥
… ଅନୂପମୋ ଥେରୋ… ।
୮. ୱଜ୍ଜିତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସଂସରଂ ଦୀଘମଦ୍ଧାନଂ, ଗତୀସୁ ପରିୱତ୍ତିସଂ ।
ଅପସ୍ସଂ ଅରିୟସଚ୍ଚାନି, ଅନ୍ଧଭୂତୋ [ଅନ୍ଧୀଭୂତୋ (କ॰)] ପୁଥୁଜ୍ଜନୋ ॥
‘‘ତସ୍ସ ମେ ଅପ୍ପମତ୍ତସ୍ସ, ସଂସାରା ୱିନଳୀକତା ।
ସବ୍ବା ଗତୀ ସମୁଚ୍ଛିନ୍ନା, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ’’ତି ॥
… ୱଜ୍ଜିତୋ ଥେରୋ… ।
୯. ସନ୍ଧିତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅସ୍ସତ୍ଥେ ହରିତୋଭାସେ, ସଂୱିରୂଳ୍ହମ୍ହି ପାଦପେ ।
ଏକଂ ବୁଦ୍ଧଗତଂ ସଞ୍ଞଂ, ଅଲଭିତ୍ଥଂ [ଅଲଭିଂ ହଂ (କ॰)] ପତିସ୍ସତୋ ॥
‘‘ଏକତିଂସେ ଇତୋ କପ୍ପେ, ୟଂ ସଞ୍ଞମଲଭିଂ ତଦା ।
ତସ୍ସା ସଞ୍ଞାୟ ୱାହସା, ପତ୍ତୋ ମେ ଆସୱକ୍ଖୟୋ’’ତି ॥
… ସନ୍ଧିତୋ ଥେରୋ… ।
ୱଗ୍ଗୋ ପଞ୍ଚମୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
କୁମାରକସ୍ସପୋ ଥେରୋ, ଧମ୍ମପାଲୋ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଲି ।
ମୋଘରାଜା ୱିସାଖୋ ଚ, ଚୂଳକୋ ଚ ଅନୂପମୋ ।
ୱଜ୍ଜିତୋ ସନ୍ଧିତୋ ଥେରୋ, କିଲେସରଜୱାହନୋତି ॥
ଦୁକନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ଗାଥାଦୁକନିପାତମ୍ହି, ନୱୁତି ଚେୱ ଅଟ୍ଠ ଚ ।
ଥେରା ଏକୂନପଞ୍ଞାସଂ, ଭାସିତା ନୟକୋୱିଦାତି ॥
୩. ତିକନିପାତୋ
୧. ଅଙ୍ଗଣିକଭାରଦ୍ୱାଜତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅୟୋନି ସୁଦ୍ଧିମନ୍ୱେସଂ, ଅଗ୍ଗିଂ ପରିଚରିଂ ୱନେ ।
ସୁଦ୍ଧିମଗ୍ଗଂ ଅଜାନନ୍ତୋ, ଅକାସିଂ ଅମରଂ ତପଂ [ଅକାସିଂ ଅପରଂ ତପଂ (ସ୍ୟା॰), ଅକାସିଂ ଅମତଂ ତପଂ (କ॰)]॥
‘‘ତଂ ସୁଖେନ ସୁଖଂ ଲଦ୍ଧଂ, ପସ୍ସ ଧମ୍ମସୁଧମ୍ମତଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ॥
‘‘ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୁ ପୁରେ ଆସିଂ, ଇଦାନି ଖୋମ୍ହି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ।
ତେୱିଜ୍ଜୋ ନ୍ହାତକୋ [ନହାତକୋ (ସୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰)] ଚମ୍ହି, ସୋତ୍ତିୟୋ ଚମ୍ହି ୱେଦଗୂ’’ତି ॥
… ଅଙ୍ଗଣିକଭାରଦ୍ୱାଜୋ ଥେରୋ… ।
୨. ପଚ୍ଚୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପଞ୍ଚାହାହଂ ପବ୍ବଜିତୋ, ସେଖୋ ଅପ୍ପତ୍ତମାନସୋ,
ୱିହାରଂ ମେ ପୱିଟ୍ଠସ୍ସ, ଚେତସୋ ପଣିଧୀ ଅହୁ ॥
‘‘ନାସିସ୍ସଂ ନ ପିୱିସ୍ସାମି, ୱିହାରତୋ ନ ନିକ୍ଖମେ ।
ନପି ପସ୍ସଂ ନିପାତେସ୍ସଂ, ତଣ୍ହାସଲ୍ଲେ ଅନୂହତେ ॥
‘‘ତସ୍ସ ମେୱଂ ୱିହରତୋ, ପସ୍ସ ୱୀରିୟପରକ୍କମଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ପଚ୍ଚୟୋ ଥେରୋ… ।
୩. ବାକୁଲତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟୋ ପୁବ୍ବେ କରଣୀୟାନି, ପଚ୍ଛା ସୋ କାତୁମିଚ୍ଛତି ।
ସୁଖା ସୋ ଧଂସତେ ଠାନା, ପଚ୍ଛା ଚ ମନୁତପ୍ପତି ॥
‘‘ୟଞ୍ହି କୟିରା ତଞ୍ହି ୱଦେ, ୟଂ ନ କୟିରା ନ ତଂ ୱଦେ ।
ଅକରୋନ୍ତଂ ଭାସମାନଂ, ପରିଜାନନ୍ତି ପଣ୍ଡିତା ॥
‘‘ସୁସୁଖଂ ୱତ ନିବ୍ବାନଂ, ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧଦେସିତଂ ।
ଅସୋକଂ ୱିରଜଂ ଖେମଂ, ୟତ୍ଥ ଦୁକ୍ଖଂ ନିରୁଜ୍ଝତୀ’’ତି ॥
… ବାକୁଲୋ [ବାକ୍କୁଲୋ (ସୀ॰)] ଥେରୋ… ।
୪. ଧନିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସୁଖଂ ଚେ ଜୀୱିତୁଂ ଇଚ୍ଛେ, ସାମଞ୍ଞସ୍ମିଂ ଅପେକ୍ଖୱା ।
ସଙ୍ଘିକଂ ନାତିମଞ୍ଞେୟ୍ୟ, ଚୀୱରଂ ପାନଭୋଜନଂ ॥
‘‘ସୁଖଂ ଚେ ଜୀୱିତୁଂ ଇଚ୍ଛେ, ସାମଞ୍ଞସ୍ମିଂ ଅପେକ୍ଖୱା ।
ଅହି ମୂସିକସୋବ୍ଭଂୱ, ସେୱେଥ ସୟନାସନଂ ॥
‘‘ସୁଖଂ ଚେ ଜୀୱିତୁଂ ଇଚ୍ଛେ, ସାମଞ୍ଞସ୍ମିଂ ଅପେକ୍ଖୱା ।
ଇତରୀତରେନ ତୁସ୍ସେୟ୍ୟ, ଏକଧମ୍ମଞ୍ଚ ଭାୱୟେ’’ତି ॥
… ଧନିୟୋ ଥେରୋ… ।
୫. ମାତଙ୍ଗପୁତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅତିସୀତଂ ଅତିଉଣ୍ହଂ, ଅତିସାୟମିଦଂ ଅହୁ ।
ଇତି ୱିସ୍ସଟ୍ଠକମ୍ମନ୍ତେ, ଖଣା ଅଚ୍ଚେନ୍ତି ମାଣୱେ ॥
‘‘ୟୋ ଚ ସୀତଞ୍ଚ ଉଣ୍ହଞ୍ଚ, ତିଣା ଭିୟ୍ୟୋ ନ ମଞ୍ଞତି ।
କରଂ ପୁରିସକିଚ୍ଚାନି, ସୋ ସୁଖା ନ ୱିହାୟତି ॥
‘‘ଦବ୍ବଂ କୁସଂ ପୋଟକିଲଂ, ଉସୀରଂ ମୁଞ୍ଜପବ୍ବଜଂ ।
ଉରସା ପନୁଦିସ୍ସାମି, ୱିୱେକମନୁବ୍ରୂହୟ’’ନ୍ତି ॥
… ମାତଙ୍ଗପୁତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୬. ଖୁଜ୍ଜସୋଭିତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟେ ଚିତ୍ତକଥୀ ବହୁସ୍ସୁତା, ସମଣା ପାଟଲିପୁତ୍ତୱାସିନୋ ।
ତେସଞ୍ଞତରୋୟମାୟୁୱା, ଦ୍ୱାରେ ତିଟ୍ଠତି ଖୁଜ୍ଜସୋଭିତୋ ॥
‘‘ୟେ ଚିତ୍ତକଥୀ ବହୁସ୍ସୁତା, ସମଣା ପାଟଲିପୁତ୍ତୱାସିନୋ ।
ତେସଞ୍ଞତରୋୟମାୟୁୱା, ଦ୍ୱାରେ ତିଟ୍ଠତି ମାଲୁତେରିତୋ ॥
‘‘ସୁୟୁଦ୍ଧେନ ସୁୟିଟ୍ଠେନ, ସଙ୍ଗାମୱିଜୟେନ ଚ ।
ବ୍ରହ୍ମଚରିୟାନୁଚିଣ୍ଣେନ, ଏୱାୟଂ ସୁଖମେଧତୀ’’ତି ॥
… ଖୁଜ୍ଜସୋଭିତୋ ଥେରୋ… ।
୭. ୱାରଣତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟୋଧ କୋଚି ମନୁସ୍ସେସୁ, ପରପାଣାନି ହିଂସତି ।
ଅସ୍ମା ଲୋକା ପରମ୍ହା ଚ, ଉଭୟା ଧଂସତେ ନରୋ ॥
‘‘ୟୋ ଚ ମେତ୍ତେନ ଚିତ୍ତେନ, ସବ୍ବପାଣାନୁକମ୍ପତି ।
ବହୁଞ୍ହି ସୋ ପସୱତି, ପୁଞ୍ଞଂ ତାଦିସକୋ ନରୋ ॥
‘‘ସୁଭାସିତସ୍ସ ସିକ୍ଖେଥ, ସମଣୂପାସନସ୍ସ ଚ ।
ଏକାସନସ୍ସ ଚ ରହୋ, ଚିତ୍ତୱୂପସମସ୍ସ ଚା’’ତି ॥
… ୱାରଣୋ ଥେରୋ… ।
୮. ୱସ୍ସିକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଏକୋପି ସଦ୍ଧୋ ମେଧାୱୀ, ଅସ୍ସଦ୍ଧାନୀଧ ଞାତିନଂ ।
ଧମ୍ମଟ୍ଠୋ ସୀଲସମ୍ପନ୍ନୋ, ହୋତି ଅତ୍ଥାୟ ବନ୍ଧୁନଂ ॥
‘‘ନିଗ୍ଗୟ୍ହ ଅନୁକମ୍ପାୟ, ଚୋଦିତା ଞାତୟୋ ମୟା ।
ଞାତିବନ୍ଧୱପେମେନ, କାରଂ କତ୍ୱାନ ଭିକ୍ଖୁସୁ ॥
‘‘ତେ ଅବ୍ଭତୀତା କାଲଙ୍କତା, ପତ୍ତା ତେ ତିଦିୱଂ ସୁଖଂ ।
ଭାତରୋ ମୟ୍ହଂ ମାତା ଚ, ମୋଦନ୍ତି କାମକାମିନୋ’’ତି ॥
… ୱସ୍ସିକୋ [ପସ୍ସିକୋ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰ ପୀ॰)] ଥେରୋ… ।
୯. ୟସୋଜତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘କାଲପବ୍ବଙ୍ଗସଙ୍କାସୋ, କିସୋ ଧମନିସନ୍ଥତୋ ।
ମତ୍ତଞ୍ଞୂ ଅନ୍ନପାନମ୍ହି, ଅଦୀନମନସୋ ନରୋ’’ ॥
‘‘ଫୁଟ୍ଠୋ ଡଂସେହି ମକସେହି, ଅରଞ୍ଞସ୍ମିଂ ବ୍ରହାୱନେ ।
ନାଗୋ ସଙ୍ଗାମସୀସେୱ, ସତୋ ତତ୍ରାଧିୱାସୟେ ॥
‘‘ୟଥା ବ୍ରହ୍ମା ତଥା ଏକୋ, ୟଥା ଦେୱୋ ତଥା ଦୁୱେ ।
ୟଥା ଗାମୋ ତଥା ତୟୋ, କୋଲାହଲଂ ତତୁତ୍ତରି’’ନ୍ତି ॥
… ୟସୋଜୋ ଥେରୋ… ।
୧୦. ସାଟିମତ୍ତିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅହୁ ତୁୟ୍ହଂ ପୁରେ ସଦ୍ଧା, ସା ତେ ଅଜ୍ଜ ନ ୱିଜ୍ଜତି ।
ୟଂ ତୁୟ୍ହଂ ତୁୟ୍ହମେୱେତଂ, ନତ୍ଥି ଦୁଚ୍ଚରିତଂ ମମ ॥
‘‘ଅନିଚ୍ଚା ହି ଚଲା ସଦ୍ଦା, ଏୱଂ ଦିଟ୍ଠା ହି ସା ମୟା ।
ରଜ୍ଜନ୍ତିପି ୱିରଜ୍ଜନ୍ତି, ତତ୍ଥ କିଂ ଜିୟ୍ୟତେ ମୁନି ॥
‘‘ପଚ୍ଚତି ମୁନିନୋ ଭତ୍ତଂ, ଥୋକଂ ଥୋକଂ କୁଲେ କୁଲେ ।
ପିଣ୍ଡିକାୟ ଚରିସ୍ସାମି, ଅତ୍ଥି ଜଙ୍ଘବଲଂ [ଜଙ୍ଘାବଲଂ (ସୀ॰)] ମମା’’ତି ॥
… ସାଟିମତ୍ତିୟୋ ଥେରୋ… ।
୧୧. ଉପାଲିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସଦ୍ଧାୟ ଅଭିନିକ୍ଖମ୍ମ, ନୱପବ୍ବଜିତୋ ନୱୋ ।
ମିତ୍ତେ ଭଜେୟ୍ୟ କଲ୍ୟାଣେ, ସୁଦ୍ଧାଜୀୱେ ଅତନ୍ଦିତେ ॥
‘‘ସଦ୍ଧାୟ ଅଭିନିକ୍ଖମ୍ମ, ନୱପବ୍ବଜିତୋ ନୱୋ ।
ସଙ୍ଘସ୍ମିଂ ୱିହରଂ ଭିକ୍ଖୁ, ସିକ୍ଖେଥ ୱିନୟଂ ବୁଧୋ ॥
‘‘ସଦ୍ଧାୟ ଅଭିନିକ୍ଖମ୍ମ, ନୱପବ୍ବଜିତୋ ନୱୋ ।
କପ୍ପାକପ୍ପେସୁ କୁସଲୋ, ଚରେୟ୍ୟ ଅପୁରକ୍ଖତୋ’’ତି ॥
… ଉପାଲିତ୍ଥେରୋ… ।
୧୨. ଉତ୍ତରପାଲତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପଣ୍ଡିତଂ ୱତ ମଂ ସନ୍ତଂ, ଅଲମତ୍ଥୱିଚିନ୍ତକଂ ।
ପଞ୍ଚ କାମଗୁଣା ଲୋକେ, ସମ୍ମୋହା ପାତୟିଂସୁ ମଂ ॥
‘‘ପକ୍ଖନ୍ଦୋ ମାରୱିସୟେ, ଦଳ୍ହସଲ୍ଲସମପ୍ପିତୋ ।
ଅସକ୍ଖିଂ ମଚ୍ଚୁରାଜସ୍ସ, ଅହଂ ପାସା ପମୁଚ୍ଚିତୁଂ ॥
‘‘ସବ୍ବେ କାମା ପହୀନା ମେ, ଭୱା ସବ୍ବେ ପଦାଲିତା [ୱିଦାଲିତା (ସୀ॰ ପୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰)]।
ୱିକ୍ଖୀଣୋ ଜାତିସଂସାରୋ, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ’’ତି ॥
… ଉତ୍ତରପାଲୋ ଥେରୋ… ।
୧୩. ଅଭିଭୂତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସୁଣାଥ ଞାତୟୋ ସବ୍ବେ, ୟାୱନ୍ତେତ୍ଥ ସମାଗତା ।
ଧମ୍ମଂ ୱୋ ଦେସୟିସ୍ସାମି, ଦୁକ୍ଖା ଜାତି ପୁନପ୍ପୁନଂ ॥
[ସଂ॰ ନି॰ ୧.୧୮୫] ‘‘ଆରମ୍ଭଥ [ଆରଭଥ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰), ଆରବ୍ଭଥ (କ॰)] ନିକ୍କମଥ, ୟୁଞ୍ଜଥ ବୁଦ୍ଧସାସନେ ।
ଧୁନାଥ ମଚ୍ଚୁନୋ ସେନଂ, ନଳାଗାରଂୱ କୁଞ୍ଜରୋ ॥
‘‘ୟୋ ଇମସ୍ମିଂ ଧମ୍ମୱିନୟେ, ଅପ୍ପମତ୍ତୋ ୱିହସ୍ସତି [ୱିହେସ୍ସତି (ସ୍ୟା॰ ପୀ॰)]।
ପହାୟ ଜାତିସଂସାରଂ, ଦୁକ୍ଖସ୍ସନ୍ତଂ କରିସ୍ସତୀ’’ତି ॥
… ଅଭିଭୂତୋ ଥେରୋ… ।
୧୪. ଗୋତମତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସଂସରଂ ହି ନିରୟଂ ଅଗଚ୍ଛିସ୍ସଂ, ପେତଲୋକମଗମଂ ପୁନପ୍ପୁନଂ ।
ଦୁକ୍ଖମମ୍ହିପି ତିରଚ୍ଛାନୟୋନିୟଂ, ନେକଧା ହି ୱୁସିତଂ ଚିରଂ ମୟା ॥
‘‘ମାନୁସୋପି ଚ ଭୱୋଭିରାଧିତୋ, ସଗ୍ଗକାୟମଗମଂ ସକିଂ ସକିଂ ।
ରୂପଧାତୁସୁ ଅରୂପଧାତୁସୁ, ନେୱସଞ୍ଞିସୁ ଅସଞ୍ଞିସୁଟ୍ଠିତଂ ॥
‘‘ସମ୍ଭୱା ସୁୱିଦିତା ଅସାରକା, ସଙ୍ଖତା ପଚଲିତା ସଦେରିତା ।
ତଂ ୱିଦିତ୍ୱା ମହମତ୍ତସମ୍ଭୱଂ, ସନ୍ତିମେୱ ସତିମା ସମଜ୍ଝଗ’’ନ୍ତି ॥
… ଗୋତମୋ ଥେରୋ… ।
୧୫. ହାରିତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟୋ ପୁବ୍ବେ କରଣୀୟାନି, ପଚ୍ଛା ସୋ କାତୁମିଚ୍ଛତି ।
ସୁଖା ସୋ ଧଂସତେ ଠାନା, ପଚ୍ଛା ଚ ମନୁତପ୍ପତି ॥
‘‘ୟଞ୍ହି କୟିରା ତଞ୍ହି ୱଦେ, ୟଂ ନ କୟିରା ନ ତଂ ୱଦେ ।
ଅକରୋନ୍ତଂ ଭାସମାନଂ, ପରିଜାନନ୍ତି ପଣ୍ଡିତା ॥
‘‘ସୁସୁଖଂ ୱତ ନିବ୍ବାନଂ, ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧଦେସିତଂ ।
ଅସୋକଂ ୱିରଜଂ ଖେମଂ, ୟତ୍ଥ ଦୁକ୍ଖଂ ନିରୁଜ୍ଝତୀ’’ତି ॥
… ହାରିତୋ ଥେରୋ… ।
୧୬. ୱିମଲତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପାପମିତ୍ତେ ୱିୱଜ୍ଜେତ୍ୱା, ଭଜେୟ୍ୟୁତ୍ତମପୁଗ୍ଗଲଂ ।
ଓୱାଦେ ଚସ୍ସ ତିଟ୍ଠେୟ୍ୟ, ପତ୍ଥେନ୍ତୋ ଅଚଲଂ ସୁଖଂ ॥
‘‘ପରିତ୍ତଂ ଦାରୁମାରୁୟ୍ହ, ୟଥା ସୀଦେ ମହଣ୍ଣୱେ ।
ଏୱଂ କୁସୀତମାଗମ୍ମ, ସାଧୁଜୀୱୀପି ସୀଦତି ।
ତସ୍ମା ତଂ ପରିୱଜ୍ଜେୟ୍ୟ, କୁସୀତଂ ହୀନୱୀରିୟଂ ॥
‘‘ପୱିୱିତ୍ତେହି ଅରିୟେହି, ପହିତତ୍ତେହି ଝାୟିଭି ।
ନିଚ୍ଚଂ ଆରଦ୍ଧୱୀରିୟେହି, ପଣ୍ଡିତେହି ସହାୱସେ’’ତି ॥
… ୱିମଲୋ ଥେରୋ… ।
ତିକନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ଅଙ୍ଗଣିକୋ ଭାରଦ୍ୱାଜୋ, ପଚ୍ଚୟୋ ବାକୁଲୋ ଇସି ।
ଧନିୟୋ ମାତଙ୍ଗପୁତ୍ତୋ, ସୋଭିତୋ ୱାରଣୋ ଇସି ॥
ୱସ୍ସିକୋ ଚ ୟସୋଜୋ ଚ, ସାଟିମତ୍ତିୟୁପାଲି ଚ ।
ଉତ୍ତରପାଲୋ ଅଭିଭୂତୋ, ଗୋତମୋ ହାରିତୋପି ଚ ॥
ଥେରୋ ତିକନିପାତମ୍ହି, ନିବ୍ବାନେ ୱିମଲୋ କତୋ ।
ଅଟ୍ଠତାଲୀସ ଗାଥାୟୋ, ଥେରା ସୋଳସ କିତ୍ତିତାତି ॥
୪. ଚତୁକନିପାତୋ
୧. ନାଗସମାଲତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅଲଙ୍କତା ସୁୱସନା, ମାଲିନୀ ଚନ୍ଦନୁସ୍ସଦା ।
ମଜ୍ଝେ ମହାପଥେ ନାରୀ, ତୁରିୟେ ନଚ୍ଚତି ନଟ୍ଟକୀ ॥
‘‘ପିଣ୍ଡିକାୟ ପୱିଟ୍ଠୋହଂ, ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ନଂ ଉଦିକ୍ଖିସଂ ।
ଅଲଙ୍କତଂ ସୁୱସନଂ, ମଚ୍ଚୁପାସଂୱ ଓଡ୍ଡିତଂ ॥
‘‘ତତୋ ମେ ମନସୀକାରୋ, ୟୋନିସୋ ଉଦପଜ୍ଜଥ ।
ଆଦୀନୱୋ ପାତୁରହୁ, ନିବ୍ବିଦା ସମତିଟ୍ଠଥ [ସମ୍ପତିଟ୍ଠଥ (କ॰)]॥
‘‘ତତୋ ଚିତ୍ତଂ ୱିମୁଚ୍ଚି ମେ, ପସ୍ସ ଧମ୍ମସୁଧମ୍ମତଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ନାଗସମାଲୋ ଥେରୋ… ।
୨. ଭଗୁତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅହଂ ମିଦ୍ଧେନ ପକତୋ, ୱିହାରା ଉପନିକ୍ଖମିଂ ।
ଚଙ୍କମଂ ଅଭିରୁହନ୍ତୋ, ତତ୍ଥେୱ ପପତିଂ ଛମା ॥
‘‘ଗତ୍ତାନି ପରିମଜ୍ଜିତ୍ୱା, ପୁନପାରୁୟ୍ହ ଚଙ୍କମଂ ।
ଚଙ୍କମେ ଚଙ୍କମିଂ ସୋହଂ, ଅଜ୍ଝତ୍ତଂ ସୁସମାହିତୋ ॥
‘‘ତତୋ ମେ ମନସୀକାରୋ, ୟୋନିସୋ ଉଦପଜ୍ଜଥ ।
ଆଦୀନୱୋ ପାତୁରହୁ, ନିବ୍ବିଦା ସମତିଟ୍ଠଥ ॥
‘‘ତତୋ ଚିତ୍ତଂ ୱିମୁଚ୍ଚି ମେ, ପସ୍ସ ଧମ୍ମସୁଧମ୍ମତଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ଭଗୁତ୍ଥେରୋ… ।
୩. ସଭିୟତ୍ଥେରଗାଥା
[ଧ॰ ପ॰ ୬ ଧମ୍ମପଦେପି] ‘‘ପରେ ଚ ନ ୱିଜାନନ୍ତି, ମୟମେତ୍ଥ ୟମାମସେ ।
ୟେ ଚ ତତ୍ଥ ୱିଜାନନ୍ତି, ତତୋ ସମ୍ମନ୍ତି ମେଧଗା ॥
‘‘ୟଦା ଚ ଅୱିଜାନନ୍ତା, ଇରିୟନ୍ତ୍ୟମରା ୱିୟ ।
ୱିଜାନନ୍ତି ଚ ୟେ ଧମ୍ମଂ, ଆତୁରେସୁ ଅନାତୁରା ॥
‘‘ୟଂ କିଞ୍ଚି ସିଥିଲଂ କମ୍ମଂ, ସଂକିଲିଟ୍ଠଞ୍ଚ ୟଂ ୱତଂ ।
ସଙ୍କସ୍ସରଂ ବ୍ରହ୍ମଚରିୟଂ, ନ ତଂ ହୋତି ମହପ୍ଫଲଂ ॥
‘‘ୟସ୍ସ ସବ୍ରହ୍ମଚାରୀସୁ, ଗାରୱୋ ନୂପଲବ୍ଭତି ।
ଆରକା ହୋତି ସଦ୍ଧମ୍ମା, ନଭଂ ପୁଥୱିୟା ୟଥା’’ତି ॥
… ସଭିୟୋ ଥେରୋ… ।
୪. ନନ୍ଦକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଧିରତ୍ଥୁ ପୂରେ ଦୁଗ୍ଗନ୍ଧେ, ମାରପକ୍ଖେ ଅୱସ୍ସୁତେ ।
ନୱସୋତାନି ତେ କାୟେ, ୟାନି ସନ୍ଦନ୍ତି ସବ୍ବଦା ॥
‘‘ମା ପୁରାଣଂ ଅମଞ୍ଞିତ୍ଥୋ, ମାସାଦେସି ତଥାଗତେ ।
ସଗ୍ଗେପି ତେ ନ ରଜ୍ଜନ୍ତି, କିମଙ୍ଗଂ ପନ [କିମଙ୍ଗ ପନ (ସୀ॰)] ମାନୁସେ ॥
‘‘ୟେ ଚ ଖୋ ବାଲା ଦୁମ୍ମେଧା, ଦୁମ୍ମନ୍ତୀ ମୋହପାରୁତା ।
ତାଦିସା ତତ୍ଥ ରଜ୍ଜନ୍ତି, ମାରଖିତ୍ତମ୍ହି ବନ୍ଧନେ ॥
‘‘ୟେସଂ ରାଗୋ ଚ ଦୋସୋ ଚ, ଅୱିଜ୍ଜା ଚ ୱିରାଜିତା ।
ତାଦୀ ତତ୍ଥ ନ ରଜ୍ଜନ୍ତି, ଛିନ୍ନସୁତ୍ତା ଅବନ୍ଧନା’’ତି ॥
… ନନ୍ଦକୋ ଥେରୋ… ।
୫. ଜମ୍ବୁକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପଞ୍ଚପଞ୍ଞାସୱସ୍ସାନି, ରଜୋଜଲ୍ଲମଧାରୟିଂ ।
ଭୁଞ୍ଜନ୍ତୋ ମାସିକଂ ଭତ୍ତଂ, କେସମସ୍ସୁଂ ଅଲୋଚୟିଂ ॥
‘‘ଏକପାଦେନ ଅଟ୍ଠାସିଂ, ଆସନଂ ପରିୱଜ୍ଜୟିଂ ।
ସୁକ୍ଖଗୂଥାନି ଚ ଖାଦିଂ, ଉଦ୍ଦେସଞ୍ଚ ନ ସାଦିୟିଂ ॥
‘‘ଏତାଦିସଂ କରିତ୍ୱାନ, ବହୁଂ ଦୁଗ୍ଗତିଗାମିନଂ ।
ୱୁୟ୍ହମାନୋ ମହୋଘେନ, ବୁଦ୍ଧଂ ସରଣମାଗମଂ ॥
‘‘ସରଣଗମନଂ ପସ୍ସ, ପସ୍ସ ଧମ୍ମସୁଧମ୍ମତଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ଜମ୍ବୁକୋ ଥେରୋ… ।
୬. ସେନକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସ୍ୱାଗତଂ ୱତ ମେ ଆସି, ଗୟାୟଂ ଗୟଫଗ୍ଗୁୟା ।
ୟଂ ଅଦ୍ଦସାସିଂ ସମ୍ବୁଦ୍ଧଂ, ଦେସେନ୍ତଂ ଧମ୍ମମୁତ୍ତମଂ ॥
‘‘ମହପ୍ପଭଂ ଗଣାଚରିୟଂ, ଅଗ୍ଗପତ୍ତଂ ୱିନାୟକଂ ।
ସଦେୱକସ୍ସ ଲୋକସ୍ସ, ଜିନଂ ଅତୁଲଦସ୍ସନଂ ॥
‘‘ମହାନାଗଂ ମହାୱୀରଂ, ମହାଜୁତିମନାସୱଂ ।
ସବ୍ବାସୱପରିକ୍ଖୀଣଂ, ସତ୍ଥାରମକୁତୋଭୟଂ ॥
‘‘ଚିରସଂକିଲିଟ୍ଠଂ ୱତ ମଂ, ଦିଟ୍ଠିସନ୍ଦାନବନ୍ଧିତଂ [ସନ୍ଧିତଂ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰), ସନ୍ଦିତଂ (ପୀ॰ ସୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰)]।
ୱିମୋଚୟି ସୋ ଭଗୱା, ସବ୍ବଗନ୍ଥେହି ସେନକ’’ନ୍ତି ॥
… ସେନକୋ ଥେରୋ… ।
୭. ସମ୍ଭୂତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟୋ ଦନ୍ଧକାଲେ ତରତି, ତରଣୀୟେ ଚ ଦନ୍ଧୟେ ।
ଅୟୋନି [ଅୟୋନିସୋ (ସ୍ୟା॰)] ସଂୱିଧାନେନ, ବାଲୋ ଦୁକ୍ଖଂ ନିଗଚ୍ଛତି ॥
‘‘ତସ୍ସତ୍ଥା ପରିହାୟନ୍ତି, କାଳପକ୍ଖେୱ ଚନ୍ଦିମା ।
ଆୟସକ୍ୟଞ୍ଚ [ଆୟସସ୍ୟଞ୍ଚ (ସୀ॰)] ପପ୍ପୋତି, ମିତ୍ତେହି ଚ ୱିରୁଜ୍ଝତି ॥
‘‘ୟୋ ଦନ୍ଧକାଲେ ଦନ୍ଧେତି, ତରଣୀୟେ ଚ ତାରୟେ ।
ୟୋନିସୋ ସଂୱିଧାନେନ, ସୁଖଂ ପପ୍ପୋତି ପଣ୍ଡିତୋ ॥
‘‘ତସ୍ସତ୍ଥା ପରିପୂରେନ୍ତି, ସୁକ୍କପକ୍ଖେୱ ଚନ୍ଦିମା ।
ୟସୋ କିତ୍ତିଞ୍ଚ ପପ୍ପୋତି, ମିତ୍ତେହି ନ ୱିରୁଜ୍ଝତୀ’’ତି ॥
… ସମ୍ଭୂତୋ ଥେରୋ… ।
୮. ରାହୁଲତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଉଭୟେନେୱ ସମ୍ପନ୍ନୋ, ରାହୁଲଭଦ୍ଦୋତି ମଂ ୱିଦୂ ।
ୟଞ୍ଚମ୍ହି ପୁତ୍ତୋ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ, ୟଞ୍ଚ ଧମ୍ମେସୁ ଚକ୍ଖୁମା ॥
‘‘ୟଞ୍ଚ ମେ ଆସୱା ଖୀଣା, ୟଞ୍ଚ ନତ୍ଥି ପୁନବ୍ଭୱୋ ।
ଅରହା ଦକ୍ଖିଣେୟ୍ୟୋମ୍ହି, ତେୱିଜ୍ଜୋ ଅମତଦ୍ଦସୋ ॥
‘‘କାମନ୍ଧା ଜାଲପଚ୍ଛନ୍ନା, ତଣ୍ହାଛାଦନଛାଦିତା ।
ପମତ୍ତବନ୍ଧୁନା ବଦ୍ଧା, ମଚ୍ଛାୱ କୁମିନାମୁଖେ ॥
‘‘ତଂ କାମଂ ଅହମୁଜ୍ଝିତ୍ୱା, ଛେତ୍ୱା ମାରସ୍ସ ବନ୍ଧନଂ ।
ସମୂଲଂ ତଣ୍ହମବ୍ବୁୟ୍ହ, ସୀତିଭୂତୋସ୍ମି ନିବ୍ବୁତୋ’’ତି ॥
… ରାହୁଲୋ ଥେରୋ… ।
୯. ଚନ୍ଦନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଜାତରୂପେନ ସଞ୍ଛନ୍ନା [ପଚ୍ଛନ୍ନା (ସୀ॰)], ଦାସୀଗଣପୁରକ୍ଖତା ।
ଅଙ୍କେନ ପୁତ୍ତମାଦାୟ, ଭରିୟା ମଂ ଉପାଗମି ॥
‘‘ତଞ୍ଚ ଦିସ୍ୱାନ ଆୟନ୍ତିଂ, ସକପୁତ୍ତସ୍ସ ମାତରଂ ।
ଅଲଙ୍କତଂ ସୁୱସନଂ, ମଚ୍ଚୁପାସଂୱ ଓଡ୍ଡିତଂ ॥
‘‘ତତୋ ମେ ମନସୀକାରୋ, ୟୋନିସୋ ଉଦପଜ୍ଜଥ ।
ଆଦୀନୱୋ ପାତୁରହୁ, ନିବ୍ବିଦା ସମତିଟ୍ଠଥ ॥
‘‘ତତୋ ଚିତ୍ତଂ ୱିମୁଚ୍ଚି ମେ, ପସ୍ସ ଧମ୍ମସୁଧମ୍ମତଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ଚନ୍ଦନୋ ଥେରୋ… ।
୧୦. ଧମ୍ମିକତ୍ଥେରଗାଥା
[ଜା॰ ୧.୧୦.୧୦୨ ଜାତକେପି] ‘‘ଧମ୍ମୋ ହୱେ ରକ୍ଖତି ଧମ୍ମଚାରିଂ, ଧମ୍ମୋ ସୁଚିଣ୍ଣୋ ସୁଖମାୱହତି ।
ଏସାନିସଂସୋ ଧମ୍ମେ ସୁଚିଣ୍ଣେ, ନ ଦୁଗ୍ଗତିଂ ଗଚ୍ଛତି ଧମ୍ମଚାରୀ ॥
[ଜା॰ ୧.୧୫.୩୮୫] ‘‘ନହି ଧମ୍ମୋ ଅଧମ୍ମୋ ଚ, ଉଭୋ ସମୱିପାକିନୋ ।
ଅଧମ୍ମୋ ନିରୟଂ ନେତି, ଧମ୍ମୋ ପାପେତି ସୁଗ୍ଗତିଂ ॥
‘‘ତସ୍ମା ହି ଧମ୍ମେସୁ କରେୟ୍ୟ ଛନ୍ଦଂ, ଇତି ମୋଦମାନୋ ସୁଗତେନ ତାଦିନା ।
ଧମ୍ମେ ଠିତା ସୁଗତୱରସ୍ସ ସାୱକା, ନୀୟନ୍ତି ଧୀରା ସରଣୱରଗ୍ଗଗାମିନୋ ॥
‘‘ୱିପ୍ଫୋଟିତୋ ଗଣ୍ଡମୂଲୋ, ତଣ୍ହାଜାଲୋ ସମୂହତୋ ।
ସୋ ଖୀଣସଂସାରୋ ନ ଚତ୍ଥି କିଞ୍ଚନଂ,
ଚନ୍ଦୋ ୟଥା ଦୋସିନା ପୁଣ୍ଣମାସିୟ’’ନ୍ତି ॥
… ଧମ୍ମିକୋ ଥେରୋ… ।
୧୧. ସପ୍ପକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟଦା ବଲାକା ସୁଚିପଣ୍ଡରଚ୍ଛଦା, କାଳସ୍ସ ମେଘସ୍ସ ଭୟେନ ତଜ୍ଜିତା ।
ପଲେହିତି ଆଲୟମାଲୟେସିନୀ, ତଦା ନଦୀ ଅଜକରଣୀ ରମେତି ମଂ ॥
‘‘ୟଦା ବଲାକା ସୁୱିସୁଦ୍ଧପଣ୍ଡରା, କାଳସ୍ସ ମେଘସ୍ସ ଭୟେନ ତଜ୍ଜିତା ।
ପରିୟେସତି ଲେଣମଲେଣଦସ୍ସିନୀ, ତଦା ନଦୀ ଅଜକରଣୀ ରମେତି ମଂ ॥
‘‘କଂ ନୁ ତତ୍ଥ ନ ରମେନ୍ତି, ଜମ୍ବୁୟୋ ଉଭତୋ ତହିଂ ।
ସୋଭେନ୍ତି ଆପଗାକୂଲଂ, ମମ ଲେଣସ୍ସ [ମହାଲେଣସ୍ସ (ସ୍ୟା॰ କ॰)] ପଚ୍ଛତୋ ॥
‘‘ତା ମତମଦସଙ୍ଘସୁପ୍ପହୀନା,
‘ନାଜ୍ଜ ଗିରିନଦୀହି ୱିପ୍ପୱାସସମୟୋ,
ଖେମା ଅଜକରଣୀ ସିୱା ସୁରମ୍ମା’’’ତି ॥
… ସପ୍ପକୋ ଥେରୋ… ।
୧୨. ମୁଦିତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପବ୍ବଜିଂ ଜୀୱିକତ୍ଥୋହଂ, ଲଦ୍ଧାନ ଉପସମ୍ପଦଂ ।
ତତୋ ସଦ୍ଧଂ ପଟିଲଭିଂ, ଦଳ୍ହୱୀରିୟୋ ପରକ୍କମିଂ ॥
‘‘କାମଂ ଭିଜ୍ଜତୁୟଂ କାୟୋ, ମଂସପେସୀ ୱିସୀୟରୁଂ [ୱିସିୟନ୍ତୁ (କ॰)]।
ଉଭୋ ଜଣ୍ଣୁକସନ୍ଧୀହି, ଜଙ୍ଘାୟୋ ପପତନ୍ତୁ ମେ ॥
‘‘ନାସିସ୍ସଂ ନ ପିୱିସ୍ସାମି, ୱିହାରା ଚ ନ ନିକ୍ଖମେ ।
ନପି ପସ୍ସଂ ନିପାତେସ୍ସଂ, ତଣ୍ହାସଲ୍ଲେ ଅନୂହତେ ॥
‘‘ତସ୍ସ ମେୱଂ ୱିହରତୋ, ପସ୍ସ ୱୀରିୟପରକ୍କମଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ମୁଦିତୋ ଥେରୋ… ।
ଚତୁକ୍କନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ନାଗସମାଲୋ ଭଗୁ ଚ, ସଭିୟୋ ନନ୍ଦକୋପି ଚ ।
ଜମ୍ବୁକୋ ସେନକୋ ଥେରୋ, ସମ୍ଭୂତୋ ରାହୁଲୋପି ଚ ॥
ଭୱତି ଚନ୍ଦନୋ ଥେରୋ, ଦସେତେ [ଇଦାନି ନୱେୱ ଥେରା ଦିସ୍ସନ୍ତି] ବୁଦ୍ଧସାୱକା ।
ଧମ୍ମିକୋ ସପ୍ପକୋ ଥେରୋ, ମୁଦିତୋ ଚାପି ତେ ତୟୋ ।
ଗାଥାୟୋ ଦ୍ୱେ ଚ ପଞ୍ଞାସ, ଥେରା ସବ୍ବେପି ତେରସାତି [ଇଦାନି ଦ୍ୱାଦସେୱ ଥେରା ଦିସ୍ସନ୍ତି]॥
୫. ପଞ୍ଚକନିପାତୋ
୧. ରାଜଦତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଭିକ୍ଖୁ ସିୱଥିକଂ [ସୀୱଥିକଂ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰ ପୀ॰)] ଗନ୍ତ୍ୱା, ଅଦ୍ଦସ ଇତ୍ଥିମୁଜ୍ଝିତଂ ।
ଅପୱିଦ୍ଧଂ ସୁସାନସ୍ମିଂ, ଖଜ୍ଜନ୍ତିଂ କିମିହୀ ଫୁଟଂ ॥
‘‘ୟଞ୍ହି ଏକେ ଜିଗୁଚ୍ଛନ୍ତି, ମତଂ ଦିସ୍ୱାନ ପାପକଂ ।
କାମରାଗୋ ପାତୁରହୁ, ଅନ୍ଧୋୱ ସୱତୀ [ୱସତୀ (ସୀ॰)] ଅହୁଂ ॥
‘‘ଓରଂ ଓଦନପାକମ୍ହା, ତମ୍ହା ଠାନା ଅପକ୍କମିଂ ।
ସତିମା ସମ୍ପଜାନୋହଂ, ଏକମନ୍ତଂ ଉପାୱିସିଂ ॥
‘‘ତତୋ ମେ ମନସୀକାରୋ, ୟୋନିସୋ ଉଦପଜ୍ଜଥ ।
ଆଦୀନୱୋ ପାତୁରହୁ, ନିବ୍ବିଦା ସମତିଟ୍ଠଥ ॥
‘‘ତତୋ ଚିତ୍ତଂ ୱିମୁଚ୍ଚି ମେ, ପସ୍ସ ଧମ୍ମସୁଧମ୍ମତଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ରାଜଦତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୨. ସୁଭୂତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅୟୋଗେ ୟୁଞ୍ଜମତ୍ତାନଂ, ପୁରିସୋ କିଚ୍ଚମିଚ୍ଛକୋ [କିଚ୍ଚମିଚ୍ଛତୋ (ସୀ॰), କିଚ୍ଚମିଚ୍ଛୟଂ (କତ୍ଥଚି)]।
ଚରଂ ଚେ ନାଧିଗଚ୍ଛେୟ୍ୟ, ‘ତଂ ମେ ଦୁବ୍ଭଗଲକ୍ଖଣଂ’ ॥
‘‘ଅବ୍ବୂଳ୍ହଂ ଅଘଗତଂ ୱିଜିତଂ, ଏକଞ୍ଚେ ଓସ୍ସଜେୟ୍ୟ କଲୀୱ ସିୟା ।
ସବ୍ବାନିପି ଚେ ଓସ୍ସଜେୟ୍ୟ ଅନ୍ଧୋୱ ସିୟା, ସମୱିସମସ୍ସ ଅଦସ୍ସନତୋ ॥
‘‘ୟଞ୍ହି କୟିରା ତଞ୍ହି ୱଦେ, ୟଂ ନ କୟିରା ନ ତଂ ୱଦେ ।
ଅକରୋନ୍ତଂ ଭାସମାନଂ, ପରିଜାନନ୍ତି ପଣ୍ଡିତା ॥
[ଧ॰ ପ॰ ୫୧ ଧମ୍ମପଦେପି] ‘‘ୟଥାପି ରୁଚିରଂ ପୁପ୍ଫଂ, ୱଣ୍ଣୱନ୍ତଂ ଅଗନ୍ଧକଂ ।
ଏୱଂ ସୁଭାସିତା ୱାଚା, ଅଫଲା ହୋତି ଅକୁବ୍ବତୋ ॥
[ଧ॰ ପ॰ ୫୨] ‘‘ୟଥାପି ରୁଚିରଂ ପୁପ୍ଫଂ, ୱଣ୍ଣୱନ୍ତଂ ସୁଗନ୍ଧକଂ [ସଗନ୍ଧକଂ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰ ପୀ॰)]।
ଏୱଂ ସୁଭାସିତା ୱାଚା, ସଫଲା ହୋତି କୁବ୍ବତୋ’’ତି [ସକୁବ୍ବତୋ (ସୀ॰ ପୀ॰), ସୁକୁବ୍ବତୋ (ସ୍ୟା॰)]॥
… ସୁଭୂତୋ ଥେରୋ… ।
୩. ଗିରିମାନନ୍ଦତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୱସ୍ସତି ଦେୱୋ ୟଥା ସୁଗୀତଂ, ଛନ୍ନା ମେ କୁଟିକା ସୁଖା ନିୱାତା ।
ତସ୍ସଂ ୱିହରାମି ୱୂପସନ୍ତୋ, ଅଥ ଚେ ପତ୍ଥୟସୀ ପୱସ୍ସ ଦେୱ ॥
‘‘ୱସ୍ସତି ଦେୱୋ ୟଥା ସୁଗୀତଂ, ଛନ୍ନା ମେ କୁଟିକା ସୁଖା ନିୱାତା ।
ତସ୍ସଂ ୱିହରାମି ସନ୍ତଚିତ୍ତୋ, ଅଥ ଚେ ପତ୍ଥୟସୀ ପୱସ୍ସ ଦେୱ ॥
‘‘ୱସ୍ସତି ଦେୱୋ…ପେ॰… ତସ୍ସଂ ୱିହରାମି ୱୀତରାଗୋ…ପେ॰… ॥
‘‘ୱସ୍ସତି ଦେୱୋ…ପେ॰… ତସ୍ସଂ ୱିହରାମି ୱୀତଦୋସୋ…ପେ॰… ॥
‘‘ୱସ୍ସତି ଦେୱୋ…ପେ॰… ତସ୍ସଂ ୱିହରାମି ୱୀତମୋହୋ ।
ଅଥ ଚେ ପତ୍ଥୟସୀ ପୱସ୍ସ ଦେୱା’’ତି ॥
… ଗିରିମାନନ୍ଦୋ ଥେରୋ… ।
୪. ସୁମନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟଂ ପତ୍ଥୟାନୋ ଧମ୍ମେସୁ, ଉପଜ୍ଝାୟୋ ଅନୁଗ୍ଗହି ।
ଅମତଂ ଅଭିକଙ୍ଖନ୍ତଂ, କତଂ କତ୍ତବ୍ବକଂ ମୟା ॥
‘‘ଅନୁପ୍ପତ୍ତୋ ସଚ୍ଛିକତୋ, ସୟଂ ଧମ୍ମୋ ଅନୀତିହୋ ।
ୱିସୁଦ୍ଧିଞାଣୋ ନିକ୍କଙ୍ଖୋ, ବ୍ୟାକରୋମି ତୱନ୍ତିକେ ॥
‘‘ପୁବ୍ବେନିୱାସଂ ଜାନାମି, ଦିବ୍ବଚକ୍ଖୁ ୱିସୋଧିତଂ ।
ସଦତ୍ଥୋ ମେ ଅନୁପ୍ପତ୍ତୋ, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ॥
‘‘ଅପ୍ପମତ୍ତସ୍ସ ମେ ସିକ୍ଖା, ସୁସ୍ସୁତା ତୱ ସାସନେ ।
ସବ୍ବେ ମେ ଆସୱା ଖୀଣା, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ ॥
‘‘ଅନୁସାସି ମଂ ଅରିୟୱତା, ଅନୁକମ୍ପି ଅନୁଗ୍ଗହି ।
ଅମୋଘୋ ତୁୟ୍ହମୋୱାଦୋ, ଅନ୍ତେୱାସିମ୍ହି ସିକ୍ଖିତୋ’’ତି ॥
… ସୁମନୋ ଥେରୋ… ।
୫. ୱଡ୍ଢତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସାଧୂ ହି କିର ମେ ମାତା, ପତୋଦଂ ଉପଦଂସୟି ।
ୟସ୍ସାହଂ ୱଚନଂ ସୁତ୍ୱା, ଅନୁସିଟ୍ଠୋ ଜନେତ୍ତିୟା ।
ଆରଦ୍ଧୱୀରିୟୋ ପହିତତ୍ତୋ, ପତ୍ତୋ ସମ୍ବୋଧିମୁତ୍ତମଂ ॥
‘‘ଅରହା ଦକ୍ଖିଣେୟ୍ୟୋମ୍ହି, ତେୱିଜ୍ଜୋ ଅମତଦ୍ଦସୋ ।
ଜେତ୍ୱା ନମୁଚିନୋ ସେନଂ, ୱିହରାମି ଅନାସୱୋ ॥
‘‘ଅଜ୍ଝତ୍ତଞ୍ଚ ବହିଦ୍ଧା ଚ, ୟେ ମେ ୱିଜ୍ଜିଂସୁ ଆସୱା ।
ସବ୍ବେ ଅସେସା ଉଚ୍ଛିନ୍ନା, ନ ଚ ଉପ୍ପଜ୍ଜରେ ପୁନ ॥
‘‘ୱିସାରଦା ଖୋ ଭଗିନୀ, ଏତମତ୍ଥଂ ଅଭାସୟି ।
‘ଅପିହା ନୂନ ମୟିପି, ୱନଥୋ ତେ ନ ୱିଜ୍ଜତି’ ॥
‘‘ପରିୟନ୍ତକତଂ ଦୁକ୍ଖଂ, ଅନ୍ତିମୋୟଂ ସମୁସ୍ସୟୋ ।
ଜାତିମରଣସଂସାରୋ, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ’’ତି ॥
… ୱଡ୍ଢୋ ଥେରୋ… ।
୬. ନଦୀକସ୍ସପତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅତ୍ଥାୟ ୱତ ମେ ବୁଦ୍ଧୋ, ନଦିଂ ନେରଞ୍ଜରଂ ଅଗା ।
ୟସ୍ସାହଂ ଧମ୍ମଂ ସୁତ୍ୱାନ, ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠିଂ ୱିୱଜ୍ଜୟିଂ ॥
‘‘ୟଜିଂ ଉଚ୍ଚାୱଚେ ୟଞ୍ଞେ, ଅଗ୍ଗିହୁତ୍ତଂ ଜୁହିଂ ଅହଂ ।
‘ଏସା ସୁଦ୍ଧୀ’ତି ମଞ୍ଞନ୍ତୋ, ଅନ୍ଧଭୂତୋ [ଅନ୍ଧୀଭୂତୋ (କ॰)] ପୁଥୁଜ୍ଜନୋ ॥
‘‘ଦିଟ୍ଠିଗହନପକ୍ଖନ୍ଦୋ [ପକ୍ଖନ୍ତୋ (ସୀ॰), ପକ୍ଖନ୍ନୋ (ସ୍ୟା॰ ପୀ॰)], ପରାମାସେନ ମୋହିତୋ ।
ଅସୁଦ୍ଧିଂ ମଞ୍ଞିସଂ ସୁଦ୍ଧିଂ, ଅନ୍ଧଭୂତୋ ଅୱିଦ୍ଦସୁ ॥
‘‘ମିଚ୍ଛାଦିଟ୍ଠି ପହୀନା ମେ, ଭୱା ସବ୍ବେ ପଦାଲିତା [ୱିଦାଲିତା (କ॰)]।
ଜୁହାମି ଦକ୍ଖିଣେୟ୍ୟଗ୍ଗିଂ, ନମସ୍ସାମି ତଥାଗତଂ ॥
‘‘ମୋହା ସବ୍ବେ ପହୀନା ମେ, ଭୱତଣ୍ହା ପଦାଲିତା ।
ୱିକ୍ଖୀଣୋ ଜାତିସଂସାରୋ, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ’’ତି ॥
… ନଦୀକସ୍ସପୋ ଥେରୋ… ।
୭. ଗୟାକସ୍ସପତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପାତୋ ମଜ୍ଝନ୍ହିକଂ ସାୟଂ, ତିକ୍ଖତ୍ତୁଂ ଦିୱସସ୍ସହଂ ।
ଓତରିଂ ଉଦକଂ ସୋହଂ, ଗୟାୟ ଗୟଫଗ୍ଗୁୟା ॥
‘‘‘ୟଂ ମୟା ପକତଂ ପାପଂ, ପୁବ୍ବେ ଅଞ୍ଞାସୁ ଜାତିସୁ ।
ତଂ ଦାନୀଧ ପୱାହେମି’, ଏୱଂଦିଟ୍ଠି ପୁରେ ଅହୁଂ ॥
‘‘ସୁତ୍ୱା ସୁଭାସିତଂ ୱାଚଂ, ଧମ୍ମତ୍ଥସହିତଂ ପଦଂ ।
ତଥଂ ୟାଥାୱକଂ ଅତ୍ଥଂ, ୟୋନିସୋ ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖିସଂ ।
‘‘ନିନ୍ହାତସବ୍ବପାପୋମ୍ହି, ନିମ୍ମଲୋ ପୟତୋ ସୁଚି ।
ସୁଦ୍ଧୋ ସୁଦ୍ଧସ୍ସ ଦାୟାଦୋ, ପୁତ୍ତୋ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ଓରସୋ ॥
‘‘ଓଗୟ୍ହଟ୍ଠଙ୍ଗିକଂ ସୋତଂ, ସବ୍ବପାପଂ ପୱାହୟିଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅଜ୍ଝଗମିଂ, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ଗୟାକସ୍ସପୋ ଥେରୋ… ।
୮. ୱକ୍କଲିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୱାତରୋଗାଭିନୀତୋ ତ୍ୱଂ, ୱିହରଂ କାନନେ ୱନେ ।
ପୱିଟ୍ଠଗୋଚରେ ଲୂଖେ, କଥଂ ଭିକ୍ଖୁ କରିସ୍ସସି ॥
‘‘ପୀତିସୁଖେନ ୱିପୁଲେନ, ଫରମାନୋ ସମୁସ୍ସୟଂ ।
ଲୂଖମ୍ପି ଅଭିସମ୍ଭୋନ୍ତୋ, ୱିହରିସ୍ସାମି କାନନେ ॥
‘‘ଭାୱେନ୍ତୋ ସତିପଟ୍ଠାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାନି ବଲାନି ଚ ।
ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗାନି ଚ ଭାୱେନ୍ତୋ, ୱିହରିସ୍ସାମି କାନନେ ॥
‘‘ଆରଦ୍ଧୱୀରିୟେ ପହିତତ୍ତେ, ନିଚ୍ଚଂ ଦଳ୍ହପରକ୍କମେ [ଆରଦ୍ଧୱୀରିୟୋ ପହିତତ୍ତୋ, ନିଚ୍ଚଂ ଦଳ୍ହପରକ୍କମୋ (ସୀ॰)]।
ସମଗ୍ଗେ ସହିତେ ଦିସ୍ୱା, ୱିହରିସ୍ସାମି କାନନେ ॥
‘‘ଅନୁସ୍ସରନ୍ତୋ ସମ୍ବୁଦ୍ଧଂ, ଅଗ୍ଗଂ ଦନ୍ତଂ ସମାହିତଂ ।
ଅତନ୍ଦିତୋ ରତ୍ତିନ୍ଦିୱଂ, ୱିହରିସ୍ସାମି କାନନେ’’ତି ॥
… ୱକ୍କଲିତ୍ଥେରୋ… ।
୯. ୱିଜିତସେନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଓଲଗ୍ଗେସ୍ସାମି ତେ ଚିତ୍ତ, ଆଣିଦ୍ୱାରେୱ ହତ୍ଥିନଂ ।
ନ ତଂ ପାପେ ନିୟୋଜେସ୍ସଂ, କାମଜାଲ [କାମଜାଲଂ (ସ୍ୟା॰)] ସରୀରଜ [ସରୀରଜଂ (ସ୍ୟା॰ କ॰)]॥
‘‘ତ୍ୱଂ ଓଲଗ୍ଗୋ ନ ଗଚ୍ଛସି [ନ ଗଞ୍ଛିସି (ପୀ)], ଦ୍ୱାରୱିୱରଂ ଗଜୋୱ ଅଲଭନ୍ତୋ ।
ନ ଚ ଚିତ୍ତକଲି ପୁନପ୍ପୁନଂ, ପସକ୍କ [ପସହଂ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰ ପୀ॰)] ପାପରତୋ ଚରିସ୍ସସି ॥
‘‘ୟଥା କୁଞ୍ଜରଂ ଅଦନ୍ତଂ, ନୱଗ୍ଗହମଙ୍କୁସଗ୍ଗହୋ ।
ବଲୱା ଆୱତ୍ତେତି ଅକାମଂ, ଏୱଂ ଆୱତ୍ତୟିସ୍ସଂ ତଂ ॥
‘‘ୟଥା ୱରହୟଦମକୁସଲୋ, ସାରଥି ପୱରୋ ଦମେତି ଆଜଞ୍ଞଂ ।
ଏୱଂ ଦମୟିସ୍ସଂ ତଂ, ପତିଟ୍ଠିତୋ ପଞ୍ଚସୁ ବଲେସୁ ॥
‘‘ସତିୟା ତଂ ନିବନ୍ଧିସ୍ସଂ, ପୟୁତ୍ତୋ ତେ ଦମେସ୍ସାମି [ପୟତତ୍ତୋ ୱୋଦପେସ୍ସାମି (ସୀ॰)]।
ୱୀରିୟଧୁରନିଗ୍ଗହିତୋ, ନ ୟିତୋ ଦୂରଂ ଗମିସ୍ସସେ ଚିତ୍ତା’’ତି ॥
… ୱିଜିତସେନୋ ଥେରୋ… ।
୧୦. ୟସଦତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଉପାରମ୍ଭଚିତ୍ତୋ ଦୁମ୍ମେଧୋ, ସୁଣାତି ଜିନସାସନଂ ।
ଆରକା ହୋତି ସଦ୍ଧମ୍ମା, ନଭସୋ ପଥୱୀ ୟଥା ॥
‘‘ଉପାରମ୍ଭଚିତ୍ତୋ ଦୁମ୍ମେଧୋ, ସୁଣାତି ଜିନସାସନଂ ।
ପରିହାୟତି ସଦ୍ଧମ୍ମା, କାଳପକ୍ଖେୱ ଚନ୍ଦିମା ॥
‘‘ଉପାରମ୍ଭଚିତ୍ତୋ ଦୁମ୍ମେଧୋ, ସୁଣାତି ଜିନସାସନଂ ।
ପରିସୁସ୍ସତି ସଦ୍ଧମ୍ମେ, ମଚ୍ଛୋ ଅପ୍ପୋଦକେ ୟଥା ॥
‘‘ଉପାରମ୍ଭଚିତ୍ତୋ ଦୁମ୍ମେଧୋ, ସୁଣାତି ଜିନସାସନଂ ।
ନ ୱିରୂହତି ସଦ୍ଧମ୍ମେ, ଖେତ୍ତେ ବୀଜଂୱ ପୂତିକଂ ॥
‘‘ୟୋ ଚ ତୁଟ୍ଠେନ ଚିତ୍ତେନ, ସୁଣାତି ଜିନସାସନଂ ।
ଖେପେତ୍ୱା ଆସୱେ ସବ୍ବେ, ସଚ୍ଛିକତ୍ୱା ଅକୁପ୍ପତଂ ।
ପପ୍ପୁୟ୍ୟ ପରମଂ ସନ୍ତିଂ, ପରିନିବ୍ବାତିନାସୱୋ’’ତି ॥
… ୟସଦତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୧୧. ସୋଣକୁଟିକଣ୍ଣତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଉପସମ୍ପଦା ଚ ମେ ଲଦ୍ଧା, ୱିମୁତ୍ତୋ ଚମ୍ହି ଅନାସୱୋ ।
ସୋ ଚ ମେ ଭଗୱା ଦିଟ୍ଠୋ, ୱିହାରେ ଚ ସହାୱସିଂ ॥
‘‘ବହୁଦେୱ ରତ୍ତିଂ ଭଗୱା, ଅବ୍ଭୋକାସେତିନାମୟି ।
ୱିହାରକୁସଲୋ ସତ୍ଥା, ୱିହାରଂ ପାୱିସୀ ତଦା ॥
‘‘ସନ୍ଥରିତ୍ୱାନ ସଙ୍ଘାଟିଂ, ସେୟ୍ୟଂ କପ୍ପେସି ଗୋତମୋ ।
ସୀହୋ ସେଲଗୁହାୟଂୱ, ପହୀନଭୟଭେରୱୋ ॥
‘‘ତତୋ କଲ୍ୟାଣୱାକ୍କରଣୋ, ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧସାୱକୋ ।
ସୋଣୋ ଅଭାସି ସଦ୍ଧମ୍ମଂ, ବୁଦ୍ଧସେଟ୍ଠସ୍ସ ସମ୍ମୁଖା ॥
‘‘ପଞ୍ଚକ୍ଖନ୍ଧେ ପରିଞ୍ଞାୟ, ଭାୱୟିତ୍ୱାନ ଅଞ୍ଜସଂ ।
ପପ୍ପୁୟ୍ୟ ପରମଂ ସନ୍ତିଂ, ପରିନିବ୍ବିସ୍ସତ୍ୟନାସୱୋ’’ତି ॥
… ସୋଣୋ କୁଟିକଣ୍ଣଥେରୋ… ।
୧୨. କୋସିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟୋ ୱେ ଗରୂନଂ ୱଚନଞ୍ଞୁ ଧୀରୋ, ୱସେ ଚ ତମ୍ହି ଜନୟେଥ ପେମଂ ।
ସୋ ଭତ୍ତିମା ନାମ ଚ ହୋତି ପଣ୍ଡିତୋ, ଞତ୍ୱା ଚ ଧମ୍ମେସୁ ୱିସେସି ଅସ୍ସ ॥
‘‘ୟଂ ଆପଦା ଉପ୍ପତିତା ଉଳାରା, ନକ୍ଖମ୍ଭୟନ୍ତେ ପଟିସଙ୍ଖୟନ୍ତଂ ।
ସୋ ଥାମୱା ନାମ ଚ ହୋତି ପଣ୍ଡିତୋ, ଞତ୍ୱା ଚ ଧମ୍ମେସୁ ୱିସେସି ଅସ୍ସ ॥
‘‘ୟୋ ୱେ ସମୁଦ୍ଦୋୱ ଠିତୋ ଅନେଜୋ, ଗମ୍ଭୀରପଞ୍ଞୋ ନିପୁଣତ୍ଥଦସ୍ସୀ ।
ଅସଂହାରିୟୋ ନାମ ଚ ହୋତି ପଣ୍ଡିତୋ, ଞତ୍ୱା ଚ ଧମ୍ମେସୁ ୱିସେସି ଅସ୍ସ ॥
‘‘ବହୁସ୍ସୁତୋ ଧମ୍ମଧରୋ ଚ ହୋତି, ଧମ୍ମସ୍ସ ହୋତି ଅନୁଧମ୍ମଚାରୀ ।
ସୋ ତାଦିସୋ ନାମ ଚ ହୋତି ପଣ୍ଡିତୋ, ଞତ୍ୱା ଚ ଧମ୍ମେସୁ ୱିସେସି ଅସ୍ସ ॥
‘‘ଅତ୍ଥଞ୍ଚ ୟୋ ଜାନାତି ଭାସିତସ୍ସ, ଅତ୍ଥଞ୍ଚ ଞତ୍ୱାନ ତଥା କରୋତି ।
ଅତ୍ଥନ୍ତରୋ ନାମ ସ ହୋତି ପଣ୍ଡିତୋ, ଞତ୍ୱା ଚ ଧମ୍ମେସୁ ୱିସେସି ଅସ୍ସା’’ତି ॥
… କୋସିୟୋ ଥେରୋ… ।
ପଞ୍ଚକନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ରାଜଦତ୍ତୋ ସୁଭୂତୋ ଚ, ଗିରିମାନନ୍ଦସୁମନା ।
ୱଡ୍ଢୋ ଚ କସ୍ସପୋ ଥେରୋ, ଗୟାକସ୍ସପୱକ୍କଲୀ ॥
ୱିଜିତୋ ୟସଦତ୍ତୋ ଚ, ସୋଣୋ କୋସିୟସୱ୍ହୟୋ ।
ସଟ୍ଠି ଚ ପଞ୍ଚ ଗାଥାୟୋ, ଥେରା ଚ ଏତ୍ଥ ଦ୍ୱାଦସାତି ॥
୬. ଛକ୍କନିପାତୋ
୧. ଉରୁୱେଳକସ୍ସପତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଦିସ୍ୱାନ ପାଟିହୀରାନି, ଗୋତମସ୍ସ ୟସସ୍ସିନୋ ।
ନ ତାୱାହଂ ପଣିପତିଂ, ଇସ୍ସାମାନେନ ୱଞ୍ଚିତୋ ॥
‘‘ମମ ସଙ୍କପ୍ପମଞ୍ଞାୟ, ଚୋଦେସି ନରସାରଥି ।
ତତୋ ମେ ଆସି ସଂୱେଗୋ, ଅବ୍ଭୁତୋ ଲୋମହଂସନୋ ॥
‘‘ପୁବ୍ବେ ଜଟିଲଭୂତସ୍ସ, ୟା ମେ ସିଦ୍ଧି ପରିତ୍ତିକା ।
ତାହଂ ତଦା ନିରାକତ୍ୱା [ନିରଂକତ୍ୱା (ସ୍ୟା॰ କ॰)], ପବ୍ବଜିଂ ଜିନସାସନେ ॥
‘‘ପୁବ୍ବେ ୟଞ୍ଞେନ ସନ୍ତୁଟ୍ଠୋ, କାମଧାତୁପୁରକ୍ଖତୋ ।
ପଚ୍ଛା ରାଗଞ୍ଚ ଦୋସଞ୍ଚ, ମୋହଞ୍ଚାପି ସମୂହନିଂ ॥
‘‘ପୁବ୍ବେନିୱାସଂ ଜାନାମି, ଦିବ୍ବଚକ୍ଖୁ ୱିସୋଧିତଂ ।
ଇଦ୍ଧିମା ପରଚିତ୍ତଞ୍ଞୂ, ଦିବ୍ବସୋତଞ୍ଚ ପାପୁଣିଂ ॥
‘‘ୟସ୍ସ ଚତ୍ଥାୟ ପବ୍ବଜିତୋ, ଅଗାରସ୍ମାନଗାରିୟଂ ।
ସୋ ମେ ଅତ୍ଥୋ ଅନୁପ୍ପତ୍ତୋ, ସବ୍ବସଂୟୋଜନକ୍ଖୟୋ’’ତି ॥
… ଉରୁୱେଳକସ୍ସପୋ ଥେରୋ… ।
୨. ତେକିଚ୍ଛକାରିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅତିହିତା ୱୀହି, ଖଲଗତା ସାଲୀ ।
ନ ଚ ଲଭେ ପିଣ୍ଡଂ, କଥମହଂ କସ୍ସଂ ॥
‘‘ବୁଦ୍ଧମପ୍ପମେୟ୍ୟଂ ଅନୁସ୍ସର ପସନ୍ନୋ ।
ପୀତିୟା ଫୁଟସରୀରୋ ହୋହିସି ସତତମୁଦଗ୍ଗୋ ॥
‘‘ଧମ୍ମମପ୍ପମେୟ୍ୟଂ ଅନୁସ୍ସର ପସନ୍ନୋ ।
ପୀତିୟା ଫୁଟସରୀରୋ ହୋହିସି ସତତମୁଦଗ୍ଗୋ ॥
‘‘ସଙ୍ଘମପ୍ପମେୟ୍ୟଂ ଅନୁସ୍ସର ପସନ୍ନୋ ।
ପୀତିୟା ଫୁଟସରୀରୋ ହୋହିସି ସତତମୁଦଗ୍ଗୋ ॥
‘‘ଅବ୍ଭୋକାସେ ୱିହରସି, ସୀତା ହେମନ୍ତିକା ଇମା ରତ୍ୟୋ ।
ମା ସୀତେନ ପରେତୋ ୱିହଞ୍ଞିତ୍ଥୋ, ପୱିସ ତ୍ୱଂ ୱିହାରଂ ଫୁସିତଗ୍ଗଳଂ ॥
‘‘ଫୁସିସ୍ସଂ ଚତସ୍ସୋ ଅପ୍ପମଞ୍ଞାୟୋ, ତାହି ଚ ସୁଖିତୋ ୱିହରିସ୍ସଂ ।
ନାହଂ ସୀତେନ ୱିହଞ୍ଞିସ୍ସଂ, ଅନିଞ୍ଜିତୋ ୱିହରନ୍ତୋ’’ତି ॥
… ତେକିଚ୍ଛକାରୀ [ତେକିଚ୍ଛକାନି (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰ ପୀ॰)] ଥେରୋ… ।
୩. ମହାନାଗତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟସ୍ସ ସବ୍ରହ୍ମଚାରୀସୁ, ଗାରୱୋ ନୂପଲବ୍ଭତି ।
ପରିହାୟତି ସଦ୍ଧମ୍ମା, ମଚ୍ଛୋ ଅପ୍ପୋଦକେ ୟଥା ॥
‘‘ୟସ୍ସ ସବ୍ରହ୍ମଚାରୀସୁ, ଗାରୱୋ ନୂପଲବ୍ଭତି ।
ନ ୱିରୂହତି ସଦ୍ଧମ୍ମେ, ଖେତ୍ତେ ବୀଜଂୱ ପୂତିକଂ ॥
‘‘ୟସ୍ସ ସବ୍ରହ୍ମଚାରୀସୁ, ଗାରୱୋ ନୂପଲବ୍ଭତି ।
ଆରକା ହୋତି ନିବ୍ବାନା [ନିବ୍ବାଣା (ସୀ॰)], ଧମ୍ମରାଜସ୍ସ ସାସନେ ॥
‘‘ୟସ୍ସ ସବ୍ରହ୍ମଚାରୀସୁ, ଗାରୱୋ ଉପଲବ୍ଭତି ।
ନ ୱିହାୟତି ସଦ୍ଧମ୍ମା, ମଚ୍ଛୋ ବୱ୍ହୋଦକେ [ବହ୍ୱୋଦକେ (ସୀ॰), ବହୋଦକେ (ସ୍ୟା॰)] ୟଥା ॥
‘‘ୟସ୍ସ ସବ୍ରହ୍ମଚାରୀସୁ, ଗାରୱୋ ଉପଲବ୍ଭତି ।
ସୋ ୱିରୂହତି ସଦ୍ଧମ୍ମେ, ଖେତ୍ତେ ବୀଜଂୱ ଭଦ୍ଦକଂ ॥
‘‘ୟସ୍ସ ସବ୍ରହ୍ମଚାରୀସୁ, ଗାରୱୋ ଉପଲବ୍ଭତି ।
ସନ୍ତିକେ ହୋତି ନିବ୍ବାନଂ [ନିବ୍ବାଣଂ (ସୀ॰)], ଧମ୍ମରାଜସ୍ସ ସାସନେ’’ତି ॥
… ମହାନାଗୋ ଥେରୋ… ।
୪. କୁଲ୍ଲତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘କୁଲ୍ଲୋ ସିୱଥିକଂ ଗନ୍ତ୍ୱା, ଅଦ୍ଦସ ଇତ୍ଥିମୁଜ୍ଝିତଂ ।
ଅପୱିଦ୍ଧଂ ସୁସାନସ୍ମିଂ, ଖଜ୍ଜନ୍ତିଂ କିମିହୀ ଫୁଟଂ ॥
‘‘ଆତୁରଂ ଅସୁଚିଂ ପୂତିଂ, ପସ୍ସ କୁଲ୍ଲ ସମୁସ୍ସୟଂ ।
ଉଗ୍ଘରନ୍ତଂ ପଗ୍ଘରନ୍ତଂ, ବାଲାନଂ ଅଭିନନ୍ଦିତଂ ॥
‘‘ଧମ୍ମାଦାସଂ ଗହେତ୍ୱାନ, ଞାଣଦସ୍ସନପତ୍ତିୟା ।
ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖିଂ ଇମଂ କାୟଂ, ତୁଚ୍ଛଂ ସନ୍ତରବାହିରଂ ॥
‘‘ୟଥା ଇଦଂ ତଥା ଏତଂ, ୟଥା ଏତଂ ତଥା ଇଦଂ ।
ୟଥା ଅଧୋ ତଥା ଉଦ୍ଧଂ, ୟଥା ଉଦ୍ଧଂ ତଥା ଅଧୋ ॥
‘‘ୟଥା ଦିୱା ତଥା ରତ୍ତିଂ, ୟଥା ରତ୍ତିଂ ତଥା ଦିୱା ।
ୟଥା ପୁରେ ତଥା ପଚ୍ଛା, ୟଥା ପଚ୍ଛା ତଥା ପୁରେ ॥
‘‘ପଞ୍ଚଙ୍ଗିକେନ ତୁରିୟେନ, ନ ରତୀ ହୋତି ତାଦିସୀ ।
ୟଥା ଏକଗ୍ଗଚିତ୍ତସ୍ସ, ସମ୍ମା ଧମ୍ମଂ ୱିପସ୍ସତୋ’’ତି ॥
… କୁଲ୍ଲୋ ଥେରୋ… ।
୫. ମାଲୁକ୍ୟପୁତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ମନୁଜସ୍ସ ପମତ୍ତଚାରିନୋ, ତଣ୍ହା ୱଡ୍ଢତି ମାଲୁୱା ୱିୟ ।
ସୋ ପ୍ଲୱତୀ [ପ୍ଲୱତି (ସୀ॰ ପୀ॰ କ॰), ପରିପ୍ଲୱତି (ସ୍ୟା॰)] ହୁରା ହୁରଂ, ଫଲମିଚ୍ଛଂୱ ୱନସ୍ମି ୱାନରୋ ॥
‘‘ୟଂ ଏସା ସହତେ [ସହତି (ପୀ॰ କ॰)] ଜମ୍ମୀ, ତଣ୍ହା ଲୋକେ ୱିସତ୍ତିକା ।
ସୋକା ତସ୍ସ ପୱଡ୍ଢନ୍ତି, ଅଭିୱଟ୍ଠଂୱ [ଅଭିୱୁଟ୍ଠଂୱ (ସ୍ୟା॰), ଅଭିୱଡ୍ଢଂୱ (କ॰)] ବୀରଣଂ ॥
‘‘ୟୋ ଚେତଂ ସହତେ [ସହତି (ପୀ॰ କ॰)] ଜମ୍ମିଂ, ତଣ୍ହଂ ଲୋକେ ଦୁରଚ୍ଚୟଂ ।
ସୋକା ତମ୍ହା ପପତନ୍ତି, ଉଦବିନ୍ଦୂୱ ପୋକ୍ଖରା ॥
‘‘ତଂ ୱୋ ୱଦାମି ଭଦ୍ଦଂ ୱୋ, ୟାୱନ୍ତେତ୍ଥ ସମାଗତା ।
ତଣ୍ହାୟ ମୂଲଂ ଖଣଥ, ଉସୀରତ୍ଥୋୱ ବୀରଣଂ ।
ମା ୱୋ ନଳଂୱ ସୋତୋୱ, ମାରୋ ଭଞ୍ଜି ପୁନପ୍ପୁନଂ ॥
‘‘କରୋଥ ବୁଦ୍ଧୱଚନଂ, ଖଣୋ ୱୋ ମା ଉପଚ୍ଚଗା ।
ଖଣାତୀତା ହି ସୋଚନ୍ତି, ନିରୟମ୍ହି ସମପ୍ପିତା ॥
‘‘ପମାଦୋ ରଜୋ ପମାଦୋ [ସବ୍ବଦା (ସୀ॰ କ॰), ସୁତ୍ତନିପାତଟ୍ଠକଥାୟଂ ଉଟ୍ଠାନସୁତ୍ତୱଣ୍ଣନା ଓଲୋକେତବ୍ବା], ପମାଦାନୁପତିତୋ ରଜୋ ।
ଅପ୍ପମାଦେନ ୱିଜ୍ଜାୟ, ଅବ୍ବହେ ସଲ୍ଲମତ୍ତନୋ’’ତି ॥
… ମାଲୁକ୍ୟପୁତ୍ତୋ [ମାଲୁଙ୍କ୍ୟପୁତ୍ତୋ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰ ପୀ॰)] ଥେରୋ… ।
୬. ସପ୍ପଦାସତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପଣ୍ଣୱୀସତିୱସ୍ସାନି, ୟତୋ ପବ୍ବଜିତୋ ଅହଂ ।
ଅଚ୍ଛରାସଙ୍ଘାତମତ୍ତମ୍ପି, ଚେତୋସନ୍ତିମନଜ୍ଝଗଂ ॥
‘‘ଅଲଦ୍ଧା ଚିତ୍ତସ୍ସେକଗ୍ଗଂ, କାମରାଗେନ ଅଟ୍ଟିତୋ [ଅଦ୍ଦିତୋ (ସ୍ୟା॰ ସୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰), ଅଡ୍ଡିତୋ (କ॰)]।
ବାହା ପଗ୍ଗୟ୍ହ କନ୍ଦନ୍ତୋ, ୱିହାରା ଉପନିକ୍ଖମିଂ [ନୂପନିକ୍ଖମିଂ (ସବ୍ବତ୍ଥ), ଦୁପନିକ୍ଖମିଂ ( ?)]॥
‘‘ସତ୍ଥଂ ୱା ଆହରିସ୍ସାମି, କୋ ଅତ୍ଥୋ ଜୀୱିତେନ ମେ ।
କଥଂ ହି ସିକ୍ଖଂ ପଚ୍ଚକ୍ଖଂ, କାଲଂ କୁବ୍ବେଥ ମାଦିସୋ ॥
‘‘ତଦାହଂ ଖୁରମାଦାୟ, ମଞ୍ଚକମ୍ହି ଉପାୱିସିଂ ।
ପରିନୀତୋ ଖୁରୋ ଆସି, ଧମନିଂ ଛେତ୍ତୁମତ୍ତନୋ ॥
‘‘ତତୋ ମେ ମନସୀକାରୋ, ୟୋନିସୋ ଉଦପଜ୍ଜଥ ।
ଆଦୀନୱୋ ପାତୁରହୁ, ନିବ୍ବିଦା ସମତିଟ୍ଠଥ ॥
‘‘ତତୋ ଚିତ୍ତଂ ୱିମୁଚ୍ଚି ମେ, ପସ୍ସ ଧମ୍ମସୁଧମ୍ମତଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ସପ୍ପଦାସୋ ଥେରୋ… ।
୭.କାତିୟାନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଉଟ୍ଠେହି ନିସୀଦ କାତିୟାନ, ମା ନିଦ୍ଦାବହୁଲୋ ଅହୁ ଜାଗରସ୍ସୁ ।
ମା ତଂ ଅଲସଂ ପମତ୍ତବନ୍ଧୁ, କୂଟେନେୱ ଜିନାତୁ ମଚ୍ଚୁରାଜା ॥
‘‘ସେୟ୍ୟଥାପି [ସୟଥାପି (ସୀ॰ ପୀ॰)] ମହାସମୁଦ୍ଦୱେଗୋ, ଏୱଂ ଜାତିଜରାତିୱତ୍ତତେ ତଂ ।
ସୋ କରୋହି ସୁଦୀପମତ୍ତନୋ ତ୍ୱଂ, ନ ହି ତାଣଂ ତୱ ୱିଜ୍ଜତେୱ ଅଞ୍ଞଂ ॥
‘‘ସତ୍ଥା ହି ୱିଜେସି ମଗ୍ଗମେତଂ, ସଙ୍ଗା ଜାତିଜରାଭୟା ଅତୀତଂ ।
ପୁବ୍ବାପରରତ୍ତମପ୍ପମତ୍ତୋ, ଅନୁୟୁଞ୍ଜସ୍ସୁ ଦଳ୍ହଂ କରୋହି ୟୋଗଂ ॥
‘‘ପୁରିମାନି ପମୁଞ୍ଚ ବନ୍ଧନାନି, ସଙ୍ଘାଟିଖୁରମୁଣ୍ଡଭିକ୍ଖଭୋଜୀ ।
ମା ଖିଡ୍ଡାରତିଞ୍ଚ ମା ନିଦ୍ଦଂ, ଅନୁୟୁଞ୍ଜିତ୍ଥ ଝାୟ କାତିୟାନ ॥
‘‘ଝାୟାହି ଜିନାହି କାତିୟାନ, ୟୋଗକ୍ଖେମପଥେସୁ କୋୱିଦୋସି ।
ପପ୍ପୁୟ୍ୟ ଅନୁତ୍ତରଂ ୱିସୁଦ୍ଧିଂ, ପରିନିବ୍ବାହିସି ୱାରିନାୱ ଜୋତି ॥
‘‘ପଜ୍ଜୋତକରୋ ପରିତ୍ତରଂସୋ, ୱାତେନ ୱିନମ୍ୟତେ ଲତାୱ ।
ଏୱମ୍ପି ତୁୱଂ ଅନାଦିୟାନୋ, ମାରଂ ଇନ୍ଦସଗୋତ୍ତ ନିଦ୍ଧୁନାହି ।
ସୋ ୱେଦୟିତାସୁ ୱୀତରାଗୋ, କାଲଂ କଙ୍ଖ ଇଧେୱ ସୀତିଭୂତୋ’’ତି ॥
… କାତିୟାନୋ ଥେରୋ… ।
୮. ମିଗଜାଲତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସୁଦେସିତୋ ଚକ୍ଖୁମତା, ବୁଦ୍ଧେନାଦିଚ୍ଚବନ୍ଧୁନା ।
ସବ୍ବସଂୟୋଜନାତୀତୋ, ସବ୍ବୱଟ୍ଟୱିନାସନୋ ॥
‘‘ନିୟ୍ୟାନିକୋ ଉତ୍ତରଣୋ, ତଣ୍ହାମୂଲୱିସୋସନୋ ।
ୱିସମୂଲଂ ଆଘାତନଂ, ଛେତ୍ୱା ପାପେତି ନିବ୍ବୁତିଂ ॥
‘‘ଅଞ୍ଞାଣମୂଲଭେଦାୟ, କମ୍ମୟନ୍ତୱିଘାଟନୋ ।
ୱିଞ୍ଞାଣାନଂ ପରିଗ୍ଗହେ, ଞାଣୱଜିରନିପାତନୋ ॥
‘‘ୱେଦନାନଂ ୱିଞ୍ଞାପନୋ, ଉପାଦାନପ୍ପମୋଚନୋ ।
ଭୱଂ ଅଙ୍ଗାରକାସୁଂୱ, ଞାଣେନ ଅନୁପସ୍ସନୋ [ଅନୁପସ୍ସକୋ (ସୀ॰ ପୀ॰)]॥
‘‘ମହାରସୋ ସୁଗମ୍ଭୀରୋ, ଜରାମଚ୍ଚୁନିୱାରଣୋ ।
ଅରିୟୋ ଅଟ୍ଠଙ୍ଗିକୋ ମଗ୍ଗୋ, ଦୁକ୍ଖୂପସମନୋ ସିୱୋ ॥
‘‘କମ୍ମଂ କମ୍ମନ୍ତି ଞତ୍ୱାନ, ୱିପାକଞ୍ଚ ୱିପାକତୋ ।
ପଟିଚ୍ଚୁପ୍ପନ୍ନଧମ୍ମାନଂ, ୟଥାୱାଲୋକଦସ୍ସନୋ ।
ମହାଖେମଙ୍ଗମୋ ସନ୍ତୋ, ପରିୟୋସାନଭଦ୍ଦକୋ’’ତି ॥
… ମିଗଜାଲୋ ଥେରୋ… ।
୯. ପୁରୋହିତପୁତ୍ତଜେନ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଜାତିମଦେନ ମତ୍ତୋହଂ, ଭୋଗଇସ୍ସରିୟେନ ଚ ।
ସଣ୍ଠାନୱଣ୍ଣରୂପେନ, ମଦମତ୍ତୋ ଅଚାରିହଂ ॥
‘‘ନାତ୍ତନୋ ସମକଂ କଞ୍ଚି, ଅତିରେକଂ ଚ ମଞ୍ଞିସଂ ।
ଅତିମାନହତୋ ବାଲୋ, ପତ୍ଥଦ୍ଧୋ ଉସ୍ସିତଦ୍ଧଜୋ ॥
‘‘ମାତରଂ ପିତରଞ୍ଚାପି, ଅଞ୍ଞେପି ଗରୁସମ୍ମତେ ।
ନ କଞ୍ଚି ଅଭିୱାଦେସିଂ, ମାନତ୍ଥଦ୍ଧୋ ଅନାଦରୋ ॥
‘‘ଦିସ୍ୱା ୱିନାୟକଂ ଅଗ୍ଗଂ, ସାରଥୀନଂ ୱରୁତ୍ତମଂ ।
ତପନ୍ତମିୱ ଆଦିଚ୍ଚଂ, ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘପୁରକ୍ଖତଂ ॥
‘‘ମାନଂ ମଦଞ୍ଚ ଛଡ୍ଡେତ୍ୱା, ୱିପ୍ପସନ୍ନେନ ଚେତସା ।
ସିରସା ଅଭିୱାଦେସିଂ, ସବ୍ବସତ୍ତାନମୁତ୍ତମଂ ॥
‘‘ଅତିମାନୋ ଚ ଓମାନୋ, ପହୀନା ସୁସମୂହତା ।
ଅସ୍ମିମାନୋ ସମୁଚ୍ଛିନ୍ନୋ, ସବ୍ବେ ମାନୱିଧା ହତା’’ତି ॥
… ଜେନ୍ତୋ ପୁରୋହିତପୁତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୧୦. ସୁମନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟଦା ନୱୋ ପବ୍ବଜିତୋ, ଜାତିୟା ସତ୍ତୱସ୍ସିକୋ ।
ଇଦ୍ଧିୟା ଅଭିଭୋତ୍ୱାନ, ପନ୍ନଗିନ୍ଦଂ ମହିଦ୍ଧିକଂ ॥
‘‘ଉପଜ୍ଝାୟସ୍ସ ଉଦକଂ, ଅନୋତତ୍ତା ମହାସରା ।
ଆହରାମି ତତୋ ଦିସ୍ୱା, ମଂ ସତ୍ଥା ଏତଦବ୍ରୱି’’ ॥
‘‘ସାରିପୁତ୍ତ ଇମଂ ପସ୍ସ, ଆଗଚ୍ଛନ୍ତଂ କୁମାରକଂ ।
ଉଦକକୁମ୍ଭମାଦାୟ, ଅଜ୍ଝତ୍ତଂ ସୁସମାହିତଂ ॥
‘‘ପାସାଦିକେନ ୱତ୍ତେନ, କଲ୍ୟାଣଇରିୟାପଥୋ ।
ସାମଣେରୋନୁରୁଦ୍ଧସ୍ସ, ଇଦ୍ଧିୟା ଚ ୱିସାରଦୋ ॥
‘‘ଆଜାନୀୟେନ ଆଜଞ୍ଞୋ, ସାଧୁନା ସାଧୁକାରିତୋ ।
ୱିନୀତୋ ଅନୁରୁଦ୍ଧେନ, କତକିଚ୍ଚେନ ସିକ୍ଖିତୋ ॥
‘‘ସୋ ପତ୍ୱା ପରମଂ ସନ୍ତିଂ, ସଚ୍ଛିକତ୍ୱା ଅକୁପ୍ପତଂ ।
ସାମଣେରୋ ସ ସୁମନୋ, ମା ମଂ ଜଞ୍ଞାତି ଇଚ୍ଛତୀ’’ତି ॥
… ସୁମନୋ ଥେରୋ… ।
୧୧. ନ୍ହାତକମୁନିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୱାତରୋଗାଭିନୀତୋ ତ୍ୱଂ, ୱିହରଂ କାନନେ ୱନେ ।
ପୱିଦ୍ଧଗୋଚରେ ଲୂଖେ, କଥଂ ଭିକ୍ଖୁ କରିସ୍ସସି’’ ॥
‘‘ପୀତିସୁଖେନ ୱିପୁଲେନ, ଫରିତ୍ୱାନ ସମୁସ୍ସୟଂ ।
ଲୂଖମ୍ପି ଅଭିସମ୍ଭୋନ୍ତୋ, ୱିହରିସ୍ସାମି କାନନେ ॥
‘‘ଭାୱେନ୍ତୋ ସତ୍ତ ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାନି ବଲାନି ଚ ।
ଝାନସୋଖୁମ୍ମସମ୍ପନ୍ନୋ [ଝାନସୁଖୁମସମ୍ପନ୍ନୋ (ସ୍ୟା॰ କ॰)], ୱିହରିସ୍ସଂ ଅନାସୱୋ ॥
‘‘ୱିପ୍ପମୁତ୍ତଂ କିଲେସେହି, ସୁଦ୍ଧଚିତ୍ତଂ ଅନାୱିଲଂ ।
ଅଭିଣ୍ହଂ ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖନ୍ତୋ, ୱିହରିସ୍ସଂ ଅନାସୱୋ ॥
‘‘ଅଜ୍ଝତ୍ତଞ୍ଚ ବହିଦ୍ଧା ଚ, ୟେ ମେ ୱିଜ୍ଜିଂସୁ ଆସୱା ।
ସବ୍ବେ ଅସେସା ଉଚ୍ଛିନ୍ନା, ନ ଚ ଉପ୍ପଜ୍ଜରେ ପୁନ ॥
‘‘ପଞ୍ଚକ୍ଖନ୍ଧା ପରିଞ୍ଞାତା, ତିଟ୍ଠନ୍ତି ଛିନ୍ନମୂଲକା ।
ଦୁକ୍ଖକ୍ଖୟୋ ଅନୁପ୍ପତ୍ତୋ, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ’’ତି ॥
… ନ୍ହାତକମୁନିତ୍ଥେରୋ… ।
୧୨. ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅକ୍କୋଧସ୍ସ କୁତୋ କୋଧୋ, ଦନ୍ତସ୍ସ ସମଜୀୱିନୋ ।
ସମ୍ମଦଞ୍ଞା ୱିମୁତ୍ତସ୍ସ, ଉପସନ୍ତସ୍ସ ତାଦିନୋ ॥
‘‘ତସ୍ସେୱ ତେନ ପାପିୟୋ, ୟୋ କୁଦ୍ଧଂ ପଟିକୁଜ୍ଝତି ।
କୁଦ୍ଧଂ ଅପ୍ପଟିକୁଜ୍ଝନ୍ତୋ, ସଙ୍ଗାମଂ ଜେତି ଦୁଜ୍ଜୟଂ ॥
[ସଂ॰ ନି॰ ୧.୧୮୮, ୨୫୦] ‘‘ଉଭିନ୍ନମତ୍ଥଂ ଚରତି, ଅତ୍ତନୋ ଚ ପରସ୍ସ ଚ ।
ପରଂ ସଙ୍କୁପିତଂ ଞତ୍ୱା, ୟୋ ସତୋ ଉପସମ୍ମତି ॥
[ସଂ॰ ନି॰ ୧.୧୮୮, ୨୫୦] ‘‘ଉଭିନ୍ନଂ ତିକିଚ୍ଛନ୍ତଂ ତଂ, ଅତ୍ତନୋ ଚ ପରସ୍ସ ଚ ।
ଜନା ମଞ୍ଞନ୍ତି ବାଲୋତି, ୟେ ଧମ୍ମସ୍ସ ଅକୋୱିଦା ॥
‘‘ଉପ୍ପଜ୍ଜେ ତେ ସଚେ କୋଧୋ, ଆୱଜ୍ଜ କକଚୂପମଂ ।
ଉପ୍ପଜ୍ଜେ ଚେ ରସେ ତଣ୍ହା, ପୁତ୍ତମଂସୂପମଂ ସର ॥
‘‘ସଚେ ଧାୱତି ଚିତ୍ତଂ ତେ, କାମେସୁ ଚ ଭୱେସୁ ଚ ।
ଖିପ୍ପଂ ନିଗ୍ଗଣ୍ହ ସତିୟା, କିଟ୍ଠାଦଂ ୱିୟ ଦୁପ୍ପସୁ’’ନ୍ତି ।
… ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୧୩. ସିରିମଣ୍ଡତ୍ଥେରଗାଥା
[ଉଦା॰ ୪୫; ଚୂଳୱ॰ ୩୮୫; ପରି॰ ୩୩୯] ‘‘ଛନ୍ନମତିୱସ୍ସତି, ୱିୱଟଂ ନାତିୱସ୍ସତି ।
ତସ୍ମା ଛନ୍ନଂ ୱିୱରେଥ, ଏୱଂ ତଂ ନାତିୱସ୍ସତି ॥
[ସଂ॰ ନି॰ ୧.୬୬; ନେତ୍ତି॰ ୧୮] ‘‘ମଚ୍ଚୁନାବ୍ଭହତୋ ଲୋକୋ, ଜରାୟ ପରିୱାରିତୋ ।
ତଣ୍ହାସଲ୍ଲେନ ଓତିଣ୍ଣୋ, ଇଚ୍ଛାଧୂପାୟିତୋ ସଦା ॥
‘‘ମଚ୍ଚୁନାବ୍ଭହତୋ ଲୋକୋ, ପରିକ୍ଖିତ୍ତୋ ଜରାୟ ଚ ।
ହଞ୍ଞତି ନିଚ୍ଚମତ୍ତାଣୋ, ପତ୍ତଦଣ୍ଡୋୱ ତକ୍କରୋ ॥
‘‘ଆଗଚ୍ଛନ୍ତଗ୍ଗିଖନ୍ଧାୱ, ମଚ୍ଚୁ ବ୍ୟାଧି ଜରା ତୟୋ ।
ପଚ୍ଚୁଗ୍ଗନ୍ତୁଂ ବଲଂ ନତ୍ଥି, ଜୱୋ ନତ୍ଥି ପଲାୟିତୁଂ ॥
‘‘ଅମୋଘଂ ଦିୱସଂ କୟିରା, ଅପ୍ପେନ ବହୁକେନ ୱା ।
ୟଂ ୟଂ ୱିଜହତେ [ୱିରହତେ (ସୀ॰ ପୀ॰), ୱିୱହତେ (ସ୍ୟା॰)] ରତ୍ତିଂ, ତଦୂନଂ ତସ୍ସ ଜୀୱିତଂ ॥
‘‘ଚରତୋ ତିଟ୍ଠତୋ ୱାପି, ଆସୀନସୟନସ୍ସ ୱା ।
ଉପେତି ଚରିମା ରତ୍ତି, ନ ତେ କାଲୋ ପମଜ୍ଜିତୁ’’ନ୍ତି ॥
… ସିରିମଣ୍ଡୋ [ସିରିମନ୍ଦୋ (ସୀ॰)] ଥେରୋ… ।
୧୪. ସବ୍ବକାମିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଦ୍ୱିପାଦକୋୟଂ ଅସୁଚି, ଦୁଗ୍ଗନ୍ଧୋ ପରିହୀରତି [ପରିହରତି (କ॰)]।
ନାନାକୁଣପପରିପୂରୋ, ୱିସ୍ସୱନ୍ତୋ ତତୋ ତତୋ ॥
‘‘ମିଗଂ ନିଲୀନଂ କୂଟେନ, ବଳିସେନେୱ ଅମ୍ବୁଜଂ ।
ୱାନରଂ ୱିୟ ଲେପେନ, ବାଧୟନ୍ତି ପୁଥୁଜ୍ଜନଂ ॥
‘‘ରୂପା ସଦ୍ଦା ରସା ଗନ୍ଧା, ଫୋଟ୍ଠବ୍ବା ଚ ମନୋରମା ।
ପଞ୍ଚ କାମଗୁଣା ଏତେ, ଇତ୍ଥିରୂପସ୍ମି ଦିସ୍ସରେ ॥
‘‘ୟେ ଏତା ଉପସେୱନ୍ତି, ରତ୍ତଚିତ୍ତା ପୁଥୁଜ୍ଜନା ।
ୱଡ୍ଢେନ୍ତି କଟସିଂ ଘୋରଂ, ଆଚିନନ୍ତି ପୁନବ୍ଭୱଂ ॥
‘‘ୟୋ ଚେତା ପରିୱଜ୍ଜେତି, ସପ୍ପସ୍ସେୱ ପଦା ସିରୋ ।
ସୋମଂ ୱିସତ୍ତିକଂ ଲୋକେ, ସତୋ ସମତିୱତ୍ତତି ॥
‘‘କାମେସ୍ୱାଦୀନୱଂ ଦିସ୍ୱା, ନେକ୍ଖମ୍ମଂ ଦଟ୍ଠୁ ଖେମତୋ ।
ନିସ୍ସଟୋ ସବ୍ବକାମେହି, ପତ୍ତୋ ମେ ଆସୱକ୍ଖୟୋ’’ତି ॥
… ସବ୍ବକାମିତ୍ଥେରୋ… ।
ଛକ୍କନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ଉରୁୱେଳକସ୍ସପୋ ଚ, ଥେରୋ ତେକିଚ୍ଛକାରି ଚ ।
ମହାନାଗୋ ଚ କୁଲ୍ଲୋ ଚ, ମାଲୁକ୍ୟୋ [ମାଲୁତୋ (ସୀ॰ କ॰), ମାଲୁଙ୍କ୍ୟୋ (ସ୍ୟା॰)] ସପ୍ପଦାସକୋ ॥
କାତିୟାନୋ ମିଗଜାଲୋ, ଜେନ୍ତୋ ସୁମନସୱ୍ହୟୋ ।
ନ୍ହାତମୁନି ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତୋ, ସିରିମଣ୍ଡୋ ସବ୍ବକାମୀ ଚ ।
ଗାଥାୟୋ ଚତୁରାସୀତି, ଥେରା ଚେତ୍ଥ ଚତୁଦ୍ଦସାତି ॥
୭. ସତ୍ତକନିପାତୋ
୧. ସୁନ୍ଦରସମୁଦ୍ଦତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅଲଙ୍କତା ସୁୱସନା, ମାଲଧାରୀ [ମାଲାଭାରୀ (ସୀ॰), ମାଲଭାରୀ (ସ୍ୟା॰)] ୱିଭୂସିତା ।
ଅଲତ୍ତକକତାପାଦା, ପାଦୁକାରୁୟ୍ହ ୱେସିକା ॥
‘‘ପାଦୁକା ଓରୁହିତ୍ୱାନ, ପୁରତୋ ପଞ୍ଜଲୀକତା ।
ସା ମଂ ସଣ୍ହେନ ମୁଦୁନା, ମ୍ହିତପୁବ୍ବଂ [ମିହିତପୁବ୍ବଂ (ସୀ॰)] ଅଭାସଥ’’ ॥
‘‘ୟୁୱାସି ତ୍ୱଂ ପବ୍ବଜିତୋ, ତିଟ୍ଠାହି ମମ ସାସନେ ।
ଭୁଞ୍ଜ ମାନୁସକେ କାମେ, ଅହଂ ୱିତ୍ତଂ ଦଦାମି ତେ ।
ସଚ୍ଚଂ ତେ ପଟିଜାନାମି, ଅଗ୍ଗିଂ ୱା ତେ ହରାମହଂ ॥
‘‘ୟଦା ଜିଣ୍ଣା ଭୱିସ୍ସାମ, ଉଭୋ ଦଣ୍ଡପରାୟନା ।
ଉଭୋପି ପବ୍ବଜିସ୍ସାମ, ଉଭୟତ୍ଥ କଟଗ୍ଗହୋ’’ ॥
‘‘ତଞ୍ଚ ଦିସ୍ୱାନ ୟାଚନ୍ତିଂ, ୱେସିକଂ ପଞ୍ଜଲୀକତଂ ।
ଅଲଙ୍କତଂ ସୁୱସନଂ, ମଚ୍ଚୁପାସଂୱ ଓଡ୍ଡିତଂ ॥
‘‘ତତୋ ମେ ମନସୀକାରୋ…ପେ॰… ନିବ୍ବିଦା ସମତିଟ୍ଠଥ ॥
‘‘ତତୋ ଚିତ୍ତଂ ୱିମୁଚ୍ଚି ମେ…ପେ॰… କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ସୁନ୍ଦରସମୁଦ୍ଦୋ ଥେରୋ… ।
୨. ଲକୁଣ୍ଡକଭଦ୍ଦିୟତ୍ଥେରଗାଥା
ପରେ ଅମ୍ବାଟକାରାମେ, ୱନସଣ୍ଡମ୍ହି ଭଦ୍ଦିୟୋ ।
ସମୂଲଂ ତଣ୍ହମବ୍ବୁୟ୍ହ, ତତ୍ଥ ଭଦ୍ଦୋୱ ଝାୟତି [ଭଦ୍ଦୋ’ଧିଝାୟାୟତି (ସୀ॰), ଭଦ୍ଦୋ ଝିୟାୟତି (ସ୍ୟା॰ ସୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰)]॥
‘‘ରମନ୍ତେକେ ମୁଦିଙ୍ଗେହି [ମୁତିଙ୍ଗେହି (ସୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰)], ୱୀଣାହି ପଣୱେହି ଚ ।
ଅହଞ୍ଚ ରୁକ୍ଖମୂଲସ୍ମିଂ, ରତୋ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନେ ॥
‘‘ବୁଦ୍ଧୋ ଚେ [ବୁଦ୍ଧୋ ଚ (ସବ୍ବତ୍ଥ)] ମେ ୱରଂ ଦଜ୍ଜା, ସୋ ଚ ଲବ୍ଭେଥ ମେ ୱରୋ ।
ଗଣ୍ହେହଂ ସବ୍ବଲୋକସ୍ସ, ନିଚ୍ଚଂ କାୟଗତଂ ସତିଂ ॥
‘‘ୟେ ମଂ ରୂପେନ ପାମିଂସୁ, ୟେ ଚ ଘୋସେନ ଅନ୍ୱଗୂ ।
ଛନ୍ଦରାଗୱସୂପେତା, ନ ମଂ ଜାନନ୍ତି ତେ ଜନା ॥
‘‘ଅଜ୍ଝତ୍ତଞ୍ଚ ନ ଜାନାତି, ବହିଦ୍ଧା ଚ ନ ପସ୍ସତି ।
ସମନ୍ତାୱରଣୋ ବାଲୋ, ସ ୱେ ଘୋସେନ ୱୁୟ୍ହତି ॥
‘‘ଅଜ୍ଝତ୍ତଞ୍ଚ ନ ଜାନାତି, ବହିଦ୍ଧା ଚ ୱିପସ୍ସତି ।
ବହିଦ୍ଧା ଫଲଦସ୍ସାୱୀ, ସୋପି ଘୋସେନ ୱୁୟ୍ହତି ॥
‘‘ଅଜ୍ଝତ୍ତଞ୍ଚ ପଜାନାତି, ବହିଦ୍ଧା ଚ ୱିପସ୍ସତି ।
ଅନାୱରଣଦସ୍ସାୱୀ, ନ ସୋ ଘୋସେନ ୱୁୟ୍ହତୀ’’ତି ॥
… ଲକୁଣ୍ଡକଭଦ୍ଦିୟୋ ଥେରୋ… ।
୩. ଭଦ୍ଦତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଏକପୁତ୍ତୋ ଅହଂ ଆସିଂ, ପିୟୋ ମାତୁ ପିୟୋ ପିତୁ ।
ବହୂହି ୱତଚରିୟାହି, ଲଦ୍ଧୋ ଆୟାଚନାହି ଚ ॥
‘‘ତେ ଚ ମଂ ଅନୁକମ୍ପାୟ, ଅତ୍ଥକାମା ହିତେସିନୋ ।
ଉଭୋ ପିତା ଚ ମାତା ଚ, ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ଉପନାମୟୁଂ’’ ॥
‘‘କିଚ୍ଛା ଲଦ୍ଧୋ ଅୟଂ ପୁତ୍ତୋ, ସୁଖୁମାଲୋ ସୁଖେଧିତୋ ।
ଇମଂ ଦଦାମ ତେ ନାଥ, ଜିନସ୍ସ ପରିଚାରକଂ’’ ॥
‘‘ସତ୍ଥା ଚ ମଂ ପଟିଗ୍ଗୟ୍ହ, ଆନନ୍ଦଂ ଏତଦବ୍ରୱି ।
‘ପବ୍ବାଜେହି ଇମଂ ଖିପ୍ପଂ, ହେସ୍ସତ୍ୟାଜାନିୟୋ ଅୟଂ ॥
‘‘ପବ୍ବାଜେତ୍ୱାନ ମଂ ସତ୍ଥା, ୱିହାରଂ ପାୱିସୀ ଜିନୋ ।
ଅନୋଗ୍ଗତସ୍ମିଂ ସୂରିୟସ୍ମିଂ, ତତୋ ଚିତ୍ତଂ ୱିମୁଚ୍ଚି ମେ ॥
‘‘ତତୋ ସତ୍ଥା ନିରାକତ୍ୱା, ପଟିସଲ୍ଲାନୱୁଟ୍ଠିତୋ ।
‘ଏହି ଭଦ୍ଦା’ତି ମଂ ଆହ, ସା ମେ ଆସୂପସମ୍ପଦା ॥
‘‘ଜାତିୟା ସତ୍ତୱସ୍ସେନ, ଲଦ୍ଧା ମେ ଉପସମ୍ପଦା ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, ଅହୋ ଧମ୍ମସୁଧମ୍ମତା’’ତି ॥
… ଭଦ୍ଦୋ ଥେରୋ… ।
୪. ସୋପାକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଦିସ୍ୱା ପାସାଦଛାୟାୟଂ, ଚଙ୍କମନ୍ତଂ ନରୁତ୍ତମଂ ।
ତତ୍ଥ ନଂ ଉପସଙ୍କମ୍ମ, ୱନ୍ଦିସ୍ସଂ [ୱନ୍ଦିସଂ (ସୀ॰ ପୀ॰)] ପୁରିସୁତ୍ତମଂ ॥
‘‘ଏକଂସଂ ଚୀୱରଂ କତ୍ୱା, ସଂହରିତ୍ୱାନ ପାଣୟୋ ।
ଅନୁଚଙ୍କମିସ୍ସଂ ୱିରଜଂ, ସବ୍ବସତ୍ତାନମୁତ୍ତମଂ ॥
‘‘ତତୋ ପଞ୍ହେ ଅପୁଚ୍ଛି ମଂ, ପଞ୍ହାନଂ କୋୱିଦୋ ୱିଦୂ ।
ଅଚ୍ଛମ୍ଭୀ ଚ ଅଭୀତୋ ଚ, ବ୍ୟାକାସିଂ ସତ୍ଥୁନୋ ଅହଂ ॥
‘‘ୱିସ୍ସଜ୍ଜିତେସୁ ପଞ୍ହେସୁ, ଅନୁମୋଦି ତଥାଗତୋ ।
ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘଂ ୱିଲୋକେତ୍ୱା, ଇମମତ୍ଥଂ ଅଭାସଥ’’ ॥
‘‘ଲାଭା ଅଙ୍ଗାନଂ ମଗଧାନଂ, ୟେସାୟଂ ପରିଭୁଞ୍ଜତି ।
ଚୀୱରଂ ପିଣ୍ଡପାତଞ୍ଚ, ପଚ୍ଚୟଂ ସୟନାସନଂ ।
ପଚ୍ଚୁଟ୍ଠାନଞ୍ଚ ସାମୀଚିଂ, ତେସଂ ଲାଭା’’ତି ଚାବ୍ରୱି ॥
‘‘ଅଜ୍ଜତଗ୍ଗେ ମଂ ସୋପାକ, ଦସ୍ସନାୟୋପସଙ୍କମ ।
ଏସା ଚେୱ ତେ ସୋପାକ, ଭୱତୁ ଉପସମ୍ପଦା’’ ॥
‘‘ଜାତିୟା ସତ୍ତୱସ୍ସୋହଂ, ଲଦ୍ଧାନ ଉପସମ୍ପଦଂ ।
ଧାରେମି ଅନ୍ତିମଂ ଦେହଂ, ଅହୋ ଧମ୍ମସୁଧମ୍ମତା’’ତି ॥
… ସୋପାକୋ ଥେରୋ… ।
୫. ସରଭଙ୍ଗତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସରେ ହତ୍ଥେହି ଭଞ୍ଜିତ୍ୱା, କତ୍ୱାନ କୁଟିମଚ୍ଛିସଂ ।
ତେନ ମେ ସରଭଙ୍ଗୋତି, ନାମଂ ସମ୍ମୁତିୟା ଅହୁ ॥
‘‘ନ ମୟ୍ହଂ କପ୍ପତେ ଅଜ୍ଜ, ସରେ ହତ୍ଥେହି ଭଞ୍ଜିତୁଂ ।
ସିକ୍ଖାପଦା ନୋ ପଞ୍ଞତ୍ତା, ଗୋତମେନ ୟସସ୍ସିନା ॥
‘‘ସକଲଂ ସମତ୍ତଂ ରୋଗଂ, ସରଭଙ୍ଗୋ ନାଦ୍ଦସଂ ପୁବ୍ବେ ।
ସୋୟଂ ରୋଗୋ ଦିଟ୍ଠୋ, ୱଚନକରେନାତିଦେୱସ୍ସ ॥
‘‘ୟେନେୱ ମଗ୍ଗେନ ଗତୋ ୱିପସ୍ସୀ, ୟେନେୱ ମଗ୍ଗେନ ସିଖୀ ଚ ୱେସ୍ସଭୂ ।
କକୁସନ୍ଧକୋଣାଗମନୋ ଚ କସ୍ସପୋ, ତେନଞ୍ଜସେନ ଅଗମାସି ଗୋତମୋ ॥
‘‘ୱୀତତଣ୍ହା ଅନାଦାନା, ସତ୍ତ ବୁଦ୍ଧା ଖୟୋଗଧା ।
ୟେହାୟଂ ଦେସିତୋ ଧମ୍ମୋ, ଧମ୍ମଭୂତେହି ତାଦିଭି ॥
‘‘ଚତ୍ତାରି ଅରିୟସଚ୍ଚାନି, ଅନୁକମ୍ପାୟ ପାଣିନଂ ।
ଦୁକ୍ଖଂ ସମୁଦୟୋ ମଗ୍ଗୋ, ନିରୋଧୋ ଦୁକ୍ଖସଙ୍ଖୟୋ ॥
‘‘ୟସ୍ମିଂ ନିୱତ୍ତତେ [ୟସ୍ମିଂ ନ ନିବ୍ବତ୍ତତେ (କ॰)] ଦୁକ୍ଖଂ, ସଂସାରସ୍ମିଂ ଅନନ୍ତକଂ ।
ଭେଦା ଇମସ୍ସ କାୟସ୍ସ, ଜୀୱିତସ୍ସ ଚ ସଙ୍ଖୟା ।
ଅଞ୍ଞୋ ପୁନବ୍ଭୱୋ ନତ୍ଥି, ସୁୱିମୁତ୍ତୋମ୍ହି ସବ୍ବଧୀ’’ତି ॥
… ସରଭଙ୍ଗୋ ଥେରୋ… ।
ସତ୍ତକନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ସୁନ୍ଦରସମୁଦ୍ଦୋ ଥେରୋ, ଥେରୋ ଲକୁଣ୍ଡଭଦ୍ଦିୟୋ ।
ଭଦ୍ଦୋ ଥେରୋ ଚ ସୋପାକୋ, ସରଭଙ୍ଗୋ ମହାଇସି ।
ସତ୍ତକେ ପଞ୍ଚକା ଥେରା, ଗାଥାୟୋ ପଞ୍ଚତିଂସତୀତି ॥
୮. ଅଟ୍ଠକନିପାତୋ
୧. ମହାକଚ୍ଚାୟନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘କମ୍ମଂ ବହୁକଂ ନ କାରୟେ, ପରିୱଜ୍ଜେୟ୍ୟ ଜନଂ ନ ଉୟ୍ୟମେ ।
ସୋ ଉସ୍ସୁକ୍କୋ ରସାନୁଗିଦ୍ଧୋ, ଅତ୍ଥଂ ରିଞ୍ଚତି ୟୋ ସୁଖାଧିୱାହୋ ॥
‘‘ପଙ୍କୋତି ହି ନଂ ଅୱେଦୟୁଂ, ୟାୟଂ ୱନ୍ଦନପୂଜନା କୁଲେସୁ ।
ସୁଖୁମଂ ସଲ୍ଲଂ ଦୁରୁବ୍ବହଂ, ସକ୍କାରୋ କାପୁରିସେନ ଦୁଜ୍ଜହୋ ॥
‘‘ନ ପରସ୍ସୁପନିଧାୟ, କମ୍ମଂ ମଚ୍ଚସ୍ସ ପାପକଂ ।
ଅତ୍ତନା ତଂ ନ ସେୱେୟ୍ୟ, କମ୍ମବନ୍ଧୂହି ମାତିୟା ॥
‘‘ନ ପରେ ୱଚନା ଚୋରୋ, ନ ପରେ ୱଚନା ମୁନି ।
ଅତ୍ତା ଚ ନଂ ୟଥାୱେଦି [ୟଥା ୱେତ୍ତି (ସୀ॰)], ଦେୱାପି ନଂ ତଥା ୱିଦୂ ॥
‘‘ପରେ ଚ ନ ୱିଜାନନ୍ତି, ମୟମେତ୍ଥ ୟମାମସେ ।
ୟେ ଚ ତତ୍ଥ ୱିଜାନନ୍ତି, ତତୋ ସମ୍ମନ୍ତି ମେଧଗା ॥
‘‘ଜୀୱତେ ୱାପି ସପ୍ପଞ୍ଞୋ, ଅପି ୱିତ୍ତପରିକ୍ଖୟୋ ।
ପଞ୍ଞାୟ ଚ ଅଲାଭେନ [ଅଭାୱେନ (ସୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰)], ୱିତ୍ତୱାପି ନ ଜୀୱତି ॥
‘‘ସବ୍ବଂ ସୁଣାତି ସୋତେନ, ସବ୍ବଂ ପସ୍ସତି ଚକ୍ଖୁନା ।
ନ ଚ ଦିଟ୍ଠଂ ସୁତଂ ଧୀରୋ, ସବ୍ବଂ ଉଜ୍ଝିତୁମରହତି ॥
‘‘ଚକ୍ଖୁମାସ୍ସ ୟଥା ଅନ୍ଧୋ, ସୋତୱା ବଧିରୋ ୟଥା ।
ପଞ୍ଞୱାସ୍ସ ୟଥା ମୂଗୋ, ବଲୱା ଦୁବ୍ବଲୋରିୱ ।
ଅଥ ଅତ୍ଥେ ସମୁପ୍ପନ୍ନେ, ସୟେଥ [ପସ୍ସେଥ (କ॰)] ମତସାୟିକ’’ନ୍ତି ॥
… ମହାକଚ୍ଚାୟନୋ ଥେରୋ… ।
୨. ସିରିମିତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅକ୍କୋଧନୋନୁପନାହୀ, ଅମାୟୋ ରିତ୍ତପେସୁଣୋ ।
ସ ୱେ ତାଦିସକୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଏୱଂ ପେଚ୍ଚ ନ ସୋଚତି ॥
‘‘ଅକ୍କୋଧନୋନୁପନାହୀ, ଅମାୟୋ ରିତ୍ତପେସୁଣୋ ।
ଗୁତ୍ତଦ୍ୱାରୋ ସଦା ଭିକ୍ଖୁ, ଏୱଂ ପେଚ୍ଚ ନ ସୋଚତି ॥
‘‘ଅକ୍କୋଧନୋନୁପନାହୀ, ଅମାୟୋ ରିତ୍ତପେସୁଣୋ ।
କଲ୍ୟାଣସୀଲୋ ସୋ [ୟୋ (ସ୍ୟା॰)] ଭିକ୍ଖୁ, ଏୱଂ ପେଚ୍ଚ ନ ସୋଚତି ॥
‘‘ଅକ୍କୋଧନୋନୁପନାହୀ, ଅମାୟୋ ରିତ୍ତପେସୁଣୋ ।
କଲ୍ୟାଣମିତ୍ତୋ ସୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଏୱଂ ପେଚ୍ଚ ନ ସୋଚତି ॥
‘‘ଅକ୍କୋଧନୋନୁପନାହୀ, ଅମାୟୋ ରିତ୍ତପେସୁଣୋ ।
କଲ୍ୟାଣପଞ୍ଞୋ ସୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଏୱଂ ପେଚ୍ଚ ନ ସୋଚତି ॥
‘‘ୟସ୍ସ ସଦ୍ଧା ତଥାଗତେ, ଅଚଲା ସୁପ୍ପତିଟ୍ଠିତା ।
ସୀଲଞ୍ଚ ୟସ୍ସ କଲ୍ୟାଣଂ, ଅରିୟକନ୍ତଂ ପସଂସିତଂ ॥
‘‘ସଙ୍ଘେ ପସାଦୋ ୟସ୍ସତ୍ଥି, ଉଜୁଭୂତଞ୍ଚ ଦସ୍ସନଂ ।
‘ଅଦଲିଦ୍ଦୋ’ତି ତଂ ଆହୁ, ଅମୋଘଂ ତସ୍ସ ଜୀୱିତଂ ॥
‘‘ତସ୍ମା ସଦ୍ଧଞ୍ଚ ସୀଲଞ୍ଚ, ପସାଦଂ ଧମ୍ମଦସ୍ସନଂ ।
ଅନୁୟୁଞ୍ଜେଥ ମେଧାୱୀ, ସରଂ ବୁଦ୍ଧାନ ସାସନ’’ନ୍ତି ॥
… ସିରିମିତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୩. ମହାପନ୍ଥକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟଦା ପଠମମଦ୍ଦକ୍ଖିଂ, ସତ୍ଥାରମକୁତୋଭୟଂ ।
ତତୋ ମେ ଅହୁ ସଂୱେଗୋ, ପସ୍ସିତ୍ୱା ପୁରିସୁତ୍ତମଂ ॥
‘‘ସିରିଂ ହତ୍ଥେହି ପାଦେହି, ୟୋ ପଣାମେୟ୍ୟ ଆଗତଂ ।
ଏତାଦିସଂ ସୋ ସତ୍ଥାରଂ, ଆରାଧେତ୍ୱା ୱିରାଧୟେ ॥
‘‘ତଦାହଂ ପୁତ୍ତଦାରଞ୍ଚ, ଧନଧଞ୍ଞଞ୍ଚ ଛଡ୍ଡୟିଂ ।
କେସମସ୍ସୂନି ଛେଦେତ୍ୱା, ପବ୍ବଜିଂ ଅନଗାରିୟଂ ॥
‘‘ସିକ୍ଖାସାଜୀୱସମ୍ପନ୍ନୋ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟେସୁ ସୁସଂୱୁତୋ ।
ନମସ୍ସମାନୋ ସମ୍ବୁଦ୍ଧଂ, ୱିହାସିଂ ଅପରାଜିତୋ ॥
‘‘ତତୋ ମେ ପଣିଧୀ ଆସି, ଚେତସୋ ଅଭିପତ୍ଥିତୋ ।
ନ ନିସୀଦେ ମୁହୁତ୍ତମ୍ପି, ତଣ୍ହାସଲ୍ଲେ ଅନୂହତେ ॥
‘‘ତସ୍ସ ମେୱଂ ୱିହରତୋ, ପସ୍ସ ୱୀରିୟପରକ୍କମଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ॥
‘‘ପୁବ୍ବେନିୱାସଂ ଜାନାମି, ଦିବ୍ବଚକ୍ଖୁ ୱିସୋଧିତଂ ।
ଅରହା ଦକ୍ଖିଣେୟ୍ୟୋମ୍ହି, ୱିପ୍ପମୁତ୍ତୋ ନିରୂପଧି ॥
‘‘ତତୋ ରତ୍ୟା ୱିୱସାନେ [ୱିୱସନେ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)], ସୂରିୟସ୍ସୁଗ୍ଗମନଂ ପତି ।
ସବ୍ବଂ ତଣ୍ହଂ ୱିସୋସେତ୍ୱା, ପଲ୍ଲଙ୍କେନ ଉପାୱିସି’’ନ୍ତି ॥
… ମହାପନ୍ଥକୋ ଥେରୋ… ।
ଅଟ୍ଠକନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ମହାକଚ୍ଚାୟନୋ ଥେରୋ, ସିରିମିତ୍ତୋ ମହାପନ୍ଥକୋ ।
ଏତେ ଅଟ୍ଠନିପାତମ୍ହି, ଗାଥାୟୋ ଚତୁୱୀସତୀତି ॥
୯. ନୱକନିପାତୋ
୧. ଭୂତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟଦା ଦୁକ୍ଖଂ ଜରାମରଣନ୍ତି ପଣ୍ଡିତୋ, ଅୱିଦ୍ଦସୂ ୟତ୍ଥ ସିତା ପୁଥୁଜ୍ଜନା ।
ଦୁକ୍ଖଂ ପରିଞ୍ଞାୟ ସତୋୱ ଝାୟତି, ତତୋ ରତିଂ ପରମତରଂ ନ ୱିନ୍ଦତି ॥
‘‘ୟଦା ଦୁକ୍ଖସ୍ସାୱହନିଂ ୱିସତ୍ତିକଂ, ପପଞ୍ଚସଙ୍ଘାତଦୁଖାଧିୱାହିନିଂ ।
ତଣ୍ହଂ ପହନ୍ତ୍ୱାନ ସତୋୱ ଝାୟତି, ତତୋ ରତିଂ ପରମତରଂ ନ ୱିନ୍ଦତି ॥
‘‘ୟଦା ସିୱଂ ଦ୍ୱେଚତୁରଙ୍ଗଗାମିନଂ, ମଗ୍ଗୁତ୍ତମଂ ସବ୍ବକିଲେସସୋଧନଂ ।
ପଞ୍ଞାୟ ପସ୍ସିତ୍ୱ ସତୋୱ ଝାୟତି, ତତୋ ରତିଂ ପରମତରଂ ନ ୱିନ୍ଦତି ॥
‘‘ୟଦା ଅସୋକଂ ୱିରଜଂ ଅସଙ୍ଖତଂ, ସନ୍ତଂ ପଦଂ ସବ୍ବକିଲେସସୋଧନଂ ।
ଭାୱେତି ସଞ୍ଞୋଜନବନ୍ଧନଚ୍ଛିଦଂ, ତତୋ ରତିଂ ପରମତରଂ ନ ୱିନ୍ଦତି ॥
‘‘ୟଦା ନଭେ ଗଜ୍ଜତି ମେଘଦୁନ୍ଦୁଭି, ଧାରାକୁଲା ୱିହଗପଥେ ସମନ୍ତତୋ ।
ଭିକ୍ଖୂ ଚ ପବ୍ଭାରଗତୋୱ ଝାୟତି, ତତୋ ରତିଂ ପରମତରଂ ନ ୱିନ୍ଦତି ॥
‘‘ୟଦା ନଦୀନଂ କୁସୁମାକୁଲାନଂ, ୱିଚିତ୍ତ-ୱାନେୟ୍ୟ-ୱଟଂସକାନଂ ।
ତୀରେ ନିସିନ୍ନୋ ସୁମନୋୱ ଝାୟତି, ତତୋ ରତିଂ ପରମତରଂ ନ ୱିନ୍ଦତି ॥
‘‘ୟଦା ନିସୀଥେ ରହିତମ୍ହି କାନନେ, ଦେୱେ ଗଳନ୍ତମ୍ହି ନଦନ୍ତି ଦାଠିନୋ ।
ଭିକ୍ଖୂ ଚ ପବ୍ଭାରଗତୋୱ ଝାୟତି, ତତୋ ରତିଂ ପରମତରଂ ନ ୱିନ୍ଦତି ॥
‘‘ୟଦା ୱିତକ୍କେ ଉପରୁନ୍ଧିୟତ୍ତନୋ, ନଗନ୍ତରେ ନଗୱିୱରଂ ସମସ୍ସିତୋ ।
ୱୀତଦ୍ଦରୋ ୱୀତଖିଲୋୱ ଝାୟତି, ତତୋ ରତିଂ ପରମତରଂ ନ ୱିନ୍ଦତି ॥
‘‘ୟଦା ସୁଖୀ ମଲଖିଲସୋକନାସନୋ, ନିରଗ୍ଗଳୋ ନିବ୍ବନଥୋ ୱିସଲ୍ଲୋ ।
ସବ୍ବାସୱେ ବ୍ୟନ୍ତିକତୋୱ ଝାୟତି, ତତୋ ରତିଂ ପରମତରଂ ନ ୱିନ୍ଦତୀ’’ତି ॥
… ଭୂତୋ ଥେରୋ… ।
ନୱକନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ଭୂତୋ ତଥଦ୍ଦସୋ ଥେରୋ, ଏକୋ ଖଗ୍ଗୱିସାଣୱା ।
ନୱକମ୍ହି ନିପାତମ୍ହି, ଗାଥାୟୋପି ଇମା ନୱାତି ॥
୧୦. ଦସକନିପାତୋ
୧. କାଳୁଦାୟିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅଙ୍ଗାରିନୋ ଦାନି ଦୁମା ଭଦନ୍ତେ, ଫଲେସିନୋ ଛଦନଂ ୱିପ୍ପହାୟ ।
ତେ ଅଚ୍ଚିମନ୍ତୋୱ ପଭାସୟନ୍ତି, ସମୟୋ ମହାୱୀର ଭାଗୀ ରସାନଂ ॥
‘‘ଦୁମାନି ଫୁଲ୍ଲାନି ମନୋରମାନି, ସମନ୍ତତୋ ସବ୍ବଦିସା ପୱନ୍ତି ।
ପତ୍ତଂ ପହାୟ ଫଲମାସସାନା [ଫଲମାସମାନୋ (କ॰)], କାଲୋ ଇତୋ ପକ୍କମନାୟ ୱୀର ॥
‘‘ନେୱାତିସୀତଂ ନ ପନାତିଉଣ୍ହଂ, ସୁଖା ଉତୁ ଅଦ୍ଧନିୟା ଭଦନ୍ତେ ।
ପସ୍ସନ୍ତୁ ତଂ ସାକିୟା କୋଳିୟା ଚ, ପଚ୍ଛାମୁଖଂ ରୋହିନିୟଂ ତରନ୍ତଂ ॥
‘‘ଆସାୟ କସତେ ଖେତ୍ତଂ, ବୀଜଂ ଆସାୟ ୱପ୍ପତି ।
ଆସାୟ ୱାଣିଜା ୟନ୍ତି, ସମୁଦ୍ଦଂ ଧନହାରକା ।
ୟାୟ ଆସାୟ ତିଟ୍ଠାମି, ସା ମେ ଆସା ସମିଜ୍ଝତୁ ॥
[ସଂ॰ ନି॰ ୧.୧୯୮] ‘‘ପୁନପ୍ପୁନଂ ଚେୱ ୱପନ୍ତି ବୀଜଂ, ପୁନପ୍ପୁନଂ ୱସ୍ସତି ଦେୱରାଜା ।
ପୁନପ୍ପୁନଂ ଖେତ୍ତଂ କସନ୍ତି କସ୍ସକା, ପୁନପ୍ପୁନଂ ଧଞ୍ଞମୁପେତି ରଟ୍ଠଂ ॥
[ସଂ॰ ନି॰ ୧.୧୯୮] ‘‘ପୁନପ୍ପୁନଂ ୟାଚନକା ଚରନ୍ତି, ପୁନପ୍ପୁନଂ ଦାନପତୀ ଦଦନ୍ତି ।
ପୁନପ୍ପୁନଂ ଦାନପତୀ ଦଦିତ୍ୱା, ପୁନପ୍ପୁନଂ ସଗ୍ଗମୁପେନ୍ତି ଠାନଂ ॥
‘‘ୱୀରୋ ହୱେ ସତ୍ତୟୁଗଂ ପୁନେତି, ୟସ୍ମିଂ କୁଲେ ଜାୟତି ଭୂରିପଞ୍ଞୋ ।
ମଞ୍ଞାମହଂ ସକ୍କତି ଦେୱଦେୱୋ, ତୟା ହି ଜାତୋ [ତୟାଭିଜାତୋ (ସୀ॰)] ମୁନି ସଚ୍ଚନାମୋ ॥
‘‘ସୁଦ୍ଧୋଦନୋ ନାମ ପିତା ମହେସିନୋ, ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ମାତା ପନ ମାୟନାମା ।
ୟା ବୋଧିସତ୍ତଂ ପରିହରିୟ କୁଚ୍ଛିନା, କାୟସ୍ସ ଭେଦା ତିଦିୱମ୍ହି ମୋଦତି ॥
‘‘ସା ଗୋତମୀ କାଲକତା ଇତୋ ଚୁତା, ଦିବ୍ବେହି କାମେହି ସମଙ୍ଗିଭୂତା ।
ସା ମୋଦତି କାମଗୁଣେହି ପଞ୍ଚହି, ପରିୱାରିତା ଦେୱଗଣେହି ତେହି ॥
‘‘ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ପୁତ୍ତୋମ୍ହି ଅସୟ୍ହସାହିନୋ, ଅଙ୍ଗୀରସସ୍ସପ୍ପଟିମସ୍ସ ତାଦିନୋ ।
ପିତୁପିତା ମୟ୍ହଂ ତୁୱଂସି ସକ୍କ, ଧମ୍ମେନ ମେ ଗୋତମ ଅୟ୍ୟକୋସୀ’’ତି ॥
… କାଳୁଦାୟୀ ଥେରୋ… ।
୨. ଏକୱିହାରିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପୁରତୋ ପଚ୍ଛତୋ ୱାପି, ଅପରୋ ଚେ ନ ୱିଜ୍ଜତି ।
ଅତୀୱ ଫାସୁ ଭୱତି, ଏକସ୍ସ ୱସତୋ ୱନେ ॥
‘‘ହନ୍ଦ ଏକୋ ଗମିସ୍ସାମି, ଅରଞ୍ଞଂ ବୁଦ୍ଧୱଣ୍ଣିତଂ ।
ଫାସୁ [ଫାସୁଂ (ସ୍ୟା॰ ପୀ॰)] ଏକୱିହାରିସ୍ସ, ପହିତତ୍ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ॥
‘‘ୟୋଗୀ-ପୀତିକରଂ ରମ୍ମଂ, ମତ୍ତକୁଞ୍ଜରସେୱିତଂ ।
ଏକୋ ଅତ୍ତୱସୀ ଖିପ୍ପଂ, ପୱିସିସ୍ସାମି କାନନଂ ॥
‘‘ସୁପୁପ୍ଫିତେ ସୀତୱନେ, ସୀତଲେ ଗିରିକନ୍ଦରେ ।
ଗତ୍ତାନି ପରିସିଞ୍ଚିତ୍ୱା, ଚଙ୍କମିସ୍ସାମି ଏକକୋ ॥
‘‘ଏକାକିୟୋ ଅଦୁତିୟୋ, ରମଣୀୟେ ମହାୱନେ ।
କଦାହଂ ୱିହରିସ୍ସାମି, କତକିଚ୍ଚୋ ଅନାସୱୋ ॥
‘‘ଏୱଂ ମେ କତ୍ତୁକାମସ୍ସ, ଅଧିପ୍ପାୟୋ ସମିଜ୍ଝତୁ ।
ସାଧିୟିସ୍ସାମହଂୟେୱ, ନାଞ୍ଞୋ ଅଞ୍ଞସ୍ସ କାରକୋ ॥
‘‘ଏସ ବନ୍ଧାମି ସନ୍ନାହଂ, ପୱିସିସ୍ସାମି କାନନଂ ।
ନ ତତୋ ନିକ୍ଖମିସ୍ସାମି, ଅପ୍ପତ୍ତୋ ଆସୱକ୍ଖୟଂ ॥
‘‘ମାଲୁତେ ଉପୱାୟନ୍ତେ, ସୀତେ ସୁରଭିଗନ୍ଧିକେ [ଗନ୍ଧକେ (ସ୍ୟା॰ ପୀ॰ କ॰)]।
ଅୱିଜ୍ଜଂ ଦାଲୟିସ୍ସାମି, ନିସିନ୍ନୋ ନଗମୁଦ୍ଧନି ॥
‘‘ୱନେ କୁସୁମସଞ୍ଛନ୍ନେ, ପବ୍ଭାରେ ନୂନ ସୀତଲେ ।
ୱିମୁତ୍ତିସୁଖେନ ସୁଖିତୋ, ରମିସ୍ସାମି ଗିରିବ୍ବଜେ ॥
‘‘ସୋହଂ ପରିପୁଣ୍ଣସଙ୍କପ୍ପୋ, ଚନ୍ଦୋ ପନ୍ନରସୋ ୟଥା ।
ସବ୍ବାସୱପରିକ୍ଖୀଣୋ, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ’’ତି ॥
… ଏକୱିହାରିୟୋ ଥେରୋ… ।
୩. ମହାକପ୍ପିନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଅନାଗତଂ ୟୋ ପଟିକଚ୍ଚ [ପଟିଗଚ୍ଚ (ସୀ॰)] ପସ୍ସତି, ହିତଞ୍ଚ ଅତ୍ଥଂ ଅହିତଞ୍ଚ ତଂ ଦ୍ୱୟଂ ।
ୱିଦ୍ଦେସିନୋ ତସ୍ସ ହିତେସିନୋ ୱା, ରନ୍ଧଂ ନ ପସ୍ସନ୍ତି ସମେକ୍ଖମାନା ॥
[ପଟି॰ ମ॰ ୧.୧୬୦ ପଟିସମ୍ଭିଦାମଗ୍ଗେ] ‘‘ଆନାପାନସତୀ ୟସ୍ସ, ପରିପୁଣ୍ଣା ସୁଭାୱିତା ।
ଅନୁପୁବ୍ବଂ ପରିଚିତା, ୟଥା ବୁଦ୍ଧେନ ଦେସିତା ।
ସୋମଂ ଲୋକଂ ପଭାସେତି, ଅବ୍ଭା ମୁତ୍ତୋୱ ଚନ୍ଦିମା ॥
‘‘ଓଦାତଂ ୱତ ମେ ଚିତ୍ତଂ, ଅପ୍ପମାଣଂ ସୁଭାୱିତଂ ।
ନିବ୍ବିଦ୍ଧଂ ପଗ୍ଗହୀତଞ୍ଚ, ସବ୍ବା ଓଭାସତେ ଦିସା ॥
‘‘ଜୀୱତେ ୱାପି ସପ୍ପଞ୍ଞୋ, ଅପି ୱିତ୍ତପରିକ୍ଖୟୋ ।
ପଞ୍ଞାୟ ଚ ଅଲାଭେନ, ୱିତ୍ତୱାପି ନ ଜୀୱତି ॥
‘‘ପଞ୍ଞା ସୁତୱିନିଚ୍ଛିନୀ, ପଞ୍ଞା କିତ୍ତିସିଲୋକୱଦ୍ଧନୀ ।
ପଞ୍ଞାସହିତୋ ନରୋ ଇଧ, ଅପି ଦୁକ୍ଖେସୁ ସୁଖାନି ୱିନ୍ଦତି ॥
‘‘ନାୟଂ ଅଜ୍ଜତନୋ ଧମ୍ମୋ, ନଚ୍ଛେରୋ ନପି ଅବ୍ଭୁତୋ ।
ୟତ୍ଥ ଜାୟେଥ ମୀୟେଥ, ତତ୍ଥ କିଂ ୱିୟ ଅବ୍ଭୁତଂ ॥
‘‘ଅନନ୍ତରଂ ହି ଜାତସ୍ସ, ଜୀୱିତା ମରଣଂ ଧୁୱଂ ।
ଜାତା ଜାତା ମରନ୍ତୀଧ, ଏୱଂଧମ୍ମା ହି ପାଣିନୋ ॥
‘‘ନ ହେତଦତ୍ଥାୟ ମତସ୍ସ ହୋତି, ୟଂ ଜୀୱିତତ୍ଥଂ ପରପୋରିସାନଂ ।
ମତମ୍ହି ରୁଣ୍ଣଂ ନ ୟସୋ ନ ଲୋକ୍ୟଂ, ନ ୱଣ୍ଣିତଂ ସମଣବ୍ରାହ୍ମଣେହି ॥
‘‘ଚକ୍ଖୁଂ ସରୀରଂ ଉପହନ୍ତି ତେନ [ଉପହନ୍ତି ରୁଣ୍ଣଂ (ସୀ॰), ଉପହନ୍ତି ରୋଣ୍ଣଂ (ସ୍ୟା॰ ପୀ॰)], ନିହୀୟତି ୱଣ୍ଣବଲଂ ମତୀ ଚ ।
ଆନନ୍ଦିନୋ ତସ୍ସ ଦିସା ଭୱନ୍ତି, ହିତେସିନୋ ନାସ୍ସ ସୁଖୀ ଭୱନ୍ତି ॥
‘‘ତସ୍ମା ହି ଇଚ୍ଛେୟ୍ୟ କୁଲେ ୱସନ୍ତେ, ମେଧାୱିନୋ ଚେୱ ବହୁସ୍ସୁତେ ଚ ।
ୟେସଂ ହି ପଞ୍ଞାୱିଭୱେନ କିଚ୍ଚଂ, ତରନ୍ତି ନାୱାୟ ନଦିଂୱ ପୁଣ୍ଣ’’ନ୍ତି ॥
… ମହାକପ୍ପିନୋ ଥେରୋ… ।
୪. ଚୂଳପନ୍ଥକତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଦନ୍ଧା ମୟ୍ହଂ ଗତୀ ଆସି, ପରିଭୂତୋ ପୁରେ ଅହଂ ।
ଭାତା ଚ ମଂ ପଣାମେସି, ‘ଗଚ୍ଛ ଦାନି ତୁୱଂ ଘରଂ’ ॥
‘‘ସୋହଂ ପଣାମିତୋ ସନ୍ତୋ [ଭାତା (ଅଟ୍ଠ॰)], ସଙ୍ଘାରାମସ୍ସ କୋଟ୍ଠକେ ।
ଦୁମ୍ମନୋ ତତ୍ଥ ଅଟ୍ଠାସିଂ, ସାସନସ୍ମିଂ ଅପେକ୍ଖୱା ॥
‘‘ଭଗୱା ତତ୍ଥ ଆଗଚ୍ଛି [ଆଗଞ୍ଛି (ସୀ॰ ପୀ॰)], ସୀସଂ ମୟ୍ହଂ ପରାମସି ।
ବାହାୟ ମଂ ଗହେତ୍ୱାନ, ସଙ୍ଘାରାମଂ ପୱେସୟି ॥
‘‘ଅନୁକମ୍ପାୟ ମେ ସତ୍ଥା, ପାଦାସି ପାଦପୁଞ୍ଛନିଂ ।
‘ଏତଂ ସୁଦ୍ଧଂ ଅଧିଟ୍ଠେହି, ଏକମନ୍ତଂ ସ୍ୱଧିଟ୍ଠିତଂ’ ॥
‘‘ତସ୍ସାହଂ ୱଚନଂ ସୁତ୍ୱା, ୱିହାସିଂ ସାସନେ ରତୋ ।
ସମାଧିଂ ପଟିପାଦେସିଂ, ଉତ୍ତମତ୍ଥସ୍ସ ପତ୍ତିୟା ॥
‘‘ପୁବ୍ବେନିୱାସଂ ଜାନାମି, ଦିବ୍ବଚକ୍ଖୁ ୱିସୋଧିତଂ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ॥
‘‘ସହସ୍ସକ୍ଖତ୍ତୁମତ୍ତାନଂ, ନିମ୍ମିନିତ୍ୱାନ ପନ୍ଥକୋ ।
ନିସୀଦମ୍ବୱନେ ରମ୍ମେ, ୟାୱ କାଲପ୍ପୱେଦନା ॥
‘‘ତତୋ ମେ ସତ୍ଥା ପାହେସି, ଦୂତଂ କାଲପ୍ପୱେଦକଂ ।
ପୱେଦିତମ୍ହି କାଲମ୍ହି, ୱେହାସାଦୁପସଙ୍କମିଂ [ୱେହାସାନୁପସଙ୍କମିଂ (ସ୍ୟା॰ କ॰)]॥
‘‘ୱନ୍ଦିତ୍ୱା ସତ୍ଥୁନୋ ପାଦେ, ଏକମନ୍ତଂ ନିସୀଦହଂ ।
ନିସିନ୍ନଂ ମଂ ୱିଦିତ୍ୱାନ, ଅଥ ସତ୍ଥା ପଟିଗ୍ଗହି ॥
‘‘ଆୟାଗୋ ସବ୍ବଲୋକସ୍ସ, ଆହୁତୀନଂ ପଟିଗ୍ଗହୋ ।
ପୁଞ୍ଞକ୍ଖେତ୍ତଂ ମନୁସ୍ସାନଂ, ପଟିଗଣ୍ହିତ୍ଥ ଦକ୍ଖିଣ’’ନ୍ତି ॥
… ଚୂଳପନ୍ଥକୋ ଥେରୋ… ।
୫. କପ୍ପତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନାନାକୁଲମଲସମ୍ପୁଣ୍ଣୋ, ମହାଉକ୍କାରସମ୍ଭୱୋ ।
ଚନ୍ଦନିକଂୱ ପରିପକ୍କଂ, ମହାଗଣ୍ଡୋ ମହାୱଣୋ ॥
‘‘ପୁବ୍ବରୁହିରସମ୍ପୁଣ୍ଣୋ, ଗୂଥକୂପେନ ଗାଳ୍ହିତୋ [ଗୂଥକୂପେ ନିଗାଳ୍ହିତୋ (ସ୍ୟା॰ ପୀ॰ କ॰)]।
ଆପୋପଗ୍ଘରଣୋ କାୟୋ, ସଦା ସନ୍ଦତି ପୂତିକଂ ॥
‘‘ସଟ୍ଠିକଣ୍ଡରସମ୍ବନ୍ଧୋ, ମଂସଲେପନଲେପିତୋ ।
ଚମ୍ମକଞ୍ଚୁକସନ୍ନଦ୍ଧୋ, ପୂତିକାୟୋ ନିରତ୍ଥକୋ ॥
‘‘ଅଟ୍ଠିସଙ୍ଘାତଘଟିତୋ, ନ୍ହାରୁସୁତ୍ତନିବନ୍ଧନୋ ।
ନେକେସଂ ସଂଗତୀଭାୱା, କପ୍ପେତି ଇରିୟାପଥଂ ॥
‘‘ଧୁୱପ୍ପୟାତୋ ମରଣାୟ, ମଚ୍ଚୁରାଜସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ।
ଇଧେୱ ଛଡ୍ଡୟିତ୍ୱାନ, ୟେନକାମଙ୍ଗମୋ ନରୋ ॥
‘‘ଅୱିଜ୍ଜାୟ ନିୱୁତୋ କାୟୋ, ଚତୁଗନ୍ଥେନ ଗନ୍ଥିତୋ ।
ଓଘସଂସୀଦନୋ କାୟୋ, ଅନୁସୟଜାଲମୋତ୍ଥତୋ ॥
‘‘ପଞ୍ଚନୀୱରଣେ ୟୁତ୍ତୋ, ୱିତକ୍କେନ ସମପ୍ପିତୋ ।
ତଣ୍ହାମୂଲେନାନୁଗତୋ, ମୋହଚ୍ଛାଦନଛାଦିତୋ ॥
‘‘ଏୱାୟଂ ୱତ୍ତତେ କାୟୋ, କମ୍ମୟନ୍ତେନ ୟନ୍ତିତୋ ।
ସମ୍ପତ୍ତି ଚ ୱିପତ୍ୟନ୍ତା, ନାନାଭାୱୋ ୱିପଜ୍ଜତି ॥
‘‘ୟେମଂ କାୟଂ ମମାୟନ୍ତି, ଅନ୍ଧବାଲା ପୁଥୁଜ୍ଜନା ।
ୱଡ୍ଢେନ୍ତି କଟସିଂ ଘୋରଂ, ଆଦିୟନ୍ତି ପୁନବ୍ଭୱଂ ॥
‘‘ୟେମଂ କାୟଂ ୱିୱଜ୍ଜେନ୍ତି, ଗୂଥଲିତ୍ତଂୱ ପନ୍ନଗଂ ।
ଭୱମୂଲଂ ୱମିତ୍ୱାନ, ପରିନିବ୍ବିସ୍ସନ୍ତିନାସୱା’’ତି [ପରିନିବ୍ବନ୍ତୁନାସୱା (ସୀ॰)]॥
… କପ୍ପୋ ଥେରୋ… ।
୬. ୱଙ୍ଗନ୍ତପୁତ୍ତଉପସେନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୱିୱିତ୍ତଂ ଅପ୍ପନିଗ୍ଘୋସଂ, ୱାଳମିଗନିସେୱିତଂ ।
ସେୱେ ସେନାସନଂ ଭିକ୍ଖୁ, ପଟିସଲ୍ଲାନକାରଣା ॥
‘‘ସଙ୍କାରପୁଞ୍ଜା ଆହତ୍ୱା [ଆହିତ୍ୱା (କ॰)], ସୁସାନା ରଥିୟାହି ଚ ।
ତତୋ ସଙ୍ଘାଟିକଂ କତ୍ୱା, ଲୂଖଂ ଧାରେୟ୍ୟ ଚୀୱରଂ ॥
‘‘ନୀଚଂ ମନଂ କରିତ୍ୱାନ, ସପଦାନଂ କୁଲା କୁଲଂ ।
ପିଣ୍ଡିକାୟ ଚରେ ଭିକ୍ଖୁ, ଗୁତ୍ତଦ୍ୱାରୋ ସୁସଂୱୁତୋ ॥
‘‘ଲୂଖେନପି ୱା [ଲୂଖେନପି ଚ (ବହୂସୁ)] ସନ୍ତୁସ୍ସେ, ନାଞ୍ଞଂ ପତ୍ଥେ ରସଂ ବହୁଂ ।
ରସେସୁ ଅନୁଗିଦ୍ଧସ୍ସ, ଝାନେ ନ ରମତୀ ମନୋ ॥
‘‘ଅପ୍ପିଚ୍ଛୋ ଚେୱ ସନ୍ତୁଟ୍ଠୋ, ପୱିୱିତ୍ତୋ ୱସେ ମୁନି ।
ଅସଂସଟ୍ଠୋ ଗହଟ୍ଠେହି, ଅନାଗାରେହି ଚୂଭୟଂ ॥
‘‘ୟଥା ଜଳୋ ୱ ମୂଗୋ ୱ, ଅତ୍ତାନଂ ଦସ୍ସୟେ ତଥା ।
ନାତିୱେଲଂ ସମ୍ଭାସେୟ୍ୟ, ସଙ୍ଘମଜ୍ଝମ୍ହି ପଣ୍ଡିତୋ ॥
‘‘ନ ସୋ ଉପୱଦେ କଞ୍ଚି, ଉପଘାତଂ ୱିୱଜ୍ଜୟେ ।
ସଂୱୁତୋ ପାତିମୋକ୍ଖସ୍ମିଂ, ମତ୍ତଞ୍ଞୂ ଚସ୍ସ ଭୋଜନେ ॥
‘‘ସୁଗ୍ଗହୀତନିମିତ୍ତସ୍ସ, ଚିତ୍ତସ୍ସୁପ୍ପାଦକୋୱିଦୋ ।
ସମଂ ଅନୁୟୁଞ୍ଜେୟ୍ୟ, କାଲେନ ଚ ୱିପସ୍ସନଂ ॥
‘‘ୱୀରିୟସାତଚ୍ଚସମ୍ପନ୍ନୋ, ୟୁତ୍ତୟୋଗୋ ସଦା ସିୟା ।
ନ ଚ ଅପ୍ପତ୍ୱା ଦୁକ୍ଖନ୍ତଂ, ୱିସ୍ସାସଂ ଏୟ୍ୟ ପଣ୍ଡିତୋ ॥
‘‘ଏୱଂ ୱିହରମାନସ୍ସ, ସୁଦ୍ଧିକାମସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ।
ଖୀୟନ୍ତି ଆସୱା ସବ୍ବେ, ନିବ୍ବୁତିଞ୍ଚାଧିଗଚ୍ଛତୀ’’ତି ॥
… ଉପସେନୋ ୱଙ୍ଗନ୍ତପୁତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୭. (ଅପର)-ଗୋତମତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୱିଜାନେୟ୍ୟ ସକଂ ଅତ୍ଥଂ, ଅୱଲୋକେୟ୍ୟାଥ ପାୱଚନଂ ।
ୟଞ୍ଚେତ୍ଥ ଅସ୍ସ ପତିରୂପଂ, ସାମଞ୍ଞଂ ଅଜ୍ଝୁପଗତସ୍ସ ॥
‘‘ମିତ୍ତଂ ଇଧ ଚ କଲ୍ୟାଣଂ, ସିକ୍ଖା ୱିପୁଲଂ ସମାଦାନଂ ।
ସୁସ୍ସୂସା ଚ ଗରୂନଂ, ଏତଂ ସମଣସ୍ସ ପତିରୂପଂ ॥
‘‘ବୁଦ୍ଧେସୁ ସଗାରୱତା, ଧମ୍ମେ ଅପଚିତି ୟଥାଭୂତଂ ।
ସଙ୍ଘେ ଚ ଚିତ୍ତିକାରୋ, ଏତଂ ସମଣସ୍ସ ପତିରୂପଂ ॥
‘‘ଆଚାରଗୋଚରେ ୟୁତ୍ତୋ, ଆଜୀୱୋ ସୋଧିତୋ ଅଗାରୟ୍ହୋ ।
ଚିତ୍ତସ୍ସ ଚ ସଣ୍ଠପନଂ, ଏତଂ ସମଣସ୍ସ ପତିରୂପଂ ॥
‘‘ଚାରିତ୍ତଂ ଅଥ ୱାରିତ୍ତଂ, ଇରିୟାପଥିୟଂ ପସାଦନିୟଂ ।
ଅଧିଚିତ୍ତେ ଚ ଆୟୋଗୋ, ଏତଂ ସମଣସ୍ସ ପତିରୂପଂ ॥
‘‘ଆରଞ୍ଞକାନି ସେନାସନାନି, ପନ୍ତାନି ଅପ୍ପସଦ୍ଦାନି ।
ଭଜିତବ୍ବାନି ମୁନିନା, ଏତଂ ସମଣସ୍ସ ପତିରୂପଂ ॥
‘‘ସୀଲଞ୍ଚ ବାହୁସଚ୍ଚଞ୍ଚ, ଧମ୍ମାନଂ ପୱିଚୟୋ ୟଥାଭୂତଂ ।
ସଚ୍ଚାନଂ ଅଭିସମୟୋ, ଏତଂ ସମଣସ୍ସ ପତିରୂପଂ ॥
‘‘ଭାୱେୟ୍ୟ ଚ ଅନିଚ୍ଚନ୍ତି, ଅନତ୍ତସଞ୍ଞଂ ଅସୁଭସଞ୍ଞଞ୍ଚ ।
ଲୋକମ୍ହି ଚ ଅନଭିରତିଂ, ଏତଂ ସମଣସ୍ସ ପତିରୂପଂ ॥
‘‘ଭାୱେୟ୍ୟ ଚ ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗେ, ଇଦ୍ଧିପାଦାନି ଇନ୍ଦ୍ରିୟାନି ବଲାନି ।
ଅଟ୍ଠଙ୍ଗମଗ୍ଗମରିୟଂ, ଏତଂ ସମଣସ୍ସ ପତିରୂପଂ ॥
‘‘ତଣ୍ହଂ ପଜହେୟ୍ୟ ମୁନି, ସମୂଲକେ ଆସୱେ ପଦାଲେୟ୍ୟ ।
ୱିହରେୟ୍ୟ ୱିପ୍ପମୁତ୍ତୋ, ଏତଂ ସମଣସ୍ସ ପତିରୂପ’’ନ୍ତି ॥
… ଗୋତମୋ ଥେରୋ… ।
ଦସକନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
କାଳୁଦାୟୀ ଚ ସୋ ଥେରୋ, ଏକୱିହାରୀ ଚ କପ୍ପିନୋ ।
ଚୂଳପନ୍ଥକୋ କପ୍ପୋ ଚ, ଉପସେନୋ ଚ ଗୋତମୋ ।
ସତ୍ତିମେ ଦସକେ ଥେରା, ଗାଥାୟୋ ଚେତ୍ଥ ସତ୍ତତୀତି ॥
୧୧. ଏକାଦସନିପାତୋ
୧. ସଂକିଚ୍ଚତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘କିଂ ତୱତ୍ଥୋ ୱନେ ତାତ, ଉଜ୍ଜୁହାନୋୱ ପାୱୁସେ ।
ୱେରମ୍ଭା ରମଣୀୟା ତେ, ପୱିୱେକୋ ହି ଝାୟିନଂ ॥
‘‘ୟଥା ଅବ୍ଭାନି ୱେରମ୍ଭୋ, ୱାତୋ ନୁଦତି ପାୱୁସେ ।
ସଞ୍ଞା ମେ ଅଭିକିରନ୍ତି, ୱିୱେକପଟିସଞ୍ଞୁତା ॥
‘‘ଅପଣ୍ଡରୋ ଅଣ୍ଡସମ୍ଭୱୋ, ସୀୱଥିକାୟ ନିକେତଚାରିକୋ ।
ଉପ୍ପାଦୟତେୱ ମେ ସତିଂ, ସନ୍ଦେହସ୍ମିଂ ୱିରାଗନିସ୍ସିତଂ ॥
‘‘ୟଞ୍ଚ ଅଞ୍ଞେ ନ ରକ୍ଖନ୍ତି, ୟୋ ଚ ଅଞ୍ଞେ ନ ରକ୍ଖତି ।
ସ ୱେ ଭିକ୍ଖୁ ସୁଖଂ ସେତି, କାମେସୁ ଅନପେକ୍ଖୱା ॥
‘‘ଅଚ୍ଛୋଦିକା ପୁଥୁସିଲା, ଗୋନଙ୍ଗୁଲମିଗାୟୁତା ।
ଅମ୍ବୁସେୱାଲସଞ୍ଛନ୍ନା, ତେ ସେଲା ରମୟନ୍ତି ମଂ ॥
‘‘ୱସିତଂ ମେ ଅରଞ୍ଞେସୁ, କନ୍ଦରାସୁ ଗୁହାସୁ ଚ ।
ସେନାସନେସୁ ପନ୍ତେସୁ, ୱାଳମିଗନିସେୱିତେ ॥
‘‘‘ଇମେ ହଞ୍ଞନ୍ତୁ ୱଜ୍ଝନ୍ତୁ, ଦୁକ୍ଖଂ ପପ୍ପୋନ୍ତୁ ପାଣିନୋ’ ।
ସଙ୍କପ୍ପଂ ନାଭିଜାନାମି, ଅନରିୟଂ ଦୋସସଂହିତଂ ॥
‘‘ପରିଚିଣ୍ଣୋ ମୟା ସତ୍ଥା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ।
ଓହିତୋ ଗରୁକୋ ଭାରୋ, ଭୱନେତ୍ତି ସମୂହତା ॥
‘‘ୟସ୍ସ ଚତ୍ଥାୟ [ୟସ୍ସତ୍ଥାୟ (ସୀ॰)] ପବ୍ବଜିତୋ, ଅଗାରସ୍ମାନଗାରିୟଂ ।
ସୋ ମେ ଅତ୍ଥୋ ଅନୁପ୍ପତ୍ତୋ, ସବ୍ବସଂୟୋଜନକ୍ଖୟୋ ॥
‘‘ନାଭିନନ୍ଦାମି ମରଣଂ, ନାଭିନନ୍ଦାମି ଜୀୱିତଂ ।
କାଲଞ୍ଚ ପଟିକଙ୍ଖାମି, ନିବ୍ବିସଂ ଭତକୋ ୟଥା ॥
‘‘ନାଭିନନ୍ଦାମି ମରଣଂ, ନାଭିନନ୍ଦାମି ଜୀୱିତଂ ।
କାଲଞ୍ଚ ପଟିକଙ୍ଖାମି, ସମ୍ପଜାନୋ ପତିସ୍ସତୋ’’ତି ॥
… ସଂକିଚ୍ଚୋ ଥେରୋ… ।
ଏକାଦସନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ସଂକିଚ୍ଚଥେରୋ ଏକୋୱ, କତକିଚ୍ଚୋ ଅନାସୱୋ ।
ଏକାଦସନିପାତମ୍ହି, ଗାଥା ଏକାଦସେୱ ଚାତି ॥
୧୨. ଦ୍ୱାଦସକନିପାତୋ
୧. ସୀଲୱତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସୀଲମେୱିଧ ସିକ୍ଖେଥ, ଅସ୍ମିଂ ଲୋକେ ସୁସିକ୍ଖିତଂ ।
ସୀଲଂ ହି ସବ୍ବସମ୍ପତ୍ତିଂ, ଉପନାମେତି ସେୱିତଂ ॥
‘‘ସୀଲଂ ରକ୍ଖେୟ୍ୟ ମେଧାୱୀ, ପତ୍ଥୟାନୋ ତୟୋ ସୁଖେ ।
ପସଂସଂ ୱିତ୍ତିଲାଭଞ୍ଚ, ପେଚ୍ଚ ସଗ୍ଗେ ପମୋଦନଂ [ପେଚ୍ଚ ସଗ୍ଗେ ଚ ମୋଦନଂ (ସୀ॰ ପୀ॰)]॥
‘‘ସୀଲୱା ହି ବହୂ ମିତ୍ତେ, ସଞ୍ଞମେନାଧିଗଚ୍ଛତି ।
ଦୁସ୍ସୀଲୋ ପନ ମିତ୍ତେହି, ଧଂସତେ ପାପମାଚରଂ ॥
‘‘ଅୱଣ୍ଣଞ୍ଚ ଅକିତ୍ତିଞ୍ଚ, ଦୁସ୍ସୀଲୋ ଲଭତେ ନରୋ ।
ୱଣ୍ଣଂ କିତ୍ତିଂ ପସଂସଞ୍ଚ, ସଦା ଲଭତି ସୀଲୱା ॥
‘‘ଆଦି ସୀଲଂ ପତିଟ୍ଠା ଚ, କଲ୍ୟାଣାନଞ୍ଚ ମାତୁକଂ ।
ପମୁଖଂ ସବ୍ବଧମ୍ମାନଂ, ତସ୍ମା ସୀଲଂ ୱିସୋଧୟେ ॥
‘‘ୱେଲା ଚ ସଂୱରଂ ସୀଲଂ [ସଂୱରୋ ସୀଲଂ (ସୀ॰), ସଂୱରସୀଲଂ (ସୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰)], ଚିତ୍ତସ୍ସ ଅଭିହାସନଂ ।
ତିତ୍ଥଞ୍ଚ ସବ୍ବବୁଦ୍ଧାନଂ, ତସ୍ମା ସୀଲଂ ୱିସୋଧୟେ ॥
‘‘ସୀଲଂ ବଲଂ ଅପ୍ପଟିମଂ, ସୀଲଂ ଆୱୁଧମୁତ୍ତମଂ ।
ସୀଲମାଭରଣଂ ସେଟ୍ଠଂ, ସୀଲଂ କୱଚମବ୍ଭୁତଂ ॥
‘‘ସୀଲଂ ସେତୁ ମହେସକ୍ଖୋ, ସୀଲଂ ଗନ୍ଧୋ ଅନୁତ୍ତରୋ ।
ସୀଲଂ ୱିଲେପନଂ ସେଟ୍ଠଂ, ୟେନ ୱାତି ଦିସୋଦିସଂ ॥
‘‘ସୀଲଂ ସମ୍ବଲମେୱଗ୍ଗଂ, ସୀଲଂ ପାଥେୟ୍ୟମୁତ୍ତମଂ ।
ସୀଲଂ ସେଟ୍ଠୋ ଅତିୱାହୋ, ୟେନ ୟାତି ଦିସୋଦିସଂ ॥
‘‘ଇଧେୱ ନିନ୍ଦଂ ଲଭତି, ପେଚ୍ଚାପାୟେ ଚ ଦୁମ୍ମନୋ ।
ସବ୍ବତ୍ଥ ଦୁମ୍ମନୋ ବାଲୋ, ସୀଲେସୁ ଅସମାହିତୋ ॥
‘‘ଇଧେୱ କିତ୍ତିଂ ଲଭତି, ପେଚ୍ଚ ସଗ୍ଗେ ଚ ସୁମ୍ମନୋ ।
ସବ୍ବତ୍ଥ ସୁମନୋ ଧୀରୋ, ସୀଲେସୁ ସୁସମାହିତୋ ॥
‘‘ସୀଲମେୱ ଇଧ ଅଗ୍ଗଂ, ପଞ୍ଞୱା ପନ ଉତ୍ତମୋ ।
ମନୁସ୍ସେସୁ ଚ ଦେୱେସୁ, ସୀଲପଞ୍ଞାଣତୋ ଜୟ’’ନ୍ତି ॥
… ସୀଲୱୋ ଥେରୋ… ।
୨. ସୁନୀତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନୀଚେ କୁଲମ୍ହି ଜାତୋହଂ, ଦଲିଦ୍ଦୋ ଅପ୍ପଭୋଜନୋ ।
ହୀନକମ୍ମଂ [ହୀନଂ କମ୍ମଂ (ସ୍ୟା॰)] ମମଂ ଆସି, ଅହୋସିଂ ପୁପ୍ଫଛଡ୍ଡକୋ ॥
‘‘ଜିଗୁଚ୍ଛିତୋ ମନୁସ୍ସାନଂ, ପରିଭୂତୋ ଚ ୱମ୍ଭିତୋ ।
ନୀଚଂ ମନଂ କରିତ୍ୱାନ, ୱନ୍ଦିସ୍ସଂ ବହୁକଂ ଜନଂ ॥
‘‘ଅଥଦ୍ଦସାସିଂ ସମ୍ବୁଦ୍ଧଂ, ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘପୁରକ୍ଖତଂ ।
ପୱିସନ୍ତଂ ମହାୱୀରଂ, ମଗଧାନଂ ପୁରୁତ୍ତମଂ ॥
‘‘ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱାନ ବ୍ୟାଭଙ୍ଗିଂ, ୱନ୍ଦିତୁଂ ଉପସଙ୍କମିଂ ।
ମମେୱ ଅନୁକମ୍ପାୟ, ଅଟ୍ଠାସି ପୁରିସୁତ୍ତମୋ ॥
‘‘ୱନ୍ଦିତ୍ୱା ସତ୍ଥୁନୋ ପାଦେ, ଏକମନ୍ତଂ ଠିତୋ ତଦା ।
ପବ୍ବଜ୍ଜଂ ଅହମାୟାଚିଂ, ସବ୍ବସତ୍ତାନମୁତ୍ତମଂ ॥
‘‘ତତୋ କାରୁଣିକୋ ସତ୍ଥା, ସବ୍ବଲୋକାନୁକମ୍ପକୋ ।
‘ଏହି ଭିକ୍ଖୂ’ତି ମଂ ଆହ, ସା ମେ ଆସୂପସମ୍ପଦା ॥
‘‘ସୋହଂ ଏକୋ ଅରଞ୍ଞସ୍ମିଂ, ୱିହରନ୍ତୋ ଅତନ୍ଦିତୋ ।
ଅକାସିଂ ସତ୍ଥୁୱଚନଂ, ୟଥା ମଂ ଓୱଦୀ ଜିନୋ ॥
‘‘ରତ୍ତିୟା ପଠମଂ ୟାମଂ, ପୁବ୍ବଜାତିମନୁସ୍ସରିଂ ।
ରତ୍ତିୟା ମଜ୍ଝିମଂ ୟାମଂ, ଦିବ୍ବଚକ୍ଖୁଂ ୱିସୋଧୟିଂ [ଦିବ୍ବଚକ୍ଖୁ ୱିସୋଧିତଂ (କ॰)]।
ରତ୍ତିୟା ପଚ୍ଛିମେ ୟାମେ, ତମୋଖନ୍ଧଂ ପଦାଲୟିଂ ॥
‘‘ତତୋ ରତ୍ୟା ୱିୱସାନେ, ସୂରିୟସ୍ସୁଗ୍ଗମନଂ ପତି ।
ଇନ୍ଦୋ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଆଗନ୍ତ୍ୱା, ମଂ ନମସ୍ସିଂସୁ ପଞ୍ଜଲୀ ॥
‘‘‘ନମୋ ତେ ପୁରିସାଜଞ୍ଞ, ନମୋ ତେ ପୁରିସୁତ୍ତମ ।
ୟସ୍ସ ତେ ଆସୱା ଖୀଣା, ଦକ୍ଖିଣେୟ୍ୟୋସି ମାରିସ’ ॥
‘‘ତତୋ ଦିସ୍ୱାନ ମଂ ସତ୍ଥା, ଦେୱସଙ୍ଘପୁରକ୍ଖତଂ ।
ସିତଂ ପାତୁକରିତ୍ୱାନ, ଇମମତ୍ଥଂ ଅଭାସଥ ॥
[ସୁ॰ ନି॰ ୬୬୦ ସୁତ୍ତନିପାତେପି] ‘‘‘ତପେନ ବ୍ରହ୍ମଚରିୟେନ, ସଂୟମେନ ଦମେନ ଚ ।
ଏତେନ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ହୋତି, ଏତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମୁତ୍ତମ’’’ନ୍ତି ॥
… ସୁନୀତୋ ଥେରୋ… ।
ଦ୍ୱାଦସକନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ସୀଲୱା ଚ ସୁନୀତୋ ଚ, ଥେରା ଦ୍ୱେ ତେ ମହିଦ୍ଧିକା ।
ଦ୍ୱାଦସମ୍ହି ନିପାତମ୍ହି, ଗାଥାୟୋ ଚତୁୱୀସତୀତି ॥
୧୩. ତେରସନିପାତୋ
୧. ସୋଣକୋଳିୱିସତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟାହୁ ରଟ୍ଠେ ସମୁକ୍କଟ୍ଠୋ, ରଞ୍ଞୋ ଅଙ୍ଗସ୍ସ ପଦ୍ଧଗୂ [ପତ୍ଥଗୂ (ସ୍ୟା॰), ପଟ୍ଠଗୂ (କ॰)]।
ସ୍ୱାଜ୍ଜ ଧମ୍ମେସୁ ଉକ୍କଟ୍ଠୋ, ସୋଣୋ ଦୁକ୍ଖସ୍ସ ପାରଗୂ ॥
‘‘ପଞ୍ଚ ଛିନ୍ଦେ ପଞ୍ଚ ଜହେ, ପଞ୍ଚ ଚୁତ୍ତରି ଭାୱୟେ ।
ପଞ୍ଚସଙ୍ଗାତିଗୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଓଘତିଣ୍ଣୋତି ୱୁଚ୍ଚତି ॥
‘‘ଉନ୍ନଳସ୍ସ ପମତ୍ତସ୍ସ, ବାହିରାସସ୍ସ [ବାହିରାସୟସ୍ସ (କ॰)] ଭିକ୍ଖୁନୋ ।
ସୀଲଂ ସମାଧି ପଞ୍ଞା ଚ, ପାରିପୂରିଂ ନ ଗଚ୍ଛତି ॥
‘‘ୟଞ୍ହି କିଚ୍ଚଂ ଅପୱିଦ୍ଧଂ [ତଦପୱିଦ୍ଧଂ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)], ଅକିଚ୍ଚଂ ପନ କରୀୟତି ।
ଉନ୍ନଳାନଂ ପମତ୍ତାନଂ, ତେସଂ ୱଡ୍ଢନ୍ତି ଆସୱା ॥
‘‘ୟେସଞ୍ଚ ସୁସମାରଦ୍ଧା, ନିଚ୍ଚଂ କାୟଗତା ସତି ।
ଅକିଚ୍ଚଂ ତେ ନ ସେୱନ୍ତି, କିଚ୍ଚେ ସାତଚ୍ଚକାରିନୋ ।
ସତାନଂ ସମ୍ପଜାନାନଂ, ଅତ୍ଥଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଆସୱା ॥
‘‘ଉଜୁମଗ୍ଗମ୍ହି ଅକ୍ଖାତେ, ଗଚ୍ଛଥ ମା ନିୱତ୍ତଥ ।
ଅତ୍ତନା ଚୋଦୟତ୍ତାନଂ, ନିବ୍ବାନମଭିହାରୟେ ॥
‘‘ଅଚ୍ଚାରଦ୍ଧମ୍ହି ୱୀରିୟମ୍ହି, ସତ୍ଥା ଲୋକେ ଅନୁତ୍ତରୋ ।
ୱୀଣୋପମଂ କରିତ୍ୱା ମେ, ଧମ୍ମଂ ଦେସେସି ଚକ୍ଖୁମା ।
ତସ୍ସାହଂ ୱଚନଂ ସୁତ୍ୱା, ୱିହାସିଂ ସାସନେ ରତୋ ॥
‘‘ସମଥଂ ପଟିପାଦେସିଂ, ଉତ୍ତମତ୍ଥସ୍ସ ପତ୍ତିୟା ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ॥
‘‘ନେକ୍ଖମ୍ମେ [ନିକ୍ଖମେ (କ॰), ନେକ୍ଖମ୍ମଂ (ମହାୱ॰ ୨୪୪; ଅ॰ ନି॰ ୬.୫୫)] ଅଧିମୁତ୍ତସ୍ସ, ପୱିୱେକଞ୍ଚ ଚେତସୋ ।
ଅବ୍ୟାପଜ୍ଝାଧିମୁତ୍ତସ୍ସ [ଅବ୍ୟାପଜ୍ଝାଧିମ୍ହତ୍ତସ୍ସ (କ॰)], ଉପାଦାନକ୍ଖୟସ୍ସ ଚ ॥
‘‘ତଣ୍ହକ୍ଖୟାଧିମୁତ୍ତସ୍ସ, ଅସମ୍ମୋହଞ୍ଚ ଚେତସୋ ।
ଦିସ୍ୱା ଆୟତନୁପ୍ପାଦଂ, ସମ୍ମା ଚିତ୍ତଂ ୱିମୁଚ୍ଚତି ॥
‘‘ତସ୍ସ ସମ୍ମା ୱିମୁତ୍ତସ୍ସ, ସନ୍ତଚିତ୍ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ।
କତସ୍ସ ପଟିଚୟୋ ନତ୍ଥି, କରଣୀୟଂ ନ ୱିଜ୍ଜତି ॥
‘‘ସେଲୋ ୟଥା ଏକଘନୋ [ଏକଘନୋ (କ॰)], ୱାତେନ ନ ସମୀରତି ।
ଏୱଂ ରୂପା ରସା ସଦ୍ଦା, ଗନ୍ଧା ଫସ୍ସା ଚ କେୱଲା ॥
‘‘ଇଟ୍ଠା ଧମ୍ମା ଅନିଟ୍ଠା ଚ, ନପ୍ପୱେଧେନ୍ତି ତାଦିନୋ ।
ଠିତଂ ଚିତ୍ତଂ ୱିସଞ୍ଞୁତ୍ତଂ, ୱୟଞ୍ଚସ୍ସାନୁପସ୍ସତୀ’’ତି ॥
… ସୋଣୋ କୋଳିୱିସୋ ଥେରୋ… ।
ତେରସନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ସୋଣୋ କୋଳିୱିସୋ ଥେରୋ, ଏକୋୟେୱ ମହିଦ୍ଧିକୋ ।
ତେରସମ୍ହି ନିପାତମ୍ହି, ଗାଥାୟୋ ଚେତ୍ଥ ତେରସାତି ॥
୧୪. ଚୁଦ୍ଦସକନିପାତୋ
୧. ଖଦିରୱନିୟରେୱତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟଦା ଅହଂ ପବ୍ବଜିତୋ, ଅଗାରସ୍ମାନଗାରିୟଂ ।
ନାଭିଜାନାମି ସଙ୍କପ୍ପଂ, ଅନରିୟଂ ଦୋସସଂହିତଂ ॥
‘‘‘ଇମେ ହଞ୍ଞନ୍ତୁ ୱଜ୍ଝନ୍ତୁ, ଦୁକ୍ଖଂ ପପ୍ପୋନ୍ତୁ ପାଣିନୋ’ ।
ସଙ୍କପ୍ପଂ ନାଭିଜାନାମି, ଇମସ୍ମିଂ ଦୀଘମନ୍ତରେ ॥
‘‘ମେତ୍ତଞ୍ଚ ଅଭିଜାନାମି, ଅପ୍ପମାଣଂ ସୁଭାୱିତଂ ।
ଅନୁପୁବ୍ବଂ ପରିଚିତଂ, ୟଥା ବୁଦ୍ଧେନ ଦେସିତଂ ॥
‘‘ସବ୍ବମିତ୍ତୋ ସବ୍ବସଖୋ, ସବ୍ବଭୂତାନୁକମ୍ପକୋ ।
ମେତ୍ତଚିତ୍ତଞ୍ଚ [ମେତ୍ତଂ ଚିତ୍ତଂ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ଭାୱେମି, ଅବ୍ୟାପଜ୍ଜରତୋ [ଅବ୍ୟାପଜ୍ଝରତୋ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ସଦା ॥
‘‘ଅସଂହୀରଂ ଅସଂକୁପ୍ପଂ, ଚିତ୍ତଂ ଆମୋଦୟାମହଂ ।
ବ୍ରହ୍ମୱିହାରଂ ଭାୱେମି, ଅକାପୁରିସସେୱିତଂ ॥
‘‘ଅୱିତକ୍କଂ ସମାପନ୍ନୋ, ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧସାୱକୋ ।
ଅରିୟେନ ତୁଣ୍ହୀଭାୱେନ, ଉପେତୋ ହୋତି ତାୱଦେ ॥
‘‘ୟଥାପି ପବ୍ବତୋ ସେଲୋ, ଅଚଲୋ ସୁପ୍ପତିଟ୍ଠିତୋ ।
ଏୱଂ ମୋହକ୍ଖୟା ଭିକ୍ଖୁ, ପବ୍ବତୋୱ ନ ୱେଧତି ॥
‘‘ଅନଙ୍ଗଣସ୍ସ ପୋସସ୍ସ, ନିଚ୍ଚଂ ସୁଚିଗୱେସିନୋ ।
ୱାଲଗ୍ଗମତ୍ତଂ ପାପସ୍ସ, ଅବ୍ଭମତ୍ତଂୱ ଖାୟତି ॥
‘‘ନଗରଂ ୟଥା ପଚ୍ଚନ୍ତଂ, ଗୁତ୍ତଂ ସନ୍ତରବାହିରଂ ।
ଏୱଂ ଗୋପେଥ ଅତ୍ତାନଂ, ଖଣୋ ୱୋ ମା ଉପଚ୍ଚଗା ॥
‘‘ନାଭିନନ୍ଦାମି ମରଣଂ, ନାଭିନନ୍ଦାମି ଜୀୱିତଂ ।
କାଲଞ୍ଚ ପଟିକଙ୍ଖାମି, ନିବ୍ବିସଂ ଭତକୋ ୟଥା ॥
‘‘ନାଭିନନ୍ଦାମି ମରଣଂ…ପେ॰… ସମ୍ପଜାନୋ ପତିସ୍ସତୋ ॥
‘‘ପରିଚିଣ୍ଣୋ ମୟା ସତ୍ଥା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ।
ଓହିତୋ ଗରୁକୋ ଭାରୋ, ଭୱନେତ୍ତି ସମୂହତା ॥
‘‘ୟସ୍ସ ଚତ୍ଥାୟ ପବ୍ବଜିତୋ, ଅଗାରସ୍ମାନଗାରିୟଂ ।
ସୋ ମେ ଅତ୍ଥୋ ଅନୁପ୍ପତ୍ତୋ, ସବ୍ବସଂୟୋଜନକ୍ଖୟୋ ॥
‘‘ସମ୍ପାଦେଥପ୍ପମାଦେନ, ଏସା ମେ ଅନୁସାସନୀ ।
ହନ୍ଦାହଂ ପରିନିବ୍ବିସ୍ସଂ, ୱିପ୍ପମୁତ୍ତୋମ୍ହି ସବ୍ବଧୀ’’ତି ॥
… ଖଦିରୱନିୟରେୱତୋ ଥେରୋ… ।
୨. ଗୋଦତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟଥାପି ଭଦ୍ଦୋ ଆଜଞ୍ଞୋ, ଧୁରେ ୟୁତ୍ତୋ ଧୁରସ୍ସହୋ [ଧୁରାସହୋ (ଅଟ୍ଠ॰)]।
ମଥିତୋ ଅତିଭାରେନ, ସଂୟୁଗଂ ନାତିୱତ୍ତତି ॥
‘‘ଏୱଂ ପଞ୍ଞାୟ ୟେ ତିତ୍ତା, ସମୁଦ୍ଦୋ ୱାରିନା ୟଥା ।
ନ ପରେ ଅତିମଞ୍ଞନ୍ତି, ଅରିୟଧମ୍ମୋୱ ପାଣିନଂ ॥
‘‘କାଲେ କାଲୱସଂ ପତ୍ତା, ଭୱାଭୱୱସଂ ଗତା ।
ନରା ଦୁକ୍ଖଂ ନିଗଚ୍ଛନ୍ତି, ତେଧ ସୋଚନ୍ତି ମାଣୱା [ମାନୱା (ସୀ॰)]॥
‘‘ଉନ୍ନତା ସୁଖଧମ୍ମେନ, ଦୁକ୍ଖଧମ୍ମେନ ଚୋନତା ।
ଦ୍ୱୟେନ ବାଲା ହଞ୍ଞନ୍ତି, ୟଥାଭୂତଂ ଅଦସ୍ସିନୋ ॥
‘‘ୟେ ଚ ଦୁକ୍ଖେ ସୁଖସ୍ମିଞ୍ଚ, ମଜ୍ଝେ ସିବ୍ବିନିମଚ୍ଚଗୂ ।
ଠିତା ତେ ଇନ୍ଦଖୀଲୋୱ, ନ ତେ ଉନ୍ନତଓନତା ॥
‘‘ନ ହେୱ ଲାଭେ ନାଲାଭେ, ନ ୟସେ ନ ଚ କିତ୍ତିୟା ।
ନ ନିନ୍ଦାୟଂ ପସଂସାୟ, ନ ତେ ଦୁକ୍ଖେ ସୁଖମ୍ହି ॥
‘‘ସବ୍ବତ୍ଥ ତେ ନ ଲିମ୍ପନ୍ତି, ଉଦବିନ୍ଦୁୱ ପୋକ୍ଖରେ ।
ସବ୍ବତ୍ଥ ସୁଖିତା ଧୀରା, ସବ୍ବତ୍ଥ ଅପରାଜିତା ॥
‘‘ଧମ୍ମେନ ଚ ଅଲାଭୋ ୟୋ, ୟୋ ଚ ଲାଭୋ ଅଧମ୍ମିକୋ ।
ଅଲାଭୋ ଧମ୍ମିକୋ ସେୟ୍ୟୋ, ୟଂ ଚେ ଲାଭୋ ଅଧମ୍ମିକୋ ॥
‘‘ୟସୋ ଚ ଅପ୍ପବୁଦ୍ଧୀନଂ, ୱିଞ୍ଞୂନଂ ଅୟସୋ ଚ ୟୋ ।
ଅୟସୋୱ ସେୟ୍ୟୋ ୱିଞ୍ଞୂନଂ, ନ ୟସୋ ଅପ୍ପବୁଦ୍ଧିନଂ ॥
‘‘ଦୁମ୍ମେଧେହି ପସଂସା ଚ, ୱିଞ୍ଞୂହି ଗରହା ଚ ୟା ।
ଗରହାୱ ସେୟ୍ୟୋ ୱିଞ୍ଞୂହି, ୟଂ ଚେ ବାଲପ୍ପସଂସନା ॥
‘‘ସୁଖଞ୍ଚ କାମମୟିକଂ, ଦୁକ୍ଖଞ୍ଚ ପୱିୱେକିୟଂ ।
ପୱିୱେକଦୁକ୍ଖଂ ସେୟ୍ୟୋ, ୟଂ ଚେ କାମମୟଂ ସୁଖଂ ॥
‘‘ଜୀୱିତଞ୍ଚ ଅଧମ୍ମେନ, ଧମ୍ମେନ ମରଣଞ୍ଚ ୟଂ ।
ମରଣଂ ଧମ୍ମିକଂ ସେୟ୍ୟୋ, ୟଂ ଚେ ଜୀୱେ ଅଧମ୍ମିକଂ ॥
‘‘କାମକୋପପ୍ପହୀନା ୟେ, ସନ୍ତଚିତ୍ତା ଭୱାଭୱେ ।
ଚରନ୍ତି ଲୋକେ ଅସିତା, ନତ୍ଥି ତେସଂ ପିୟାପିୟଂ ॥
‘‘ଭାୱୟିତ୍ୱାନ ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାନି ବଲାନି ଚ ।
ପପ୍ପୁୟ୍ୟ ପରମଂ ସନ୍ତିଂ, ପରିନିବ୍ବନ୍ତିନାସୱା’’ତି ॥
… ଗୋଦତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
ଚୁଦ୍ଦସକନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ରେୱତୋ ଚେୱ ଗୋଦତ୍ତୋ, ଥେରା ଦ୍ୱେ ତେ ମହିଦ୍ଧିକା ।
ଚୁଦ୍ଦସମ୍ହି ନିପାତମ୍ହି, ଗାଥାୟୋ ଅଟ୍ଠୱୀସତୀତି ॥
୧୫. ସୋଳସକନିପାତୋ
୧. ଅଞ୍ଞାସିକୋଣ୍ଡଞ୍ଞତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଏସ ଭିୟ୍ୟୋ ପସୀଦାମି, ସୁତ୍ୱା ଧମ୍ମଂ ମହାରସଂ ।
ୱିରାଗୋ ଦେସିତୋ ଧମ୍ମୋ, ଅନୁପାଦାୟ ସବ୍ବସୋ ॥
‘‘ବହୂନି ଲୋକେ ଚିତ୍ରାନି, ଅସ୍ମିଂ ପଥୱିମଣ୍ଡଲେ ।
ମଥେନ୍ତି ମଞ୍ଞେ ସଙ୍କପ୍ପଂ, ସୁଭଂ ରାଗୂପସଂହିତଂ ॥
‘‘ରଜମୁହତଞ୍ଚ ୱାତେନ, ୟଥା ମେଘୋପସମ୍ମୟେ ।
ଏୱଂ ସମ୍ମନ୍ତି ସଙ୍କପ୍ପା, ୟଦା ପଞ୍ଞାୟ ପସ୍ସତି ॥
[ଧ॰ ପ॰ ୨୭୭ ଧମ୍ମପଦେ] ‘‘ସବ୍ବେ ସଙ୍ଖାରା ଅନିଚ୍ଚାତି, ୟଦା ପଞ୍ଞାୟ ପସ୍ସତି ।
ଅଥ ନିବ୍ବିନ୍ଦତି ଦୁକ୍ଖେ, ଏସ ମଗ୍ଗୋ ୱିସୁଦ୍ଧିୟା ॥
[ଧ॰ ପ॰ ୨୭୮ ଧମ୍ମପଦେ] ‘‘ସବ୍ବେ ସଙ୍ଖାରା ଦୁକ୍ଖାତି, ୟଦା ପଞ୍ଞାୟ ପସ୍ସତି
ଅଥ ନିବ୍ବିନ୍ଦତି ଦୁକ୍ଖେ, ଏସ ମଗ୍ଗୋ ୱିସୁଦ୍ଧିୟା ॥
[ଧ॰ ପ॰ ୨୭୯ ଧମ୍ମପଦେ] ‘‘ସବ୍ବେ ଧମ୍ମା ଅନତ୍ତାତି, ୟଦା ପଞ୍ଞାୟ ପସ୍ସତି ।
ଅଥ ନିବ୍ବିନ୍ଦତି ଦୁକ୍ଖେ, ଏସ ମଗ୍ଗୋ ୱିସୁଦ୍ଧିୟା ॥
‘‘ବୁଦ୍ଧାନୁବୁଦ୍ଧୋ ୟୋ ଥେରୋ, କୋଣ୍ଡଞ୍ଞୋ ତିବ୍ବନିକ୍କମୋ ।
ପହୀନଜାତିମରଣୋ, ବ୍ରହ୍ମଚରିୟସ୍ସ କେୱଲୀ ॥
‘‘ଓଘପାସୋ ଦଳ୍ହଖିଲୋ [ଦଳ୍ହୋ ଖିଲୋ (ସ୍ୟା॰ କ॰)], ପବ୍ବତୋ ଦୁପ୍ପଦାଲୟୋ ।
ଛେତ୍ୱା ଖିଲଞ୍ଚ ପାସଞ୍ଚ, ସେଲଂ ଭେତ୍ୱାନ [ଛେତ୍ୱାନ (କ॰)] ଦୁବ୍ଭିଦଂ ।
ତିଣ୍ଣୋ ପାରଙ୍ଗତୋ ଝାୟୀ, ମୁତ୍ତୋ ସୋ ମାରବନ୍ଧନା ॥
‘‘ଉଦ୍ଧତୋ ଚପଲୋ ଭିକ୍ଖୁ, ମିତ୍ତେ ଆଗମ୍ମ ପାପକେ ।
ସଂସୀଦତି ମହୋଘସ୍ମିଂ, ଊମିୟା ପଟିକୁଜ୍ଜିତୋ ॥
‘‘ଅନୁଦ୍ଧତୋ ଅଚପଲୋ, ନିପକୋ ସଂୱୁତିନ୍ଦ୍ରିୟୋ ।
କଲ୍ୟାଣମିତ୍ତୋ ମେଧାୱୀ, ଦୁକ୍ଖସ୍ସନ୍ତକରୋ ସିୟା ॥
‘‘କାଲପବ୍ବଙ୍ଗସଙ୍କାସୋ, କିସୋ ଧମନିସନ୍ଥତୋ ।
ମତ୍ତଞ୍ଞୂ ଅନ୍ନପାନସ୍ମିଂ, ଅଦୀନମନସୋ ନରୋ ॥
‘‘ଫୁଟ୍ଠୋ ଡଂସେହି ମକସେହି, ଅରଞ୍ଞସ୍ମିଂ ବ୍ରହାୱନେ ।
ନାଗୋ ସଙ୍ଗାମସୀସେୱ, ସତୋ ତତ୍ରାଧିୱାସୟେ ॥
‘‘ନାଭିନନ୍ଦାମି ମରଣଂ…ପେ॰… ନିବ୍ବିସଂ ଭତକୋ ୟଥା ॥
‘‘ନାଭିନନ୍ଦାମି ମରଣଂ…ପେ॰… ସମ୍ପଜାନୋ ପତିସ୍ସତୋ ॥
‘‘ପରିଚିଣ୍ଣୋ ମୟା ସତ୍ଥା…ପେ॰… ଭୱନେତ୍ତି ସମୂହତା ॥
‘‘ୟସ୍ସ ଚତ୍ଥାୟ ପବ୍ବଜିତୋ, ଅଗାରସ୍ମାନଗାରିୟଂ ।
ସୋ ମେ ଅତ୍ଥୋ ଅନୁପ୍ପତ୍ତୋ, କିଂ ମେ ସଦ୍ଧିୱିହାରିନା’’ତି ॥
… ଅଞ୍ଞାସିକୋଣ୍ଡଞ୍ଞୋ [ଅଞ୍ଞାକୋଣ୍ଡଞ୍ଞୋ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ଥେରୋ… ।
୨. ଉଦାୟିତ୍ଥେରଗାଥା
[ଅ॰ ନି॰ ୬.୪୩] ‘‘ମନୁସ୍ସଭୂତଂ ସମ୍ବୁଦ୍ଧଂ, ଅତ୍ତଦନ୍ତଂ ସମାହିତଂ ।
ଇରିୟମାନଂ ବ୍ରହ୍ମପଥେ, ଚିତ୍ତସ୍ସୂପସମେ ରତଂ ॥
‘‘ୟଂ ମନୁସ୍ସା ନମସ୍ସନ୍ତି, ସବ୍ବଧମ୍ମାନ ପାରଗୁଂ ।
ଦେୱାପି ତଂ ନମସ୍ସନ୍ତି, ଇତି ମେ ଅରହତୋ ସୁତଂ ॥
‘‘ସବ୍ବସଂୟୋଜନାତୀତଂ, ୱନା ନିବ୍ବନମାଗତଂ ।
କାମେହି ନେକ୍ଖମ୍ମରତଂ [ନିକ୍ଖମ୍ମରତଂ (କ॰)], ମୁତ୍ତଂ ସେଲାୱ କଞ୍ଚନଂ ॥
‘‘ସ ୱେ ଅଚ୍ଚରୁଚି ନାଗୋ, ହିମୱାୱଞ୍ଞେ ସିଲୁଚ୍ଚୟେ ।
ସବ୍ବେସଂ ନାଗନାମାନଂ, ସଚ୍ଚନାମୋ ଅନୁତ୍ତରୋ ॥
‘‘ନାଗଂ ୱୋ କିତ୍ତୟିସ୍ସାମି, ନ ହି ଆଗୁଂ କରୋତି ସୋ ।
ସୋରଚ୍ଚଂ ଅୱିହିଂସା ଚ, ପାଦା ନାଗସ୍ସ ତେ ଦୁୱେ ॥
‘‘ସତି ଚ ସମ୍ପଜଞ୍ଞଞ୍ଚ, ଚରଣା ନାଗସ୍ସ ତେପରେ ।
ସଦ୍ଧାହତ୍ଥୋ ମହାନାଗୋ, ଉପେକ୍ଖାସେତଦନ୍ତୱା ॥
‘‘ସତି ଗୀୱା ସିରୋ ପଞ୍ଞା, ୱୀମଂସା ଧମ୍ମଚିନ୍ତନା ।
ଧମ୍ମକୁଚ୍ଛିସମାୱାସୋ, ୱିୱେକୋ ତସ୍ସ ୱାଲଧି ॥
‘‘ସୋ ଝାୟୀ ଅସ୍ସାସରତୋ, ଅଜ୍ଝତ୍ତଂ ସୁସମାହିତୋ ।
ଗଚ୍ଛଂ ସମାହିତୋ ନାଗୋ, ଠିତୋ ନାଗୋ ସମାହିତୋ ॥
‘‘ସୟଂ ସମାହିତୋ ନାଗୋ, ନିସିନ୍ନୋପି ସମାହିତୋ ।
ସବ୍ବତ୍ଥ ସଂୱୁତୋ ନାଗୋ, ଏସା ନାଗସ୍ସ ସମ୍ପଦା ॥
‘‘ଭୁଞ୍ଜତି ଅନୱଜ୍ଜାନି, ସାୱଜ୍ଜାନି ନ ଭୁଞ୍ଜତି ।
ଘାସମଚ୍ଛାଦନଂ ଲଦ୍ଧା, ସନ୍ନିଧିଂ ପରିୱଜ୍ଜୟଂ ॥
‘‘ସଂୟୋଜନଂ ଅଣୁଂ ଥୂଲଂ, ସବ୍ବଂ ଛେତ୍ୱାନ ବନ୍ଧନଂ ।
ୟେନ ୟେନେୱ ଗଚ୍ଛତି, ଅନପକ୍ଖୋୱ ଗଚ୍ଛତି ॥
‘‘ୟଥାପି ଉଦକେ ଜାତଂ, ପୁଣ୍ଡରୀକଂ ପୱଡ୍ଢତି ।
ନୋପଲିପ୍ପତି ତୋୟେନ, ସୁଚିଗନ୍ଧଂ ମନୋରମଂ ॥
‘‘ତଥେୱ ଚ ଲୋକେ ଜାତୋ, ବୁଦ୍ଧୋ ଲୋକେ ୱିହରତି ।
ନୋପଲିପ୍ପତି ଲୋକେନ, ତୋୟେନ ପଦୁମଂ ୟଥା ॥
‘‘ମହାଗିନି ପଜ୍ଜଲିତୋ, ଅନାହାରୋପସମ୍ମତି ।
ଅଙ୍ଗାରେସୁ ଚ ସନ୍ତେସୁ, ନିବ୍ବୁତୋତି ପୱୁଚ୍ଚତି ॥
‘‘ଅତ୍ଥସ୍ସାୟଂ ୱିଞ୍ଞାପନୀ, ଉପମା ୱିଞ୍ଞୂହି ଦେସିତା ।
ୱିଞ୍ଞିସ୍ସନ୍ତି ମହାନାଗା, ନାଗଂ ନାଗେନ ଦେସିତଂ ॥
‘‘ୱୀତରାଗୋ ୱୀତଦୋସୋ, ୱୀତମୋହୋ ଅନାସୱୋ ।
ସରୀରଂ ୱିଜହଂ ନାଗୋ, ପରିନିବ୍ବିସ୍ସତ୍ୟନାସୱୋ’’ତି ॥
… ଉଦାୟୀ ଥେରୋ… ।
ସୋଳସକନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
କୋଣ୍ଡଞ୍ଞୋ ଚ ଉଦାୟୀ ଚ, ଥେରା ଦ୍ୱେ ତେ ମହିଦ୍ଧିକା ।
ସୋଳସମ୍ହି ନିପାତମ୍ହି, ଗାଥାୟୋ ଦ୍ୱେ ଚ ତିଂସ ଚାତି ॥
୧୬. ୱୀସତିନିପାତୋ
୧. ଅଧିମୁତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟଞ୍ଞତ୍ଥଂ ୱା ଧନତ୍ଥଂ ୱା, ୟେ ହନାମ ମୟଂ ପୁରେ ।
ଅୱସେସଂ [ଅୱସେ ତଂ (ସୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰ ମୂଲପାଠୋ), ଅୱସେସାନଂ (ଅଟ୍ଠ॰ ?)] ଭୟଂ ହୋତି, ୱେଧନ୍ତି ୱିଲପନ୍ତି ଚ ॥
‘‘ତସ୍ସ ତେ ନତ୍ଥି ଭୀତତ୍ତଂ, ଭିୟ୍ୟୋ ୱଣ୍ଣୋ ପସୀଦତି ।
କସ୍ମା ନ ପରିଦେୱେସି, ଏୱରୂପେ ମହବ୍ଭୟେ ॥
‘‘ନତ୍ଥି ଚେତସିକଂ ଦୁକ୍ଖଂ, ଅନପେକ୍ଖସ୍ସ ଗାମଣି ।
ଅତିକ୍କନ୍ତା ଭୟା ସବ୍ବେ, ଖୀଣସଂୟୋଜନସ୍ସ ୱେ ॥
‘‘ଖୀଣାୟ ଭୱନେତ୍ତିୟା, ଦିଟ୍ଠେ ଧମ୍ମେ ୟଥାତଥେ ।
ନ ଭୟଂ ମରଣେ ହୋତି, ଭାରନିକ୍ଖେପନେ ୟଥା ॥
‘‘ସୁଚିଣ୍ଣଂ ବ୍ରହ୍ମଚରିୟଂ ମେ, ମଗ୍ଗୋ ଚାପି ସୁଭାୱିତୋ ।
ମରଣେ ମେ ଭୟଂ ନତ୍ଥି, ରୋଗାନମିୱ ସଙ୍ଖୟେ ॥
‘‘ସୁଚିଣ୍ଣଂ ବ୍ରହ୍ମଚରିୟଂ ମେ, ମଗ୍ଗୋ ଚାପି ସୁଭାୱିତୋ ।
ନିରସ୍ସାଦା ଭୱା ଦିଟ୍ଠା, ୱିସଂ ପିତ୍ୱାୱ [ପୀତ୍ୱାୱ (ସୀ॰)] ଛଡ୍ଡିତଂ ॥
‘‘ପାରଗୂ ଅନୁପାଦାନୋ, କତକିଚ୍ଚୋ ଅନାସୱୋ ।
ତୁଟ୍ଠୋ ଆୟୁକ୍ଖୟା ହୋତି, ମୁତ୍ତୋ ଆଘାତନା ୟଥା ॥
‘‘ଉତ୍ତମଂ ଧମ୍ମତଂ ପତ୍ତୋ, ସବ୍ବଲୋକେ ଅନତ୍ଥିକୋ ।
ଆଦିତ୍ତାୱ ଘରା ମୁତ୍ତୋ, ମରଣସ୍ମିଂ ନ ସୋଚତି ॥
‘‘ୟଦତ୍ଥି ସଙ୍ଗତଂ କିଞ୍ଚି, ଭୱୋ ୱା ୟତ୍ଥ ଲବ୍ଭତି ।
ସବ୍ବଂ ଅନିସ୍ସରଂ ଏତଂ, ଇତି ୱୁତ୍ତଂ ମହେସିନା ॥
‘‘ୟୋ ତଂ ତଥା ପଜାନାତି, ୟଥା ବୁଦ୍ଧେନ ଦେସିତଂ ।
ନ ଗଣ୍ହାତି ଭୱଂ କିଞ୍ଚି, ସୁତତ୍ତଂୱ ଅୟୋଗୁଳଂ ॥
‘‘ନ ମେ ହୋତି ‘ଅହୋସି’ନ୍ତି, ‘ଭୱିସ୍ସ’ନ୍ତି ନ ହୋତି ମେ ।
ସଙ୍ଖାରା ୱିଗମିସ୍ସନ୍ତି, ତତ୍ଥ କା ପରିଦେୱନା ॥
‘‘ସୁଦ୍ଧଂ ଧମ୍ମସମୁପ୍ପାଦଂ, ସୁଦ୍ଧଂ ସଙ୍ଖାରସନ୍ତତିଂ ।
ପସ୍ସନ୍ତସ୍ସ ୟଥାଭୂତଂ, ନ ଭୟଂ ହୋତି ଗାମଣି ॥
‘‘ତିଣକଟ୍ଠସମଂ ଲୋକଂ, ୟଦା ପଞ୍ଞାୟ ପସ୍ସତି ।
ମମତ୍ତଂ ସୋ ଅସଂୱିନ୍ଦଂ, ‘ନତ୍ଥି ମେ’ତି ନ ସୋଚତି ॥
‘‘ଉକ୍କଣ୍ଠାମି ସରୀରେନ, ଭୱେନମ୍ହି ଅନତ୍ଥିକୋ ।
ସୋୟଂ ଭିଜ୍ଜିସ୍ସତି କାୟୋ, ଅଞ୍ଞୋ ଚ ନ ଭୱିସ୍ସତି ॥
‘‘ୟଂ ୱୋ କିଚ୍ଚଂ ସରୀରେନ, ତଂ କରୋଥ ୟଦିଚ୍ଛଥ ।
ନ ମେ ତପ୍ପଚ୍ଚୟା ତତ୍ଥ, ଦୋସୋ ପେମଞ୍ଚ ହେହିତି’’ ॥
ତସ୍ସ ତଂ ୱଚନଂ ସୁତ୍ୱା, ଅବ୍ଭୁତଂ ଲୋମହଂସନଂ ।
ସତ୍ଥାନି ନିକ୍ଖିପିତ୍ୱାନ, ମାଣୱା ଏତଦବ୍ରୱୁଂ ॥
‘‘କିଂ ଭଦନ୍ତେ କରିତ୍ୱାନ, କୋ ୱା ଆଚରିୟୋ ତୱ ।
କସ୍ସ ସାସନମାଗମ୍ମ, ଲବ୍ଭତେ ତଂ ଅସୋକତା’’ ॥
‘‘ସବ୍ବଞ୍ଞୂ ସବ୍ବଦସ୍ସାୱୀ, ଜିନୋ ଆଚରିୟୋ ମମ ।
ମହାକାରୁଣିକୋ ସତ୍ଥା, ସବ୍ବଲୋକତିକିଚ୍ଛକୋ ॥
‘‘ତେନାୟଂ ଦେସିତୋ ଧମ୍ମୋ, ଖୟଗାମୀ ଅନୁତ୍ତରୋ ।
ତସ୍ସ ସାସନମାଗମ୍ମ, ଲବ୍ଭତେ ତଂ ଅସୋକତା’’ ॥
ସୁତ୍ୱାନ ଚୋରା ଇସିନୋ ସୁଭାସିତଂ, ନିକ୍ଖିପ୍ପ ସତ୍ଥାନି ଚ ଆୱୁଧାନି ଚ ।
ତମ୍ହା ଚ କମ୍ମା ୱିରମିଂସୁ ଏକେ, ଏକେ ଚ ପବ୍ବଜ୍ଜମରୋଚୟିଂସୁ ॥
ତେ ପବ୍ବଜିତ୍ୱା ସୁଗତସ୍ସ ସାସନେ, ଭାୱେତ୍ୱ ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗବଲାନି ପଣ୍ଡିତା ।
ଉଦଗ୍ଗଚିତ୍ତା ସୁମନା କତିନ୍ଦ୍ରିୟା, ଫୁସିଂସୁ ନିବ୍ବାନପଦଂ ଅସଙ୍ଖତନ୍ତି ॥
…ଅଧିମୁତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୨. ପାରାପରିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ସମଣସ୍ସ ଅହୁ ଚିନ୍ତା, ପାରାପରିୟସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ।
ଏକକସ୍ସ ନିସିନ୍ନସ୍ସ, ପୱିୱିତ୍ତସ୍ସ ଝାୟିନୋ ॥
‘‘କିମାନୁପୁବ୍ବଂ ପୁରିସୋ, କିଂ ୱତଂ କିଂ ସମାଚାରଂ ।
ଅତ୍ତନୋ କିଚ୍ଚକାରୀସ୍ସ, ନ ଚ କଞ୍ଚି ୱିହେଠୟେ ॥
‘‘ଇନ୍ଦ୍ରିୟାନି ମନୁସ୍ସାନଂ, ହିତାୟ ଅହିତାୟ ଚ ।
ଅରକ୍ଖିତାନି ଅହିତାୟ, ରକ୍ଖିତାନି ହିତାୟ ଚ ॥
‘‘ଇନ୍ଦ୍ରିୟାନେୱ ସାରକ୍ଖଂ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାନି ଚ ଗୋପୟଂ ।
ଅତ୍ତନୋ କିଚ୍ଚକାରୀସ୍ସ, ନ ଚ କଞ୍ଚି ୱିହେଠୟେ ॥
‘‘ଚକ୍ଖୁନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଚେ ରୂପେସୁ, ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଅନିୱାରୟଂ ।
ଅନାଦୀନୱଦସ୍ସାୱୀ, ସୋ ଦୁକ୍ଖା ନ ହି ମୁଚ୍ଚତି ॥
‘‘ସୋତିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ଚେ ସଦ୍ଦେସୁ, ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଅନିୱାରୟଂ ।
ଅନାଦୀନୱଦସ୍ସାୱୀ, ସୋ ଦୁକ୍ଖା ନ ହି ମୁଚ୍ଚତି ॥
‘‘ଅନିସ୍ସରଣଦସ୍ସାୱୀ, ଗନ୍ଧେ ଚେ ପଟିସେୱତି ।
ନ ସୋ ମୁଚ୍ଚତି ଦୁକ୍ଖମ୍ହା, ଗନ୍ଧେସୁ ଅଧିମୁଚ୍ଛିତୋ ॥
‘‘ଅମ୍ବିଲଂ ମଧୁରଗ୍ଗଞ୍ଚ, ତିତ୍ତକଗ୍ଗମନୁସ୍ସରଂ ।
ରସତଣ୍ହାୟ ଗଧିତୋ, ହଦୟଂ ନାୱବୁଜ୍ଝତି ॥
‘‘ସୁଭାନ୍ୟପ୍ପଟିକୂଲାନି, ଫୋଟ୍ଠବ୍ବାନି ଅନୁସ୍ସରଂ ।
ରତ୍ତୋ ରାଗାଧିକରଣଂ, ୱିୱିଧଂ ୱିନ୍ଦତେ ଦୁଖଂ ॥
‘‘ମନଂ ଚେତେହି ଧମ୍ମେହି, ୟୋ ନ ସକ୍କୋତି ରକ୍ଖିତୁଂ ।
ତତୋ ନଂ ଦୁକ୍ଖମନ୍ୱେତି, ସବ୍ବେହେତେହି ପଞ୍ଚହି ॥
‘‘ପୁବ୍ବଲୋହିତସମ୍ପୁଣ୍ଣଂ, ବହୁସ୍ସ କୁଣପସ୍ସ ଚ ।
ନରୱୀରକତଂ ୱଗ୍ଗୁଂ, ସମୁଗ୍ଗମିୱ ଚିତ୍ତିତଂ ॥
‘‘କଟୁକଂ ମଧୁରସ୍ସାଦଂ, ପିୟନିବନ୍ଧନଂ ଦୁଖଂ ।
ଖୁରଂୱ ମଧୁନା ଲିତ୍ତଂ, ଉଲ୍ଲିହଂ ନାୱବୁଜ୍ଝତି ॥
‘‘ଇତ୍ଥିରୂପେ ଇତ୍ଥିସରେ, ଫୋଟ୍ଠବ୍ବେପି ଚ ଇତ୍ଥିୟା ।
ଇତ୍ଥିଗନ୍ଧେସୁ ସାରତ୍ତୋ, ୱିୱିଧଂ ୱିନ୍ଦତେ ଦୁଖଂ ॥
‘‘ଇତ୍ଥିସୋତାନି ସବ୍ବାନି, ସନ୍ଦନ୍ତି ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚସୁ ।
ତେସମାୱରଣଂ କାତୁଂ, ୟୋ ସକ୍କୋତି ୱୀରିୟୱା ॥
‘‘ସୋ ଅତ୍ଥୱା ସୋ ଧମ୍ମଟ୍ଠୋ, ସୋ ଦକ୍ଖୋ ସୋ ୱିଚକ୍ଖଣୋ ।
କରେୟ୍ୟ ରମମାନୋପି, କିଚ୍ଚଂ ଧମ୍ମତ୍ଥସଂହିତଂ ॥
‘‘ଅଥୋ ସୀଦତି ସଞ୍ଞୁତ୍ତଂ, ୱଜ୍ଜେ କିଚ୍ଚଂ ନିରତ୍ଥକଂ ।
‘ନ ତଂ କିଚ୍ଚ’ନ୍ତି ମଞ୍ଞିତ୍ୱା, ଅପ୍ପମତ୍ତୋ ୱିଚକ୍ଖଣୋ ॥
‘‘ୟଞ୍ଚ ଅତ୍ଥେନ ସଞ୍ଞୁତ୍ତଂ, ୟା ଚ ଧମ୍ମଗତା ରତି ।
ତଂ ସମାଦାୟ ୱତ୍ତେଥ, ସା ହି ୱେ ଉତ୍ତମା ରତି ॥
‘‘ଉଚ୍ଚାୱଚେହୁପାୟେହି, ପରେସମଭିଜିଗୀସତି ।
ହନ୍ତ୍ୱା ୱଧିତ୍ୱା ଅଥ ସୋଚୟିତ୍ୱା, ଆଲୋପତି ସାହସା ୟୋ ପରେସଂ ॥
‘‘ତଚ୍ଛନ୍ତୋ ଆଣିୟା ଆଣିଂ, ନିହନ୍ତି ବଲୱା ୟଥା ।
ଇନ୍ଦ୍ରିୟାନିନ୍ଦ୍ରିୟେହେୱ, ନିହନ୍ତି କୁସଲୋ ତଥା ॥
‘‘ସଦ୍ଧଂ ୱୀରିୟଂ ସମାଧିଞ୍ଚ, ସତିପଞ୍ଞଞ୍ଚ ଭାୱୟଂ ।
ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚହି ହନ୍ତ୍ୱାନ, ଅନୀଘୋ ୟାତି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ॥
‘‘ସୋ ଅତ୍ଥୱା ସୋ ଧମ୍ମଟ୍ଠୋ, କତ୍ୱା ୱାକ୍ୟାନୁସାସନିଂ ।
ସବ୍ବେନ ସବ୍ବଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ, ସୋ ନରୋ ସୁଖମେଧତୀ’’ତି ॥
…ପାରାପରିୟୋ ଥେରୋ… ।
୩. ତେଲକାନିତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଚିରରତ୍ତଂ ୱତାତାପୀ, ଧମ୍ମଂ ଅନୁୱିଚିନ୍ତୟଂ ।
ସମଂ ଚିତ୍ତସ୍ସ ନାଲତ୍ଥଂ, ପୁଚ୍ଛଂ ସମଣବ୍ରାହ୍ମଣେ ॥
‘‘‘କୋ ସୋ ପାରଙ୍ଗତୋ ଲୋକେ, କୋ ପତ୍ତୋ ଅମତୋଗଧଂ ।
କସ୍ସ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଛାମି, ପରମତ୍ଥୱିଜାନନଂ’ ॥
‘‘ଅନ୍ତୋୱଙ୍କଗତୋ ଆସି, ମଚ୍ଛୋୱ ଘସମାମିସଂ ।
ବଦ୍ଧୋ ମହିନ୍ଦପାସେନ, ୱେପଚିତ୍ୟସୁରୋ ୟଥା ॥
‘‘ଅଞ୍ଛାମି ନଂ ନ ମୁଞ୍ଚାମି, ଅସ୍ମା ସୋକପରିଦ୍ଦୱା ।
କୋ ମେ ବନ୍ଧଂ ମୁଞ୍ଚଂ ଲୋକେ, ସମ୍ବୋଧିଂ ୱେଦୟିସ୍ସତି ॥
‘‘ସମଣଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ୱା କଂ, ଆଦିସନ୍ତଂ ପଭଙ୍ଗୁନଂ ॥
କସ୍ସ ଧମ୍ମଂ ପଟିଚ୍ଛାମି, ଜରାମଚ୍ଚୁପୱାହନଂ ॥
‘‘ୱିଚିକିଚ୍ଛାକଙ୍ଖାଗନ୍ଥିତଂ, ସାରମ୍ଭବଲସଞ୍ଞୁତଂ ।
କୋଧପ୍ପତ୍ତମନତ୍ଥଦ୍ଧଂ, ଅଭିଜପ୍ପପ୍ପଦାରଣଂ ॥
‘‘ତଣ୍ହାଧନୁସମୁଟ୍ଠାନଂ, ଦ୍ୱେ ଚ ପନ୍ନରସାୟୁତଂ [ଦ୍ୱେଧାପନ୍ନରସାୟୁତଂ ( ?)]।
ପସ୍ସ ଓରସିକଂ ବାଳ୍ହଂ, ଭେତ୍ୱାନ ୟଦି [ୟଦ (ସୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰) ହଦି ( ?) ‘‘ହଦୟେ’’ତି ତଂସଂୱଣ୍ଣନା] ତିଟ୍ଠତି ॥
‘‘ଅନୁଦିଟ୍ଠୀନଂ ଅପ୍ପହାନଂ, ସଙ୍କପ୍ପପରତେଜିତଂ ।
ତେନ ୱିଦ୍ଧୋ ପୱେଧାମି, ପତ୍ତଂୱ ମାଲୁତେରିତଂ ॥
‘‘ଅଜ୍ଝତ୍ତଂ ମେ ସମୁଟ୍ଠାୟ, ଖିପ୍ପଂ ପଚ୍ଚତି ମାମକଂ ।
ଛଫସ୍ସାୟତନୀ କାୟୋ, ୟତ୍ଥ ସରତି ସବ୍ବଦା ॥
‘‘ତଂ ନ ପସ୍ସାମି ତେକିଚ୍ଛଂ, ୟୋ ମେତଂ ସଲ୍ଲମୁଦ୍ଧରେ ।
ନାନାରଜ୍ଜେନ ସତ୍ଥେନ [ନାରଗ୍ଗେନ ନ ସତ୍ଥେନ ( ?)], ନାଞ୍ଞେନ ୱିଚିକିଚ୍ଛିତଂ ॥
‘‘କୋ ମେ ଅସତ୍ଥୋ ଅୱଣୋ, ସଲ୍ଲମବ୍ଭନ୍ତରପସ୍ସୟଂ ।
ଅହିଂସଂ ସବ୍ବଗତ୍ତାନି, ସଲ୍ଲଂ ମେ ଉଦ୍ଧରିସ୍ସତି ॥
‘‘ଧମ୍ମପ୍ପତି ହି ସୋ ସେଟ୍ଠୋ, ୱିସଦୋସପ୍ପୱାହକୋ ।
ଗମ୍ଭୀରେ ପତିତସ୍ସ ମେ, ଥଲଂ ପାଣିଞ୍ଚ ଦସ୍ସୟେ ॥
‘‘ରହଦେହମସ୍ମି ଓଗାଳ୍ହୋ, ଅହାରିୟରଜମତ୍ତିକେ ।
ମାୟାଉସୂୟସାରମ୍ଭ, ଥିନମିଦ୍ଧମପତ୍ଥଟେ ॥
‘‘ଉଦ୍ଧଚ୍ଚମେଘଥନିତଂ, ସଂୟୋଜନୱଲାହକଂ ।
ୱାହା ୱହନ୍ତି କୁଦ୍ଦିଟ୍ଠିଂ [ଦୁଦ୍ଦିଟ୍ଠିଂ (ସୀ॰ ଧ॰ ପ॰ ୩୩୯)], ସଙ୍କପ୍ପା ରାଗନିସ୍ସିତା ॥
‘‘ସୱନ୍ତି ସବ୍ବଧି ସୋତା, ଲତା ଉବ୍ଭିଜ୍ଜ ତିଟ୍ଠତି ।
ତେ ସୋତେ କୋ ନିୱାରେୟ୍ୟ, ତଂ ଲତଂ କୋ ହି ଛେଚ୍ଛତି ॥
‘‘ୱେଲଂ କରୋଥ ଭଦ୍ଦନ୍ତେ, ସୋତାନଂ ସନ୍ନିୱାରଣଂ ।
ମା ତେ ମନୋମୟୋ ସୋତୋ, ରୁକ୍ଖଂୱ ସହସା ଲୁୱେ ॥
‘‘ଏୱଂ ମେ ଭୟଜାତସ୍ସ, ଅପାରା ପାରମେସତୋ ।
ତାଣୋ ପଞ୍ଞାୱୁଧୋ ସତ୍ଥା, ଇସିସଙ୍ଘନିସେୱିତୋ ॥
‘‘ସୋପାଣଂ ସୁଗତଂ ସୁଦ୍ଧଂ, ଧମ୍ମସାରମୟଂ ଦଳ୍ହଂ ।
ପାଦାସି ୱୁୟ୍ହମାନସ୍ସ, ‘ମା ଭାୟୀ’ତି ଚ ମବ୍ରୱି ॥
‘‘ସତିପଟ୍ଠାନପାସାଦଂ, ଆରୁୟ୍ହ ପଚ୍ଚୱେକ୍ଖିସଂ ।
ୟଂ ତଂ ପୁବ୍ବେ ଅମଞ୍ଞିସ୍ସଂ, ସକ୍କାୟାଭିରତଂ ପଜଂ ॥
‘‘ୟଦା ଚ ମଗ୍ଗମଦ୍ଦକ୍ଖିଂ, ନାୱାୟ ଅଭିରୂହନଂ ।
ଅନଧିଟ୍ଠାୟ ଅତ୍ତାନଂ, ତିତ୍ଥମଦ୍ଦକ୍ଖିମୁତ୍ତମଂ ॥
‘‘ସଲ୍ଲଂ ଅତ୍ତସମୁଟ୍ଠାନଂ, ଭୱନେତ୍ତିପ୍ପଭାୱିତଂ ।
ଏତେସଂ ଅପ୍ପୱତ୍ତାୟ [ଅପ୍ପୱତ୍ତିୟା ( ?)], ଦେସେସି ମଗ୍ଗମୁତ୍ତମଂ ॥
‘‘ଦୀଘରତ୍ତାନୁସୟିତଂ, ଚିରରତ୍ତମଧିଟ୍ଠିତଂ ।
ବୁଦ୍ଧୋ ମେପାନୁଦୀ ଗନ୍ଥଂ, ୱିସଦୋସପ୍ପୱାହନୋ’’ତି ॥
…ତେଲକାନି ଥେରୋ… ।
୪. ରଟ୍ଠପାଲତ୍ଥେରଗାଥା
[ମ॰ ନି॰ ୨.୩୦୨] ‘‘ପସ୍ସ ଚିତ୍ତକତଂ ବିମ୍ବଂ, ଅରୁକାୟଂ ସମୁସ୍ସିତଂ ।
ଆତୁରଂ ବହୁସଙ୍କପ୍ପଂ, ୟସ୍ସ ନତ୍ଥି ଧୁୱଂ ଠିତି ॥
‘‘ପସ୍ସ ଚିତ୍ତକତଂ ରୂପଂ, ମଣିନା କୁଣ୍ଡଲେନ ଚ ।
ଅଟ୍ଠିଂ ତଚେନ ଓନଦ୍ଧଂ, ସହ ୱତ୍ଥେହି ସୋଭତି ॥
‘‘ଅଲତ୍ତକକତା ପାଦା, ମୁଖଂ ଚୁଣ୍ଣକମକ୍ଖିତଂ ।
ଅଲଂ ବାଲସ୍ସ ମୋହାୟ, ନୋ ଚ ପାରଗୱେସିନୋ ॥
‘‘ଅଟ୍ଠପଦକତା କେସା, ନେତ୍ତା ଅଞ୍ଜନମକ୍ଖିତା ।
ଅଲଂ ବାଲସ୍ସ ମୋହାୟ, ନୋ ଚ ପାରଗୱେସିନୋ ॥
‘‘ଅଞ୍ଜନୀୱ ନୱା ଚିତ୍ତା, ପୂତିକାୟୋ ଅଲଙ୍କତୋ ।
ଅଲଂ ବାଲସ୍ସ ମୋହାୟ, ନୋ ଚ ପାରଗୱେସିନୋ ॥
‘‘ଓଦହି ମିଗୱୋ ପାସଂ, ନାସଦା ୱାଗୁରଂ ମିଗୋ ।
ଭୁତ୍ୱା ନିୱାପଂ ଗଚ୍ଛାମ, କନ୍ଦନ୍ତେ ମିଗବନ୍ଧକେ ॥
‘‘ଛିନ୍ନୋ ପାସୋ ମିଗୱସ୍ସ, ନାସଦା ୱାଗୁରଂ ମିଗୋ ।
ଭୁତ୍ୱା ନିୱାପଂ ଗଚ୍ଛାମ, ସୋଚନ୍ତେ ମିଗଲୁଦ୍ଦକେ ॥
‘‘ପସ୍ସାମି ଲୋକେ ସଧନେ ମନୁସ୍ସେ, ଲଦ୍ଧାନ ୱିତ୍ତଂ ନ ଦଦନ୍ତି ମୋହା ।
ଲୁଦ୍ଧା ଧନଂ ସନ୍ନିଚୟଂ କରୋନ୍ତି, ଭିୟ୍ୟୋୱ କାମେ ଅଭିପତ୍ଥୟନ୍ତି ॥
‘‘ରାଜା ପସୟ୍ହପ୍ପଥୱିଂ ୱିଜେତ୍ୱା, ସସାଗରନ୍ତଂ ମହିମାୱସନ୍ତୋ ।
ଓରଂ ସମୁଦ୍ଦସ୍ସ ଅତିତ୍ତରୂପୋ, ପାରଂ ସମୁଦ୍ଦସ୍ସପି ପତ୍ଥୟେଥ ॥
‘‘ରାଜା ଚ ଅଞ୍ଞେ ଚ ବହୂ ମନୁସ୍ସା, ଅୱୀତତଣ୍ହା ମରଣଂ ଉପେନ୍ତି ।
ଊନାୱ ହୁତ୍ୱାନ ଜହନ୍ତି ଦେହଂ, କାମେହି ଲୋକମ୍ହି ନ ହତ୍ଥି ତିତ୍ତି ॥
‘‘କନ୍ଦନ୍ତି ନଂ ଞାତୀ ପକିରିୟ କେସେ, ଅହୋ ୱତା ନୋ ଅମରାତି ଚାହୁ ।
ୱତ୍ଥେନ ନଂ ପାରୁତଂ ନୀହରିତ୍ୱା, ଚିତଂ ସମୋଧାୟ ତତୋ ଡହନ୍ତି ॥
‘‘ସୋ ଡୟ୍ହତି ସୂଲେହି ତୁଜ୍ଜମାନୋ, ଏକେନ ୱତ୍ଥେନ [ଏତେନ ଗତ୍ଥେନ (କ॰)] ପହାୟ ଭୋଗେ ।
ନ ମୀୟମାନସ୍ସ ଭୱନ୍ତି ତାଣା, ଞାତୀ ଚ ମିତ୍ତା ଅଥ ୱା ସହାୟା ॥
‘‘ଦାୟାଦକା ତସ୍ସ ଧନଂ ହରନ୍ତି, ସତ୍ତୋ ପନ ଗଚ୍ଛତି ୟେନ କମ୍ମଂ ।
ନ ମୀୟମାନଂ ଧନମନ୍ୱେତି [ମନ୍ୱିତି (କ॰)] କିଞ୍ଚି, ପୁତ୍ତା ଚ ଦାରା ଚ ଧନଞ୍ଚ ରଟ୍ଠଂ ॥
‘‘ନ ଦୀଘମାୟୁଂ ଲଭତେ ଧନେନ, ନ ଚାପି ୱିତ୍ତେନ ଜରଂ ୱିହନ୍ତି ।
ଅପ୍ପପ୍ପଂ ହିଦଂ ଜୀୱିତମାହୁ ଧୀରା, ଅସସ୍ସତଂ ୱିପ୍ପରିଣାମଧମ୍ମଂ ॥
‘‘ଅଡ୍ଢା ଦଲିଦ୍ଦା ଚ ଫୁସନ୍ତି ଫସ୍ସଂ, ବାଲୋ ଚ ଧୀରୋ ଚ ତଥେୱ ଫୁଟ୍ଠୋ ।
ବାଲୋ ହି ବାଲ୍ୟା ୱଧିତୋୱ ସେତି, ଧୀରୋ ଚ ନୋ ୱେଧତି ଫସ୍ସଫୁଟ୍ଠୋ ॥
‘‘ତସ୍ମା ହି ପଞ୍ଞାୱ ଧନେନ ସେୟ୍ୟା, ୟାୟ ୱୋସାନମିଧାଧିଗଚ୍ଛତି ।
ଅବ୍ୟୋସିତତ୍ତା ହି ଭୱାଭୱେସୁ, ପାପାନି କମ୍ମାନି କରୋତି ମୋହା ॥
‘‘ଉପେତି ଗବ୍ଭଞ୍ଚ ପରଞ୍ଚ ଲୋକଂ, ସଂସାରମାପଜ୍ଜ ପରମ୍ପରାୟ ।
ତସ୍ସପ୍ପପଞ୍ଞୋ ଅଭିସଦ୍ଦହନ୍ତୋ, ଉପେତି ଗବ୍ଭଞ୍ଚ ପରଞ୍ଚ ଲୋକଂ ॥
‘‘ଚୋରୋ ୟଥା ସନ୍ଧିମୁଖେ ଗହୀତୋ, ସକମ୍ମୁନା ହଞ୍ଞତି ପାପଧମ୍ମୋ ।
ଏୱଂ ପଜା ପେଚ୍ଚ ପରମ୍ହି ଲୋକେ, ସକମ୍ମୁନା ହଞ୍ଞତି ପାପଧମ୍ମୋ ॥
‘‘କାମା ହି ଚିତ୍ରା ମଧୁରା ମନୋରମା, ୱିରୂପରୂପେନ ମଥେନ୍ତି ଚିତ୍ତଂ ।
ଆଦୀନୱଂ କାମଗୁଣେସୁ ଦିସ୍ୱା, ତସ୍ମା ଅହଂ ପବ୍ବଜିତୋମ୍ହି ରାଜ ॥
‘‘ଦୁମପ୍ଫଲାନୀୱ ପତନ୍ତି ମାଣୱା, ଦହରା ଚ ୱୁଡ୍ଢା ଚ ସରୀରଭେଦା ।
ଏତମ୍ପି ଦିସ୍ୱା ପବ୍ବଜିତୋମ୍ହି ରାଜ, ଅପଣ୍ଣକଂ ସାମଞ୍ଞମେୱ ସେୟ୍ୟୋ ॥
‘‘ସଦ୍ଧାୟାହଂ ପବ୍ବଜିତୋ, ଉପେତୋ ଜିନସାସନେ ।
ଅୱଜ୍ଝା ମୟ୍ହଂ ପବ୍ବଜ୍ଜା, ଅନଣୋ ଭୁଞ୍ଜାମି ଭୋଜନଂ ॥
‘‘କାମେ ଆଦିତ୍ତତୋ ଦିସ୍ୱା, ଜାତରୂପାନି ସତ୍ଥତୋ ।
ଗବ୍ଭୱୋକ୍କନ୍ତିତୋ ଦୁକ୍ଖଂ, ନିରୟେସୁ ମହବ୍ଭୟଂ ॥
‘‘ଏତମାଦୀନୱଂ ଞତ୍ୱା, ସଂୱେଗଂ ଅଲଭିଂ ତଦା ।
ସୋହଂ ୱିଦ୍ଧୋ ତଦା ସନ୍ତୋ, ସମ୍ପତ୍ତୋ ଆସୱକ୍ଖୟଂ ॥
‘‘ପରିଚିଣ୍ଣୋ ମୟା ସତ୍ଥା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ।
ଓହିତୋ ଗରୁକୋ ଭାରୋ, ଭୱନେତ୍ତି ସମୂହତା ॥
‘‘ୟସ୍ସତ୍ଥାୟ ପବ୍ବଜିତୋ, ଅଗାରସ୍ମାନଗାରିୟଂ ।
ସୋ ମେ ଅତ୍ଥୋ ଅନୁପ୍ପତ୍ତୋ, ସବ୍ବସଂୟୋଜନକ୍ଖୟୋ’’ତି ॥
… ରଟ୍ଠପାଲୋ ଥେରୋ… ।
୫. ମାଲୁକ୍ୟପୁତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
[ସଂ॰ ନି॰ ୪.୯୫] ‘‘ରୂପଂ ଦିସ୍ୱା ସତି ମୁଟ୍ଠା, ପିୟଂ ନିମିତ୍ତଂ ମନସି କରୋତୋ ।
ସାରତ୍ତଚିତ୍ତୋ ୱେଦେତି, ତଞ୍ଚ ଅଜ୍ଝୋସ୍ସ ତିଟ୍ଠତି ॥
‘‘ତସ୍ସ ୱଡ୍ଢନ୍ତି ୱେଦନା, ଅନେକା ରୂପସମ୍ଭୱା ।
ଅଭିଜ୍ଝା ଚ ୱିହେସା ଚ, ଚିତ୍ତମସ୍ସୂପହଞ୍ଞତି ।
ଏୱମାଚିନତୋ ଦୁକ୍ଖଂ, ଆରା ନିବ୍ବାନ [ନିବ୍ବାନଂ (ସୀ॰)] ୱୁଚ୍ଚତି ॥
‘‘ସଦ୍ଦଂ ସୁତ୍ୱା ସତି ମୁଟ୍ଠା, ପିୟଂ ନିମିତ୍ତଂ ମନସି କରୋତୋ ।
ସାରତ୍ତଚିତ୍ତୋ ୱେଦେତି, ତଞ୍ଚ ଅଜ୍ଝୋସ୍ସ ତିଟ୍ଠତି ॥
‘‘ତସ୍ସ ୱଡ୍ଢନ୍ତି ୱେଦନା, ଅନେକା ସଦ୍ଦସମ୍ଭୱା ।
ଅଭିଜ୍ଝା ଚ ୱିହେସା ଚ, ଚିତ୍ତମସ୍ସୂପହଞ୍ଞତି ।
ଏୱମାଚିନତୋ ଦୁକ୍ଖଂ, ଆରା ନିବ୍ବାନ ୱୁଚ୍ଚତି ॥
‘‘ଗନ୍ଧଂ ଘତ୍ୱା ସତି ମୁଟ୍ଠା, ପିୟଂ ନିମିତ୍ତଂ ମନସି କରୋତୋ ।
ସାରତ୍ତଚିତ୍ତୋ ୱେଦେତି, ତଞ୍ଚ ଅଜ୍ଝୋସ୍ସ ତିଟ୍ଠତି ॥
‘‘ତସ୍ସ ୱଡ୍ଢନ୍ତି ୱେଦନା, ଅନେକା ଗନ୍ଧସମ୍ଭୱା ।
ଅଭିଜ୍ଝା ଚ ୱିହେସା ଚ, ଚିତ୍ତମସ୍ସୂପହଞ୍ଞତି ।
ଏୱମାଚିନତୋ ଦୁକ୍ଖଂ, ଆରା ନିବ୍ବାନ ୱୁଚ୍ଚତି ॥
‘‘ରସଂ ଭୋତ୍ୱା ସତି ମୁଟ୍ଠା, ପିୟଂ ନିମିତ୍ତଂ ମନସି କରୋତୋ ।
ସାରତ୍ତଚିତ୍ତୋ ୱେଦେତି, ତଞ୍ଚ ଅଜ୍ଝୋସ୍ସ ତିଟ୍ଠତି ॥
‘‘ତସ୍ସ ୱଡ୍ଢନ୍ତି ୱେଦନା, ଅନେକା ରସସମ୍ଭୱା ।
ଅଭିଜ୍ଝା ଚ ୱିହେସା ଚ, ଚିତ୍ତମସ୍ସୂପହଞ୍ଞତି ।
ଏୱମାଚିନତୋ ଦୁକ୍ଖଂ, ଆରା ନିବ୍ବାନ ୱୁଚ୍ଚତି ॥
‘‘ଫସ୍ସଂ ଫୁସ୍ସ ସତି ମୁଟ୍ଠା, ପିୟଂ ନିମିତ୍ତଂ ମନସି କରୋତୋ ।
ସାରତ୍ତଚିତ୍ତୋ ୱେଦେତି, ତଞ୍ଚ ଅଜ୍ଝୋସ୍ସ ତିଟ୍ଠତି ॥
‘‘ତସ୍ସ ୱଡ୍ଢନ୍ତି ୱେଦନା, ଅନେକା ଫସ୍ସସମ୍ଭୱା ।
ଅଭିଜ୍ଝା ଚ ୱିହେସା ଚ, ଚିତ୍ତମସ୍ସୂପହଞ୍ଞତି ।
ଏୱମାଚିନତୋ ଦୁକ୍ଖଂ, ଆରା ନିବ୍ବାନ ୱୁଚ୍ଚତି ॥
‘‘ଧମ୍ମଂ ଞତ୍ୱା ସତି ମୁଟ୍ଠା, ପିୟଂ ନିମିତ୍ତଂ ମନସି କରୋତୋ ।
ସାରତ୍ତଚିତ୍ତୋ ୱେଦେତି, ତଞ୍ଚ ଅଜ୍ଝୋସ୍ସ ତିଟ୍ଠତି ॥
‘‘ତସ୍ସ ୱଡ୍ଢନ୍ତି ୱେଦନା, ଅନେକା ଧମ୍ମସମ୍ଭୱା ।
ଅଭିଜ୍ଝା ଚ ୱିହେସା ଚ, ଚିତ୍ତମସ୍ସୂପହଞ୍ଞତି ।
ଏୱମାଚିନତୋ ଦୁକ୍ଖଂ, ଆରା ନିବ୍ବାନ ୱୁଚ୍ଚତି ॥
‘‘ନ ସୋ ରଜ୍ଜତି ରୂପେସୁ, ରୂପଂ ଦିସ୍ୱା ପତିସ୍ସତୋ ।
ୱିରତ୍ତଚିତ୍ତୋ ୱେଦେତି, ତଞ୍ଚ ନାଜ୍ଝୋସ୍ସ ତିଟ୍ଠତି ॥
‘‘ୟଥାସ୍ସ ପସ୍ସତୋ ରୂପଂ, ସେୱତୋ ଚାପି ୱେଦନଂ ।
ଖୀୟତି ନୋପଚୀୟତି, ଏୱଂ ସୋ ଚରତୀ ସତୋ ।
ଏୱଂ ଅପଚିନତୋ ଦୁକ୍ଖଂ, ସନ୍ତିକେ ନିବ୍ବାନ ୱୁଚ୍ଚତି ॥
‘‘ନ ସୋ ରଜ୍ଜତି ସଦ୍ଦେସୁ, ସଦ୍ଦଂ ସୁତ୍ୱା ପତିସ୍ସତୋ ।
ୱିରତ୍ତଚିତ୍ତୋ ୱେଦେତି, ତଞ୍ଚ ନାଜ୍ଝୋସ୍ସ ତିଟ୍ଠତି ॥
‘‘ୟଥାସ୍ସ ସୁଣତୋ ସଦ୍ଦଂ, ସେୱତୋ ଚାପି ୱେଦନଂ ।
ଖୀୟତି ନୋପଚୀୟତି, ଏୱଂ ସୋ ଚରତୀ ସତୋ ।
ଏୱଂ ଅପଚିନତୋ ଦୁକ୍ଖଂ, ସନ୍ତିକେ ନିବ୍ବାନ ୱୁଚ୍ଚତି ॥
‘‘ନ ସୋ ରଜ୍ଜତି ଗନ୍ଧେସୁ, ଗନ୍ଧଂ ଘତ୍ୱା ପତିସ୍ସତୋ ।
ୱିରତ୍ତଚିତ୍ତୋ ୱେଦେତି, ତଞ୍ଚ ନାଜ୍ଝୋସ୍ସ ତିଟ୍ଠତି ॥
‘‘ୟଥାସ୍ସ ଘାୟତୋ ଗନ୍ଧଂ, ସେୱତୋ ଚାପି ୱେଦନଂ ।
ଖୀୟତି ନୋପଚୀୟତି, ଏୱଂ ସୋ ଚରତୀ ସତୋ ।
ଏୱଂ ଅପଚିନତୋ ଦୁକ୍ଖଂ, ସନ୍ତିକେ ନିବ୍ବାନ ୱୁଚ୍ଚତି ॥
‘‘ନ ସୋ ରଜ୍ଜତି ରସେସୁ, ରସଂ ଭୋତ୍ୱା ପତିସ୍ସତୋ ।
ୱିରତ୍ତଚିତ୍ତୋ ୱେଦେତି, ତଞ୍ଚ ନାଜ୍ଝୋସ୍ସ ତିଟ୍ଠତି ॥
‘‘ୟଥାସ୍ସ ସାୟରତୋ ରସଂ, ସେୱତୋ ଚାପି ୱେଦନଂ ।
ଖୀୟତି ନୋପଚୀୟତି, ଏୱଂ ସୋ ଚରତୀ ସତୋ ।
ଏୱଂ ଅପଚିନତୋ ଦୁକ୍ଖଂ, ସନ୍ତିକେ ନିବ୍ବାନ ୱୁଚ୍ଚତି ॥
‘‘ନ ସୋ ରଜ୍ଜତି ଫସ୍ସେସୁ, ଫସ୍ସଂ ଫୁସ୍ସ ପତିସ୍ସତୋ ।
ୱିରତ୍ତଚିତ୍ତୋ ୱେଦେତି, ତଞ୍ଚ ନାଜ୍ଝୋସ୍ସ ତିଟ୍ଠତି ॥
‘‘ୟଥାସ୍ସ ଫୁସତୋ ଫସ୍ସଂ, ସେୱତୋ ଚାପି ୱେଦନଂ ।
ଖୀୟତି ନୋପଚୀୟତି, ଏୱଂ ସୋ ଚରତୀ ସତୋ ।
ଏୱଂ ଅପଚିନତୋ ଦୁକ୍ଖଂ, ସନ୍ତିକେ ନିବ୍ବାନ ୱୁଚ୍ଚତି ॥
‘‘ନ ସୋ ରଜ୍ଜତି ଧମ୍ମେସୁ, ଧମ୍ମଂ ଞତ୍ୱା ପତିସ୍ସତୋ ।
ୱିରତ୍ତଚିତ୍ତୋ ୱେଦେତି, ତଞ୍ଚ ନାଜ୍ଝୋସ୍ସ ତିଟ୍ଠତି ॥
‘‘ୟଥାସ୍ସ ୱିଜାନତୋ ଧମ୍ମଂ, ସେୱତୋ ଚାପି ୱେଦନଂ ।
ଖୀୟତି ନୋପଚୀୟତି, ଏୱଂ ସୋ ଚରତୀ ସତୋ ।
ଏୱଂ ଅପଚିନତୋ ଦୁକ୍ଖଂ, ସନ୍ତିକେ ନିବ୍ବାନ ୱୁଚ୍ଚତି’’ ॥
… ମାଲୁକ୍ୟପୁତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୬. ସେଲତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପରିପୁଣ୍ଣକାୟୋ ସୁରୁଚି, ସୁଜାତୋ ଚାରୁଦସ୍ସନୋ ।
ସୁୱଣ୍ଣୱଣ୍ଣୋସି ଭଗୱା, ସୁସୁକ୍କଦାଠୋସି ୱୀରିୟୱା [ସୁସୁକ୍କଦାଠୋ ୱିରୀୟୱା (ସୀ॰)]॥
‘‘ନରସ୍ସ ହି ସୁଜାତସ୍ସ, ୟେ ଭୱନ୍ତି ୱିୟଞ୍ଜନା ।
ସବ୍ବେ ତେ ତୱ କାୟସ୍ମିଂ, ମହାପୁରିସଲକ୍ଖଣା ॥
‘‘ପସନ୍ନନେତ୍ତୋ ସୁମୁଖୋ, ବ୍ରହା ଉଜୁ ପତାପୱା ।
ମଜ୍ଝେ ସମଣସଙ୍ଘସ୍ସ, ଆଦିଚ୍ଚୋୱ ୱିରୋଚସି ॥
‘‘କଲ୍ୟାଣଦସ୍ସନୋ ଭିକ୍ଖୁ, କଞ୍ଚନସନ୍ନିଭତ୍ତଚୋ ।
କିଂ ତେ ସମଣଭାୱେନ, ଏୱଂ ଉତ୍ତମୱଣ୍ଣିନୋ ॥
‘‘ରାଜା ଅରହସି ଭୱିତୁଂ, ଚକ୍କୱତ୍ତୀ ରଥେସଭୋ ।
ଚାତୁରନ୍ତୋ ୱିଜିତାୱୀ, ଜମ୍ବୁସଣ୍ଡସ୍ସ [ଜମ୍ବୁମଣ୍ଡସ୍ସ (କ॰)] ଇସ୍ସରୋ ॥
‘‘ଖତ୍ତିୟା ଭୋଗୀ ରାଜାନୋ [ଭୋଗା ରାଜାନୋ (ସୀ॰ କ॰), ଭୋଜରାଜାନୋ (ସ୍ୟା॰)], ଅନୁୟନ୍ତା ଭୱନ୍ତି ତେ ।
ରାଜାଭିରାଜା [ରାଜାଧିରାଜା (ସୀ॰ କ॰)] ମନୁଜିନ୍ଦୋ, ରଜ୍ଜଂ କାରେହି ଗୋତମ’’ ॥
‘‘ରାଜାହମସ୍ମି ସେଲ, (ସେଲାତି ଭଗୱା) ଧମ୍ମରାଜା ଅନୁତ୍ତରୋ ।
ଧମ୍ମେନ ଚକ୍କଂ ୱତ୍ତେମି, ଚକ୍କଂ ଅପ୍ପଟିୱତ୍ତିୟଂ’’ ॥
‘‘ସମ୍ବୁଦ୍ଧୋ ପଟିଜାନାସି, (ଇତି ସେଲୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ) ଧମ୍ମରାଜା ଅନୁତ୍ତରୋ ।
‘ଧମ୍ମେନ ଚକ୍କଂ ୱତ୍ତେମି’, ଇତି ଭାସଥ ଗୋତମ ॥
‘‘କୋ ନୁ ସେନାପତି ଭୋତୋ, ସାୱକୋ ସତ୍ଥୁରନ୍ୱୟୋ [ଅନ୍ୱୟୋ (ସୀ॰)]।
କୋ ତେତମନୁୱତ୍ତେତି, ଧମ୍ମଚକ୍କଂ ପୱତ୍ତିତଂ’’ ॥
‘‘ମୟା ପୱତ୍ତିତଂ ଚକ୍କଂ, (ସେଲାତି ଭଗୱା) ଧମ୍ମଚକ୍କଂ ଅନୁତ୍ତରଂ ।
ସାରିପୁତ୍ତୋ ଅନୁୱତ୍ତେତି, ଅନୁଜାତୋ ତଥାଗତଂ ॥
‘‘ଅଭିଞ୍ଞେୟ୍ୟଂ ଅଭିଞ୍ଞାତଂ, ଭାୱେତବ୍ବଞ୍ଚ ଭାୱିତଂ ।
ପହାତବ୍ବଂ ପହୀନଂ ମେ, ତସ୍ମା ବୁଦ୍ଧୋସ୍ମି ବ୍ରାହ୍ମଣ ॥
‘‘ୱିନୟସ୍ସୁ ମୟି କଙ୍ଖଂ, ଅଧିମୁଞ୍ଚସ୍ସୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ।
ଦୁଲ୍ଲଭଂ ଦସ୍ସନଂ ହୋତି, ସମ୍ବୁଦ୍ଧାନଂ ଅଭିଣ୍ହସୋ ॥
‘‘ୟେସଂ ୱେ ଦୁଲ୍ଲଭୋ ଲୋକେ, ପାତୁଭାୱୋ ଅଭିଣ୍ହସୋ ।
ସୋହଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୁଦ୍ଧୋସ୍ମି, ସଲ୍ଲକତ୍ତୋ [ସଲ୍ଲକନ୍ତୋ (ସୀ॰)] ଅନୁତ୍ତରୋ ॥
‘‘ବ୍ରହ୍ମଭୂତୋ ଅତିତୁଲୋ, ମାରସେନପ୍ପମଦ୍ଦନୋ ।
ସବ୍ବାମିତ୍ତେ ୱସେ [ୱସୀ (ସ୍ୟା॰ କ॰, ମ॰ ନି॰ ୨.୩୯୯; ସୁ॰ ନି॰ ୯୬୬)] କତ୍ୱା, ମୋଦାମି ଅକୁତୋଭୟୋ’’ ॥
‘‘ଇଦଂ ଭୋନ୍ତୋ ନିସାମେଥ, ୟଥା ଭାସତି ଚକ୍ଖୁମା ।
ସଲ୍ଲକତ୍ତୋ ମହାୱୀରୋ, ସୀହୋୱ ନଦତୀ ୱନେ ॥
‘‘ବ୍ରହ୍ମଭୂତଂ ଅତିତୁଲଂ, ମାରସେନପ୍ପମଦ୍ଦନଂ ।
କୋ ଦିସ୍ୱା ନପ୍ପସୀଦେୟ୍ୟ, ଅପି କଣ୍ହାଭିଜାତିକୋ ॥
‘‘ୟୋ ମଂ ଇଚ୍ଛତି ଅନ୍ୱେତୁ, ୟୋ ୱା ନିଚ୍ଛତି ଗଚ୍ଛତୁ ।
ଇଧାହଂ ପବ୍ବଜିସ୍ସାମି, ୱରପଞ୍ଞସ୍ସ ସନ୍ତିକେ’’ ॥
‘‘ଏତଂ ଚେ ରୁଚ୍ଚତି ଭୋତୋ, ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧସାସନଂ ।
ମୟମ୍ପି ପବ୍ବଜିସ୍ସାମ, ୱରପଞ୍ଞସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ॥
‘‘ବ୍ରାହ୍ମଣା ତିସତା ଇମେ, ୟାଚନ୍ତି ପଞ୍ଜଲୀକତା ।
‘ବ୍ରହ୍ମଚରିୟଂ ଚରିସ୍ସାମ, ଭଗୱା ତୱ ସନ୍ତିକେ’’’ ॥
‘‘ସ୍ୱାଖାତଂ ବ୍ରହ୍ମଚରିୟଂ, (ସେଲାତି ଭଗୱା) ସନ୍ଦିଟ୍ଠିକମକାଲିକଂ ।
ୟତ୍ଥ ଅମୋଘା ପବ୍ବଜ୍ଜା, ଅପ୍ପମତ୍ତସ୍ସ ସିକ୍ଖତୋ’’ ॥
‘‘ୟଂ ତଂ ସରଣମାଗମ୍ହ [ସରଣମାଗମ୍ମ (ସବ୍ବତ୍ଥ)], ଇତୋ ଅଟ୍ଠମେ [ଅଟ୍ଠମି (ସ୍ୟା॰ କ॰)] ଚକ୍ଖୁମ ।
ସତ୍ତରତ୍ତେନ ଭଗୱା, ଦନ୍ତାମ୍ହ ତୱ ସାସନେ ॥
‘‘ତୁୱଂ ବୁଦ୍ଧୋ ତୁୱଂ ସତ୍ଥା, ତୁୱଂ ମାରାଭିଭୂ ମୁନି ।
ତୁୱଂ ଅନୁସୟେ ଛେତ୍ୱା, ତିଣ୍ଣୋ ତାରେସିମଂ ପଜଂ ॥
‘‘ଉପଧୀ ତେ ସମତିକ୍କନ୍ତା, ଆସୱା ତେ ପଦାଲିତା ।
ସୀହୋୱ ଅନୁପାଦାନୋ, ପହୀନଭୟଭେରୱୋ ॥
‘‘ଭିକ୍ଖୱୋ ତିସତା ଇମେ, ତିଟ୍ଠନ୍ତି ପଞ୍ଜଲୀକତା ।
ପାଦେ ୱୀର ପସାରେହି, ନାଗା ୱନ୍ଦନ୍ତୁ ସତ୍ଥୁନୋ’’ତି ॥
… ସେଲୋ ଥେରୋ… ।
୭. କାଳିଗୋଧାପୁତ୍ତଭଦ୍ଦିୟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟାତଂ ମେ ହତ୍ଥିଗୀୱାୟ, ସୁଖୁମା ୱତ୍ଥା ପଧାରିତା ।
ସାଲୀନଂ ଓଦନୋ ଭୁତ୍ତୋ, ସୁଚିମଂସୂପସେଚନୋ ॥
‘‘ସୋଜ୍ଜ ଭଦ୍ଦୋ ସାତତିକୋ, ଉଞ୍ଛାପତ୍ତାଗତେ ରତୋ ।
ଝାୟତି ଅନୁପାଦାନୋ, ପୁତ୍ତୋ ଗୋଧାୟ ଭଦ୍ଦିୟୋ ॥
‘‘ପଂସୁକୂଲୀ ସାତତିକୋ, ଉଞ୍ଛାପତ୍ତାଗତେ ରତୋ ।
ଝାୟତି ଅନୁପାଦାନୋ, ପୁତ୍ତୋ ଗୋଧାୟ ଭଦ୍ଦିୟୋ ॥
‘‘ପିଣ୍ଡପାତୀ ସାତତିକୋ…ପେ॰… ॥
‘‘ତେଚୀୱରୀ ସାତତିକୋ…ପେ॰… ॥
‘‘ସପଦାନଚାରୀ ସାତତିକୋ…ପେ॰… ॥
‘‘ଏକାସନୀ ସାତତିକୋ…ପେ॰… ॥
‘‘ପତ୍ତପିଣ୍ଡୀ ସାତତିକୋ…ପେ॰… ॥
‘‘ଖଲୁପଚ୍ଛାଭତ୍ତୀ ସାତତିକୋ…ପେ॰… ॥
‘‘ଆରଞ୍ଞିକୋ ସାତତିକୋ…ପେ॰… ॥
‘‘ଅବ୍ଭୋକାସୀ ସାତତିକୋ…ପେ॰… ॥
‘‘ସୋସାନିକୋ ସାତତିକୋ…ପେ॰… ॥
‘‘ୟଥାସନ୍ଥତିକୋ ସାତତିକୋ…ପେ॰… ॥
‘‘ଅପ୍ପିଚ୍ଛୋ ସାତତିକୋ…ପେ॰… ॥
‘‘ସନ୍ତୁଟ୍ଠୋ ସାତତିକୋ…ପେ॰… ॥
‘‘ପୱିୱିତ୍ତୋ ସାତତିକୋ…ପେ॰… ॥
‘‘ଅସଂସଟ୍ଠୋ ସାତତିକୋ…ପେ॰… ॥
‘‘ଆରଦ୍ଧୱୀରିୟୋ ସାତତିକୋ…ପେ॰… ॥
‘‘ହିତ୍ୱା ସତପଲଂ କଂସଂ, ସୋୱଣ୍ଣଂ ସତରାଜିକଂ ।
ଅଗ୍ଗହିଂ ମତ୍ତିକାପତ୍ତଂ, ଇଦଂ ଦୁତିୟାଭିସେଚନଂ ॥
‘‘ଉଚ୍ଚେ ମଣ୍ଡଲିପାକାରେ, ଦଳ୍ହମଟ୍ଟାଲକୋଟ୍ଠକେ ।
ରକ୍ଖିତୋ ଖଗ୍ଗହତ୍ଥେହି, ଉତ୍ତସଂ ୱିହରିଂ ପୁରେ ॥
‘‘ସୋଜ୍ଜ ଭଦ୍ଦୋ ଅନୁତ୍ରାସୀ, ପହୀନଭୟଭେରୱୋ ।
ଝାୟତି ୱନମୋଗୟ୍ହ, ପୁତ୍ତୋ ଗୋଧାୟ ଭଦ୍ଦିୟୋ ॥
‘‘ସୀଲକ୍ଖନ୍ଧେ ପତିଟ୍ଠାୟ, ସତିଂ ପଞ୍ଞଞ୍ଚ ଭାୱୟଂ ।
ପାପୁଣିଂ ଅନୁପୁବ୍ବେନ, ସବ୍ବସଂୟୋଜନକ୍ଖୟ’’ନ୍ତି ॥
… ଭଦ୍ଦିୟୋ କାଳିଗୋଧାୟ ପୁତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୮. ଅଙ୍ଗୁଲିମାଲତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଗଚ୍ଛଂ ୱଦେସି ସମଣ ‘ଟ୍ଠିତୋମ୍ହି’, ମମଞ୍ଚ ବ୍ରୂସି ଠିତମଟ୍ଠିତୋତି ।
ପୁଚ୍ଛାମି ତଂ ସମଣ ଏତମତ୍ଥଂ, ‘କଥଂ ଠିତୋ ତ୍ୱଂ ଅହମଟ୍ଠିତୋମ୍ହି’’’ ॥
‘‘ଠିତୋ ଅହଂ ଅଙ୍ଗୁଲିମାଲ ସବ୍ବଦା, ସବ୍ବେସୁ ଭୂତେସୁ ନିଧାୟ ଦଣ୍ଡଂ ।
ତୁୱଞ୍ଚ ପାଣେସୁ ଅସଞ୍ଞତୋସି, ତସ୍ମା ଠିତୋହଂ ତୁୱମଟ୍ଠିତୋସି’’ ॥
‘‘ଚିରସ୍ସଂ ୱତ ମେ ମହିତୋ ମହେସୀ, ମହାୱନଂ ସମଣୋ ପଚ୍ଚପାଦି [ପଚ୍ଚୁପାଦି (ସବ୍ବତ୍ଥ)]।
ସୋହଂ ଚଜିସ୍ସାମି ସହସ୍ସପାପଂ, ସୁତ୍ୱାନ ଗାଥଂ ତୱ ଧମ୍ମୟୁତ୍ତଂ’’ ॥
ଇଚ୍ଚେୱ ଚୋରୋ ଅସିମାୱୁଧଞ୍ଚ, ସୋବ୍ଭେ ପପାତେ ନରକେ ଅନ୍ୱକାସି [ଅକିରି (ମ॰ ନି॰ ୨.୩୪୯)]।
ଅୱନ୍ଦି ଚୋରୋ ସୁଗତସ୍ସ ପାଦେ, ତତ୍ଥେୱ ପବ୍ବଜ୍ଜମୟାଚି ବୁଦ୍ଧଂ ॥
ବୁଦ୍ଧୋ ଚ ଖୋ କାରୁଣିକୋ ମହେସି, ୟୋ ସତ୍ଥା ଲୋକସ୍ସ ସଦେୱକସ୍ସ ।
‘ତମେହି ଭିକ୍ଖୂ’ତି ତଦା ଅୱୋଚ, ଏସେୱ ତସ୍ସ ଅହୁ ଭିକ୍ଖୁଭାୱୋ ॥
‘‘ୟୋ ଚ ପୁବ୍ବେ ପମଜ୍ଜିତ୍ୱା, ପଚ୍ଛା ସୋ ନପ୍ପମଜ୍ଜତି ।
ସୋମଂ ଲୋକଂ ପଭାସେତି, ଅବ୍ଭା ମୁତ୍ତୋୱ ଚନ୍ଦିମା ॥
‘‘ୟସ୍ସ ପାପଂ କତଂ କମ୍ମଂ, କୁସଲେନ ପିଧୀୟତି [ପିଥୀୟତି (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)]।
ସୋମଂ ଲୋକଂ ପଭାସେତି, ଅବ୍ଭା ମୁତ୍ତୋୱ ଚନ୍ଦିମା ॥
‘‘ୟୋ ହୱେ ଦହରୋ ଭିକ୍ଖୁ, ୟୁଞ୍ଜତି ବୁଦ୍ଧସାସନେ ।
ସୋମଂ ଲୋକଂ ପଭାସେତି, ଅବ୍ଭା ମୁତ୍ତୋୱ ଚନ୍ଦିମା ॥
[ଦିସା ହି (ସ୍ୟା॰ କ॰, ମ॰ ନି॰ ୨.୩୫୨)] ‘‘ଦିସାପି ମେ ଧମ୍ମକଥଂ ସୁଣନ୍ତୁ, ଦିସାପି ମେ ୟୁଞ୍ଜନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧସାସନେ ।
ଦିସାପି ମେ ତେ ମନୁଜେ ଭଜନ୍ତୁ, ୟେ ଧମ୍ମମେୱାଦପୟନ୍ତି ସନ୍ତୋ ॥
‘‘ଦିସା ହି ମେ ଖନ୍ତିୱାଦାନଂ, ଅୱିରୋଧପ୍ପସଂସିନଂ ।
ସୁଣନ୍ତୁ ଧମ୍ମଂ କାଲେନ, ତଞ୍ଚ ଅନୁୱିଧୀୟନ୍ତୁ ॥
‘‘ନ ହି ଜାତୁ ସୋ ମମଂ ହିଂସେ, ଅଞ୍ଞଂ ୱା ପନ କିଞ୍ଚନଂ [କଞ୍ଚିନଂ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰), କଞ୍ଚନଂ ( ?)]।
ପପ୍ପୁୟ୍ୟ ପରମଂ ସନ୍ତିଂ, ରକ୍ଖେୟ୍ୟ ତସଥାୱରେ ॥
[ଥେରଗା॰ ୧୯] ‘‘ଉଦକଞ୍ହି ନୟନ୍ତି ନେତ୍ତିକା, ଉସୁକାରା ନମୟନ୍ତି [ଦମୟନ୍ତି (କ॰)] ତେଜନଂ ।
ଦାରୁଂ ନମୟନ୍ତି [ଦମୟନ୍ତି (କ॰)] ତଚ୍ଛକା, ଅତ୍ତାନଂ ଦମୟନ୍ତି ପଣ୍ଡିତା ॥
‘‘ଦଣ୍ଡେନେକେ ଦମୟନ୍ତି, ଅଙ୍କୁସେଭି କସାହି ଚ ।
ଅଦଣ୍ଡେନ ଅସତ୍ଥେନ, ଅହଂ ଦନ୍ତୋମ୍ହି ତାଦିନା ॥
‘‘‘ଅହିଂସକୋ’ତି ମେ ନାମଂ, ହିଂସକସ୍ସ ପୁରେ ସତୋ ।
ଅଜ୍ଜାହଂ ସଚ୍ଚନାମୋମ୍ହି, ନ ନଂ ହିଂସାମି କିଞ୍ଚନଂ [କଞ୍ଚିନଂ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰), କଞ୍ଚନଂ ( ?)]॥
‘‘ଚୋରୋ ଅହଂ ପୁରେ ଆସିଂ, ଅଙ୍ଗୁଲିମାଲୋତି ୱିସ୍ସୁତୋ ।
ୱୁୟ୍ହମାନୋ ମହୋଘେନ, ବୁଦ୍ଧଂ ସରଣମାଗମଂ ॥
‘‘ଲୋହିତପାଣି ପୁରେ ଆସିଂ, ଅଙ୍ଗୁଲିମାଲୋତି ୱିସ୍ସୁତୋ ।
ସରଣଗମନଂ ପସ୍ସ, ଭୱନେତ୍ତି ସମୂହତା ॥
‘‘ତାଦିସଂ କମ୍ମଂ କତ୍ୱାନ, ବହୁଂ ଦୁଗ୍ଗତିଗାମିନଂ ।
ଫୁଟ୍ଠୋ କମ୍ମୱିପାକେନ, ଅନଣୋ ଭୁଞ୍ଜାମି ଭୋଜନଂ ॥
‘‘ପମାଦମନୁୟୁଞ୍ଜନ୍ତି, ବାଲା ଦୁମ୍ମେଧିନୋ ଜନା ।
ଅପ୍ପମାଦଞ୍ଚ ମେଧାୱୀ, ଧନଂ ସେଟ୍ଠଂୱ ରକ୍ଖତି ॥
‘‘ମା ପମାଦମନୁୟୁଞ୍ଜେଥ, ମା କାମରତିସନ୍ଥୱଂ [ସନ୍ଧୱଂ (କ॰)]।
ଅପ୍ପମତ୍ତୋ ହି ଝାୟନ୍ତୋ, ପପ୍ପୋତି ପରମଂ ସୁଖଂ ॥
‘‘ସ୍ୱାଗତଂ ନାପଗତଂ, ନେତଂ ଦୁମ୍ମନ୍ତିତଂ ମମ ।
ସୱିଭତ୍ତେସୁ ଧମ୍ମେସୁ, ୟଂ ସେଟ୍ଠଂ ତଦୁପାଗମଂ ॥
‘‘ସ୍ୱାଗତଂ ନାପଗତଂ, ନେତଂ ଦୁମ୍ମନ୍ତିତଂ ମମ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ॥
‘‘ଅରଞ୍ଞେ ରୁକ୍ଖମୂଲେ ୱା, ପବ୍ବତେସୁ ଗୁହାସୁ ୱା ।
ତତ୍ଥ ତତ୍ଥେୱ ଅଟ୍ଠାସିଂ, ଉବ୍ବିଗ୍ଗମନସୋ ତଦା ॥
‘‘ସୁଖଂ ସୟାମି ଠାୟାମି, ସୁଖଂ କପ୍ପେମି ଜୀୱିତଂ ।
ଅହତ୍ଥପାସୋ ମାରସ୍ସ, ଅହୋ ସତ୍ଥାନୁକମ୍ପିତୋ ॥
‘‘ବ୍ରହ୍ମଜଚ୍ଚୋ ପୁରେ ଆସିଂ, ଉଦିଚ୍ଚୋ ଉଭତୋ ଅହୁ ।
ସୋଜ୍ଜ ପୁତ୍ତୋ ସୁଗତସ୍ସ, ଧମ୍ମରାଜସ୍ସ ସତ୍ଥୁନୋ ॥
‘‘ୱୀତତଣ୍ହୋ ଅନାଦାନୋ, ଗୁତ୍ତଦ୍ୱାରୋ ସୁସଂୱୁତୋ ।
ଅଘମୂଲଂ ୱଧିତ୍ୱାନ, ପତ୍ତୋ ମେ ଆସୱକ୍ଖୟୋ ॥
‘‘ପରିଚିଣ୍ଣୋ ମୟା ସତ୍ଥା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ।
ଓହିତୋ ଗରୁକୋ ଭାରୋ, ଭୱନେତ୍ତି ସମୂହତା’’ତି ॥
… ଅଙ୍ଗୁଲିମାଲୋ ଥେରୋ… ।
୯. ଅନୁରୁଦ୍ଧତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପହାୟ ମାତାପିତରୋ, ଭଗିନୀ ଞାତିଭାତରୋ ।
ପଞ୍ଚ କାମଗୁଣେ ହିତ୍ୱା, ଅନୁରୁଦ୍ଧୋୱ ଝାୟତୁ ॥
‘‘ସମେତୋ ନଚ୍ଚଗୀତେହି, ସମ୍ମତାଳପ୍ପବୋଧନୋ ।
ନ ତେନ ସୁଦ୍ଧିମଜ୍ଝଗଂ [ସୁଦ୍ଧମଜ୍ଝଗା (ସୀ॰ କ॰), ସୁଦ୍ଧିମଜ୍ଝଗମା (ସ୍ୟା॰)], ମାରସ୍ସ ୱିସୟେ ରତୋ ॥
‘‘ଏତଞ୍ଚ ସମତିକ୍କମ୍ମ, ରତୋ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନେ ।
ସବ୍ବୋଘଂ ସମତିକ୍କମ୍ମ, ଅନୁରୁଦ୍ଧୋୱ ଝାୟତି ॥
‘‘ରୂପା ସଦ୍ଦା ରସା ଗନ୍ଧା, ଫୋଟ୍ଠବ୍ବା ଚ ମନୋରମା ।
ଏତେ ଚ ସମତିକ୍କମ୍ମ, ଅନୁରୁଦ୍ଧୋୱ ଝାୟତି ॥
‘‘ପିଣ୍ଡପାତପଟିକ୍କନ୍ତୋ, ଏକୋ ଅଦୁତିୟୋ ମୁନି ।
ଏସତି ପଂସୁକୂଲାନି, ଅନୁରୁଦ୍ଧୋ ଅନାସୱୋ ॥
‘‘ୱିଚିନୀ ଅଗ୍ଗହୀ ଧୋୱି, ରଜୟୀ ଧାରୟୀ ମୁନି ।
ପଂସୁକୂଲାନି ମତିମା, ଅନୁରୁଦ୍ଧୋ ଅନାସୱୋ ॥
‘‘ମହିଚ୍ଛୋ ଚ ଅସନ୍ତୁଟ୍ଠୋ, ସଂସଟ୍ଠୋ ୟୋ ଚ ଉଦ୍ଧତୋ ।
ତସ୍ସ ଧମ୍ମା ଇମେ ହୋନ୍ତି, ପାପକା ସଂକିଲେସିକା ॥
‘‘ସତୋ ଚ ହୋତି ଅପ୍ପିଚ୍ଛୋ, ସନ୍ତୁଟ୍ଠୋ ଅୱିଘାତୱା ।
ପୱିୱେକରତୋ ୱିତ୍ତୋ, ନିଚ୍ଚମାରଦ୍ଧୱୀରିୟୋ ॥
‘‘ତସ୍ସ ଧମ୍ମା ଇମେ ହୋନ୍ତି, କୁସଲା ବୋଧିପକ୍ଖିକା ।
ଅନାସୱୋ ଚ ସୋ ହୋତି, ଇତି ୱୁତ୍ତଂ ମହେସିନା ॥
‘‘ମମ ସଙ୍କପ୍ପମଞ୍ଞାୟ, ସତ୍ଥା ଲୋକେ ଅନୁତ୍ତରୋ ।
ମନୋମୟେନ କାୟେନ, ଇଦ୍ଧିୟା ଉପସଙ୍କମି ॥
‘‘ୟଦା ମେ ଅହୁ ସଙ୍କପ୍ପୋ, ତତୋ ଉତ୍ତରି ଦେସୟି ।
ନିପ୍ପପଞ୍ଚରତୋ ବୁଦ୍ଧୋ, ନିପ୍ପପଞ୍ଚମଦେସୟି ॥
‘‘ତସ୍ସାହଂ ଧମ୍ମମଞ୍ଞାୟ, ୱିହାସିଂ ସାସନେ ରତୋ ।
ତିସ୍ସୋ ୱିଜ୍ଜା ଅନୁପ୍ପତ୍ତା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ॥
‘‘ପଞ୍ଚପଞ୍ଞାସୱସ୍ସାନି, ୟତୋ ନେସଜ୍ଜିକୋ ଅହଂ ।
ପଞ୍ଚୱୀସତିୱସ୍ସାନି, ୟତୋ ମିଦ୍ଧଂ ସମୂହତଂ ॥
[ଦୀ॰ ନି॰ ୨.୨୨୨] ‘‘ନାହୁ ଅସ୍ସାସପସ୍ସାସା, ଠିତଚିତ୍ତସ୍ସ ତାଦିନୋ ।
ଅନେଜୋ ସନ୍ତିମାରବ୍ଭ, ଚକ୍ଖୁମା ପରିନିବ୍ବୁତୋ ॥
[ଦୀ॰ ନି॰ ୨.୨୨୨] ‘‘ଅସଲ୍ଲୀନେନ ଚିତ୍ତେନ, ୱେଦନଂ ଅଜ୍ଝୱାସୟି ।
ପଜ୍ଜୋତସ୍ସେୱ ନିବ୍ବାନଂ, ୱିମୋକ୍ଖୋ ଚେତସୋ ଅହୁ ॥
‘‘ଏତେ ପଚ୍ଛିମକା ଦାନି, ମୁନିନୋ ଫସ୍ସପଞ୍ଚମା ।
ନାଞ୍ଞେ ଧମ୍ମା ଭୱିସ୍ସନ୍ତି, ସମ୍ବୁଦ୍ଧେ ପରିନିବ୍ବୁତେ ॥
‘‘ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନାୱାସୋ, ଦେୱକାୟସ୍ମି ଜାଲିନି ।
ୱିକ୍ଖୀଣୋ ଜାତିସଂସାରୋ, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ ॥
‘‘ୟସ୍ସ ମୁହୁତ୍ତେନ ସହସ୍ସଧା, ଲୋକୋ ସଂୱିଦିତୋ ସବ୍ରହ୍ମକପ୍ପୋ ।
ୱସୀ ଇଦ୍ଧିଗୁଣେ ଚୁତୂପପାତେ, କାଲେ ପସ୍ସତି ଦେୱତା ସ ଭିକ୍ଖୁ [ସଭିକ୍ଖୁନୋ (ସୀ॰ କ॰)]॥
‘‘ଅନ୍ନଭାରୋ [ଅନ୍ନହାରୋ (ସୀ॰)] ପୁରେ ଆସିଂ, ଦଲିଦ୍ଦୋ ଘାସହାରକୋ ।
ସମଣଂ ପଟିପାଦେସିଂ, ଉପରିଟ୍ଠଂ ୟସସ୍ସିନଂ ॥
‘‘ସୋମ୍ହି ସକ୍ୟକୁଲେ ଜାତୋ, ଅନୁରୁଦ୍ଧୋତି ମଂ ୱିଦୂ ।
ଉପେତୋ ନଚ୍ଚଗୀତେହି, ସମ୍ମତାଳପ୍ପବୋଧନୋ ॥
‘‘ଅଥଦ୍ଦସାସିଂ ସମ୍ବୁଦ୍ଧଂ, ସତ୍ଥାରଂ ଅକୁତୋଭୟଂ ।
ତସ୍ମିଂ ଚିତ୍ତଂ ପସାଦେତ୍ୱା, ପବ୍ବଜିଂ ଅନଗାରିୟଂ ॥
‘‘ପୁବ୍ବେନିୱାସଂ ଜାନାମି, ୟତ୍ଥ ମେ ୱୁସିତଂ ପୁରେ ।
ତାୱତିଂସେସୁ ଦେୱେସୁ, ଅଟ୍ଠାସିଂ ସକ୍କଜାତିୟା [ସତଜାତିୟା (ସୀ॰)]॥
‘‘ସତ୍ତକ୍ଖତ୍ତୁଂ ମନୁସ୍ସିନ୍ଦୋ, ଅହଂ ରଜ୍ଜମକାରୟିଂ ।
ଚାତୁରନ୍ତୋ ୱିଜିତାୱୀ, ଜମ୍ବୁସଣ୍ଡସ୍ସ ଇସ୍ସରୋ ।
ଅଦଣ୍ଡେନ ଅସତ୍ଥେନ, ଧମ୍ମେନ ଅନୁସାସୟିଂ ॥
‘‘ଇତୋ ସତ୍ତ ତତୋ ସତ୍ତ, ସଂସାରାନି ଚତୁଦ୍ଦସ ।
ନିୱାସମଭିଜାନିସ୍ସଂ, ଦେୱଲୋକେ ଠିତା ତଦା ॥
‘‘ପଞ୍ଚଙ୍ଗିକେ ସମାଧିମ୍ହି, ସନ୍ତେ ଏକୋଦିଭାୱିତେ ।
ପଟିପ୍ପସ୍ସଦ୍ଧିଲଦ୍ଧମ୍ହି, ଦିବ୍ବଚକ୍ଖୁ ୱିସୁଜ୍ଝି ମେ ॥
‘‘ଚୁତୂପପାତଂ ଜାନାମି, ସତ୍ତାନଂ ଆଗତିଂ ଗତିଂ ।
ଇତ୍ଥଭାୱଞ୍ଞଥାଭାୱଂ, ଝାନେ ପଞ୍ଚଙ୍ଗିକେ ଠିତୋ ॥
‘‘ପରିଚିଣ୍ଣୋ ମୟା ସତ୍ଥା…ପେ॰… ଭୱନେତ୍ତି ସମୂହତା ॥
‘‘ୱଜ୍ଜୀନଂ ୱେଳୁୱଗାମେ, ଅହଂ ଜୀୱିତସଙ୍ଖୟା ।
ହେଟ୍ଠତୋ ୱେଳୁଗୁମ୍ବସ୍ମିଂ, ନିବ୍ବାୟିସ୍ସଂ ଅନାସୱୋ’’ତି ॥
… ଅନୁରୁଦ୍ଧୋ ଥେରୋ… ।
୧୦. ପାରାପରିୟତ୍ଥେରଗାଥା
ସମଣସ୍ସ ଅହୁ ଚିନ୍ତା, ପୁପ୍ଫିତମ୍ହି ମହାୱନେ ।
ଏକଗ୍ଗସ୍ସ ନିସିନ୍ନସ୍ସ, ପୱିୱିତ୍ତସ୍ସ ଝାୟିନୋ ॥
‘‘ଅଞ୍ଞଥା ଲୋକନାଥମ୍ହି, ତିଟ୍ଠନ୍ତେ ପୁରିସୁତ୍ତମେ ।
ଇରିୟଂ ଆସି ଭିକ୍ଖୂନଂ, ଅଞ୍ଞଥା ଦାନି ଦିସ୍ସତି ॥
‘‘ସୀତୱାତପରିତ୍ତାନଂ, ହିରିକୋପୀନଛାଦନଂ ।
ମତ୍ତଟ୍ଠିୟଂ ଅଭୁଞ୍ଜିଂସୁ, ସନ୍ତୁଟ୍ଠା ଇତରୀତରେ ॥
‘‘ପଣୀତଂ ୟଦି ୱା ଲୂଖଂ, ଅପ୍ପଂ ୱା ୟଦି ୱା ବହୁଂ ।
ୟାପନତ୍ଥଂ ଅଭୁଞ୍ଜିଂସୁ, ଅଗିଦ୍ଧା ନାଧିମୁଚ୍ଛିତା ॥
‘‘ଜୀୱିତାନଂ ପରିକ୍ଖାରେ, ଭେସଜ୍ଜେ ଅଥ ପଚ୍ଚୟେ ।
ନ ବାଳ୍ହଂ ଉସ୍ସୁକା ଆସୁଂ, ୟଥା ତେ ଆସୱକ୍ଖୟେ ॥
‘‘ଅରଞ୍ଞେ ରୁକ୍ଖମୂଲେସୁ, କନ୍ଦରାସୁ ଗୁହାସୁ ଚ ।
ୱିୱେକମନୁବ୍ରୂହନ୍ତା, ୱିହଂସୁ ତପ୍ପରାୟନା ॥
‘‘ନୀଚା ନିୱିଟ୍ଠା ସୁଭରା, ମୁଦୂ ଅତ୍ଥଦ୍ଧମାନସା ।
ଅବ୍ୟାସେକା ଅମୁଖରା, ଅତ୍ଥଚିନ୍ତା ୱସାନୁଗା ॥
‘‘ତତୋ ପାସାଦିକଂ ଆସି, ଗତଂ ଭୁତ୍ତଂ ନିସେୱିତଂ ।
ସିନିଦ୍ଧା ତେଲଧାରାୱ, ଅହୋସି ଇରିୟାପଥୋ ॥
‘‘ସବ୍ବାସୱପରିକ୍ଖୀଣା, ମହାଝାୟୀ ମହାହିତା ।
ନିବ୍ବୁତା ଦାନି ତେ ଥେରା, ପରିତ୍ତା ଦାନି ତାଦିସା ॥
‘‘କୁସଲାନଞ୍ଚ ଧମ୍ମାନଂ, ପଞ୍ଞାୟ ଚ ପରିକ୍ଖୟା ।
ସବ୍ବାକାରୱରୂପେତଂ, ଲୁଜ୍ଜତେ ଜିନସାସନଂ ॥
‘‘ପାପକାନଞ୍ଚ ଧମ୍ମାନଂ, କିଲେସାନଞ୍ଚ ୟୋ ଉତୁ ।
ଉପଟ୍ଠିତା ୱିୱେକାୟ, ୟେ ଚ ସଦ୍ଧମ୍ମସେସକା ॥
‘‘ତେ କିଲେସା ପୱଡ୍ଢନ୍ତା, ଆୱିସନ୍ତି ବହୁଂ ଜନଂ ।
କୀଳନ୍ତି ମଞ୍ଞେ ବାଲେହି, ଉମ୍ମତ୍ତେହିୱ ରକ୍ଖସା ॥
‘‘କିଲେସେହାଭିଭୂତା ତେ, ତେନ ତେନ ୱିଧାୱିତା ।
ନରା କିଲେସୱତ୍ଥୂସୁ, ସସଙ୍ଗାମେୱ ଘୋସିତେ ॥
‘‘ପରିଚ୍ଚଜିତ୍ୱା ସଦ୍ଧମ୍ମଂ, ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞେହି ଭଣ୍ଡରେ ।
ଦିଟ୍ଠିଗତାନି ଅନ୍ୱେନ୍ତା, ଇଦଂ ସେୟ୍ୟୋତି ମଞ୍ଞରେ ॥
‘‘ଧନଞ୍ଚ ପୁତ୍ତଂ ଭରିୟଞ୍ଚ, ଛଡ୍ଡୟିତ୍ୱାନ ନିଗ୍ଗତା ।
କଟଚ୍ଛୁଭିକ୍ଖହେତୂପି, ଅକିଚ୍ଛାନି ନିସେୱରେ ॥
‘‘ଉଦରାୱଦେହକଂ ଭୁତ୍ୱା, ସୟନ୍ତୁତ୍ତାନସେୟ୍ୟକା ।
କଥଂ ୱତ୍ତେନ୍ତି [କଥା ୱଡ୍ଢେନ୍ତି (ସୀ॰ କ॰)] ପଟିବୁଦ୍ଧା, ୟା କଥା ସତ୍ଥୁଗରହିତା ॥
‘‘ସବ୍ବକାରୁକସିପ୍ପାନି, ଚିତ୍ତିଂ କତ୍ୱାନ [ଚିତ୍ତୀକତ୍ୱାନ (ସୀ॰), ଚିତ୍ତଂ କତ୍ୱାନ (ସ୍ୟା॰)] ସିକ୍ଖରେ ।
ଅୱୂପସନ୍ତା ଅଜ୍ଝତ୍ତଂ, ସାମଞ୍ଞତ୍ଥୋତି ଅଚ୍ଛତି [ତିରିଞ୍ଚତି ( ?)]॥
‘‘ମତ୍ତିକଂ ତେଲଚୁଣ୍ଣଞ୍ଚ, ଉଦକାସନଭୋଜନଂ ।
ଗିହୀନଂ ଉପନାମେନ୍ତି, ଆକଙ୍ଖନ୍ତା ବହୁତ୍ତରଂ ॥
‘‘ଦନ୍ତପୋନଂ କପିତ୍ଥଞ୍ଚ, ପୁପ୍ଫଂ ଖାଦନିୟାନି ଚ ।
ପିଣ୍ଡପାତେ ଚ ସମ୍ପନ୍ନେ, ଅମ୍ବେ ଆମଲକାନି ଚ ॥
‘‘ଭେସଜ୍ଜେସୁ ୟଥା ୱେଜ୍ଜା, କିଚ୍ଚାକିଚ୍ଚେ ୟଥା ଗିହୀ ।
ଗଣିକାୱ ୱିଭୂସାୟଂ, ଇସ୍ସରେ ଖତ୍ତିୟା ୟଥା ॥
‘‘ନେକତିକା ୱଞ୍ଚନିକା, କୂଟସକ୍ଖୀ ଅପାଟୁକା ।
ବହୂହି ପରିକପ୍ପେହି, ଆମିସଂ ପରିଭୁଞ୍ଜରେ ॥
‘‘ଲେସକପ୍ପେ ପରିୟାୟେ, ପରିକପ୍ପେନୁଧାୱିତା ।
ଜୀୱିକତ୍ଥା ଉପାୟେନ, ସଙ୍କଡ୍ଢନ୍ତି ବହୁଂ ଧନଂ ॥
‘‘ଉପଟ୍ଠାପେନ୍ତି ପରିସଂ, କମ୍ମତୋ ନୋ ଚ ଧମ୍ମତୋ ।
ଧମ୍ମଂ ପରେସଂ ଦେସେନ୍ତି, ଲାଭତୋ ନୋ ଚ ଅତ୍ଥତୋ ॥
‘‘ସଙ୍ଘଲାଭସ୍ସ ଭଣ୍ଡନ୍ତି, ସଙ୍ଘତୋ ପରିବାହିରା ।
ପରଲାଭୋପଜୀୱନ୍ତା, ଅହିରୀକା ନ ଲଜ୍ଜରେ ॥
‘‘ନାନୁୟୁତ୍ତା ତଥା ଏକେ, ମୁଣ୍ଡା ସଙ୍ଘାଟିପାରୁତା ।
ସମ୍ଭାୱନଂୟେୱିଚ୍ଛନ୍ତି, ଲାଭସକ୍କାରମୁଚ୍ଛିତା ॥
‘‘ଏୱଂ ନାନପ୍ପୟାତମ୍ହି, ନ ଦାନି ସୁକରଂ ତଥା ।
ଅଫୁସିତଂ ୱା ଫୁସିତୁଂ, ଫୁସିତଂ ୱାନୁରକ୍ଖିତୁଂ ॥
‘‘ୟଥା କଣ୍ଟକଟ୍ଠାନମ୍ହି, ଚରେୟ୍ୟ ଅନୁପାହନୋ ।
ସତିଂ ଉପଟ୍ଠପେତ୍ୱାନ, ଏୱଂ ଗାମେ ମୁନୀ ଚରେ ॥
‘‘ସରିତ୍ୱା ପୁବ୍ବକେ ୟୋଗୀ, ତେସଂ ୱତ୍ତମନୁସ୍ସରଂ ।
କିଞ୍ଚାପି ପଚ୍ଛିମୋ କାଲୋ, ଫୁସେୟ୍ୟ ଅମତଂ ପଦଂ ॥
‘‘ଇଦଂ ୱତ୍ୱା ସାଲୱନେ, ସମଣୋ ଭାୱିତିନ୍ଦ୍ରିୟୋ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ପରିନିବ୍ବାୟୀ, ଇସି ଖୀଣପୁନବ୍ଭୱୋ’’ତି ॥
… ପାରାପରିୟୋ [ପାରାସରିୟୋ (ସ୍ୟା॰)] ଥେରୋ… ।
ୱୀସତିନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ଅଧିମୁତ୍ତୋ ପାରାପରିୟୋ, ତେଲକାନି ରଟ୍ଠପାଲୋ ।
ମାଲୁକ୍ୟସେଲୋ ଭଦ୍ଦିୟୋ, ଅଙ୍ଗୁଲି ଦିବ୍ବଚକ୍ଖୁକୋ ॥
ପାରାପରିୟୋ ଦସେତେ, ୱୀସମ୍ହି ପରିକିତ୍ତିତା ।
ଗାଥାୟୋ ଦ୍ୱେ ସତା ହୋନ୍ତି, ପଞ୍ଚତାଲୀସ [୨୪୪ ଗାଥାୟୋୟେୱ ଦିସ୍ସନ୍ତି] ଉତ୍ତରିନ୍ତି ॥
୧୭. ତିଂସନିପାତୋ
୧. ଫୁସ୍ସତ୍ଥେରଗାଥା
ପାସାଦିକେ ବହୂ ଦିସ୍ୱା, ଭାୱିତତ୍ତେ ସୁସଂୱୁତେ ।
ଇସି ପଣ୍ଡରସଗୋତ୍ତୋ [ପଣ୍ଡରସ୍ସ ଗୋତ୍ତୋ (ସୀ॰)], ଅପୁଚ୍ଛି ଫୁସ୍ସସୱ୍ହୟଂ ॥
‘‘କିଂଛନ୍ଦା କିମଧିପ୍ପାୟା, କିମାକପ୍ପା ଭୱିସ୍ସରେ ।
ଅନାଗତମ୍ହି କାଲମ୍ହି, ତଂ ମେ ଅକ୍ଖାହି ପୁଚ୍ଛିତୋ’’ ॥
‘‘ସୁଣୋହି ୱଚନଂ ମୟ୍ହଂ, ଇସିପଣ୍ଡରସୱ୍ହୟ ।
ସକ୍କଚ୍ଚଂ ଉପଧାରେହି, ଆଚିକ୍ଖିସ୍ସାମ୍ୟନାଗତଂ ॥
‘‘କୋଧନା ଉପନାହୀ ଚ, ମକ୍ଖୀ ଥମ୍ଭୀ ସଠା ବହୂ ।
ଉସ୍ସୁକୀ ନାନାୱାଦା ଚ, ଭୱିସ୍ସନ୍ତି ଅନାଗତେ ॥
‘‘ଅଞ୍ଞାତମାନିନୋ ଧମ୍ମେ, ଗମ୍ଭୀରେ ତୀରଗୋଚରା ।
ଲହୁକା ଅଗରୁ ଧମ୍ମେ, ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞମଗାରୱା ॥
‘‘ବହୂ ଆଦୀନୱା ଲୋକେ, ଉପ୍ପଜ୍ଜିସ୍ସନ୍ତ୍ୟନାଗତେ ।
ସୁଦେସିତଂ ଇମଂ ଧମ୍ମଂ, କିଲେସେସ୍ସନ୍ତି [କିଲେସିସ୍ସନ୍ତି (ସୀ॰), କିଲିସିସ୍ସନ୍ତି (ସ୍ୟା॰ କ॰)] ଦୁମ୍ମତୀ ॥
‘‘ଗୁଣହୀନାପି ସଙ୍ଘମ୍ହି, ୱୋହରନ୍ତା ୱିସାରଦା ।
ବଲୱନ୍ତୋ ଭୱିସ୍ସନ୍ତି, ମୁଖରା ଅସ୍ସୁତାୱିନୋ ॥
‘‘ଗୁଣୱନ୍ତୋପି ସଙ୍ଘମ୍ହି, ୱୋହରନ୍ତା ୟଥାତ୍ଥତୋ ।
ଦୁବ୍ବଲା ତେ ଭୱିସ୍ସନ୍ତି, ହିରୀମନା ଅନତ୍ଥିକା ॥
‘‘ରଜତଂ ଜାତରୂପଞ୍ଚ, ଖେତ୍ତଂ ୱତ୍ଥୁମଜେଳକଂ ।
ଦାସିଦାସଞ୍ଚ ଦୁମ୍ମେଧା, ସାଦିୟିସ୍ସନ୍ତ୍ୟନାଗତେ ॥
‘‘ଉଜ୍ଝାନସଞ୍ଞିନୋ ବାଲା, ସୀଲେସୁ ଅସମାହିତା ।
ଉନ୍ନଳା ୱିଚରିସ୍ସନ୍ତି, କଲହାଭିରତା ମଗା ॥
‘‘ଉଦ୍ଧତା ଚ ଭୱିସ୍ସନ୍ତି, ନୀଲଚୀୱରପାରୁତା ।
କୁହା ଥଦ୍ଧା ଲପା ସିଙ୍ଗୀ, ଚରିସ୍ସନ୍ତ୍ୟରିୟା ୱିୟ ॥
‘‘ତେଲସଣ୍ଠେହି କେସେହି, ଚପଲା ଅଞ୍ଜନକ୍ଖିକା ।
ରଥିୟାୟ ଗମିସ୍ସନ୍ତି, ଦନ୍ତୱଣ୍ଣିକପାରୁତା ॥
‘‘ଅଜେଗୁଚ୍ଛଂ ୱିମୁତ୍ତେହି, ସୁରତ୍ତଂ ଅରହଦ୍ଧଜଂ ।
ଜିଗୁଚ୍ଛିସ୍ସନ୍ତି କାସାୱଂ, ଓଦାତେସୁ ସମୁଚ୍ଛିତା [ଓଦାତେ ସୁସମୁଚ୍ଛିତା (ସୀ॰)]॥
‘‘ଲାଭକାମା ଭୱିସ୍ସନ୍ତି, କୁସୀତା ହୀନୱୀରିୟା ।
କିଚ୍ଛନ୍ତା ୱନପତ୍ଥାନି, ଗାମନ୍ତେସୁ ୱସିସ୍ସରେ ॥
‘‘ୟେ ୟେ ଲାଭଂ ଲଭିସ୍ସନ୍ତି, ମିଚ୍ଛାଜୀୱରତା ସଦା ।
ତେ ତେୱ ଅନୁସିକ୍ଖନ୍ତା, ଭଜିସ୍ସନ୍ତି ଅସଂୟତା ॥
‘‘ୟେ ୟେ ଅଲାଭିନୋ ଲାଭଂ, ନ ତେ ପୁଜ୍ଜା ଭୱିସ୍ସରେ ।
ସୁପେସଲେପି ତେ ଧୀରେ, ସେୱିସ୍ସନ୍ତି ନ ତେ ତଦା ॥
‘‘ମିଲକ୍ଖୁରଜନଂ ରତ୍ତଂ [ପିଲକ୍ଖରଜନଂ ରତ୍ତଂ ( ?)], ଗରହନ୍ତା ସକଂ ଧଜଂ ।
ତିତ୍ଥିୟାନଂ ଧଜଂ କେଚି, ଧାରିସ୍ସନ୍ତ୍ୟୱଦାତକଂ ॥
‘‘ଅଗାରୱୋ ଚ କାସାୱେ, ତଦା ତେସଂ ଭୱିସ୍ସତି ।
ପଟିସଙ୍ଖା ଚ କାସାୱେ, ଭିକ୍ଖୂନଂ ନ ଭୱିସ୍ସତି ॥
‘‘ଅଭିଭୂତସ୍ସ ଦୁକ୍ଖେନ, ସଲ୍ଲୱିଦ୍ଧସ୍ସ ରୁପ୍ପତୋ ।
ପଟିସଙ୍ଖା ମହାଘୋରା, ନାଗସ୍ସାସି ଅଚିନ୍ତିୟା ॥
‘‘ଛଦ୍ଦନ୍ତୋ ହି ତଦା ଦିସ୍ୱା, ସୁରତ୍ତଂ ଅରହଦ୍ଧଜଂ ।
ତାୱଦେୱ ଭଣୀ ଗାଥା, ଗଜୋ ଅତ୍ଥୋପସଂହିତା’’ ॥
[ଧ॰ ପ॰ ୯; ଜା॰ ୧.୨.୧୪୧; ୧.୧୬.୧୨୨] ‘‘ଅନିକ୍କସାୱୋ କାସାୱଂ, ୟୋ ୱତ୍ଥଂ ପରିଧସ୍ସତି [ପରିଦହିସ୍ସତି (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)]।
ଅପେତୋ ଦମସଚ୍ଚେନ, ନ ସୋ କାସାୱମରହତି ॥
‘‘ୟୋ ଚ ୱନ୍ତକାସାୱସ୍ସ, ସୀଲେସୁ ସୁସମାହିତୋ ।
ଉପେତୋ ଦମସଚ୍ଚେନ, ସ ୱେ କାସାୱମରହତି ॥
‘‘ୱିପନ୍ନସୀଲୋ ଦୁମ୍ମେଧୋ, ପାକଟୋ କାମକାରିୟୋ ।
ୱିବ୍ଭନ୍ତଚିତ୍ତୋ ନିସ୍ସୁକ୍କୋ, ନ ସୋ କାସାୱମରହତି ॥
‘‘ୟୋ ଚ ସୀଲେନ ସମ୍ପନ୍ନୋ, ୱୀତରାଗୋ ସମାହିତୋ ।
ଓଦାତମନସଙ୍କପ୍ପୋ, ସ ୱେ କାସାୱମରହତି ॥
‘‘ଉଦ୍ଧତୋ ଉନ୍ନଳୋ ବାଲୋ, ସୀଲଂ ୟସ୍ସ ନ ୱିଜ୍ଜତି ।
ଓଦାତକଂ ଅରହତି, କାସାୱଂ କିଂ କରିସ୍ସତି ॥
‘‘ଭିକ୍ଖୂ ଚ ଭିକ୍ଖୁନିୟୋ ଚ, ଦୁଟ୍ଠଚିତ୍ତା ଅନାଦରା ।
ତାଦୀନଂ ମେତ୍ତଚିତ୍ତାନଂ, ନିଗ୍ଗଣ୍ହିସ୍ସନ୍ତ୍ୟନାଗତେ ॥
‘‘ସିକ୍ଖାପେନ୍ତାପି ଥେରେହି, ବାଲା ଚୀୱରଧାରଣଂ ।
ନ ସୁଣିସ୍ସନ୍ତି ଦୁମ୍ମେଧା, ପାକଟା କାମକାରିୟା ॥
‘‘ତେ ତଥା ସିକ୍ଖିତା ବାଲା, ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ଅଗାରୱା ।
ନାଦିୟିସ୍ସନ୍ତୁପଜ୍ଝାୟେ, ଖଳୁଙ୍କୋ ୱିୟ ସାରଥିଂ ॥
‘‘ଏୱଂ ଅନାଗତଦ୍ଧାନଂ, ପଟିପତ୍ତି ଭୱିସ୍ସତି ।
ଭିକ୍ଖୂନଂ ଭିକ୍ଖୁନୀନଞ୍ଚ, ପତ୍ତେ କାଲମ୍ହି ପଚ୍ଛିମେ ॥
‘‘ପୁରା ଆଗଚ୍ଛତେ ଏତଂ, ଅନାଗତଂ ମହବ୍ଭୟଂ ।
ସୁବ୍ବଚା ହୋଥ ସଖିଲା, ଅଞ୍ଞମଞ୍ଞଂ ସଗାରୱା ॥
‘‘ମେତ୍ତଚିତ୍ତା କାରୁଣିକା, ହୋଥ ସୀଲେସୁ ସଂୱୁତା ।
ଆରଦ୍ଧୱୀରିୟା ପହିତତ୍ତା, ନିଚ୍ଚଂ ଦଳ୍ହପରକ୍କମା ॥
‘‘ପମାଦଂ ଭୟତୋ ଦିସ୍ୱା, ଅପ୍ପମାଦଞ୍ଚ ଖେମତୋ ।
ଭାୱେଥଟ୍ଠଙ୍ଗିକଂ ମଗ୍ଗଂ, ଫୁସନ୍ତା ଅମତଂ ପଦ’’ନ୍ତି ॥
… ଫୁସ୍ସୋ ଥେରୋ… ।
୨. ସାରିପୁତ୍ତତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ୟଥାଚାରୀ ୟଥାସତୋ ସତୀମା, ୟତସଙ୍କପ୍ପଜ୍ଝାୟି ଅପ୍ପମତ୍ତୋ ।
ଅଜ୍ଝତ୍ତରତୋ ସମାହିତତ୍ତୋ, ଏକୋ ସନ୍ତୁସିତୋ ତମାହୁ ଭିକ୍ଖୁଂ ॥
‘‘ଅଲ୍ଲଂ ସୁକ୍ଖଂ ୱା ଭୁଞ୍ଜନ୍ତୋ, ନ ବାଳ୍ହଂ ସୁହିତୋ ସିୟା ।
ଊନୂଦରୋ ମିତାହାରୋ, ସତୋ ଭିକ୍ଖୁ ପରିବ୍ବଜେ ॥
‘‘ଚତ୍ତାରୋ ପଞ୍ଚ ଆଲୋପେ, ଅଭୁତ୍ୱା ଉଦକଂ ପିୱେ ।
ଅଲଂ ଫାସୁୱିହାରାୟ, ପହିତତ୍ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ॥
‘‘କପ୍ପିୟଂ ତଂ ଚେ ଛାଦେତି, ଚୀୱରଂ ଇଦମତ୍ଥିକଂ [ଇଦମତ୍ଥିତଂ (ସୀ॰)]।
ଅଲଂ ଫାସୁୱିହାରାୟ, ପହିତତ୍ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ॥
‘‘ପଲ୍ଲଙ୍କେନ ନିସିନ୍ନସ୍ସ, ଜଣ୍ଣୁକେ ନାଭିୱସ୍ସତି ।
ଅଲଂ ଫାସୁୱିହାରାୟ, ପହିତତ୍ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ॥
[ସଂ॰ ନି॰ ୪.୨୫୩; ଇତିୱୁ॰ ୫୩] ‘‘ୟୋ ସୁଖଂ ଦୁକ୍ଖତୋ ଅଦ୍ଦ, ଦୁକ୍ଖମଦ୍ଦକ୍ଖି ସଲ୍ଲତୋ ।
ଉଭୟନ୍ତରେନ [ଉଭୟମନ୍ତରେ (ସୀ॰)] ନାହୋସି, କେନ ଲୋକସ୍ମି କିଂ ସିୟା ॥
‘‘ମା ମେ କଦାଚି ପାପିଚ୍ଛୋ, କୁସୀତୋ ହୀନୱୀରିୟୋ ।
ଅପ୍ପସ୍ସୁତୋ ଅନାଦରୋ, କେନ ଲୋକସ୍ମି କିଂ ସିୟା ॥
‘‘ବହୁସ୍ସୁତୋ ଚ ମେଧାୱୀ, ସୀଲେସୁ ସୁସମାହିତୋ ।
ଚେତୋସମଥମନୁୟୁତ୍ତୋ, ଅପି ମୁଦ୍ଧନି ତିଟ୍ଠତୁ ॥
‘‘ୟୋ ପପଞ୍ଚମନୁୟୁତ୍ତୋ, ପପଞ୍ଚାଭିରତୋ ମଗୋ ।
ୱିରାଧୟୀ ସୋ ନିବ୍ବାନଂ, ୟୋଗକ୍ଖେମଂ ଅନୁତ୍ତରଂ ॥
‘‘ୟୋ ଚ ପପଞ୍ଚଂ ହିତ୍ୱାନ, ନିପ୍ପପଞ୍ଚପଥେ ରତୋ ।
ଆରାଧୟୀ ସୋ ନିବ୍ବାନଂ, ୟୋଗକ୍ଖେମଂ ଅନୁତ୍ତରଂ ॥
[ଧ॰ ପ॰ ୯୮] ‘‘ଗାମେ ୱା ୟଦି ୱାରଞ୍ଞେ, ନିନ୍ନେ ୱା ୟଦି ୱା ଥଲେ ।
ୟତ୍ଥ ଅରହନ୍ତୋ ୱିହରନ୍ତି, ତଂ ଭୂମିରାମଣେୟ୍ୟକଂ ॥
‘‘ରମଣୀୟାନି ଅରଞ୍ଞାନି, ୟତ୍ଥ ନ ରମତୀ ଜନୋ ।
ୱୀତରାଗା ରମିସ୍ସନ୍ତି, ନ ତେ କାମଗୱେସିନୋ ॥
[ଧ॰ ପ॰ ୭୬] ‘‘ନିଧୀନଂୱ ପୱତ୍ତାରଂ, ୟଂ ପସ୍ସେ ୱଜ୍ଜଦସ୍ସିନଂ ।
ନିଗ୍ଗୟ୍ହୱାଦିଂ ମେଧାୱିଂ, ତାଦିସଂ ପଣ୍ଡିତଂ ଭଜେ ।
ତାଦିସଂ ଭଜମାନସ୍ସ, ସେୟ୍ୟୋ ହୋତି ନ ପାପିୟୋ ॥
[ଧ॰ ପ॰ ୭୭] ‘‘ଓୱଦେୟ୍ୟାନୁସାସେୟ୍ୟ, ଅସବ୍ଭା ଚ ନିୱାରୟେ ।
ସତଞ୍ହି ସୋ ପିୟୋ ହୋତି, ଅସତଂ ହୋତି ଅପ୍ପିୟୋ ॥
‘‘ଅଞ୍ଞସ୍ସ ଭଗୱା ବୁଦ୍ଧୋ, ଧମ୍ମଂ ଦେସେସି ଚକ୍ଖୁମା ।
ଧମ୍ମେ ଦେସିୟମାନମ୍ହି, ସୋତମୋଧେସିମତ୍ଥିକୋ ।
ତଂ ମେ ଅମୋଘଂ ସୱନଂ, ୱିମୁତ୍ତୋମ୍ହି ଅନାସୱୋ ॥
‘‘ନେୱ ପୁବ୍ବେନିୱାସାୟ, ନପି ଦିବ୍ବସ୍ସ ଚକ୍ଖୁନୋ ।
ଚେତୋପରିୟାୟ ଇଦ୍ଧିୟା, ଚୁତିୟା ଉପପତ୍ତିୟା ।
ସୋତଧାତୁୱିସୁଦ୍ଧିୟା, ପଣିଧୀ ମେ ନ ୱିଜ୍ଜତି [କଥା॰ ୩୭୮]॥
‘‘ରୁକ୍ଖମୂଲଂୱ ନିସ୍ସାୟ, ମୁଣ୍ଡୋ ସଙ୍ଘାଟିପାରୁତୋ ।
ପଞ୍ଞାୟ ଉତ୍ତମୋ ଥେରୋ, ଉପତିସ୍ସୋୱ [ଉପତିସ୍ସୋ ଚ (ସୀ॰ କ॰)] ଝାୟତି ॥
‘‘ଅୱିତକ୍କଂ ସମାପନ୍ନୋ, ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧସାୱକୋ ।
ଅରିୟେନ ତୁଣ୍ହୀଭାୱେନ, ଉପେତୋ ହୋତି ତାୱଦେ ॥
[ଉଦା॰ ୨୪] ‘‘ୟଥାପି ପବ୍ବତୋ ସେଲୋ, ଅଚଲୋ ସୁପ୍ପତିଟ୍ଠିତୋ ।
ଏୱଂ ମୋହକ୍ଖୟା ଭିକ୍ଖୁ, ପବ୍ବତୋୱ ନ ୱେଧତି ॥
‘‘ଅନଙ୍ଗଣସ୍ସ ପୋସସ୍ସ, ନିଚ୍ଚଂ ସୁଚିଗୱେସିନୋ ।
ୱାଲଗ୍ଗମତ୍ତଂ ପାପସ୍ସ, ଅବ୍ଭମତ୍ତଂୱ ଖାୟତି ॥
‘‘ନାଭିନନ୍ଦାମି ମରଣଂ, ନାଭିନନ୍ଦାମି ଜୀୱିତଂ ।
ନିକ୍ଖିପିସ୍ସଂ ଇମଂ କାୟଂ, ସମ୍ପଜାନୋ ପତିସ୍ସତୋ ॥
‘‘ନାଭିନନ୍ଦାମି ମରଣଂ, ନାଭିନନ୍ଦାମି ଜୀୱିତଂ ।
କାଲଞ୍ଚ ପଟିକଙ୍ଖାମି, ନିବ୍ବିସଂ ଭତକୋ ୟଥା ॥
‘‘ଉଭୟେନ ମିଦଂ ମରଣମେୱ, ନାମରଣଂ ପଚ୍ଛା ୱା ପୁରେ ୱା ।
ପଟିପଜ୍ଜଥ ମା ୱିନସ୍ସଥ, ଖଣୋ ୱୋ ମା ଉପଚ୍ଚଗା ॥
‘‘ନଗରଂ ୟଥା ପଚ୍ଚନ୍ତଂ, ଗୁତ୍ତଂ ସନ୍ତରବାହିରଂ ।
ଏୱଂ ଗୋପେଥ ଅତ୍ତାନଂ, ଖଣୋ ୱୋ ମା ଉପଚ୍ଚଗା ।
ଖଣାତୀତା ହି ସୋଚନ୍ତି, ନିରୟମ୍ହି ସମପ୍ପିତା ॥
‘‘ଉପସନ୍ତୋ ଉପରତୋ, ମନ୍ତଭାଣୀ [ମତ୍ତଭାଣୀ (ସୀ॰)] ଅନୁଦ୍ଧତୋ ।
ଧୁନାତି ପାପକେ ଧମ୍ମେ, ଦୁମପତ୍ତଂୱ ମାଲୁତୋ ॥
‘‘ଉପସନ୍ତୋ ଉପରତୋ, ମନ୍ତଭାଣୀ ଅନୁଦ୍ଧତୋ ।
ଅପ୍ପାସି [ଅବ୍ବହି (ସ୍ୟା॰), ଅଭାସି ( ?)] ପାପକେ ଧମ୍ମେ, ଦୁମପତ୍ତଂୱ ମାଲୁତୋ ॥
‘‘ଉପସନ୍ତୋ ଅନାୟାସୋ, ୱିପ୍ପସନ୍ନୋ ଅନାୱିଲୋ ।
କଲ୍ୟାଣସୀଲୋ ମେଧାୱୀ, ଦୁକ୍ଖସ୍ସନ୍ତକରୋ ସିୟା ॥
‘‘ନ ୱିସ୍ସସେ ଏକତିୟେସୁ ଏୱଂ, ଅଗାରିସୁ ପବ୍ବଜିତେସୁ ଚାପି ।
ସାଧୂପି ହୁତ୍ୱା ନ ଅସାଧୁ ହୋନ୍ତି, ଅସାଧୁ ହୁତ୍ୱା ପୁନ ସାଧୁ ହୋନ୍ତି ॥
‘‘କାମଚ୍ଛନ୍ଦୋ ଚ ବ୍ୟାପାଦୋ, ଥିନମିଦ୍ଧଞ୍ଚ ଭିକ୍ଖୁନୋ ।
ଉଦ୍ଧଚ୍ଚଂ ୱିଚିକିଚ୍ଛା ଚ, ପଞ୍ଚେତେ ଚିତ୍ତକେଲିସା ॥
‘‘ୟସ୍ସ ସକ୍କରିୟମାନସ୍ସ, ଅସକ୍କାରେନ ଚୂଭୟଂ ।
ସମାଧି ନ ୱିକମ୍ପତି, ଅପ୍ପମାଦୱିହାରିନୋ ॥
‘‘ତଂ ଝାୟିନଂ ସାତତିକଂ, ସୁଖୁମଦିଟ୍ଠିୱିପସ୍ସକଂ ।
ଉପାଦାନକ୍ଖୟାରାମଂ, ଆହୁ ସପ୍ପୁରିସୋ ଇତି ॥
‘‘ମହାସମୁଦ୍ଦୋ ପଥୱୀ, ପବ୍ବତୋ ଅନିଲୋପି ଚ ।
ଉପମାୟ ନ ୟୁଜ୍ଜନ୍ତି, ସତ୍ଥୁ ୱରୱିମୁତ୍ତିୟା ॥
‘‘ଚକ୍କାନୁୱତ୍ତକୋ ଥେରୋ, ମହାଞାଣୀ ସମାହିତୋ ।
ପଥୱାପଗ୍ଗିସମାନୋ, ନ ରଜ୍ଜତି ନ ଦୁସ୍ସତି ॥
‘‘ପଞ୍ଞାପାରମିତଂ ପତ୍ତୋ, ମହାବୁଦ୍ଧି ମହାମତି ।
ଅଜଳୋ ଜଳସମାନୋ, ସଦା ଚରତି ନିବ୍ବୁତୋ ॥
‘‘ପରିଚିଣ୍ଣୋ ମୟା ସତ୍ଥା…ପେ॰… ଭୱନେତ୍ତି ସମୂହତା ॥
‘‘ସମ୍ପାଦେଥପ୍ପମାଦେନ, ଏସା ମେ ଅନୁସାସନୀ ।
ହନ୍ଦାହଂ ପରିନିବ୍ବିସ୍ସଂ, ୱିପ୍ପମୁତ୍ତୋମ୍ହି ସବ୍ବଧୀ’’ତି ॥
… ସାରିପୁତ୍ତୋ ଥେରୋ… ।
୩. ଆନନ୍ଦତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ପିସୁଣେନ ଚ କୋଧନେନ ଚ, ମଚ୍ଛରିନା ଚ ୱିଭୂତନନ୍ଦିନା ।
ସଖିତଂ ନ କରେୟ୍ୟ ପଣ୍ଡିତୋ, ପାପୋ କାପୁରିସେନ ସଙ୍ଗମୋ ॥
‘‘ସଦ୍ଧେନ ଚ ପେସଲେନ ଚ, ପଞ୍ଞୱତା ବହୁସ୍ସୁତେନ ଚ ।
ସଖିତଂ କରେୟ୍ୟ ପଣ୍ଡିତୋ, ଭଦ୍ଦୋ ସପ୍ପୁରିସେନ ସଙ୍ଗମୋ ॥
‘‘ପସ୍ସ ଚିତ୍ତକତଂ ବିମ୍ବଂ…ପେ॰… ୟସ୍ସ ନତ୍ଥି ଧୁୱଂ ଠିତି ॥
‘‘ପସ୍ସ ଚିତ୍ତକତଂ ବିମ୍ବଂ…ପେ॰… ୱତ୍ଥେହି ସୋଭତି ॥
‘‘ଅଲତ୍ତକକତା …ପେ॰… ନୋ ଚ ପାରଗୱେସିନୋ ॥
‘‘ଅଟ୍ଠପଦକତା…ପେ॰… ନୋ ଚ ପାରଗୱେସିନୋ ॥
‘‘ଅଞ୍ଜନୀୱ ନୱା…ପେ॰… ନୋ ଚ ପାରଗୱେସିନୋ ॥
‘‘ବହୁସ୍ସୁତୋ ଚିତ୍ତକଥୀ, ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ପରିଚାରକୋ ।
ପନ୍ନଭାରୋ ୱିସଞ୍ଞୁତ୍ତୋ, ସେୟ୍ୟଂ କପ୍ପେତି ଗୋତମୋ ॥
‘‘ଖୀଣାସୱୋ ୱିସଞ୍ଞୁତ୍ତୋ, ସଙ୍ଗାତୀତୋ ସୁନିବ୍ବୁତୋ ।
ଧାରେତି ଅନ୍ତିମଂ ଦେହଂ, ଜାତିମରଣପାରଗୂ ॥
‘‘ୟସ୍ମିଂ ପତିଟ୍ଠିତା ଧମ୍ମା, ବୁଦ୍ଧସ୍ସାଦିଚ୍ଚବନ୍ଧୁନୋ ।
ନିବ୍ବାନଗମନେ ମଗ୍ଗେ, ସୋୟଂ ତିଟ୍ଠତି ଗୋତମୋ ॥
‘‘ଦ୍ୱାସୀତି ବୁଦ୍ଧତୋ ଗଣ୍ହିଂ, ଦ୍ୱେ ସହସ୍ସାନି ଭିକ୍ଖୁତୋ ।
ଚତୁରାସୀତିସହସ୍ସାନି, ୟେ ମେ ଧମ୍ମା ପୱତ୍ତିନୋ ॥
‘‘ଅପ୍ପସ୍ସୁତାୟଂ ପୁରିସୋ, ବଲିବଦ୍ଦୋୱ ଜୀରତି ।
ମଂସାନି ତସ୍ସ ୱଡ୍ଢନ୍ତି, ପଞ୍ଞା ତସ୍ସ ନ ୱଡ୍ଢତି ॥
‘‘ବହୁସ୍ସୁତୋ ଅପ୍ପସ୍ସୁତଂ, ୟୋ ସୁତେନାତିମଞ୍ଞତି ।
ଅନ୍ଧୋ ପଦୀପଧାରୋୱ, ତଥେୱ ପଟିଭାତି ମଂ ॥
‘‘ବହୁସ୍ସୁତଂ ଉପାସେୟ୍ୟ, ସୁତଞ୍ଚ ନ ୱିନାସୟେ ।
ତଂ ମୂଲଂ ବ୍ରହ୍ମଚରିୟସ୍ସ, ତସ୍ମା ଧମ୍ମଧରୋ ସିୟା ॥
‘‘ପୁବ୍ବାପରଞ୍ଞୂ ଅତ୍ଥଞ୍ଞୂ, ନିରୁତ୍ତିପଦକୋୱିଦୋ ।
ସୁଗ୍ଗହୀତଞ୍ଚ ଗଣ୍ହାତି, ଅତ୍ଥଞ୍ଚୋପପରିକ୍ଖତି ॥
‘‘ଖନ୍ତ୍ୟା ଛନ୍ଦିକତୋ [ଖନ୍ତିୟା ଛନ୍ଦିତୋ ( ?)] ହୋତି, ଉସ୍ସହିତ୍ୱା ତୁଲେତି ତଂ ।
ସମୟେ ସୋ ପଦହତି, ଅଜ୍ଝତ୍ତଂ ସୁସମାହିତୋ ॥
‘‘ବହୁସ୍ସୁତଂ ଧମ୍ମଧରଂ, ସପ୍ପଞ୍ଞଂ ବୁଦ୍ଧସାୱକଂ ।
ଧମ୍ମୱିଞ୍ଞାଣମାକଙ୍ଖଂ, ତଂ ଭଜେଥ ତଥାୱିଧଂ ॥
‘‘ବହୁସ୍ସୁତୋ ଧମ୍ମଧରୋ, କୋସାରକ୍ଖୋ ମହେସିନୋ ।
ଚକ୍ଖୁ ସବ୍ବସ୍ସ ଲୋକସ୍ସ, ପୂଜନୀୟୋ ବହୁସ୍ସୁତୋ ॥
‘‘ଧମ୍ମାରାମୋ ଧମ୍ମରତୋ, ଧମ୍ମଂ ଅନୁୱିଚିନ୍ତୟଂ ।
ଧମ୍ମଂ ଅନୁସ୍ସରଂ ଭିକ୍ଖୁ, ସଦ୍ଧମ୍ମା ନ ପରିହାୟତି ॥
‘‘କାୟମଚ୍ଛେରଗରୁନୋ [ଗରୁକୋ (ସୀ॰)], ହିୟ୍ୟମାନେ [ହିୟ୍ୟମାନୋ (ସୀ॰)] ଅନୁଟ୍ଠହେ ।
ସରୀରସୁଖଗିଦ୍ଧସ୍ସ, କୁତୋ ସମଣଫାସୁତା ॥
‘‘ନ ପକ୍ଖନ୍ତି ଦିସା ସବ୍ବା, ଧମ୍ମା ନ ପଟିଭନ୍ତି ମଂ ।
ଗତେ କଲ୍ୟାଣମିତ୍ତମ୍ହି, ଅନ୍ଧକାରଂୱ ଖାୟତି ॥
‘‘ଅବ୍ଭତୀତସହାୟସ୍ସ, ଅତୀତଗତସତ୍ଥୁନୋ ।
ନତ୍ଥି ଏତାଦିସଂ ମିତ୍ତଂ, ୟଥା କାୟଗତା ସତି ॥
‘‘ୟେ ପୁରାଣା ଅତୀତା ତେ, ନୱେହି ନ ସମେତି ମେ ।
ସ୍ୱଜ୍ଜ ଏକୋୱ ଝାୟାମି, ୱସ୍ସୁପେତୋୱ ପକ୍ଖିମା ॥
‘‘ଦସ୍ସନାୟ ଅଭିକ୍କନ୍ତେ, ନାନାୱେରଜ୍ଜକେ ବହୂ ।
ମା ୱାରୟିତ୍ଥ ସୋତାରୋ, ପସ୍ସନ୍ତୁ ସମୟୋ ମମଂ ॥
‘‘ଦସ୍ସନାୟ ଅଭିକ୍କନ୍ତେ, ନାନାୱେରଜ୍ଜକେ ପୁଥୁ ।
କରୋତି ସତ୍ଥା ଓକାସଂ, ନ ନିୱାରେତି ଚକ୍ଖୁମା ॥
‘‘ପଣ୍ଣୱୀସତିୱସ୍ସାନି, ସେଖଭୂତସ୍ସ ମେ ସତୋ ।
ନ କାମସଞ୍ଞା ଉପ୍ପଜ୍ଜି, ପସ୍ସ ଧମ୍ମସୁଧମ୍ମତଂ ॥
‘‘ପଣ୍ଣୱୀସତିୱସ୍ସାନି, ସେଖଭୂତସ୍ସ ମେ ସତୋ ।
ନ ଦୋସସଞ୍ଞା ଉପ୍ପଜ୍ଜି, ପସ୍ସ ଧମ୍ମସୁଧମ୍ମତଂ ॥
‘‘ପଣ୍ଣୱୀସତିୱସ୍ସାନି, ଭଗୱନ୍ତଂ ଉପଟ୍ଠହିଂ ।
ମେତ୍ତେନ କାୟକମ୍ମେନ, ଛାୟାୱ ଅନପାୟିନୀ [ଅନୁପାୟିନୀ (ସ୍ୟା॰ କ॰)]॥
‘‘ପଣ୍ଣୱୀସତିୱସ୍ସାନି, ଭଗୱନ୍ତଂ ଉପଟ୍ଠହିଂ ।
ମେତ୍ତେନ ୱଚୀକମ୍ମେନ, ଛାୟାୱ ଅନପାୟିନୀ ॥
‘‘ପଣ୍ଣୱୀସତିୱସ୍ସାନି, ଭଗୱନ୍ତଂ ଉପଟ୍ଠହିଂ ।
ମେତ୍ତେନ ମନୋକମ୍ମେନ, ଛାୟାୱ ଅନପାୟିନୀ ॥
‘‘ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ଚଙ୍କମନ୍ତସ୍ସ, ପିଟ୍ଠିତୋ ଅନୁଚଙ୍କମିଂ ।
ଧମ୍ମେ ଦେସିୟମାନମ୍ହି, ଞାଣଂ ମେ ଉଦପଜ୍ଜଥ ॥
‘‘ଅହଂ ସକରଣୀୟୋମ୍ହି, ସେଖୋ ଅପ୍ପତ୍ତମାନସୋ ।
ସତ୍ଥୁ ଚ ପରିନିବ୍ବାନଂ, ୟୋ ଅମ୍ହଂ ଅନୁକମ୍ପକୋ ॥
‘‘ତଦାସି ୟଂ ଭିଂସନକଂ, ତଦାସି ଲୋମହଂସନଂ ।
ସବ୍ବାକାରୱରୂପେତେ, ସମ୍ବୁଦ୍ଧେ ପରିନିବ୍ବୁତେ ॥
‘‘ବହୁସ୍ସୁତୋ ଧମ୍ମଧରୋ, କୋସାରକ୍ଖୋ ମହେସିନୋ ।
ଚକ୍ଖୁ ସବ୍ବସ୍ସ ଲୋକସ୍ସ, ଆନନ୍ଦୋ ପରିନିବ୍ବୁତୋ ॥
‘‘ବହୁସ୍ସୁତୋ ଧମ୍ମଧରୋ, କୋସାରକ୍ଖୋ ମହେସିନୋ ।
ଚକ୍ଖୁ ସବ୍ବସ୍ସ ଲୋକସ୍ସ, ଅନ୍ଧକାରେ ତମୋନୁଦୋ ॥
‘‘ଗତିମନ୍ତୋ ସତିମନ୍ତୋ, ଧିତିମନ୍ତୋ ଚ ୟୋ ଇସି ।
ସଦ୍ଧମ୍ମଧାରକୋ ଥେରୋ, ଆନନ୍ଦୋ ରତନାକରୋ ॥
‘‘ପରିଚିଣ୍ଣୋ ମୟା ସତ୍ଥା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ।
ଓହିତୋ ଗରୁକୋ ଭାରୋ, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ’’ତି ॥
… ଆନନ୍ଦୋ ଥେରୋ… ।
ତିଂସନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ଫୁସ୍ସୋପତିସ୍ସୋ ଆନନ୍ଦୋ, ତୟୋତିମେ ପକିତ୍ତିତା ।
ଗାଥାୟୋ ତତ୍ଥ ସଙ୍ଖାତା, ସତଂ ପଞ୍ଚ ଚ ଉତ୍ତରୀତି ।
୧୮. ଚତ୍ତାଲୀସନିପାତୋ
୧. ମହାକସ୍ସପତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନ ଗଣେନ ପୁରକ୍ଖତୋ ଚରେ, ୱିମନୋ ହୋତି ସମାଧି ଦୁଲ୍ଲଭୋ ।
ନାନାଜନସଙ୍ଗହୋ ଦୁଖୋ, ଇତି ଦିସ୍ୱାନ ଗଣଂ ନ ରୋଚୟେ ॥
‘‘ନ କୁଲାନି ଉପବ୍ବଜେ ମୁନି, ୱିମନୋ ହୋତି ସମାଧି ଦୁଲ୍ଲଭୋ ।
ସୋ ଉସ୍ସୁକ୍କୋ ରସାନୁଗିଦ୍ଧୋ, ଅତ୍ଥଂ ରିଞ୍ଚତି ୟୋ ସୁଖାୱହୋ ॥
‘‘ପଙ୍କୋତି ହି ନଂ ଅୱେଦୟୁଂ, ୟାୟଂ ୱନ୍ଦନପୂଜନା କୁଲେସୁ ।
ସୁଖୁମଂ ସଲ୍ଲ ଦୁରୁବ୍ବହଂ, ସକ୍କାରୋ କାପୁରିସେନ ଦୁଜ୍ଜହୋ ॥
‘‘ସେନାସନମ୍ହା ଓରୁୟ୍ହ, ନଗରଂ ପିଣ୍ଡାୟ ପାୱିସିଂ ।
ଭୁଞ୍ଜନ୍ତଂ ପୁରିସଂ କୁଟ୍ଠିଂ, ସକ୍କଚ୍ଚଂ ତଂ ଉପଟ୍ଠହିଂ ॥
‘‘ସୋ ମେ [ତଂ (ସୀ॰ କ॰)] ପକ୍କେନ ହତ୍ଥେନ, ଆଲୋପଂ ଉପନାମୟି ।
ଆଲୋପଂ ପକ୍ଖିପନ୍ତସ୍ସ, ଅଙ୍ଗୁଲି ଚେତ୍ଥ [ପେତ୍ଥ (ସୀ॰ କ॰)] ଛିଜ୍ଜଥ ॥
‘‘କୁଟ୍ଟମୂଲଞ୍ଚ [କୁଡ୍ଡମୂଲଞ୍ଚ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰)] ନିସ୍ସାୟ, ଆଲୋପଂ ତଂ ଅଭୁଞ୍ଜିସଂ ।
ଭୁଞ୍ଜମାନେ ୱା ଭୁତ୍ତେ ୱା, ଜେଗୁଚ୍ଛଂ ମେ ନ ୱିଜ୍ଜତି ॥
‘‘ଉତ୍ତିଟ୍ଠପିଣ୍ଡୋ ଆହାରୋ, ପୂତିମୁତ୍ତଞ୍ଚ ଓସଧଂ ।
ସେନାସନଂ ରୁକ୍ଖମୂଲଂ, ପଂସୁକୂଲଞ୍ଚ ଚୀୱରଂ ।
ୟସ୍ସେତେ ଅଭିସମ୍ଭୁତ୍ୱା [ଅଭିଭୁଞ୍ଜତି ( ?)], ସ ୱେ ଚାତୁଦ୍ଦିସୋ ନରୋ ॥
‘‘ୟତ୍ଥ ଏକେ ୱିହଞ୍ଞନ୍ତି, ଆରୁହନ୍ତା ସିଲୁଚ୍ଚୟଂ ।
ତସ୍ସ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ଦାୟାଦୋ, ସମ୍ପଜାନୋ ପତିସ୍ସତୋ ।
ଇଦ୍ଧିବଲେନୁପତ୍ଥଦ୍ଧୋ, କସ୍ସପୋ ଅଭିରୂହତି ॥
‘‘ପିଣ୍ଡପାତପଟିକ୍କନ୍ତୋ, ସେଲମାରୁୟ୍ହ କସ୍ସପୋ ।
ଝାୟତି ଅନୁପାଦାନୋ, ପହୀନଭୟଭେରୱୋ ॥
‘‘ପିଣ୍ଡପାତପଟିକ୍କନ୍ତୋ, ସେଲମାରୁୟ୍ହ କସ୍ସପୋ ।
ଝାୟତି ଅନୁପାଦାନୋ, ଡୟ୍ହମାନେସୁ ନିବ୍ବୁତୋ ॥
‘‘ପିଣ୍ଡପାତପଟିକ୍କନ୍ତୋ, ସେଲମାରୁୟ୍ହ କସ୍ସପୋ ।
ଝାୟତି ଅନୁପାଦାନୋ, କତକିଚ୍ଚୋ ଅନାସୱୋ ॥
‘‘କରେରିମାଲାୱିତତା, ଭୂମିଭାଗା ମନୋରମା ।
କୁଞ୍ଜରାଭିରୁଦା ରମ୍ମା, ତେ ସେଲା ରମୟନ୍ତି ମଂ ॥
‘‘ନୀଲବ୍ଭୱଣ୍ଣା ରୁଚିରା, ୱାରିସୀତା ସୁଚିନ୍ଧରା ।
ଇନ୍ଦଗୋପକସଞ୍ଛନ୍ନା, ତେ ସେଲା ରମୟନ୍ତି ମଂ ॥
‘‘ନୀଲବ୍ଭକୂଟସଦିସା, କୂଟାଗାରୱରୂପମା ।
ୱାରଣାଭିରୁଦା ରମ୍ମା, ତେ ସେଲା ରମୟନ୍ତି ମଂ ॥
‘‘ଅଭିୱୁଟ୍ଠା ରମ୍ମତଲା, ନଗା ଇସିଭି ସେୱିତା ।
ଅବ୍ଭୁନ୍ନଦିତା ସିଖୀହି, ତେ ସେଲା ରମୟନ୍ତି ମଂ ॥
‘‘ଅଲଂ ଝାୟିତୁକାମସ୍ସ, ପହିତତ୍ତସ୍ସ ମେ ସତୋ ।
ଅଲଂ ମେ ଅତ୍ଥକାମସ୍ସ [ଅତ୍ତକାମସ୍ସ ( ?)], ପହିତତ୍ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ॥
‘‘ଅଲଂ ମେ ଫାସୁକାମସ୍ସ, ପହିତତ୍ତସ୍ସ ଭିକ୍ଖୁନୋ ।
ଅଲଂ ମେ ୟୋଗକାମସ୍ସ, ପହିତତ୍ତସ୍ସ ତାଦିନୋ ॥
‘‘ଉମାପୁପ୍ଫେନ ସମାନା, ଗଗନାୱବ୍ଭଛାଦିତା ।
ନାନାଦିଜଗଣାକିଣ୍ଣା, ତେ ସେଲା ରମୟନ୍ତି ମଂ ॥
‘‘ଅନାକିଣ୍ଣା ଗହଟ୍ଠେହି, ମିଗସଙ୍ଘନିସେୱିତା ।
ନାନାଦିଜଗଣାକିଣ୍ଣା, ତେ ସେଲା ରମୟନ୍ତି ମଂ ॥
‘‘ଅଚ୍ଛୋଦିକା ପୁଥୁସିଲା, ଗୋନଙ୍ଗୁଲମିଗାୟୁତା ।
ଅମ୍ବୁସେୱାଲସଞ୍ଛନ୍ନା, ତେ ସେଲା ରମୟନ୍ତି ମଂ ॥
‘‘ନ ପଞ୍ଚଙ୍ଗିକେନ ତୁରିୟେନ, ରତି ମେ ହୋତି ତାଦିସୀ ।
ୟଥା ଏକଗ୍ଗଚିତ୍ତସ୍ସ, ସମ୍ମା ଧମ୍ମଂ ୱିପସ୍ସତୋ ॥
‘‘କମ୍ମଂ ବହୁକଂ ନ କାରୟେ, ପରିୱଜ୍ଜେୟ୍ୟ ଜନଂ ନ ଉୟ୍ୟମେ ।
ଉସ୍ସୁକ୍କୋ ସୋ ରସାନୁଗିଦ୍ଧୋ, ଅତ୍ଥଂ ରିଞ୍ଚତି ୟୋ ସୁଖାୱହୋ ॥
‘‘କମ୍ମଂ ବହୁକଂ ନ କାରୟେ, ପରିୱଜ୍ଜେୟ୍ୟ ଅନତ୍ତନେୟ୍ୟମେତଂ ।
କିଚ୍ଛତି କାୟୋ କିଲମତି, ଦୁକ୍ଖିତୋ ସୋ ସମଥଂ ନ ୱିନ୍ଦତି ॥
‘‘ଓଟ୍ଠପ୍ପହତମତ୍ତେନ, ଅତ୍ତାନମ୍ପି ନ ପସ୍ସତି ।
ପତ୍ଥଦ୍ଧଗୀୱୋ ଚରତି, ଅହଂ ସେୟ୍ୟୋତି ମଞ୍ଞତି ॥
‘‘ଅସେୟ୍ୟୋ ସେୟ୍ୟସମାନଂ, ବାଲୋ ମଞ୍ଞତି ଅତ୍ତାନଂ ।
ନ ତଂ ୱିଞ୍ଞୂ ପସଂସନ୍ତି, ପତ୍ଥଦ୍ଧମାନସଂ ନରଂ ॥
‘‘ୟୋ ଚ ସେୟ୍ୟୋହମସ୍ମୀତି, ନାହଂ ସେୟ୍ୟୋତି ୱା ପନ ।
ହୀନୋ ତଂସଦିସୋ [ତୀନୋହଂ ସଦିସୋ (ସ୍ୟା॰)] ୱାତି, ୱିଧାସୁ ନ ୱିକମ୍ପତି ॥
‘‘ପଞ୍ଞୱନ୍ତଂ ତଥା ତାଦିଂ, ସୀଲେସୁ ସୁସମାହିତଂ ।
ଚେତୋସମଥମନୁତ୍ତଂ, ତଞ୍ଚେ ୱିଞ୍ଞୂ ପସଂସରେ ॥
‘‘ୟସ୍ସ ସବ୍ରହ୍ମଚାରୀସୁ, ଗାରୱୋ ନୂପଲବ୍ଭତି ।
ଆରକା ହୋତି ସଦ୍ଧମ୍ମା, ନଭତୋ ପୁଥୱୀ ୟଥା ॥
‘‘ୟେସଞ୍ଚ ହିରି ଓତ୍ତପ୍ପଂ, ସଦା ସମ୍ମା ଉପଟ୍ଠିତଂ ।
ୱିରୂଳ୍ହବ୍ରହ୍ମଚରିୟା ତେ, ତେସଂ ଖୀଣା ପୁନବ୍ଭୱା ॥
‘‘ଉଦ୍ଧତୋ ଚପଲୋ ଭିକ୍ଖୁ, ପଂସୁକୂଲେନ ପାରୁତୋ ।
କପୀୱ ସୀହଚମ୍ମେନ, ନ ସୋ ତେନୁପସୋଭତି ॥
‘‘ଅନୁଦ୍ଧତୋ ଅଚପଲୋ, ନିପକୋ ସଂୱୁତିନ୍ଦ୍ରିୟୋ ।
ସୋଭତି ପଂସୁକୂଲେନ, ସୀହୋୱ ଗିରିଗବ୍ଭରେ ॥
‘‘ଏତେ ସମ୍ବହୁଲା ଦେୱା, ଇଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ୟସସ୍ସିନୋ ।
ଦସଦେୱସହସ୍ସାନି, ସବ୍ବେ ତେ ବ୍ରହ୍ମକାୟିକା ॥
‘‘ଧମ୍ମସେନାପତିଂ ୱୀରଂ, ମହାଝାୟିଂ ସମାହିତଂ ।
ସାରିପୁତ୍ତଂ ନମସ୍ସନ୍ତା, ତିଟ୍ଠନ୍ତି ପଞ୍ଜଲୀକତା ॥
‘‘‘ନମୋ ତେ ପୁରିସାଜଞ୍ଞ, ନମୋ ତେ ପୁରିସୁତ୍ତମ ।
ୟସ୍ସ ତେ ନାଭିଜାନାମ, ୟମ୍ପି ନିସ୍ସାୟ ଝାୟତି [ଝାୟସି (କ॰ ଅଟ୍ଠ॰)]॥
‘‘‘ଅଚ୍ଛେରଂ ୱତ ବୁଦ୍ଧାନଂ, ଗମ୍ଭୀରୋ ଗୋଚରୋ ସକୋ ।
ୟେ ମୟଂ ନାଭିଜାନାମ, ୱାଲୱେଧିସମାଗତା’ ॥
‘‘ତଂ ତଥା ଦେୱକାୟେହି, ପୂଜିତଂ ପୂଜନାରହଂ ।
ସାରିପୁତ୍ତଂ ତଦା ଦିସ୍ୱା, କପ୍ପିନସ୍ସ ସିତଂ ଅହୁ ॥
‘‘ୟାୱତା ବୁଦ୍ଧଖେତ୍ତମ୍ହି, ଠପୟିତ୍ୱା ମହାମୁନିଂ ।
ଧୁତଗୁଣେ ୱିସିଟ୍ଠୋହଂ, ସଦିସୋ ମେ ନ ୱିଜ୍ଜତି ॥
‘‘ପରିଚିଣ୍ଣୋ ମୟା ସତ୍ଥା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ।
ଓହିତୋ ଗରୁକୋ ଭାରୋ, ନତ୍ଥି ଦାନି ପୁନବ୍ଭୱୋ ॥
‘‘ନ ଚୀୱରେ ନ ସୟନେ, ଭୋଜନେ ନୁପଲିମ୍ପତି ।
ଗୋତମୋ ଅନପ୍ପମେୟ୍ୟୋ, ମୁଳାଲପୁପ୍ଫଂ ୱିମଲଂୱ ।
ଅମ୍ବୁନା ନେକ୍ଖମ୍ମନିନ୍ନୋ, ତିଭୱାଭିନିସ୍ସଟୋ ॥
‘‘ସତିପଟ୍ଠାନଗୀୱୋ ସୋ, ସଦ୍ଧାହତ୍ଥୋ ମହାମୁନି ।
ପଞ୍ଞାସୀସୋ ମହାଞାଣୀ, ସଦା ଚରତି ନିବ୍ବୁତୋ’’ତି ॥
… ମହାକସ୍ସପୋ ଥେରୋ… ।
ଚତ୍ତାଲୀସନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ଚତ୍ତାଲୀସନିପାତମ୍ହି, ମହାକସ୍ସପସୱ୍ହୟୋ ।
ଏକୋୱ ଥେରୋ ଗାଥାୟୋ, ଚତ୍ତାସୀଲ ଦୁୱେପି ଚାତି ॥
୧୯. ପଞ୍ଞାସନିପାତୋ
୧. ତାଲପୁଟତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘କଦା ନୁହଂ ପବ୍ବତକନ୍ଦରାସୁ, ଏକାକିୟୋ ଅଦ୍ଦୁତିୟୋ ୱିହସ୍ସଂ ।
ଅନିଚ୍ଚତୋ ସବ୍ବଭୱଂ ୱିପସ୍ସଂ, ତଂ ମେ ଇଦଂ ତଂ ନୁ କଦା ଭୱିସ୍ସତି ॥
‘‘କଦା ନୁହଂ ଭିନ୍ନପଟନ୍ଧରୋ ମୁନି, କାସାୱୱତ୍ଥୋ ଅମମୋ ନିରାସୋ ।
ରାଗଞ୍ଚ ଦୋସଞ୍ଚ ତଥେୱ ମୋହଂ, ହନ୍ତ୍ୱା ସୁଖୀ ପୱନଗତୋ ୱିହସ୍ସଂ ॥
‘‘କଦା ଅନିଚ୍ଚଂ ୱଧରୋଗନୀଳଂ, କାୟଂ ଇମଂ ମଚ୍ଚୁଜରାୟୁପଦ୍ଦୁତଂ ।
ୱିପସ୍ସମାନୋ ୱୀତଭୟୋ ୱିହସ୍ସଂ, ଏକୋ ୱନେ ତଂ ନୁ କଦା ଭୱିସ୍ସତି ॥
‘‘କଦା ନୁହଂ ଭୟଜନନିଂ ଦୁଖାୱହଂ, ତଣ୍ହାଲତଂ ବହୁୱିଧାନୁୱତ୍ତନିଂ ।
ପଞ୍ଞାମୟଂ ତିଖିଣମସିଂ ଗହେତ୍ୱା, ଛେତ୍ୱା ୱସେ ତମ୍ପି କଦା ଭୱିସ୍ସତି ॥
‘‘କଦା ନୁ ପଞ୍ଞାମୟମୁଗ୍ଗତେଜଂ, ସତ୍ଥଂ ଇସୀନଂ ସହସାଦିୟିତ୍ୱା ।
ମାରଂ ସସେନଂ ସହସା ଭଞ୍ଜିସ୍ସଂ, ସୀହାସନେ ତଂ ନୁ କଦା ଭୱିସ୍ସତି ॥
‘‘କଦା ନୁହଂ ସବ୍ଭି ସମାଗମେସୁ, ଦିଟ୍ଠୋ ଭୱେ ଧମ୍ମଗରୂହି ତାଦିଭି ।
ୟାଥାୱଦସ୍ସୀହି ଜିତିନ୍ଦ୍ରିୟେହି, ପଧାନିୟୋ ତଂ ନୁ କଦା ଭୱିସ୍ସତି ॥
‘‘କଦା ନୁ ମଂ ତନ୍ଦି ଖୁଦା ପିପାସା, ୱାତାତପା କୀଟସରୀସପା ୱା ।
ନ ବାଧୟିସ୍ସନ୍ତି ନ ତଂ ଗିରିବ୍ବଜେ, ଅତ୍ଥତ୍ଥିୟଂ ତଂ ନୁ କଦା ଭୱିସ୍ସତି ॥
‘‘କଦା ନୁ ଖୋ ୟଂ ୱିଦିତଂ ମହେସିନା, ଚତ୍ତାରି ସଚ୍ଚାନି ସୁଦୁଦ୍ଦସାନି ।
ସମାହିତତ୍ତୋ ସତିମା ଅଗଚ୍ଛଂ, ପଞ୍ଞାୟ ତଂ ତଂ ନୁ କଦା ଭୱିସ୍ସତି ॥
‘‘କଦା ନୁ ରୂପେ ଅମିତେ ଚ ସଦ୍ଦେ, ଗନ୍ଧେ ରସେ ଫୁସିତବ୍ବେ ଚ ଧମ୍ମେ ।
ଆଦିତ୍ତତୋହଂ ସମଥେହି ୟୁତ୍ତୋ, ପଞ୍ଞାୟ ଦଚ୍ଛଂ ତଦିଦଂ କଦା ମେ ॥
‘‘କଦା ନୁହଂ ଦୁବ୍ବଚନେନ ୱୁତ୍ତୋ, ତତୋନିମିତ୍ତଂ ୱିମନୋ ନ ହେସ୍ସଂ ।
ଅଥୋ ପସତ୍ଥୋପି ତତୋନିମିତ୍ତଂ, ତୁଟ୍ଠୋ ନ ହେସ୍ସଂ ତଦିଦଂ କଦା ମେ ॥
‘‘କଦା ନୁ କଟ୍ଠେ ଚ ତିଣେ ଲତା ଚ, ଖନ୍ଧେ ଇମେହଂ ଅମିତେ ଚ ଧମ୍ମେ ।
ଅଜ୍ଝତ୍ତିକାନେୱ ଚ ବାହିରାନି ଚ, ସମଂ ତୁଲେୟ୍ୟଂ ତଦିଦଂ କଦା ମେ ॥
‘‘କଦା ନୁ ମଂ ପାୱୁସକାଲମେଘୋ, ନୱେନ ତୋୟେନ ସଚୀୱରଂ ୱନେ ।
ଇସିପ୍ପୟାତମ୍ହି ପଥେ ୱଜନ୍ତଂ, ଓୱସ୍ସତେ ତଂ ନୁ କଦା ଭୱିସ୍ସତି ॥
‘‘କଦା ମୟୂରସ୍ସ ସିଖଣ୍ଡିନୋ ୱନେ, ଦିଜସ୍ସ ସୁତ୍ୱା ଗିରିଗବ୍ଭରେ ରୁତଂ ।
ପଚ୍ଚୁଟ୍ଠହିତ୍ୱା ଅମତସ୍ସ ପତ୍ତିୟା, ସଂଚିନ୍ତୟେ ତଂ ନୁ କଦା ଭୱିସ୍ସତି ॥
‘‘କଦା ନୁ ଗଙ୍ଗଂ ୟମୁନଂ ସରସ୍ସତିଂ, ପାତାଲଖିତ୍ତଂ ୱଳୱାମୁଖଞ୍ଚ [ବଲୱାମୁଖଞ୍ଚ (କ॰)]।
ଅସଜ୍ଜମାନୋ ପତରେୟ୍ୟମିଦ୍ଧିୟା, ୱିଭିଂସନଂ ତଂ ନୁ କଦା ଭୱିସ୍ସତି ॥
‘‘କଦା ନୁ ନାଗୋୱ ଅସଙ୍ଗଚାରୀ, ପଦାଲୟେ କାମଗୁଣେସୁ ଛନ୍ଦଂ ।
ନିବ୍ବଜ୍ଜୟଂ ସବ୍ବସୁଭଂ ନିମିତ୍ତଂ, ଝାନେ ୟୁତୋ ତଂ ନୁ କଦା ଭୱିସ୍ସତି ॥
‘‘କଦା ଇଣଟ୍ଟୋୱ ଦଲିଦ୍ଦକୋ [ଦଳିଦ୍ଦକୋ (ସୀ॰)] ନିଧିଂ, ଆରାଧୟିତ୍ୱା ଧନିକେହି ପୀଳିତୋ ।
ତୁଟ୍ଠୋ ଭୱିସ୍ସଂ ଅଧିଗମ୍ମ ସାସନଂ, ମହେସିନୋ ତଂ ନୁ କଦା ଭୱିସ୍ସତି ॥
‘‘ବହୂନି ୱସ୍ସାନି ତୟାମ୍ହି ୟାଚିତୋ, ‘ଅଗାରୱାସେନ ଅଲଂ ନୁ ତେ ଇଦଂ’ ।
ତଂ ଦାନି ମଂ ପବ୍ବଜିତଂ ସମାନଂ, କିଂକାରଣା ଚିତ୍ତ ତୁୱଂ ନ ୟୁଞ୍ଜସି ॥
‘‘ନନୁ ଅହଂ ଚିତ୍ତ ତୟାମ୍ହି ୟାଚିତୋ, ‘ଗିରିବ୍ବଜେ ଚିତ୍ରଛଦା ୱିହଙ୍ଗମା’ ।
ମହିନ୍ଦଘୋସତ୍ଥନିତାଭିଗଜ୍ଜିନୋ, ତେ ତଂ ରମେସ୍ସନ୍ତି ୱନମ୍ହି ଝାୟିନଂ ॥
‘‘କୁଲମ୍ହି ମିତ୍ତେ ଚ ପିୟେ ଚ ଞାତକେ, ଖିଡ୍ଡାରତିଂ କାମଗୁଣଞ୍ଚ ଲୋକେ ।
ସବ୍ବଂ ପହାୟ ଇମମଜ୍ଝୁପାଗତୋ, ଅଥୋପି ତ୍ୱଂ ଚିତ୍ତ ନ ମୟ୍ହ ତୁସ୍ସସି ॥
‘‘ମମେୱ ଏତଂ ନ ହି ତ୍ୱଂ ପରେସଂ, ସନ୍ନାହକାଲେ ପରିଦେୱିତେନ କିଂ ।
ସବ୍ବଂ ଇଦଂ ଚଲମିତି ପେକ୍ଖମାନୋ, ଅଭିନିକ୍ଖମିଂ ଅମତପଦଂ ଜିଗୀସଂ ॥
‘‘ସୁୟୁତ୍ତୱାଦୀ ଦ୍ୱିପଦାନମୁତ୍ତମୋ, ମହାଭିସକ୍କୋ ନରଦମ୍ମସାରଥି [ସାରଥୀ (ସୀ॰)]।
‘ଚିତ୍ତଂ ଚଲଂ ମକ୍କଟସନ୍ନିଭଂ ଇତି, ଅୱୀତରାଗେନ ସୁଦୁନ୍ନିୱାରୟଂ’ ॥
‘‘କାମା ହି ଚିତ୍ରା ମଧୁରା ମନୋରମା, ଅୱିଦ୍ଦସୂ ୟତ୍ଥ ସିତା ପୁଥୁଜ୍ଜନା ।
ତେ ଦୁକ୍ଖମିଚ୍ଛନ୍ତି ପୁନବ୍ଭୱେସିନୋ, ଚିତ୍ତେନ ନୀତା ନିରୟେ ନିରାକତା ॥
‘‘‘ମୟୂରକୋଞ୍ଚାଭିରୁତମ୍ହି କାନନେ, ଦୀପୀହି ବ୍ୟଗ୍ଘେହି ପୁରକ୍ଖତୋ ୱସଂ ।
କାୟେ ଅପେକ୍ଖଂ ଜହ ମା ୱିରାଧୟ’, ଇତିସ୍ସୁ ମଂ ଚିତ୍ତ ପୁରେ ନିୟୁଞ୍ଜସି ॥
‘‘‘ଭାୱେହି ଝାନାନି ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାନି ଚ, ବଲାନି ବୋଜ୍ଝଙ୍ଗସମାଧିଭାୱନା ।
ତିସ୍ସୋ ଚ ୱିଜ୍ଜା ଫୁସ ବୁଦ୍ଧସାସନେ’, ଇତିସ୍ସୁ ମଂ ଚିତ୍ତ ପୁରେ ନିୟୁଞ୍ଜସି ॥
‘‘‘ଭାୱେହି ମଗ୍ଗଂ ଅମତସ୍ସ ପତ୍ତିୟା, ନିୟ୍ୟାନିକଂ ସବ୍ବଦୁଖକ୍ଖୟୋଗଧଂ ।
ଅଟ୍ଠଙ୍ଗିକଂ ସବ୍ବକିଲେସସୋଧନଂ’, ଇତିସ୍ସୁ ମଂ ଚିତ୍ତ ପୁରେ ନିୟୁଞ୍ଜସି ॥
‘‘‘ଦୁକ୍ଖନ୍ତି ଖନ୍ଧେ ପଟିପସ୍ସ ୟୋନିସୋ, ୟତୋ ଚ ଦୁକ୍ଖଂ ସମୁଦେତି ତଂ ଜହ ।
ଇଧେୱ ଦୁକ୍ଖସ୍ସ କରୋହି ଅନ୍ତଂ’, ଇତିସ୍ସୁ ମଂ ଚିତ୍ତ ପୁରେ ନିୟୁଞ୍ଜସି ॥
‘‘‘ଅନିଚ୍ଚଂ ଦୁକ୍ଖନ୍ତି ୱିପସ୍ସ ୟୋନିସୋ, ସୁଞ୍ଞଂ ଅନତ୍ତାତି ଅଘଂ ୱଧନ୍ତି ଚ ।
ମନୋୱିଚାରେ ଉପରୁନ୍ଧ ଚେତସୋ’, ଇତିସ୍ସୁ ମଂ ଚିତ୍ତ ପୁରେ ନିୟୁଞ୍ଜସି ॥
‘‘‘ମୁଣ୍ଡୋ ୱିରୂପୋ ଅଭିସାପମାଗତୋ, କପାଲହତ୍ଥୋୱ କୁଲେସୁ ଭିକ୍ଖସୁ ।
ୟୁଞ୍ଜସ୍ସୁ ସତ୍ଥୁୱଚନେ ମହେସିନୋ’, ଇତିସ୍ସୁ ମଂ ଚିତ୍ତ ପୁରେ ନିୟୁଞ୍ଜସି ॥
‘‘‘ସୁସଂୱୁତତ୍ତୋ ୱିସିଖନ୍ତରେ ଚରଂ, କୁଲେସୁ କାମେସୁ ଅସଙ୍ଗମାନସୋ ।
ଚନ୍ଦୋ ୟଥା ଦୋସିନପୁଣ୍ଣମାସିୟା’, ଇତିସ୍ସୁ ମଂ ଚିତ୍ତ ପୁରେ ନିୟୁଞ୍ଜସି ॥
‘‘‘ଆରଞ୍ଞିକୋ ହୋହି ଚ ପିଣ୍ଡପାତିକୋ, ସୋସାନିକୋ ହୋହି ଚ ପଂସୁକୂଲିକୋ ।
ନେସଜ୍ଜିକୋ ହୋହି ସଦା ଧୁତେ ରତୋ’, ଇତିସ୍ସୁ ମଂ ଚିତ୍ତ ପୁରେ ନିୟୁଞ୍ଜସି ॥
‘‘ରୋପେତ୍ୱ ରୁକ୍ଖାନି ୟଥା ଫଲେସୀ, ମୂଲେ ତରୁଂ ଛେତ୍ତୁ ତମେୱ ଇଚ୍ଛସି ।
ତଥୂପମଂ ଚିତ୍ତମିଦଂ କରୋସି, ୟଂ ମଂ ଅନିଚ୍ଚମ୍ହି ଚଲେ ନିୟୁଞ୍ଜସି ॥
‘‘ଅରୂପ ଦୂରଙ୍ଗମ ଏକଚାରି, ନ ତେ କରିସ୍ସଂ ୱଚନଂ ଇଦାନିହଂ ।
ଦୁକ୍ଖା ହି କାମା କଟୁକା ମହବ୍ଭୟା, ନିବ୍ବାନମେୱାଭିମନୋ ଚରିସ୍ସଂ ॥
‘‘ନାହଂ ଅଲକ୍ଖ୍ୟା ଅହିରିକ୍କତାୟ ୱା, ନ ଚିତ୍ତହେତୂ ନ ଚ ଦୂରକନ୍ତନା ।
ଆଜୀୱହେତୂ ଚ ଅହଂ ନ ନିକ୍ଖମିଂ, କତୋ ଚ ତେ ଚିତ୍ତ ପଟିସ୍ସୱୋ ମୟା ॥
‘‘‘ଅପ୍ପିଚ୍ଛତା ସପ୍ପୁରିସେହି ୱଣ୍ଣିତା, ମକ୍ଖପ୍ପହାନଂ ୱୂପସମୋ ଦୁଖସ୍ସ’ ।
ଇତିସ୍ସୁ ମଂ ଚିତ୍ତ ତଦା ନିୟୁଞ୍ଜସି, ଇଦାନି ତ୍ୱଂ ଗଚ୍ଛସି ପୁବ୍ବଚିଣ୍ଣଂ ॥
‘‘ତଣ୍ହା ଅୱିଜ୍ଜା ଚ ପିୟାପିୟଞ୍ଚ, ସୁଭାନି ରୂପାନି ସୁଖା ଚ ୱେଦନା ।
ମନାପିୟା କାମଗୁଣା ଚ ୱନ୍ତା, ୱନ୍ତେ ଅହଂ ଆୱମିତୁଂ ନ ଉସ୍ସହେ ॥
‘‘ସବ୍ବତ୍ଥ ତେ ଚିତ୍ତ ୱଚୋ କତଂ ମୟା, ବହୂସୁ ଜାତୀସୁ ନ ମେସି କୋପିତୋ ।
ଅଜ୍ଝତ୍ତସମ୍ଭୱୋ କତଞ୍ଞୁତାୟ ତେ, ଦୁକ୍ଖେ ଚିରଂ ସଂସରିତଂ ତୟା କତେ ॥
‘‘ତ୍ୱଞ୍ଞେୱ ନୋ ଚିତ୍ତ କରୋସି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ [ବ୍ରାହ୍ମଣେ (ସୀ॰), ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ( ?) ଭାୱଲୋପ-ତପ୍ପଧାନତା ଗହେତବ୍ବା], ତ୍ୱଂ ଖତ୍ତିୟୋ ରାଜଦସୀ [ରାଜଦିସୀ (ସ୍ୟା॰ କ॰)] କରୋସି ।
ୱେସ୍ସା ଚ ସୁଦ୍ଦା ଚ ଭୱାମ ଏକଦା, ଦେୱତ୍ତନଂ ୱାପି ତୱେୱ ୱାହସା ॥
‘‘ତୱେୱ ହେତୂ ଅସୁରା ଭୱାମସେ, ତ୍ୱଂମୂଲକଂ ନେରୟିକା ଭୱାମସେ ।
ଅଥୋ ତିରଚ୍ଛାନଗତାପି ଏକଦା, ପେତତ୍ତନଂ ୱାପି ତୱେୱ ୱାହସା ॥
‘‘ନନୁ ଦୁବ୍ଭିସ୍ସସି ମଂ ପୁନପ୍ପୁନଂ, ମୁହୁଂ ମୁହୁଂ ଚାରଣିକଂୱ ଦସ୍ସୟଂ ।
ଉମ୍ମତ୍ତକେନେୱ ମୟା ପଲୋଭସି, କିଞ୍ଚାପି ତେ ଚିତ୍ତ ୱିରାଧିତଂ ମୟା ॥
‘‘ଇଦଂ ପୁରେ ଚିତ୍ତମଚାରି ଚାରିକଂ, ୟେନିଚ୍ଛକଂ ୟତ୍ଥକାମଂ ୟଥାସୁଖଂ ।
ତଦଜ୍ଜହଂ ନିଗ୍ଗହେସ୍ସାମି ୟୋନିସୋ, ହତ୍ଥିପ୍ପଭିନ୍ନଂ ୱିୟ ଅଙ୍କୁସଗ୍ଗହୋ ॥
‘‘ସତ୍ଥା ଚ ମେ ଲୋକମିମଂ ଅଧିଟ୍ଠହି, ଅନିଚ୍ଚତୋ ଅଦ୍ଧୁୱତୋ ଅସାରତୋ ।
ପକ୍ଖନ୍ଦ ମଂ ଚିତ୍ତ ଜିନସ୍ସ ସାସନେ, ତାରେହି ଓଘା ମହତା ସୁଦୁତ୍ତରା ॥
‘‘ନ ତେ ଇଦଂ ଚିତ୍ତ ୟଥା ପୁରାଣକଂ, ନାହଂ ଅଲଂ ତୁୟ୍ହ ୱସେ ନିୱତ୍ତିତୁଂ [ୱସେନ ୱତ୍ତିତୁଂ ( ?)]।
ମହେସିନୋ ପବ୍ବଜିତୋମ୍ହି ସାସନେ, ନ ମାଦିସା ହୋନ୍ତି ୱିନାସଧାରିନୋ ॥
‘‘ନଗା ସମୁଦ୍ଦା ସରିତା ୱସୁନ୍ଧରା, ଦିସା ଚତସ୍ସୋ ୱିଦିସା ଅଧୋ ଦିୱା ।
ସବ୍ବେ ଅନିଚ୍ଚା ତିଭୱା ଉପଦ୍ଦୁତା, କୁହିଂ ଗତୋ ଚିତ୍ତ ସୁଖଂ ରମିସ୍ସସି ॥
‘‘ଧିତିପ୍ପରଂ କିଂ ମମ ଚିତ୍ତ କାହିସି, ନ ତେ ଅଲଂ ଚିତ୍ତ ୱସାନୁୱତ୍ତକୋ ।
ନ ଜାତୁ ଭସ୍ତଂ ଉଭତୋମୁଖଂ ଛୁପେ, ଧିରତ୍ଥୁ ପୂରଂ ନୱ ସୋତସନ୍ଦନିଂ ॥
‘‘ୱରାହଏଣେୟ୍ୟୱିଗାଳ୍ହସେୱିତେ, ପବ୍ଭାରକୁଟ୍ଟେ ପକତେୱ ସୁନ୍ଦରେ ।
ନୱମ୍ବୁନା ପାୱୁସସିତ୍ଥକାନନେ, ତହିଂ ଗୁହାଗେହଗତୋ ରମିସ୍ସସି ॥
‘‘ସୁନୀଲଗୀୱା ସୁସିଖା ସୁପେଖୁନା, ସୁଚିତ୍ତପତ୍ତଚ୍ଛଦନା ୱିହଙ୍ଗମା ।
ସୁମଞ୍ଜୁଘୋସତ୍ଥନିତାଭିଗଜ୍ଜିନୋ, ତେ ତଂ ରମେସ୍ସନ୍ତି ୱନମ୍ହି ଝାୟିନଂ ॥
‘‘ୱୁଟ୍ଠମ୍ହି ଦେୱେ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲେ ତିଣେ, ସଂପୁପ୍ଫିତେ ମେଘନିଭମ୍ହି କାନନେ ।
ନଗନ୍ତରେ ୱିଟପିସମୋ ସୟିସ୍ସଂ, ତଂ ମେ ମୁଦୂ ହେହିତି ତୂଲସନ୍ନିଭଂ ॥
‘‘ତଥା ତୁ କସ୍ସାମି ୟଥାପି ଇସ୍ସରୋ, ୟଂ ଲବ୍ଭତି ତେନପି ହୋତୁ ମେ ଅଲଂ ।
ନ ତାହଂ କସ୍ସାମି ୟଥା ଅତନ୍ଦିତୋ, ବିଳାରଭସ୍ତଂୱ ୟଥା ସୁମଦ୍ଦିତଂ ॥
‘‘ତଥା ତୁ କସ୍ସାମି ୟଥାପି ଇସ୍ସରୋ, ୟଂ ଲବ୍ଭତି ତେନପି ହୋତୁ ମେ ଅଲଂ ।
ୱୀରିୟେନ ତଂ ମୟ୍ହ ୱସାନୟିସ୍ସଂ, ଗଜଂୱ ମତ୍ତଂ କୁସଲଙ୍କୁସଗ୍ଗହୋ ॥
‘‘ତୟା ସୁଦନ୍ତେନ ଅୱଟ୍ଠିତେନ ହି, ହୟେନ ୟୋଗ୍ଗାଚରିୟୋୱ ଉଜ୍ଜୁନା ।
ପହୋମି ମଗ୍ଗଂ ପଟିପଜ୍ଜିତୁଂ ସିୱଂ, ଚିତ୍ତାନୁରକ୍ଖୀହି ସଦା ନିସେୱିତଂ ॥
‘‘ଆରମ୍ମଣେ ତଂ ବଲସା ନିବନ୍ଧିସଂ, ନାଗଂୱ ଥମ୍ଭମ୍ହି ଦଳ୍ହାୟ ରଜ୍ଜୁୟା ।
ତଂ ମେ ସୁଗୁତ୍ତଂ ସତିୟା ସୁଭାୱିତଂ, ଅନିସ୍ସିତଂ ସବ୍ବଭୱେସୁ ହେହିସି ॥
‘‘ପଞ୍ଞାୟ ଛେତ୍ୱା ୱିପଥାନୁସାରିନଂ, ୟୋଗେନ ନିଗ୍ଗୟ୍ହ ପଥେ ନିୱେସିୟ ।
ଦିସ୍ୱା ସମୁଦୟଂ ୱିଭୱଞ୍ଚ ସମ୍ଭୱଂ, ଦାୟାଦକୋ ହେହିସି ଅଗ୍ଗୱାଦିନୋ ॥
‘‘ଚତୁବ୍ବିପଲ୍ଲାସୱସଂ ଅଧିଟ୍ଠିତଂ, ଗାମଣ୍ଡଲଂୱ ପରିନେସି ଚିତ୍ତ ମଂ ।
ନନୁ [ନୂନ (ସୀ॰)] ସଂୟୋଜନବନ୍ଧନଚ୍ଛିଦଂ, ସଂସେୱସେ କାରୁଣିକଂ ମହାମୁନିଂ ॥
‘‘ମିଗୋ ୟଥା ସେରି ସୁଚିତ୍ତକାନନେ, ରମ୍ମଂ ଗିରିଂ ପାୱୁସଅବ୍ଭମାଲିନିଂ [ମାଲିଂ ( ?)]।
ଅନାକୁଲେ ତତ୍ଥ ନଗେ ରମିସ୍ସଂ [ରମିସ୍ସସି (ସ୍ୟା॰ କ॰)], ଅସଂସୟଂ ଚିତ୍ତ ପରା ଭୱିସ୍ସସି ॥
‘‘ୟେ ତୁୟ୍ହ ଛନ୍ଦେନ ୱସେନ ୱତ୍ତିନୋ, ନରା ଚ ନାରୀ ଚ ଅନୁଭୋନ୍ତି ୟଂ ସୁଖଂ ।
ଅୱିଦ୍ଦସୂ ମାରୱସାନୁୱତ୍ତିନୋ, ଭୱାଭିନନ୍ଦୀ ତୱ ଚିତ୍ତ ସାୱକା’’ତି ॥
… ତାଲପୁଟୋ ଥେରୋ… ।
ପଞ୍ଞାସନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ପଞ୍ଞାସମ୍ହି ନିପାତମ୍ହି, ଏକୋ ତାଲପୁଟୋ ସୁଚି ।
ଗାଥାୟୋ ତତ୍ଥ ପଞ୍ଞାସ, ପୁନ ପଞ୍ଚ ଚ ଉତ୍ତରୀତି ॥
୨୦. ସଟ୍ଠିନିପାତୋ
୧. ମହାମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାନତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ଆରଞ୍ଞିକା ପିଣ୍ଡପାତିକା, ଉଞ୍ଛାପତ୍ତାଗତେ ରତା ।
ଦାଲେମୁ ମଚ୍ଚୁନୋ ସେନଂ, ଅଜ୍ଝତ୍ତଂ ସୁସମାହିତା ॥
‘‘ଆରଞ୍ଞିକା ପିଣ୍ଡପାତିକା, ଉଞ୍ଛାପତ୍ତାଗତେ ରତା ।
ଧୁନାମ ମଚ୍ଚୁନୋ ସେନଂ, ନଳାଗାରଂୱ କୁଞ୍ଜରୋ ॥
‘‘ରୁକ୍ଖମୂଲିକା ସାତତିକା, ଉଞ୍ଛାପତ୍ତାଗତେ ରତା ।
ଦାଲେମୁ ମଚ୍ଚୁନୋ ସେନଂ, ଅଜ୍ଝତ୍ତଂ ସୁସମାହିତା ॥
‘‘ରୁକ୍ଖମୂଲିକା ସାତତିକା, ଉଞ୍ଛାପତ୍ତାଗତେ ରତା ।
ଧୁନାମ ମଚ୍ଚୁନୋ ସେନଂ, ନଳାଗାରଂୱ କୁଞ୍ଜରୋ ॥
‘‘ଅଟ୍ଠିକଙ୍କଲକୁଟିକେ, ମଂସନ୍ହାରୁପସିବ୍ବିତେ ।
ଧିରତ୍ଥୁ ପୁରେ ଦୁଗ୍ଗନ୍ଧେ, ପରଗତ୍ତେ ମମାୟସେ ॥
‘‘ଗୂଥଭସ୍ତେ ତଚୋନଦ୍ଧେ, ଉରଗଣ୍ଡିପିସାଚିନି ।
ନୱ ସୋତାନି ତେ କାୟେ, ୟାନି ସନ୍ଦନ୍ତି ସବ୍ବଦା ॥
‘‘ତୱ ସରୀରଂ ନୱସୋତଂ, ଦୁଗ୍ଗନ୍ଧକରଂ ପରିବନ୍ଧଂ ।
ଭିକ୍ଖୁ ପରିୱଜ୍ଜୟତେ ତଂ, ମୀଳ୍ହଂ ଚ ୟଥା ସୁଚିକାମୋ ॥
‘‘ଏୱଞ୍ଚେ ତଂ ଜନୋ ଜଞ୍ଞା, ୟଥା ଜାନାମି ତଂ ଅହଂ ।
ଆରକା ପରିୱଜ୍ଜେୟ୍ୟ, ଗୂଥଟ୍ଠାନଂୱ ପାୱୁସେ’’ ॥
‘‘ଏୱମେତଂ ମହାୱୀର, ୟଥା ସମଣ ଭାସସି ।
ଏତ୍ଥ ଚେକେ ୱିସୀଦନ୍ତି, ପଙ୍କମ୍ହିୱ ଜରଗ୍ଗୱୋ ॥
‘‘ଆକାସମ୍ହି ହଲିଦ୍ଦିୟା, ୟୋ ମଞ୍ଞେଥ ରଜେତୱେ ।
ଅଞ୍ଞେନ ୱାପି ରଙ୍ଗେନ, ୱିଘାତୁଦୟମେୱ ତଂ ॥
‘‘ତଦାକାସସମଂ ଚିତ୍ତଂ, ଅଜ୍ଝତ୍ତଂ ସୁସମାହିତଂ ।
ମା ପାପଚିତ୍ତେ ଆସାଦି, ଅଗ୍ଗିଖନ୍ଧଂୱ ପକ୍ଖିମା ॥
‘‘ପସ୍ସ ଚିତ୍ତକତଂ ବିମ୍ବଂ, ଅରୁକାୟଂ ସମୁସ୍ସିତଂ ।
ଆତୁରଂ ବହୁସଙ୍କପ୍ପଂ, ୟସ୍ସ ନତ୍ଥି ଧୁୱଂ ଠିତି ॥
‘‘ପସ୍ସ ଚିତ୍ତକତଂ ରୂପଂ, ମଣିନା କୁଣ୍ଡଲେନ ଚ ।
ଅଟ୍ଠିଂ ତଚେନ ଓନଦ୍ଧଂ, ସହ ୱତ୍ଥେହି ସୋଭତି ॥
‘‘ଅଲତ୍ତକକତା ପାଦା, ମୁଖଂ ଚୁଣ୍ଣକମକ୍ଖିତଂ ।
ଅଲଂ ବାଲସ୍ସ ମୋହାୟ, ନୋ ଚ ପାରଗୱେସିନୋ ॥
‘‘ଅଟ୍ଠପଦକତା କେସା, ନେତ୍ତା ଅଞ୍ଜନମକ୍ଖିତା ।
ଅଲଂ ବାଲସ୍ସ ମୋହାୟ, ନୋ ଚ ପାରଗୱେସିନୋ ॥
‘‘ଅଞ୍ଜନୀୱ ନୱା ଚିତ୍ତା, ପୂତିକାୟୋ ଅଲଙ୍କତୋ ।
ଅଲଂ ବାଲସ୍ସ ମୋହାୟ, ନୋ ଚ ପାରଗୱେସିନୋ ॥
‘‘ଓଦହି ମିଗୱୋ ପାସଂ, ନାସଦା ୱାଗୁରଂ ମିଗୋ ।
ଭୁତ୍ୱା ନିୱାପଂ ଗଚ୍ଛାମ, କଦ୍ଦନ୍ତେ ମିଗବନ୍ଧକେ ॥
‘‘ଛିନ୍ନୋ ପାସୋ ମିଗୱସ୍ସ, ନାସଦା ୱାଗୁରଂ ମିଗୋ ।
ଭୁତ୍ୱା ନିୱାପଂ ଗଚ୍ଛାମ, ସୋଚନ୍ତେ ମିଗଲୁଦ୍ଦକେ ॥
‘‘ତଦାସି ୟଂ ଭିଂସନକଂ, ତଦାସି ଲୋମହଂସନଂ ।
ଅନେକାକାରସମ୍ପନ୍ନେ, ସାରିପୁତ୍ତମ୍ହି ନିବ୍ବୁତେ ॥
[ଦୀ॰ ନି॰ ୨.୨୨୧, ୨୭୨; ସଂ॰ ନି॰ ୧.୧୮୬; ୨.୧୪୩; ଅପ॰ ଥେର ୧.୨.୧୧୫; ଜା॰ ୧.୧.୯୫] ‘‘ଅନିଚ୍ଚା ୱତ ସଙ୍ଖାରା ଉପ୍ପାଦୱୟ ଧମ୍ମିନୋ ॥
ଉପଜ୍ଜିତ୍ୱା ନିରୁଜ୍ଝନ୍ତି, ତେସଂ ୱୂପସମୋ ସୁଖୋ ॥
‘‘ସୁଖୁମଂ ତେ ପଟିୱିଜ୍ଝନ୍ତି, ୱାଲଗ୍ଗଂ ଉସୁନା ୟଥା ।
ୟେ ପଞ୍ଚକ୍ଖନ୍ଧେ ପସ୍ସନ୍ତି, ପରତୋ ନୋ ଚ ଅତ୍ତତୋ ॥
‘‘ୟେ ଚ ପସ୍ସନ୍ତି ସଙ୍ଖାରେ, ପରତୋ ନୋ ଚ ଅତ୍ତତୋ ।
ପଚ୍ଚବ୍ୟାଧିଂସୁ ନିପୁଣଂ, ୱାଲଗ୍ଗଂ ଉସୁନା ୟଥା ॥
[ସଂ॰ ନି॰ ୧.୨୧, ୯୭] ‘‘ସତ୍ତିୟା ୱିୟ ଓମଟ୍ଠୋ, ଡୟ୍ହମାନୋୱ ମତ୍ଥକେ ।
କାମରାଗପ୍ପହାନାୟ, ସତୋ ଭିକ୍ଖୁ ପରିବ୍ବଜେ ॥
[ସଂ॰ ନି॰ ୧.୨୧, ୯୭]‘‘ସତ୍ତିୟା ୱିୟ ଓମଟ୍ଠୋ, ଡୟ୍ହମାନୋୱ ମତ୍ଥକେ ।
ଭୱରାଗପ୍ପହାନାୟ, ସତୋ ଭିକ୍ଖୁ ପରିବ୍ବଜେ’’ ॥
‘‘ଚୋଦିତୋ ଭାୱିତତ୍ତେନ, ସରୀରନ୍ତିମଧାରିନା ।
ମିଗାରମାତୁପାସାଦଂ, ପାଦଙ୍ଗୁଟ୍ଠେନ କମ୍ପୟିଂ ॥
‘‘ନୟିଦଂ ସିଥିଲମାରବ୍ଭ, ନୟିଦଂ ଅପ୍ପେନ ଥାମସା ।
ନିବ୍ବାନମଧିଗନ୍ତବ୍ବଂ, ସବ୍ବଗନ୍ଥ-ପମୋଚନଂ ॥
‘‘ଅୟଞ୍ଚ ଦହରୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଅୟମୁତ୍ତମପୋରିସୋ ।
ଧାରେତି ଅନ୍ତିମଂ ଦେହଂ, ଜେତ୍ୱା ମାରଂ ସୱାହିନିଂ [ସୱାହନଂ (କ॰)]॥
‘‘ୱିୱରମନୁପଭନ୍ତି ୱିଜ୍ଜୁତା, ୱେଭାରସ୍ସ ଚ ପଣ୍ଡୱସ୍ସ ଚ ।
ନଗୱିୱରଗତୋ ଝାୟତି, ପୁତ୍ତୋ ଅପ୍ପଟିମସ୍ସ ତାଦିନୋ ॥
‘‘ଉପସନ୍ତୋ ଉପରତୋ, ପନ୍ତସେନାସନୋ ମୁନି ।
ଦାୟାଦୋ ବୁଦ୍ଧସେଟ୍ଠସ୍ସ, ବ୍ରହ୍ମୁନା ଅଭିୱନ୍ଦିତୋ ॥
‘‘ଉପସନ୍ତଂ ଉପରତଂ, ପନ୍ତସେନାସନଂ ମୁନିଂ ।
ଦାୟାଦଂ ବୁଦ୍ଧସେଟ୍ଠସ୍ସ, ୱନ୍ଦ ବ୍ରାହ୍ମଣ କସ୍ସପଂ ॥
‘‘ୟୋ ଚ ଜାତିସତଂ ଗଚ୍ଛେ, ସବ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଜାତିୟୋ ।
ସୋତ୍ତିୟୋ ୱେଦସମ୍ପନ୍ନୋ, ମନୁସ୍ସେସୁ ପୁନପ୍ପୁନଂ ॥
‘‘ଅଜ୍ଝାୟକୋପି ଚେ ଅସ୍ସ, ତିଣ୍ଣଂ ୱେଦାନ ପାରଗୂ ।
ଏତସ୍ସ ୱନ୍ଦନାୟେତଂ, କଲଂ ନାଗ୍ଘତି ସୋଳସିଂ ॥
‘‘ୟୋ ସୋ ଅଟ୍ଠ ୱିମୋକ୍ଖାନି, ପୁରେଭତ୍ତଂ ଅଫସ୍ସୟି [ଅପସ୍ସୟି (ସୀ॰ କ॰), ଅଫୁସ୍ସୟି (ସ୍ୟା॰)]।
ଅନୁଲୋମଂ ପଟିଲୋମଂ, ତତୋ ପିଣ୍ଡାୟ ଗଚ୍ଛତି ॥
‘‘ତାଦିସଂ ଭିକ୍ଖୁଂ ମାସାଦି [ମା ହନି (ସୀ॰)], ମାତ୍ତାନଂ ଖଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ।
ଅଭିପ୍ପସାଦେହି ମନଂ, ଅରହନ୍ତମ୍ହି ତାଦିନେ ।
ଖିପ୍ପଂ ପଞ୍ଜଲିକୋ ୱନ୍ଦ, ମା ତେ ୱିଜଟି ମତ୍ଥକଂ ॥
‘‘ନେସୋ ପସ୍ସତି ସଦ୍ଧମ୍ମଂ, ସଂସାରେନ ପୁରକ୍ଖତୋ ।
ଅଧୋଗମଂ ଜିମ୍ହପଥଂ, କୁମ୍ମଗ୍ଗମନୁଧାୱତି ॥
‘‘କିମୀୱ ମୀଳ୍ହସଲ୍ଲିତ୍ତୋ, ସଙ୍ଖାରେ ଅଧିମୁଚ୍ଛିତୋ ।
ପଗାଳ୍ହୋ ଲାଭସକ୍କାରେ, ତୁଚ୍ଛୋ ଗଚ୍ଛତି ପୋଟ୍ଠିଲୋ ॥
‘‘ଇମଞ୍ଚ ପସ୍ସ ଆୟନ୍ତଂ, ସାରିପୁତ୍ତଂ ସୁଦସ୍ସନଂ ।
ୱିମୁତ୍ତଂ ଉଭତୋଭାଗେ, ଅଜ୍ଝତ୍ତଂ ସୁସମାହିତଂ ॥
‘‘ୱିସଲ୍ଲଂ ଖୀଣସଂୟୋଗଂ, ତେୱିଜ୍ଜଂ ମଚ୍ଚୁହାୟିନଂ ।
ଦକ୍ଖିଣେୟ୍ୟଂ ମନୁସ୍ସାନଂ, ପୁଞ୍ଞକ୍ଖେତ୍ତଂ ଅନୁତ୍ତରଂ ॥
‘‘ଏତେ ସମ୍ବହୁଲା ଦେୱା, ଇଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ୟସସ୍ସିନୋ ।
ଦସ ଦେୱସହସ୍ସାନି, ସବ୍ବେ ବ୍ରହ୍ମପୁରୋହିତା ।
ମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାନଂ ନମସ୍ସନ୍ତା, ତିଟ୍ଠନ୍ତି ପଞ୍ଜଲୀକତା ॥
‘‘‘ନମୋ ତେ ପୁରିସାଜଞ୍ଞ, ନମୋ ତେ ପୁରିସୁତ୍ତମ ।
ୟସ୍ସ ତେ ଆସୱା ଖୀଣା, ଦକ୍ଖିଣେୟ୍ୟୋସି ମାରିସ’ ॥
‘‘ପୂଜିତୋ ନରଦେୱେନ, ଉପ୍ପନ୍ନୋ ମରଣାଭିଭୂ ।
ପୁଣ୍ଡରୀକଂୱ ତୋୟେନ, ସଙ୍ଖାରେନୁପଲିପ୍ପତି ॥
‘‘ୟସ୍ସ ମୁହୁତ୍ତେନ ସହସ୍ସଧା ଲୋକୋ, ସଂୱିଦିତୋ ସବ୍ରହ୍ମକପ୍ପୋ ୱସି ।
ଇଦ୍ଧିଗୁଣେ ଚୁତୁପପାତେ କାଲେ, ପସ୍ସତି ଦେୱତା ସ ଭିକ୍ଖୁ ॥
‘‘ସାରିପୁତ୍ତୋୱ ପଞ୍ଞାୟ, ସୀଲେନ ଉପସମେନ ଚ ।
ୟୋପି ପାରଙ୍ଗତୋ ଭିକ୍ଖୁ, ଏତାୱପରମୋ ସିୟା ॥
‘‘କୋଟିସତସହସ୍ସସ୍ସ, ଅତ୍ତଭାୱଂ ଖଣେନ ନିମ୍ମିନେ ।
ଅହଂ ୱିକୁବ୍ବନାସୁ କୁସଲୋ, ୱସୀଭୂତୋମ୍ହି ଇଦ୍ଧିୟା ॥
‘‘ସମାଧିୱିଜ୍ଜାୱସିପାରମୀଗତୋ, ମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାନଗୋତ୍ତୋ ଅସିତସ୍ସ ସାସନେ ।
ଧୀରୋ ସମୁଚ୍ଛିନ୍ଦି ସମାହିତିନ୍ଦ୍ରିୟୋ, ନାଗୋ ୟଥା ପୂତିଲତଂୱ ବନ୍ଧନଂ ॥
‘‘ପରିଚିଣ୍ଣୋ ମୟା ସତ୍ଥା, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ।
ଓହିତୋ ଗରୁକୋ ଭାରୋ, ଭୱନେତ୍ତି ସମୂହତା ॥
‘‘ୟସ୍ସ ଚତ୍ଥାୟ ପବ୍ବଜିତୋ, ଅଗାରସ୍ମାନଗାରିୟଂ ।
ସୋ ମେ ଅତ୍ଥୋ ଅନୁପ୍ପତ୍ତୋ, ସବ୍ବସଂୟୋଜନକ୍ଖୟୋ ॥
[ମ॰ ନି॰ ୧.୫୧୩] ‘‘କୀଦିସୋ ନିରୟୋ ଆସି, ୟତ୍ଥ ଦୁସ୍ସୀ ଅପଚ୍ଚଥ ।
ୱିଧୁରଂ ସାୱକମାସଜ୍ଜ, କକୁସନ୍ଧଞ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ॥
‘‘ସତଂ ଆସି ଅୟୋସଙ୍କୂ, ସବ୍ବେ ପଚ୍ଚତ୍ତୱେଦନା ।
ଈଦିସୋ ନିରୟୋ ଆସି, ୟତ୍ଥ ଦୁସ୍ସୀ ଅପଚ୍ଚଥ ।
ୱିଧୁରଂ ସାୱକମାସଜ୍ଜ, କକୁସନ୍ଧଞ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ॥
‘‘ୟୋ ଏତମଭିଜାନାତି, ଭିକ୍ଖୁ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାୱକୋ ।
ତାଦିସଂ ଭିକ୍ଖୁମାସଜ୍ଜ, କଣ୍ହ ଦୁକ୍ଖଂ ନିଗଚ୍ଛସି ॥
‘‘ମଜ୍ଝେସରସ୍ମିଂ [ସରସ୍ସ (ସୀ॰), ସାଗରସ୍ମିଂ (କ॰)] ତିଟ୍ଠନ୍ତି, ୱିମାନା କପ୍ପଠାୟିନୋ ।
ୱେଳୁରିୟୱଣ୍ଣା ରୁଚିରା, ଅଚ୍ଚିମନ୍ତୋ ପଭସ୍ସରା ।
ଅଚ୍ଛରା ତତ୍ଥ ନଚ୍ଚନ୍ତି, ପୁଥୁ ନାନତ୍ତୱଣ୍ଣିୟୋ ॥
‘‘ୟୋ ଏତମଭିଜାନାତି…ପେ॰… କଣ୍ହ ଦୁକ୍ଖଂ ନିଗଚ୍ଛସି ॥
‘‘ୟୋ ୱେ ବୁଦ୍ଧେନ ଚୋଦିତୋ, ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘସ୍ସ ପେକ୍ଖତୋ ।
ମିଗାରମାତୁପାସାଦଂ, ପାଦଙ୍ଗୁଟ୍ଠେନ କମ୍ପୟି ॥
‘‘ୟୋ ଏତମଭିଜାନାତି…ପେ॰… କଣ୍ହ ଦୁକ୍ଖଂ ନିଗଚ୍ଛସି ॥
‘‘ୟୋ ୱେଜୟନ୍ତପାସାଦଂ, ପାଦଙ୍ଗୁଟ୍ଠେନ କମ୍ପୟି ।
ଇଦ୍ଧିବଲେନୁପତ୍ଥଦ୍ଧୋ, ସଂୱେଜେସି ଚ ଦେୱତା ॥
‘‘ୟୋ ଏତମଭିଜାନାତି…ପେ॰… କଣ୍ହ ଦୁକ୍ଖଂ ନିଗଚ୍ଛସି ॥
‘‘ୟୋ ଏତମଭିଜାନାତି…ପେ॰… କଣ୍ହ ଦୁକ୍ଖଂ ନିଗଚ୍ଛସି ॥
‘‘ୟୋ ୱେଜୟନ୍ତପାସାଦେ, ସକ୍କଂ ସୋ ପରିପୁଚ୍ଛତି ।
ଅପି ଆୱୁସୋ ଜାନାସି, ତଣ୍ହକ୍ଖୟୱିମୁତ୍ତିୟୋ ।
ତସ୍ସ ସକ୍କୋ ୱିୟାକାସି, ପଞ୍ହଂ ପୁଟ୍ଠୋ ୟଥାତଥଂ ॥
‘‘ୟୋ ଏତମଭିଜାନାତି…ପେ॰… କଣ୍ହ ଦୁକ୍ଖଂ ନିଗଚ୍ଛସି ॥
‘‘ୟୋ ବ୍ରହ୍ମାନଂ ପରିପୁଚ୍ଛତି, ସୁଧମ୍ମାୟଂ ଠିତୋ [ସୁଧମ୍ମାୟା’ଭିତୋ (ସ୍ୟା॰)] ସଭଂ ।
ଅଜ୍ଜାପି ତ୍ୟାୱୁସୋ ସା ଦିଟ୍ଠି, ୟା ତେ ଦିଟ୍ଠି ପୁରେ ଅହୁ ।
ପସ୍ସସି ୱୀତିୱତ୍ତନ୍ତଂ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ପଭସ୍ସରଂ ॥
‘‘ତସ୍ସ ବ୍ରହ୍ମା ୱିୟାକାସି, ପଞ୍ହଂ ପୁଟ୍ଠୋ ୟଥାତଥଂ ।
ନ ମେ ମାରିସ ସା ଦିଟ୍ଠି, ୟା ମେ ଦିଟ୍ଠି ପୁରେ ଅହୁ ॥
‘‘ପସ୍ସାମି ୱୀତିୱତ୍ତନ୍ତଂ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ପଭସ୍ସରଂ ।
ସୋହଂ ଅଜ୍ଜ କଥଂ ୱଜ୍ଜଂ, ଅହଂ ନିଚ୍ଚୋମ୍ହି ସସ୍ସତୋ ॥
‘‘ୟୋ ଏତମଭିଜାନାତି…ପେ॰… କଣ୍ହ ଦୁକ୍ଖଂ ନିଗଚ୍ଛସି ॥
‘‘ୟୋ ମହାନେରୁନୋ କୂଟଂ, ୱିମୋକ୍ଖେନ ଅଫସ୍ସୟି [ଅପସ୍ସୟି (ସୀ॰ କ॰)]।
ୱନଂ ପୁବ୍ବୱିଦେହାନଂ, ୟେ ଚ ଭୂମିସୟା ନରା ॥
‘‘ୟୋ ଏତମଭିଜାନାତି, ଭିକ୍ଖୁ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାୱକୋ ।
ତାଦିସଂ ଭିକ୍ଖୁମାସଜ୍ଜ, କଣ୍ହ ଦୁକ୍ଖଂ ନିଗଚ୍ଛସି ॥
‘‘ନ ୱେ ଅଗ୍ଗି ଚେତୟତି, ଅହଂ ବାଲଂ ଡହାମୀତି ।
ବାଲୋୱ ଜଲିତଂ ଅଗ୍ଗିଂ, ଆସଜ୍ଜ ନଂ ପଡୟ୍ହତି ॥
‘‘ଏୱମେୱ ତୁୱଂ ମାର, ଆସଜ୍ଜ ନଂ ତଥାଗତଂ ।
ସୟଂ ଡହିସ୍ସସି ଅତ୍ତାନଂ, ବାଲୋ ଅଗ୍ଗିଂୱ ସମ୍ଫୁସଂ ॥
‘‘ଅପୁଞ୍ଞଂ ପସୱୀ ମାରୋ, ଆସଜ୍ଜ ନଂ ତଥାଗତଂ ।
କିଂ ନୁ ମଞ୍ଞସି ପାପିମ, ନ ମେ ପାପଂ ୱିପଚ୍ଚତି ॥
‘‘କରତୋ ତେ ଚୀୟତେ [ମିୟ୍ୟତେ (ସବ୍ବତ୍ଥ) ମ॰ ନି॰ ୧.୫୧୩ ପସ୍ସିତବ୍ବଂ] ପାପଂ, ଚିରରତ୍ତାୟ ଅନ୍ତକ ।
ମାର ନିବ୍ବିନ୍ଦ ବୁଦ୍ଧମ୍ହା, ଆସଂ ମାକାସି ଭିକ୍ଖୁସୁ ॥
‘‘ଇତି ମାରଂ ଅତଜ୍ଜେସି, ଭିକ୍ଖୁ ଭେସକଳାୱନେ ।
ତତୋ ସୋ ଦୁମ୍ମନୋ ୟକ୍ଖୋ, ତତ୍ଥେୱନ୍ତରଧାୟଥା’’ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ଆୟସ୍ମା ମହାମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାନୋ [ମହାମୋଗ୍ଗଲାନୋ (କ॰)] ଥେରୋ ଗାଥାୟୋ ଅଭାସିତ୍ଥାତି ।
ସଟ୍ଠିନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ସଟ୍ଠିକମ୍ହି ନିପାତମ୍ହି, ମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାନୋ ମହିଦ୍ଧିକୋ ।
ଏକୋୱ ଥେରଗାଥାୟୋ, ଅଟ୍ଠସଟ୍ଠି ଭୱନ୍ତି ତାତି ॥
୨୧. ମହାନିପାତୋ
୧. ୱଙ୍ଗୀସତ୍ଥେରଗାଥା
‘‘ନିକ୍ଖନ୍ତଂ ୱତ ମଂ ସନ୍ତଂ, ଅଗାରସ୍ମାନଗାରିୟଂ ।
ୱିତକ୍କା ଉପଧାୱନ୍ତି, ପଗବ୍ଭା କଣ୍ହତୋ ଇମେ ॥
‘‘ଉଗ୍ଗପୁତ୍ତା ମହିସ୍ସାସା, ସିକ୍ଖିତା ଦଳ୍ହଧମ୍ମିନୋ [ଦଳ୍ହଧନ୍ୱିନୋ (ସୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰)]।
ସମନ୍ତା ପରିକିରେୟ୍ୟୁଂ, ସହସ୍ସଂ ଅପଲାୟିନଂ ॥
‘‘ସଚେପି ଏତ୍ତକା [ଏତତୋ (ସଂ॰ ନି॰ ୧.୨୦୯)] ଭିୟ୍ୟୋ, ଆଗମିସ୍ସନ୍ତି ଇତ୍ଥିୟୋ ।
ନେୱ ମଂ ବ୍ୟାଧୟିସ୍ସନ୍ତି [ବ୍ୟାଥୟିସ୍ସନ୍ତି ( ?)], ଧମ୍ମେ ସମ୍ହି [ଧମ୍ମେସ୍ୱମ୍ହି (ସ୍ୟା॰ କ॰)] ପତିଟ୍ଠିତୋ ॥
‘‘ସକ୍ଖୀ ହି ମେ ସୁତଂ ଏତଂ, ବୁଦ୍ଧସ୍ସାଦିଚ୍ଚବନ୍ଧୁନୋ ।
ନିବ୍ବାନଗମନଂ ମଗ୍ଗଂ, ତତ୍ଥ ମେ ନିରତୋ ମନୋ ॥
‘‘ଏୱଂ ଚେ ମଂ ୱିହରନ୍ତଂ, ପାପିମ ଉପଗଚ୍ଛସି ।
ତଥା ମଚ୍ଚୁ କରିସ୍ସାମି, ନ ମେ ମଗ୍ଗମ୍ପି ଦକ୍ଖସି ॥
‘‘ଅରତିଞ୍ଚ [ଅରତିଂ (ବହୂସୁ)] ରତିଞ୍ଚ ପହାୟ, ସବ୍ବସୋ ଗେହସିତଞ୍ଚ ୱିତକ୍କଂ ।
ୱନଥଂ ନ କରେୟ୍ୟ କୁହିଞ୍ଚି, ନିବ୍ବନଥୋ ଅୱନଥୋ ସ [ନିବ୍ବନଥୋ ଅରତୋ ସ ହି (ସଂ॰ ନି॰ ୧.୨୧୦)] ଭିକ୍ଖୁ ॥
‘‘ୟମିଧ ପଥୱିଞ୍ଚ ୱେହାସଂ, ରୂପଗତଂ ଜଗତୋଗଧଂ କିଞ୍ଚି ।
ପରିଜୀୟତି ସବ୍ବମନିଚ୍ଚଂ, ଏୱଂ ସମେଚ୍ଚ ଚରନ୍ତି ମୁତତ୍ତା ॥
‘‘ଉପଧୀସୁ ଜନା ଗଧିତାସେ, ଦିଟ୍ଠସୁତେ [ଦିଟ୍ଠେ ସୁତେ (ସୀ॰)] ପଟିଘେ ଚ ମୁତେ ଚ ।
ଏତ୍ଥ ୱିନୋଦୟ ଛନ୍ଦମନେଜୋ, ୟୋ ହେତ୍ଥ ନ ଲିମ୍ପତି ମୁନି ତମାହୁ [ତଂ ମୁନିମାହୁ (ସଂ॰ ନି॰ ୧.୨୧୦)]॥
‘‘ଅଥ ସଟ୍ଠିସିତା ସୱିତକ୍କା, ପୁଥୁଜ୍ଜନତାୟ [ପୁଥୂ ଜନତାୟ (ସଂ॰ ନି॰ ୧.୨୧୦)] ଅଧମ୍ମା ନିୱିଟ୍ଠା ।
ନ ଚ ୱଗ୍ଗଗତସ୍ସ କୁହିଞ୍ଚି, ନୋ ପନ ଦୁଟ୍ଠୁଲ୍ଲଗାହୀ [ଦୁଟ୍ଠୁଲ୍ଲଭାଣୀ (ସଂ॰ ନି॰ ୧.୨୧୦)] ସ ଭିକ୍ଖୁ ॥
‘‘ଦବ୍ବୋ ଚିରରତ୍ତସମାହିତୋ, ଅକୁହକୋ ନିପକୋ ଅପିହାଲୁ ।
ସନ୍ତଂ ପଦଂ ଅଜ୍ଝଗମା ମୁନି, ପଟିଚ୍ଚ ପରିନିବ୍ବୁତୋ କଙ୍ଖତି କାଲଂ ॥
‘‘ମାନଂ ପଜହସ୍ସୁ ଗୋତମ, ମାନପଥଞ୍ଚ ଜହସ୍ସୁ ଅସେସଂ ।
ମାନପଥମ୍ହି ସ ମୁଚ୍ଛିତୋ, ୱିପ୍ପଟିସାରୀହୁୱା ଚିରରତ୍ତଂ ॥
‘‘ମକ୍ଖେନ ମକ୍ଖିତା ପଜା, ମାନହତା ନିରୟଂ ପପତନ୍ତି ।
ସୋଚନ୍ତି ଜନା ଚିରରତ୍ତଂ, ମାନହତା ନିରୟଂ ଉପପନ୍ନା ॥
‘‘ନ ହି ସୋଚତି ଭିକ୍ଖୁ କଦାଚି, ମଗ୍ଗଜିନୋ ସମ୍ମା ପଟିପନ୍ନୋ ।
କିତ୍ତିଞ୍ଚ ସୁଖଞ୍ଚାନୁଭୋତି, ଧମ୍ମଦସୋତି ତମାହୁ ତଥତ୍ତଂ ॥
‘‘ତସ୍ମା ଅଖିଲୋ ଇଧ [ଅଖିଲୋ (ସୀ॰), ଅଖିଲୋଧ (ସଂ॰ ନି॰ ୧.୨୧୧)] ପଧାନୱା, ନୀୱରଣାନି ପହାୟ ୱିସୁଦ୍ଧୋ ।
ମାନଞ୍ଚ ପହାୟ ଅସେସଂ, ୱିଜ୍ଜାୟନ୍ତକରୋ ସମିତାୱୀ ॥
‘‘କାମରାଗେନ ଡୟ୍ହାମି, ଚିତ୍ତଂ ମେ ପରିଡୟ୍ହତି ।
ସାଧୁ ନିବ୍ବାପନଂ ବ୍ରୂହି, ଅନୁକମ୍ପାୟ ଗୋତମ ॥
‘‘ସଞ୍ଞାୟ ୱିପରିୟେସା, ଚିତ୍ତଂ ତେ ପରିଡୟ୍ହତି ।
ନିମିତ୍ତଂ ପରିୱଜ୍ଜେହି, ସୁଭଂ ରାଗୂପସଂହିତଂ ( ) [(ସଙ୍ଖାରେ ପରତୋ ପସ୍ସ, ଦୁକ୍ଖତୋ ମା ଚ ଅତ୍ତତୋ । ନିବ୍ବାପେହି ମହାରାଗଂ, ମା ଦୟ୍ହିତ୍ଥୋ ପୁନପ୍ପୁନଂ ।) (ସୀ॰ ସଂ॰ ନି॰ ୧.୨୧୨) ଉଦ୍ଦାନଗାଥାୟଂ ଏକସତ୍ତତୀତିସଙ୍ଖ୍ୟା ଚ, ଥେରଗାଥାଟ୍ଠକଥା ଚ ପସ୍ସିତବ୍ବା]॥
‘‘ଅସୁଭାୟ ଚିତ୍ତଂ ଭାୱେହି, ଏକଗ୍ଗଂ ସୁସମାହିତଂ ।
ସତି କାୟଗତା ତ୍ୟତ୍ଥୁ, ନିବ୍ବିଦାବହୁଲୋ ଭୱ ॥
‘‘ଅନିମିତ୍ତଞ୍ଚ ଭାୱେହି, ମାନାନୁସୟମୁଜ୍ଜହ ।
ତତୋ ମାନାଭିସମୟା, ଉପସନ୍ତୋ ଚରିସ୍ସସି ॥
‘‘ତମେୱ ୱାଚଂ ଭାସେୟ୍ୟ, ୟାୟତ୍ତାନଂ ନ ତାପୟେ ।
ପରେ ଚ ନ ୱିହିଂସେୟ୍ୟ, ସା ୱେ ୱାଚା ସୁଭାସିତା ॥
‘‘ପିୟୱାଚମେୱ ଭାସେୟ୍ୟ, ୟା ୱାଚା ପଟିନନ୍ଦିତା ।
ୟଂ ଅନାଦାୟ ପାପାନି, ପରେସଂ ଭାସତେ ପିୟଂ ॥
‘‘ସଚ୍ଚଂ ୱେ ଅମତା ୱାଚା, ଏସ ଧମ୍ମୋ ସନନ୍ତନୋ ।
ସଚ୍ଚେ ଅତ୍ଥେ ଚ ଧମ୍ମେ ଚ, ଆହୁ ସନ୍ତୋ ପତିଟ୍ଠିତା ॥
‘‘ୟଂ ବୁଦ୍ଧୋ ଭାସତି ୱାଚଂ, ଖେମଂ ନିବ୍ବାନପତ୍ତିୟା ।
ଦୁକ୍ଖସ୍ସନ୍ତକିରିୟାୟ, ସା ୱେ ୱାଚାନମୁତ୍ତମା ॥
‘‘ଗମ୍ଭୀରପଞ୍ଞୋ ମେଧାୱୀ, ମଗ୍ଗାମଗ୍ଗସ୍ସ କୋୱିଦୋ ।
ସାରିପୁତ୍ତୋ ମହାପଞ୍ଞୋ, ଧମ୍ମଂ ଦେସେତି ଭିକ୍ଖୁନଂ ॥
‘‘ସଙ୍ଖିତ୍ତେନପି ଦେସେତି, ୱିତ୍ଥାରେନପି ଭାସତି ।
ସାଲିକାୟିୱ ନିଗ୍ଘୋସୋ, ପଟିଭାନଂ ଉଦିୟ୍ୟତି [ଉଦୀରୟି (ସୀ॰), ଉଦୀୟ୍ୟତି (ସ୍ୟା॰), ଉଦୟ୍ୟତି ( ?) ଉଟ୍ଠହତୀତି ତଂସଂୱଣ୍ଣନା]॥
‘‘ତସ୍ସ ତଂ ଦେସୟନ୍ତସ୍ସ, ସୁଣନ୍ତି ମଧୁରଂ ଗିରଂ ।
ସରେନ ରଜନୀୟେନ, ସୱନୀୟେନ ୱଗ୍ଗୁନା ।
ଉଦଗ୍ଗଚିତ୍ତା ମୁଦିତା, ସୋତଂ ଓଧେନ୍ତି ଭିକ୍ଖୱୋ ॥
‘‘ଅଜ୍ଜ ପନ୍ନରସେ ୱିସୁଦ୍ଧିୟା, ଭିକ୍ଖୂ ପଞ୍ଚସତା ସମାଗତା ।
ସଂୟୋଜନବନ୍ଧନଚ୍ଛିଦା, ଅନୀଘା ଖୀଣପୁନବ୍ଭୱା ଇସୀ ॥
‘‘ଚକ୍କୱତ୍ତୀ ୟଥା ରାଜା, ଅମଚ୍ଚପରିୱାରିତୋ ।
ସମନ୍ତା ଅନୁପରିୟେତି, ସାଗରନ୍ତଂ ମହିଂ ଇମଂ ॥
‘‘ଏୱଂ ୱିଜିତସଙ୍ଗାମଂ, ସତ୍ଥୱାହଂ ଅନୁତ୍ତରଂ ।
ସାୱକା ପୟିରୁପାସନ୍ତି, ତେୱିଜ୍ଜା ମଚ୍ଚୁହାୟିନୋ ॥
‘‘ସବ୍ବେ ଭଗୱତୋ ପୁତ୍ତା, ପଲାପେତ୍ଥ ନ ୱିଜ୍ଜତି ।
ତଣ୍ହାସଲ୍ଲସ୍ସ ହନ୍ତାରଂ, ୱନ୍ଦେ ଆଦିଚ୍ଚବନ୍ଧୁନଂ ॥
‘‘ପରୋସହସ୍ସଂ ଭିକ୍ଖୂନଂ, ସୁଗତଂ ପୟିରୁପାସତି ।
ଦେସେନ୍ତଂ ୱିରଜଂ ଧମ୍ମଂ, ନିବ୍ବାନଂ ଅକୁତୋଭୟଂ ॥
‘‘ସୁଣନ୍ତି ଧମ୍ମଂ ୱିମଲଂ, ସମ୍ମାସମ୍ବୁଦ୍ଧଦେସିତଂ ।
ସୋଭତି ୱତ ସମ୍ବୁଦ୍ଧୋ, ଭିକ୍ଖୁସଙ୍ଘପୁରକ୍ଖତୋ ॥
‘‘‘ନାଗନାମୋ’ସି ଭଗୱା, ଇସୀନଂ ଇସିସତ୍ତମୋ ।
ମହାମେଘୋୱ ହୁତ୍ୱାନ, ସାୱକେ ଅଭିୱସ୍ସସି ॥
‘‘ଦିୱା ୱିହାରା ନିକ୍ଖମ୍ମ, ସତ୍ଥୁଦସ୍ସନକମ୍ୟତା ।
ସାୱକୋ ତେ ମହାୱୀର, ପାଦେ ୱନ୍ଦତି ୱଙ୍ଗିସୋ ॥
‘‘ଉମ୍ମଗ୍ଗପଥଂ ମାରସ୍ସ, ଅଭିଭୁୟ୍ୟ ଚରତି ପଭିଜ୍ଜ ଖୀଲାନି ।
ତଂ ପସ୍ସଥ ବନ୍ଧପମୁଞ୍ଚକରଂ, ଅସିତଂୱ ଭାଗସୋ ପୱିଭଜ୍ଜ ॥
‘‘ଓଘସ୍ସ ହି ନିତରଣତ୍ଥଂ, ଅନେକୱିହିତଂ ମଗ୍ଗଂ ଅକ୍ଖାସି ।
ତସ୍ମିଞ୍ଚ ଅମତେ ଅକ୍ଖାତେ, ଧମ୍ମଦସା ଠିତା ଅସଂହୀରା ॥
‘‘ପଜ୍ଜୋତକରୋ ଅତିୱିଜ୍ଝ [ଅତିୱିଜ୍ଝ ଧମ୍ମଂ (ସୀ॰)], ସବ୍ବଠିତୀନଂ ଅତିକ୍କମମଦ୍ଦସ [ଅତିକ୍କମମଦ୍ଦ (ସୀ॰ କ॰)]।
ଞତ୍ୱା ଚ ସଚ୍ଛିକତ୍ୱା ଚ, ଅଗ୍ଗଂ ସୋ ଦେସୟି ଦସଦ୍ଧାନଂ ॥
‘‘ଏୱଂ ସୁଦେସିତେ ଧମ୍ମେ, କୋ ପମାଦୋ ୱିଜାନତଂ ଧମ୍ମଂ ।
ତସ୍ମା ହି ତସ୍ସ ଭଗୱତୋ ସାସନେ, ଅପ୍ପମତ୍ତୋ ସଦା ନମସ୍ସମନୁସିକ୍ଖେ ॥
‘‘ବୁଦ୍ଧାନୁବୁଦ୍ଧୋ ୟୋ ଥେରୋ, କୋଣ୍ଡଞ୍ଞୋ ତିବ୍ବନିକ୍କମୋ ।
ଲାଭୀ ସୁଖୱିହାରାନଂ, ୱିୱେକାନଂ ଅଭିଣ୍ହସୋ ॥
‘‘ୟଂ ସାୱକେନ ପତ୍ତବ୍ବଂ, ସତ୍ଥୁ ସାସନକାରିନା ।
ସବ୍ବସ୍ସ ତଂ ଅନୁପ୍ପତ୍ତଂ, ଅପ୍ପମତ୍ତସ୍ସ ସିକ୍ଖତୋ ॥
‘‘ମହାନୁଭାୱୋ ତେୱିଜ୍ଜୋ, ଚେତୋପରିୟକୋୱିଦୋ ।
କୋଣ୍ଡଞ୍ଞୋ ବୁଦ୍ଧଦାୟାଦୋ, ପାଦେ ୱନ୍ଦତି ସତ୍ଥୁନୋ ॥
‘‘ନଗସ୍ସ ପସ୍ସେ ଆସୀନଂ, ମୁନିଂ ଦୁକ୍ଖସ୍ସ ପାରଗୁଂ ।
ସାୱକା ପୟିରୁପାସନ୍ତି, ତେୱିଜ୍ଜା ମଚ୍ଚୁହାୟିନୋ ॥
‘‘ଚେତସା [ତେ ଚେତସା (ସଂ॰ ନି॰ ୧.୨୧୮)] ଅନୁପରିୟେତି, ମୋଗ୍ଗଲ୍ଲାନୋ ମହିଦ୍ଧିକୋ ।
ଚିତ୍ତଂ ନେସଂ ସମନ୍ୱେସଂ [ସମନ୍ନେସଂ (ସଂ॰ ନି॰ ୧.୨୧୮)], ୱିପ୍ପମୁତ୍ତଂ ନିରୂପଧିଂ ॥
‘‘ଏୱଂ ସବ୍ବଙ୍ଗସମ୍ପନ୍ନଂ, ମୁନିଂ ଦୁକ୍ଖସ୍ସ ପାରଗୁଂ ।
ଅନେକାକାରସମ୍ପନ୍ନଂ, ପୟିରୁପାସନ୍ତି ଗୋତମଂ ॥
‘‘ଚନ୍ଦୋ ୟଥା ୱିଗତୱଲାହକେ ନଭେ, ୱିରୋଚତି ୱୀତମଲୋୱ ଭାଣୁମା ।
ଏୱମ୍ପି ଅଙ୍ଗୀରସ ତ୍ୱଂ ମହାମୁନି, ଅତିରୋଚସି ୟସସା ସବ୍ବଲୋକଂ ॥
‘‘କାୱେୟ୍ୟମତ୍ତା ୱିଚରିମ୍ହ ପୁବ୍ବେ, ଗାମା ଗାମଂ ପୁରା ପୁରଂ ।
ଅଥଦ୍ଦସାମ ସମ୍ବୁଦ୍ଧଂ, ସବ୍ବଧମ୍ମାନ ପାରଗୁଂ ॥
‘‘ସୋ ମେ ଧମ୍ମମଦେସେସି, ମୁନି ଦୁକ୍ଖସ୍ସ ପାରଗୂ ।
ଧମ୍ମଂ ସୁତ୍ୱା ପସୀଦିମ୍ହ, ସଦ୍ଧା [ଅଦ୍ଧା (ସୀ॰ ଅଟ୍ଠ॰)] ନୋ ଉଦପଜ୍ଜଥ ॥
‘‘ତସ୍ସାହଂ ୱଚନଂ ସୁତ୍ୱା, ଖନ୍ଧେ ଆୟତନାନି ଚ ।
ଧାତୁୟୋ ଚ ୱିଦିତ୍ୱାନ, ପବ୍ବଜିଂ ଅନଗାରିୟଂ ॥
‘‘ବହୂନଂ ୱତ ଅତ୍ଥାୟ, ଉପ୍ପଜ୍ଜନ୍ତି ତଥାଗତା ।
ଇତ୍ଥୀନଂ ପୁରିସାନଞ୍ଚ, ୟେ ତେ ସାସନକାରକା ॥
‘‘ତେସଂ ଖୋ ୱତ ଅତ୍ଥାୟ, ବୋଧିମଜ୍ଝଗମା ମୁନି ।
ଭିକ୍ଖୂନଂ ଭିକ୍ଖୁନୀନଞ୍ଚ, ୟେ ନିରାମଗତଦ୍ଦସା ॥
‘‘ସୁଦେସିତା ଚକ୍ଖୁମତା, ବୁଦ୍ଧେନାଦିଚ୍ଚବନ୍ଧୁନା ।
ଚତ୍ତାରି ଅରିୟସଚ୍ଚାନି, ଅନୁକମ୍ପାୟ ପାଣିନଂ ॥
‘‘ଦୁକ୍ଖଂ ଦୁକ୍ଖସମୁପ୍ପାଦଂ, ଦୁକ୍ଖସ୍ସ ଚ ଅତିକ୍କମଂ ।
ଅରିୟଂ ଚଟ୍ଠଙ୍ଗିକଂ ମଗ୍ଗଂ, ଦୁକ୍ଖୂପସମଗାମିନଂ ॥
‘‘ଏୱମେତେ ତଥା ୱୁତ୍ତା, ଦିଟ୍ଠା ମେ ତେ ୟଥା ତଥା ।
ସଦତ୍ଥୋ ମେ ଅନୁପ୍ପତ୍ତୋ, କତଂ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାସନଂ ॥
‘‘ସ୍ୱାଗତଂ ୱତ ମେ ଆସି, ମମ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସନ୍ତିକେ ।
ସୁୱିଭତ୍ତେସୁ [ସୱିଭତ୍ତେସୁ (ସୀ॰ କ॰)] ଧମ୍ମେସୁ, ୟଂ ସେଟ୍ଠଂ ତଦୁପାଗମିଂ ॥
‘‘ଅଭିଞ୍ଞାପାରମିପ୍ପତ୍ତୋ, ସୋତଧାତୁ ୱିସୋଧିତା ।
ତେୱିଜ୍ଜୋ ଇଦ୍ଧିପତ୍ତୋମ୍ହି, ଚେତୋପରିୟକୋୱିଦୋ ॥
‘‘ପୁଚ୍ଛାମି ସତ୍ଥାରମନୋମପଞ୍ଞଂ, ଦିଟ୍ଠେୱ ଧମ୍ମେ ୟୋ ୱିଚିକିଚ୍ଛାନଂ ଛେତ୍ତା ।
ଅଗ୍ଗାଳୱେ କାଲମକାସି ଭିକ୍ଖୁ, ଞାତୋ ୟସସ୍ସୀ ଅଭିନିବ୍ବୁତତ୍ତୋ ॥
‘‘ନିଗ୍ରୋଧକପ୍ପୋ ଇତି ତସ୍ସ ନାମଂ, ତୟା କତଂ ଭଗୱା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ସ ।
ସୋ ତଂ ନମସ୍ସଂ ଅଚରି ମୁତ୍ୟପେଖୋ, ଆରଦ୍ଧୱୀରିୟୋ ଦଳ୍ହଧମ୍ମଦସ୍ସୀ ॥
‘‘ତଂ ସାୱକଂ ସକ୍କ ମୟମ୍ପି ସବ୍ବେ, ଅଞ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମ ସମନ୍ତଚକ୍ଖୁ ।
ସମୱଟ୍ଠିତା ନୋ ସୱନାୟ ସୋତା [ହେତୁଂ (ସୀ॰ ସ୍ୟା॰) ସୁତ୍ତନିପାତଟ୍ଠକଥା ପସ୍ସିତବ୍ବା], ତୁୱଂ ନୋ ସତ୍ଥା ତ୍ୱମନୁତ୍ତରୋସି’’ ॥
ଛିନ୍ଦ ନୋ ୱିଚିକିଚ୍ଛଂ ବ୍ରୂହି ମେତଂ, ପରିନିବ୍ବୁତଂ ୱେଦୟ ଭୂରିପଞ୍ଞ ।
ମଜ୍ଝେୱ ନୋ ଭାସ ସମନ୍ତଚକ୍ଖୁ, ସକ୍କୋୱ ଦେୱାନ ସହସ୍ସନେତ୍ତୋ ॥
‘‘ୟେ କେଚି ଗନ୍ଥା ଇଧ ମୋହମଗ୍ଗା, ଅଞ୍ଞାଣପକ୍ଖା ୱିଚିକିଚ୍ଛଠାନା ।
ତଥାଗତଂ ପତ୍ୱା ନ ତେ ଭୱନ୍ତି, ଚକ୍ଖୁଞ୍ହି ଏତଂ ପରମଂ ନରାନଂ ॥
‘‘ନୋ ଚେ ହି ଜାତୁ ପୁରିସୋ କିଲେସେ, ୱାତୋ ୟଥା ଅବ୍ଭଘନଂ ୱିହାନେ ।
ତମୋୱସ୍ସ ନିୱୁତୋ ସବ୍ବଲୋକୋ, ଜୋତିମନ୍ତୋପି ନ ପଭାସେୟ୍ୟୁଂ [ନ ଜୋତିମନ୍ତୋପି ନରା ତପେୟ୍ୟୁଂ (ସୁ॰ ନି॰ ୩୫୦)]॥
‘‘ଧୀରା ଚ ପଜ୍ଜୋତକରା ଭୱନ୍ତି, ତଂ ତଂ ଅହଂ ୱୀର ତଥେୱ ମଞ୍ଞେ ।
ୱିପସ୍ସିନଂ ଜାନମୁପାଗମିମ୍ହ, ପରିସାସୁ ନୋ ଆୱିକରୋହି କପ୍ପଂ ॥
‘‘ଖିପ୍ପଂ ଗିରଂ ଏରୟ ୱଗ୍ଗୁ ୱଗ୍ଗୁଂ, ହଂସୋୱ ପଗ୍ଗୟ୍ହ ସଣିକଂ ନିକୂଜ ।
ବିନ୍ଦୁସ୍ସରେନ ସୁୱିକପ୍ପିତେନ, ସବ୍ବେୱ ତେ ଉଜ୍ଜୁଗତା ସୁଣୋମ ॥
‘‘ପହୀନଜାତିମରଣଂ ଅସେସଂ, ନିଗ୍ଗୟ୍ହ ଧୋନଂ ୱଦେସ୍ସାମି [ପଟିୱେଦିୟାମି (ସୀ॰ କ॰)] ଧମ୍ମଂ ।
ନ କାମକାରୋ ହି [ହୋତି (ସୀ॰ କ॰)] ପୁଥୁଜ୍ଜନାନଂ, ସଙ୍ଖେୟ୍ୟକାରୋ ଚ [ୱ (ବହୂସୁ)] ତଥାଗତାନଂ ॥
‘‘ସମ୍ପନ୍ନୱେୟ୍ୟାକରଣଂ ତୱେଦଂ, ସମୁଜ୍ଜୁପଞ୍ଞସ୍ସ ସମୁଗ୍ଗହୀତଂ ।
ଅୟମଞ୍ଜଲି ପଚ୍ଛିମୋ ସୁପ୍ପଣାମିତୋ, ମା ମୋହୟୀ ଜାନମନୋମପଞ୍ଞ ॥
‘‘ପରୋପରଂ ଅରିୟଧମ୍ମଂ ୱିଦିତ୍ୱା, ମା ମୋହୟୀ ଜାନମନୋମୱୀରିୟ ।
ୱାରିଂ ୟଥା ଘମ୍ମନି ଘମ୍ମତତ୍ତୋ, ୱାଚାଭିକଙ୍ଖାମି ସୁତଂ ପୱସ୍ସ ॥
‘‘ୟଦତ୍ଥିକଂ ବ୍ରହ୍ମଚରିୟଂ ଅଚରୀ, କପ୍ପାୟନୋ କଚ୍ଚିସ୍ସତଂ ଅମୋଘଂ ।
ନିବ୍ବାୟି ସୋ ଆଦୁ ସଉପାଦିସେସୋ [ଅନୁପାଦିସେସା (ସୀ॰), ଅନୁପାଦିସେସୋ (କ॰)], ୟଥା ୱିମୁତ୍ତୋ ଅହୁ ତଂ ସୁଣୋମ ॥
‘‘‘ଅଚ୍ଛେଚ୍ଛି ତଣ୍ହଂ ଇଧ ନାମରୂପେ,
(ଇତି ଭଗୱା) କଣ୍ହସ୍ସ ସୋତଂ ଦୀଘରତ୍ତାନୁସୟିତଂ ।
ଅତାରି ଜାତିଂ ମରଣଂ ଅସେସଂ’, ଇଚ୍ଚବ୍ରୱି ଭଗୱା ପଞ୍ଚସେଟ୍ଠୋ ॥
‘‘ଏସ ସୁତ୍ୱା ପସୀଦାମି, ୱଚୋ ତେ ଇସିସତ୍ତମ ।
ଅମୋଘଂ କିର ମେ ପୁଟ୍ଠଂ, ନ ମଂ ୱଞ୍ଚେସି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ॥
‘‘ୟଥା ୱାଦୀ ତଥା କାରୀ, ଅହୁ ବୁଦ୍ଧସ୍ସ ସାୱକୋ ।
ଅଚ୍ଛେଚ୍ଛି ମଚ୍ଚୁନୋ ଜାଲଂ, ତତଂ ମାୟାୱିନୋ ଦଳ୍ହଂ ॥
‘‘ଅଦ୍ଦସ ଭଗୱା ଆଦିଂ, ଉପାଦାନସ୍ସ କପ୍ପିୟୋ ।
ଅଚ୍ଚଗା ୱତ କପ୍ପାନୋ, ମଚ୍ଚୁଧେୟ୍ୟଂ ସୁଦୁତ୍ତରଂ ॥
‘‘ତଂ ଦେୱଦେୱଂ ୱନ୍ଦାମି, ପୁତ୍ତଂ ତେ ଦ୍ୱିପଦୁତ୍ତମ ।
ଅନୁଜାତଂ ମହାୱୀରଂ, ନାଗଂ ନାଗସ୍ସ ଓରସ’’ନ୍ତି ॥
ଇତ୍ଥଂ ସୁଦଂ ଆୟସ୍ମା ୱଙ୍ଗୀସୋ ଥେରୋ ଗାଥାୟୋ
ଅଭାସିତ୍ଥାତି ।
ମହାନିପାତୋ ନିଟ୍ଠିତୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ସତ୍ତତିମ୍ହି ନିପାତମ୍ହି, ୱଙ୍ଗୀସୋ ପଟିଭାଣୱା ।
ଏକୋୱ ଥେରୋ ନତ୍ଥଞ୍ଞୋ, ଗାଥାୟୋ ଏକସତ୍ତତୀତି ॥
ନିଟ୍ଠିତା ଥେରଗାଥାୟୋ ।
ତତ୍ରୁଦ୍ଦାନଂ –
ସହସ୍ସଂ ହୋନ୍ତି ତା ଗାଥା, ତୀଣି ସଟ୍ଠିସତାନି ଚ ।
ଥେରା ଚ ଦ୍ୱେ ସତା ସଟ୍ଠି, ଚତ୍ତାରୋ ଚ ପକାସିତା ॥
ସୀହନାଦଂ ନଦିତ୍ୱାନ, ବୁଦ୍ଧପୁତ୍ତା ଅନାସୱା ।
ଖେମନ୍ତଂ ପାପୁଣିତ୍ୱାନ, ଅଗ୍ଗିଖନ୍ଧାୱ ନିବ୍ବୁତାତି ॥
ଥେରଗାଥାପାଳି ନିଟ୍ଠିତା ।